Examkin

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

601 soru

Soru 361Soru →

Türkiye'nin mutlak konumu, ülkenin iklim kuşakları arasındaki yerini ve buna bağlı olarak gelişen meteorolojik olayları doğrudan etkiler. 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey enlemlerinde yer alan Türkiye, matematiksel olarak "Orta Kuşak" ülkesidir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer almasının iklim üzerindeki doğrudan bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cephe (frontal) yağışlarının etkili olması

Cevap

Cephe (frontal) yağışlarının etkili olması
Cephe (frontal) yağışları, kutuplardan gelen soğuk hava kütleleri ile ekvatoral bölgeden gelen sıcak hava kütlelerinin karşılaştığı orta kuşak enlemlerinde meydana gelir. Türkiye'nin bu enlemlerde yer alması, bu yağış türünün ülkemizde görülmesinin temel ve doğrudan sebebidir.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin enlem derecelerini analiz et.
Türkiye 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey enlemleri arasındadır.
Mutlak konumun iklim üzerindeki etkisini belirlemek için hangi kuşakta olduğunu bilmek gerekir.
2
Orta Kuşak'ta bulunmanın matematiksel sonuçlarını hatırla.
Dört mevsimin belirgin yaşanması, Batı rüzgarları, Akdeniz iklimi ve Cephe yağışları bu kuşağın temel özellikleridir.
Soruda istenen 'doğrudan sonuç' bu kategoride yer almalıdır.
3
Seçeneklerdeki özellikleri 'Matematik Konum' ve 'Özel Konum' olarak sınıflandır.
Cephe yağışları matematiksel; diğerleri yer şekilleri, yükselti ve denizellik kaynaklı özel konum sonuçlarıdır.
Doğru cevaba ulaşmak için kavramsal ayrımı netleştirmek gerekir.

Anahtar Kavram

Orta Kuşak Sonuçları (A-B-C-D Kuralı: Akdeniz İklimi, Batı Rüzgarları, Cephe Yağışları, Dört Mevsim)

İpuçları

1
Türkiye'nin orta kuşakta yer almasının sonuçlarını 'A-B-C-D' harfleriyle başlayan temel özellikler üzerinden düşünün.
2
C harfi 'Cephe Yağışları'nı temsil eder; bu yağışlar sıcak ve soğuk havanın çarpışmasıyla oluşur.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de 'Dört mevsimin belirgin yaşanması' ile 'Aynı anda farklı mevsimlerin yaşanması' arasındaki farkı vurgulayan sorular çözmek kavramları pekiştirecektir.
Tahmini Süre:45s
Soru 362Soru →

Jeopolitik konum analiz edilirken bir ülkenin coğrafi yapısına dayalı, uzun zaman dilimlerinde değişmeyen özelliklerine 'statik unsurlar' denir. Buna göre, Türkiye'nin dünya siyasetindeki önemini artıran aşağıdaki özelliklerden hangisi statik unsurlar kapsamında değerlendirilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İstanbul ve Çanakkale Boğazları'na sahip olması

Cevap

Türkiye'nin sahip olduğu İstanbul ve Çanakkale Boğazları, fiziki coğrafyaya ait, insan müdahalesiyle kısa sürede değişmeyecek olan statik bir unsurdur.
Doğru cevap, İstanbul ve Çanakkale Boğazları'dır. Çünkü dağlar, denizler, boğazlar ve ülkenin bir yarımada olması gibi yer şekilleri ve coğrafi konum özellikleri 'statik unsurlar' olarak adlandırılır ve binlerce yıl içinde ancak jeolojik süreçlerle değişir.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitik unsurları sınıflandırın.
Unsurlar; statik (değişmeyen/fiziki) ve dinamik (değişen/beşerî-ekonomik) olarak ikiye ayrılır.
Sorunun kökünde bizden statik olan unsuru bulmamız istenmektedir.
2
Seçeneklerdeki özellikleri yapılarına göre inceleyin.
Nüfus, askeri güç, enerji hatları ve teknoloji beşerî/ekonomik kökenli olduğu için dinamiktir; Boğazlar ise fiziki kökenli olduğu için statiktir.
Doğru sınıflandırma, statik olan fiziki özelliği ayırt etmemizi sağlar.

Anahtar Kavram

Jeopolitiğin Statik ve Dinamik Unsurları

İpuçları

1
Jeopolitik unsurlardan hangisinin doğa tarafından sunulduğunu ve insanın onu kolayca değiştiremeyeceğini düşünün.
2
Nüfus, ekonomi ve siyaset gibi unsurlar her yıl güncellenirken; boğazların veya dağların konumu aynı kalır.
3
Seçenekler arasında hangisi Türkiye'nin fiziki (doğal) coğrafyasına ait bir özelliktir?

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin 'enerji koridoru' olmasının hem konum (statik) hem de boru hatları (dinamik) bileşenlerini içermesi üzerine bir çalışma yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Şıklar arasında 'beşerî (insan eliyle olan)' ve 'fiziki (doğal)' ayrımı yaparak da sonuca ulaşabilirsiniz. Fiziki olan tek seçenek statik unsurdur.
Tahmini Süre:45s
Soru 363Soru →

Türkiye'de ulusal saat uygulaması, 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre düzenlenmektedir. Buna göre, 30∘30^{\circ} Doğu boylamında yer alan İzmit'te yerel saatin 09.0009.00 olduğu bir anda Türkiye'nin ulusal saati kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 10.0010.00

Cevap

10.0010.00 olan seçenek doğrudur.
Türkiye'nin ortak saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamı (Iğdır) üzerinden hesaplanır. İzmit 30∘30^{\circ} Doğu boylamında yer aldığı için aralarında 1515 meridyen fark vardır. Her meridyen arası 44 dakika olduğundan toplam fark 6060 dakika yani 11 saattir. Iğdır daha doğuda olduğu için ulusal saat İzmit'in yerel saatinden 11 saat ileride olup 10.0010.00 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Boylam farkını hesapla
45∘−30∘=15∘45^{\circ} - 30^{\circ} = 15^{\circ}
İzmit ve ulusal saatin temel alındığı Iğdır arasındaki meridyen farkını bulmak için.
2
Zaman farkını hesapla
15×4=6015 \times 4 = 60 dakika (11 saat)
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı 44 dakika olduğu için toplam boylam farkı 44 ile çarpılır.
3
Saatin ileri mi geri mi olduğunu belirle
Iğdır (45∘45^{\circ} Doğu) daha doğudadır, dolayısıyla saati daha ileridir.
Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğudaki merkezlerde yerel saat her zaman daha ileridir.
4
Sonucu bul
09.00+01.00=10.0009.00 + 01.00 = 10.00
Verilen yerel saate bulunan zaman farkı eklenerek ulusal saate ulaşılır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamına göre ayarlanır ve doğudaki merkezlerde yerel saat batıya göre daha ileridir.

İpuçları

1
Türkiye'nin ulusal saati her zaman Iğdır'ın (45∘45^{\circ} Doğu) yerel saatidir.
2
İki merkez arasındaki meridyen farkını bulup 44 ile çarparak kaç dakikalık fark olduğunu bulun.
3
Doğuya doğru gidildiğinde saatin ileri olduğunu unutmayın; İzmit 30∘30^{\circ}, ulusal saat ise 45∘45^{\circ} boylamındadır.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlardaki şehirlerin (örneğin İzmir ve Erzurum) yerel saat farklarını hesaplayarak pratiğinizi artırabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 364Soru →

Türkiye'de ulusal saat uygulaması kapsamında yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamının yerel saati esas alınmaktadır. 2121 Mart tarihinde, Türkiye'nin ulusal saati 12.2812.28 olduğu anda Güneş'in ufuk düzlemi üzerindeki konumu tam tepe noktasında (öğle vakti) olan bir merkez ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Başlangıç meridyeni ile bu merkez arasındaki yerel saat farkı 22 saat 3232 dakikadır.

Cevap

Başlangıç meridyeni ile söz konusu merkez arasındaki yerel saat farkı 22 saat 3232 dakikadır.
Soruda verilen bilgilere göre, Güneş'in tepe noktasında olduğu merkezde yerel saat 12.0012.00'dır. Türkiye'nin ulusal saati (Iğdır - 45∘45^{\circ} Doğu) 12.2812.28 olduğuna göre, bu merkez ile Iğdır arasında 2828 dakikalık zaman farkı vardır. Bu fark 7∘7^{\circ} boylama karşılık gelir (28/4=728 / 4 = 7). Merkez Iğdır'dan daha batıda olduğu için 45−7=38∘45 - 7 = 38^{\circ} Doğu boylamında yer alır. 38∘38^{\circ} boylamı ile başlangıç meridyeni (0∘0^{\circ}) arasındaki zaman farkı ise 38×4=15238 \times 4 = 152 dakika, yani 22 saat 3232 dakikadır.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezin yerel saatini belirleme
Yerel Saat = 12.0012.00
Güneş'in ufuk düzleminde en tepe noktasında olması, o merkezin yerel saatinin öğle vakti (12.0012.00) olduğunu ifade eder.
2
Ulusal saat ile farkı hesaplama
2828 dakika fark
Ulusal saat 12.2812.28, merkezin yerel saati 12.0012.00 olduğuna göre aralarında 2828 dakikalık bir zaman farkı vardır.
3
Boylam farkını ve merkezin boylamını bulma
38∘38^{\circ} Doğu boylamı
Her boylam arası 44 dakika olduğu için 28/4=7∘28 / 4 = 7^{\circ} fark bulunur. Ulusal saat daha ileri olduğu için merkez daha batıdadır (45−7=38∘45 - 7 = 38^{\circ}).
4
Başlangıç meridyeni ile zaman farkını hesaplama
152152 dakika (22 saat 3232 dakika)
38∘38^{\circ} Doğu boylamı ile 0∘0^{\circ} (Başlangıç Meridyeni) arasında 3838 boylam vardır. 38×4=15238 \times 4 = 152 dakika eder.

Anahtar Kavram

Yerel ve Ulusal Saat İlişkisi

İpuçları

1
Güneş'in gökyüzünde en yüksek olduğu an, o merkezin yerel saatinin tam 12.0012.00 olduğu andır.
2
Ulusal saatin 12.2812.28, yerel saatin 12.0012.00 olması; merkezin Iğdır'ın batısında yer aldığını gösterir. Aradaki 2828 dakikalık farkın kaç boylama denk geldiğini hesaplayın.
3
Her 1∘1^{\circ} boylam farkı 44 dakikadır. 2828 dakika fark 7∘7^{\circ} boylam eder. 45−7=38∘45 - 7 = 38^{\circ} boylamını bulduktan sonra başlangıç meridyeniyle olan farkı hesaplayın.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlardaki şehirlerin (örneğin İzmir ve Van) ulusal saat ile olan zaman farklarını karşılaştırarak konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 365Soru →

Bir araştırmacı ekibi, Sivas'ta (37∘37^{\circ} Doğu boylamı) yürüttükleri bir arazi çalışması esnasında Güneş'in gün içinde gökyüzündeki en tepe noktasına ulaştığını ve yatay düzleme dikilen bir çubuğun gölge boyunun en kısa konumunda olduğunu gözlemlemiştir.

Buna göre, araştırmacıların bu gözlemi yaptığı dakikada, Türkiye'nin güncel ulusal saatine (UTC+3, 45∘45^{\circ} Doğu boylamı) ayarlı olan bir elektronik cihazın ekranındaki saat aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 12.3212.32

Cevap

Doğru saat 12.3212.32'dir.
Güneş'in gün içinde gökyüzünde ulaştığı en yüksek tepe noktası, o merkezdeki yerel saatin tam olarak 12.0012.00 olduğunu işaret eder. Dolayısıyla olay anında Sivas'ın (37∘37^{\circ} Doğu) yerel saati 12.0012.00'dir. Türkiye'de ortak (ulusal) saat olarak UTC+3 diliminde yer alan 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) meridyeninin yerel saati yıl boyunca kullanılmaktadır. 45∘45^{\circ} Doğu ile 37∘37^{\circ} Doğu arasında 88 derecelik boylam farkı bulunmaktadır. Her boylam arası zaman farkı 44 dakika olduğundan, toplam fark 3232 dakikadır. 45∘45^{\circ} Doğu boylamı, Sivas'ın daha doğusunda yer aldığı için saati daha ileridir. Sonuç olarak Türkiye'nin ulusal saati o esnada 12.00+00.32=12.3212.00 + 00.32 = 12.32'yi göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sivas'taki yerel saati belirleme
Güneş en tepe noktasında olduğu için yerel saat tam 12.0012.00'dir.
Bir merkezde Güneş gökyüzündeki en yüksek konumuna (zenit) ulaştığında o yerin yerel saati gün ortası olan 12.0012.00 kabul edilir.
2
Ulusal saat meridyeni ile boylam farkını hesaplama
45∘45^{\circ} (Iğdır) ile 37∘37^{\circ} (Sivas) arasında 88 boylam fark vardır.
Zaman farkını bulmak için iki meridyen arasındaki uzaklık derece cinsinden hesaplanmalıdır.
3
Boylam farkını zamana çevirme
8×4=328 \times 4 = 32 dakika zaman farkı elde edilir.
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı Dünya'nın dönüş hızı nedeniyle her yerde 44 dakikadır.
4
Zamanı ekleyerek ulusal saati bulma
12.00+00.32=12.3212.00 + 00.32 = 12.32 olarak bulunur.
Ulusal saati belirleyen 45∘45^{\circ} Doğu boylamı Sivas'tan daha doğuda olduğu için, Güneş orada daha önce doğmuş ve saat daha ileridir.

Anahtar Kavram

Yerel saat ve ulusal saat hesaplama yöntemleri

İpuçları

1
Güneş'in ufuk düzleminde gün içindeki en tepe noktasına gelmesi, o boylamdaki yerel saatin tam 12.0012.00 olduğunu gösterir.
2
Türkiye'nin ortak (ulusal) saati, Iğdır'dan geçen 45∘45^{\circ} Doğu boylamına göre belirlenir. Sivas ile Iğdır arasındaki boylam farkını bulmalısınız.
3
45∘45^{\circ} Doğu ile 37∘37^{\circ} Doğu boylamı arasında 88 derecelik fark vardır ve bu da 3232 dakikaya denk gelir. Doğuda yerel saat her zaman daha ileridir.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlarda verilen iki şehir arasında Güneş'in doğuş zamanı farklılıklarını hesaplayan problemlere göz atabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sivas'ın 37∘37^{\circ} Doğu boylamında olduğunu bilmeseniz bile, Sivas'ın Iğdır'ın batısında yer aldığını harita bilgisinden çıkarabilirsiniz. Batıdaki bir ilde saat 12.0012.00 ise, doğudaki ulusal saat merkezi olan Iğdır'da saat mutlaka 12.0012.00'den daha ileri bir değer olacaktır. Şıklardaki tek makul ileri değer 12.3212.32'dir (diğer uç değer olan 13.1613.16 için en az 1919 boylam fark gereklidir, bu da Türkiye sınırları içindeki Sivas için çok fazladır).
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 366Soru →

Doğu Karadeniz Bölümü'nü kapsayan bir kültür turuna katılan turist kafilesi, seyahat rotalarına komşu bir ülkeyi de dâhil ederek karayoluyla Türkiye sınırları dışına çıkmayı planlamaktadır.

Buna göre, kafilenin Karadeniz kıyı şeridini takip ederek kullanabileceği sınır kapısı ve geçiş yapacağı ülke aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sarp Sınır Kapısı - Gürcistan

Cevap

Sarp Sınır Kapısı - Gürcistan
Doğru yanıt, Türkiye'nin kuzeydoğu sınırını oluşturan ve Karadeniz sahil yolu takip edildiğinde doğrudan ulaşılan Sarp Sınır Kapısı ile komşumuz Gürcistan eşleştirmesidir. Bu rota üzerinde yer alan tek kıyı sınır kapısı budur.

Adım Adım Çözüm

1
Sorudaki coğrafi rotayı ve yönü belirleme
Kafile, Doğu Karadeniz Bölümü'nde Karadeniz kıyı şeridini takip etmektedir.
Sınır kapısının coğrafi bölgesini tespit edebilmek için rotanın nerede sonlandığını bulmak gerekir.
2
Doğu Karadeniz'deki komşu ülkeyi tespit etme
Türkiye'nin kuzeydoğusunda ve Karadeniz kıyısında yer alan komşusu Gürcistan'dır.
Komşu ülkelerin harita üzerindeki konumlarını bilmek eşleştirmeyi kolaylaştırır.
3
Kıyı şeridindeki sınır kapısını bulma
Artvin sahilinden Gürcistan'a açılan kapı Sarp Sınır Kapısı'dır.
Kıyı şeridi boyunca ilerleyen bir rotanın doğrudan ulaşacağı kapı Sarp'tır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin sınır kapıları ve komşu ülkelerin coğrafi konumları

İpuçları

1
Soruda bahsedilen bölge Türkiye'nin kuzeydoğu ucunda yer almaktadır.
2
Bu bölgeden geçiş yapılabilen, Kafkasya'da yer alan komşumuzu düşünmelisiniz.
3
Artvin ilimizin Hopa ilçesinde bulunan ve Karadeniz sahil yolunun bitiminde doğrudan Gürcistan'a açılan sınır kapısı doğru cevaptır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin Orta Doğu'ya açılan önemli gümrük kapılarını ve hangi illerimizde bulunduklarını harita üzerinden çalışınız.
Tahmini Süre:45s
Soru 367Soru →

Türkiye'nin jeopolitik konumunu belirleyen unsurlar; coğrafi bütünlük, su yolları, iklim ve yer şekilleri gibi 'statik (değişmeyen)' unsurlar ile nüfus, ekonomik değerler, siyasi ve askeri güç gibi 'dinamik (değişen)' unsurlar olarak iki ana gruba ayrılır. Bir ülkenin jeopolitik gücü, statik unsurların sunduğu potansiyelin dinamik süreçlerle stratejik bir kazanca dönüştürülmesiyle artar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin jeopolitik önemini artıran statik (fiziki) bir özelliğin, dinamik bir süreçle birleşerek stratejik bir avantaja dönüşmesine örnek olarak gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genç, dinamik ve teknolojiye yatkın nüfus yapısının, yerli savunma sanayii atılımlarıyla birleşerek bölgesel askeri caydırıcılığın en üst seviyeye çıkarılması

Cevap

Eğitimli ve genç nüfus yapısının savunma sanayisindeki etkisini içeren seçenek doğru cevaptır; çünkü nüfus statik değil, dinamik bir unsurdur.
Jeopolitikte nüfus, sosyal yapı ve teknolojik kapasite 'dinamik unsurlar' kategorisindedir. Soru, fiziksel (statik) bir özelliğin stratejik bir güce dönüşmesini sormaktadır. Genç nüfusun savunma sanayisinde kullanılması örneğinde, başlangıç noktası olan 'nüfus' zaten dinamik bir unsur olduğu için bu seçenek soru kalıbına uymaz.

Adım Adım Çözüm

1
Jeopolitik unsurların sınıflandırılması
Statik unsurlar (fiziki coğrafya, su yolları, iklim) ve Dinamik unsurlar (nüfus, ekonomi, siyaset, askeri güç) belirlenir.
Sorunun kökünde istenen 'statik faktör' ayrımını yapabilmek için temel kategorizasyon gereklidir.
2
Seçeneklerdeki kaynak faktörlerin analizi
Boğazlar, yarımada olma, enerji havzalarına yakınlık ve matematik konum (iklim) statik/fiziki özelliklerdir. Ancak 'nüfus yapısı' beşerî ve değişim gösteren dinamik bir unsurdur.
Hangi seçeneğin 'statik' bir temelden başlamadığını tespit etmek çözümün anahtarıdır.
3
Stratejik dönüşümün kontrolü
KPSS jeopolitik sorularında nüfus, ekonomi ve askeri güç gibi faktörlerin zamanla değişebilirliği vurgulanarak bu ayrım sorgulanır.

Anahtar Kavram

Jeopolitik Konumun Statik ve Dinamik Unsurları Arasındaki Fark

İpuçları

1
Türkiye'nin jeopolitik unsurlarını 'değişmeyen coğrafi özellikler' ve 'değişen insani/siyasi özellikler' olarak ikiye ayırın.
2
Seçeneklerin ilk kısmındaki faktörlerin hangisi yer şekli, iklim veya konumla (statik) ilgili değil, insanla (dinamik) ilgilidir?
3
Nüfus, ekonomi ve askeri güç zamanla değişebildiği için dinamik unsurlardır; oysa Boğazlar veya bir yarımada olma özelliği milyonlarca yıl değişmeyen statik unsurlardır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin jeopolitik konumundaki 'değişen' ve 'değişmeyen' unsurların güncel enerji projeleriyle (Zengezur Koridoru, Kalkınma Yolu vb.) ilişkisini analiz edin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 368Soru →

Türkiye sınırları içerisinde Hatay'dan Sinop'ı doğru seyahat eden bir coğrafya araştırmacısı, bulutsuz bir gecede Kutup Yıldızı'nın (Polaris) ufuk çizgisinden daha yüksekte (daha büyük bir açıyla) göründüğünü saptamıştır. Araştırmacının yaptığı bu saptama, Türkiye'nin aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuzey Yarım Küre'de yer alması

Cevap

Kutup Yıldızı'nın görünüm açısının kuzeye gidildikçe artması, Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'deki mutlak (enlem) konumuyla ilişkilidir.
Kutup Yıldızı (Polaris), Dünya'nın ekseninin kuzey ucuna çok yakın bir konumda olduğu için sadece Kuzey Yarım Küre'den izlenebilir. Bir gözlemcinin bulunduğu yerin enlem derecesi, Kutup Yıldızı'nın ufuk düzlemi üzerindeki yükselti açısına eşittir. Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe enlem dereceleri büyüdüğü için (36∘36^\circ'den 42∘42^\circ'ye), bu yıldızın görünüm açısı da artar. Bu durum tamamen matematiksel (mutlak) konumun bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kutup Yıldızı'nın (Polaris) coğrafi özelliğini hatırla.
Kutup Yıldızı sadece Kuzey Yarım Küre'den görülebilir ve görünüm açısı bulunulan yerin enlem derecesine eşittir.
Bu astronomik bir kuraldır; Ekvator'da 0∘0^\circ, Kuzey Kutbu'nda 90∘90^\circ açıyla görünür.
2
Türkiye'nin enlem derecelerini ve değişim yönünü analiz et.
Türkiye 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasındadır. Hatay'dan (36∘36^\circ) Sinop'a (42∘42^\circ) gidildikçe enlem derecesi büyür.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'de olduğu için kuzeye gidildikçe paralellerin derecesi artmaktadır.
3
Enlem artışıyla görünüm açısı arasındaki ilişkiyi kur.
Enlem derecesi arttığı için Kutup Yıldızı'nın ufuk üzerindeki yükselti açısı da artar.
Görünüm açısı doğrudan enlem derecesine bağlı bir matematiksel konum sonucudur.

Anahtar Kavram

Enlem ve Kutup Yıldızı İlişkisi

İpuçları

1
Kutup Yıldızı'nın sadece Kuzey Yarım Küre'den görülebildiğini ve açısının enleme bağlı olduğunu düşünün.
2
Güneyden kuzeye gidildikçe Türkiye'nin paralel dereceleri nasıl değişir? Bu değişim gökyüzü gözlemini nasıl etkiler?

Daha Fazla Pratik

Kutup Yıldızı'nın görünüm açısının değişmesi ile çizgisel hızın veya yerçekiminin değişimi arasındaki benzerlikleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 369Soru →

21 Mart tarihinde, Türkiye sınırları içerisinde aynı boylam üzerinde yer alan iki farklı merkezden daha kuzeyde olanında, güneydeki merkeze göre aşağıdakilerden hangisinin daha fazla olması beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yatay düzleme dikilen aynı boydaki cismin öğle vaktindeki gölge boyu

Cevap

Yatay düzleme dikilen aynı boydaki cismin öğle vaktindeki gölge boyu, daha kuzeyde yer alan merkezde daha fazladır.
Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'deki konumu gereği, güneyden kuzeye doğru gidildikçe güneş ışınlarının yere düşme açısı küçülür. Matematiksel bir kural olarak, güneş ışınlarının geliş açısı küçüldükçe, yatay bir düzleme dikilen cisimlerin gölge boyu uzar. Bu nedenle aynı boydaki bir cismin gölgesi kuzeydeki merkezde daha uzun (fazla) olur.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin konumlarını ve enlem ilişkisini belirleme
Kuzeydeki merkez, Ekvator'dan daha uzak ve kutba daha yakındır.
Türkiye 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralellerinde yer aldığı için kuzeye gidildikçe enlem derecesi büyür.
2
Güneş ışınlarının geliş açısını analiz etme
Kuzeydeki merkeze güneş ışınları daha dar açıyla düşer.
Enlem etkisi nedeniyle Ekvator'dan uzaklaşıldıkça güneş ışınlarının geliş açısı küçülür.
3
Geliş açısı ile gölge boyu arasındaki ilişkiyi kurma
Açı küçüldükçe gölge boyu uzar (artar).
Geometrik olarak ışınlar ne kadar eğik gelirse, cismin oluşturduğu gölge o kadar uzun olur.

Anahtar Kavram

Enlem ve Güneş Işınlarının Geliş Açısı İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'nin kuzeyine gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısının nasıl değiştiğini hatırlayın.
2
Güneş ışınları daha eğik (küçük açıyla) geldiğinde gölge boyu kısalır mı yoksa uzar mı?

Daha Fazla Pratik

Güneş ışınlarının geliş açısının mevsimlere göre değişimini ve bunun gölge boyuna etkisini tekrar edin.
Tahmini Süre:45s
Soru 370Soru →

Türkiye'nin batı sınırında yer alan komşularından Yunanistan ile olan kara yolu ulaşımında en işlek geçiş noktalarından biri olan ve Meriç Nehri üzerindeki bir köprü aracılığıyla bağlantısı sağlanan sınır kapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İpsala

Cevap

Türkiye ile Yunanistan arasındaki kara yolu ulaşımını sağlayan temel geçiş noktası İpsala Sınır Kapısı'dır.
Türkiye'nin batı komşularından Yunanistan ile olan en önemli kara yolu bağlantısı, Edirne ilinde bulunan ve Meriç Nehri üzerinden geçiş sağlayan İpsala Sınır Kapısı ile gerçekleştirilir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda belirtilen komşu ülkeyi ve coğrafi konumu belirle.
Komşu ülke: Yunanistan, Konum: Batı sınırı, Ayırt edici özellik: Meriç Nehri bağlantısı.
Yunanistan ile olan sınırımızın büyük bir kısmını Meriç Nehri oluşturur.
2
Seçeneklerdeki sınır kapılarını ülkelerle eşleştir.
İpsala (Yunanistan), Kapıkule (Bulgaristan), Habur (Irak), Gürbulak (İran), Sarp (Gürcistan).
Sınır kapılarının hangi ülkelere açıldığını bilmek temel bir coğrafya bilgisidir.
3
Doğru eşleşmeyi seç.
İpsala seçeneği Yunanistan ile eşleşmektedir.
Meriç Nehri üzerinden geçiş sağlanan ve en işlek olan kapı budur.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Sınır Kapıları ve Komşu Ülkeler Eşleştirmesi

İpuçları

1
Bu sınır kapısı Edirne ilimizdedir ve bir batı komşumuza açılır.
2
Meriç Nehri Türkiye ile bu ülke arasındaki doğal sınırı oluşturur.
3
Kapıkule ile karıştırılmamalıdır; Kapıkule Bulgaristan'a, bu kapı ise Yunanistan'a açılır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin diğer batı komşusu olan Bulgaristan ile olan sınır kapılarını (Kapıkule, Hamzabeyli, Dereköy) tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 371Soru →

Türkiye'de tüm yurtta 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saati, ulusal (ortak) saat olarak kullanılmaktadır.

Kastamonu'da (34∘34^{\circ} Doğu boylamı) bilimsel bir gözlem yapan araştırmacıların kullandığı astronomik cihaz, tam olarak bulunduğu noktanın yerel saatine göre ayarlanmıştır. Bu cihazın ekranı yerel saati 14.20 olarak gösterdiği anda, Türkiye'de kullanılan ulusal saat kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 15.04

Cevap

Doğru cevap 15.04'tür. Iğdır ile Kastamonu arasındaki boylam farkından doğan zaman farkının Kastamonu'nun yerel saatine eklenmesiyle ulusal saate ulaşılır.
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamında yer alan Iğdır'ın yerel saatine göre ayarlanmıştır. Kastamonu (34∘34^{\circ} Doğu) ile Iğdır (45∘45^{\circ} Doğu) arasında 11 meridyen fark vardır (45−34=1145 - 34 = 11). Her ardışık iki meridyen arası 4 dakika olduğundan, iki şehir arasındaki toplam zaman farkı 44 dakikadır (11×4=4411 \times 4 = 44). Iğdır daha doğuda yer aldığı için yerel saati Kastamonu'ya göre daha ileridir. Bu nedenle Kastamonu'nun yerel saati 14.20 iken, Türkiye'nin her yerinde ortak kullanılan ulusal saat 44 dakika ileri alınarak 15.04 olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Kastamonu ile ulusal saat merkezi olan Iğdır arasındaki boylam farkını hesaplamak.
45∘−34∘=11∘45^{\circ} - 34^{\circ} = 11^{\circ} boylam farkı bulunur.
İki merkez arasındaki yerel saat farkını bulabilmek için boylamlar arası uzaklık (derece olarak) bilinmelidir.
2
Boylam farkını zaman farkına (dakika) çevirmek.
11×4=4411 \times 4 = 44 dakika zaman farkı elde edilir.
Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızından dolayı ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı her yerde sabittir ve 4 dakikadır.
3
Bulunan zaman farkını Kastamonu'nun yerel saatine eklemek.
14.20+00.44=15.0414.20 + 00.44 = 15.04 ulusal saati bulunur.
Iğdır (45∘45^{\circ} Doğu), Kastamonu'ya (34∘34^{\circ} Doğu) göre daha doğuda yer aldığı için yerel saati ve dolayısıyla Türkiye'nin ulusal saati Kastamonu'dan daha ileridedir.

Anahtar Kavram

Yerel Saat ile Ulusal Saat Arasındaki Zaman Farkı Hesaplamaları

İpuçları

1
Türkiye'de tüm yurtta geçerli olan ulusal saatin hangi boylama (hangi ilimize) göre ayarlandığını soru metninden tespit edin.
2
Kastamonu (34∘34^{\circ} Doğu) ile ulusal saatin belirlendiği 45∘45^{\circ} Doğu boylamı arasındaki meridyen farkını bulun ve 4 ile çarparak zaman farkına ulaşın.
3
Dünya'nın dönüş yönünden dolayı doğuda yerel saatin daha ileri olduğunu unutmayın. Ulusal saat merkezimiz Kastamonu'nun doğusunda kaldığı için bulduğunuz zaman farkını Kastamonu'nun yerel saatine eklemelisiniz.

Daha Fazla Pratik

Farklı boylamlardaki şehirlerin (örneğin İzmir ve Hakkari) yerel saatleri arasındaki farkı hesaplamaya yönelik benzer sorular çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Zaman farkını saat ve dakika cinsinden ifade ederek de toplama yapılabilir: 44 dakika = 0 saat 44 dakika. Toplama işlemi: 14.20 + 00.44 = 14.64, 60 dakika 1 saat ettiği için bu durum 15.04 olarak düzeltilir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 372Soru →

Irak'ın Fav Limanı'ndan başlayıp Türkiye üzerinden Avrupa'ya ulaşması öngörülen "Kalkınma Yolu Projesi" (Güneydoğu Koridoru), Türkiye'nin 21. yüzyıl jeopolitik vizyonunda stratejik bir öneme sahiptir.

Bu projenin Türkiye'nin jeopolitik konumu üzerindeki etkileriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Projenin sağladığı stratejik avantajların, temel olarak Türkiye'nin 36°-42° kuzey paralelleri arasında yer almasından kaynaklanan "mutlak (matematiksel) konum" özelliklerine dayanması

Cevap

Projenin sağladığı stratejik avantajların mutlak konuma dayandığını savunan ifade yanlıştır; çünkü bu kazanımlar özel (göreceli) konumun bir sonucudur.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü Kalkınma Yolu Projesi gibi ulaşım ve ticaret odaklı stratejik gelişmeler, Türkiye'nin 'özel (göreceli) konumu'nun bir sonucudur. Türkiye'nin mutlak konumu (36°-42° kuzey paralelleri, 26°-45° doğu meridyenleri) fiziksel koordinatlarını belirler ve bu koordinatlar projelere bağlı olarak 'değişebilir' bir yapıya bürünmez. Bu tür projeler jeopolitiğin 'dinamik' unsurlarıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Kalkınma Yolu Projesi'nin içeriğini analiz etme
Projenin Basra Körfezi'ni Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlayan bir kara ve demir yolu hattı olduğu saptanır.
Soruda bahsedilen projenin coğrafi kapsamını anlamak için gereklidir.
2
Jeopolitik konum unsurlarını sınıflandırma
Proje; ekonomik değer, ulaşım yolları ve siyasi ilişkilerle ilgili olduğu için 'özel (göreceli) konum' ve 'dinamik unsurlar' kategorisine girer.
Hangi faktörün matematiksel, hangisinin göreceli konumla ilgili olduğunu ayırt etmek için gereklidir.
3
Mutlak konum ile özel konum ayrımını uygulama
Türkiye'nin 36°-42° kuzey paralellerinde yer alması (mutlak konum) iklim ve mevsim özelliklerini belirler; ancak bir ulaşım koridoru olması Türkiye'nin kıtalar arasındaki stratejik yerleşimiyle (özel konum) ilgilidir.
Seçeneklerdeki kavramsal hatayı tespit etmek için kritik adımdır.

Anahtar Kavram

Jeopolitikte Statik-Dinamik ve Mutlak-Göreceli Konum Ayrımı

Alternatif Yöntem

Jeopolitik sorularda 'hangisi yanlıştır' denildiğinde; verilen özelliğin enlem-boylamla mı (mutlak) yoksa kıtalar, denizler ve komşu ülkelerle mi (özel) ilgili olduğuna bakarak kavramsal bir eleme yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 373Soru →

Türkiye'nin sahip olduğu mutlak (matematik) ve göreceli (özel) konum özellikleri, ülkenin ikliminden bitki örtüsüne, tarımından yerleşmesine kadar pek çok alanı etkilemektedir.

Buna göre;
I. Çoruh Nehri Vadisi'nde kış ılıklığına bağlı olarak turunçgil tarımının yapılabilmesi
II. Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağların denize dönük yamaçlarının iç yamaçlara göre daha fazla yağış alması
III. Toros Dağları'nda yerleşme üst sınırının, güneye bakan yamaçlarda kuzeye bakan yamaçlardan daha yüksek olması
IV. Akdeniz'den Karadeniz'e doğru gidildikçe deniz suyunun tuzluluk oranının azalması

yukarıda verilen durumlardan hangileri Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun sonuçları arasında yer alır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Yalnızca yer şekilleri, yükselti ve denizellik ile açıklanan I ve II numaralı durumları içeren seçenek doğrudur.
I. öncüldeki mikroklima alanı (Çoruh Vadisi'nde fön rüzgarları) ve II. öncüldeki orografik yağış (dağların kıyıya paralel uzanması) doğrudan Türkiye'nin yükseltisi ve yer şekilleriyle ilgilidir. Bu özellikler enlem ve boylam dereceleriyle açıklanamadığı için göreceli (özel) konumun sonuçlarıdır.

Adım Adım Çözüm

1
I. öncülün nedenini analiz et
Çoruh Vadisi'nde turunçgil yetişmesi, yerel dağlık topografyanın fön rüzgarlarına yol açmasıyla oluşan bir mikroklimalı alandır.
Yükselti ve yer şekilleri göreceli (özel) konum özellikleridir.
2
II. öncülün nedenini analiz et
Dağların denize dönük yamaçlarının çok yağış alması, denizellik etkisi ve dağların kıyı çizgisine paralel uzanışıyla ilgilidir.
Denizellik ve dağların uzanış yönü göreceli (özel) konum özellikleridir.
3
III. öncülün nedenini analiz et
Güneye bakan yamaçların daha sıcak olması (bakı etkisi), Türkiye'nin Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde bulunmasından kaynaklanır.
Ekvator'a veya dönencelere göre konum, mutlak (matematik) konum özelliğidir.
4
IV. öncülün nedenini analiz et
Karadeniz'e doğru tuzluluğun azalması, güneyden kuzeye gidildikçe enlem etkisine bağlı olarak güneş ışınlarının geliş açısının küçülmesi ve buharlaşmanın azalmasıdır.
Enlem etkisi doğrudan mutlak (matematik) konum özelliğidir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin göreceli ve mutlak konumu ile bunların sonuçlarının ayırt edilmesi

İpuçları

1
Göreceli (özel) konum; kıtalara, denizlere, yer şekillerine ve yükseltiye bağlı olarak ortaya çıkan özelliklerdir.
2
Mutlak (matematik) konum ise Ekvator'a (enlem) ve Başlangıç Meridyeni'ne (boylam) göre olan konumdur. Enleme bağlı düzenli değişen her şey mutlak konumdur.
3
Bir dağın 'denize' bakan yamacının fazla yağış alması ile 'güneye' bakan yamacının daha sıcak olması farklı kavramlardır. Birincisi yer şekilleri (göreceli), ikincisi ise dönencelere uzaklık yani bakıdır (mutlak).

Daha Fazla Pratik

Aynı enlem üzerinde yer alan iki kentin sıcaklıklarının veya tarım ürünlerinin farklı olmasını inceleyen durum sorularını çözerek ayrımı pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Öncülleri okurken her birinin yanına 'Enlem mi?', 'Boylam mı?' yoksa 'Yükselti/Yer Şekli/Denizellik mi?' diye not alın. İlk ikisi matematik, üçüncüsü özel konumu verecektir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 374Soru →

Türkiye üzerinden uluslararası taşımacılık yapan bir lojistik firması, filosu için aşağıdaki üç farklı ana transit ticaret güzergâhını belirlemiştir:

I. Güzergâh: Edirne üzerinden karayoluyla doğrudan Bulgaristan'a
II. Güzergâh: Artvin üzerinden karayoluyla doğrudan Gürcistan'a
III. Güzergâh: Şırnak üzerinden karayoluyla doğrudan Irak'a

Bu lojistik firmasının planladığı güzergâhlarda kullanması gereken en işlek sınır kapıları, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kapıkule – Sarp – Habur

Cevap

Lojistik firmasının güzergâhlarına göre kullanması gereken doğru sınır kapıları sırasıyla Kapıkule, Sarp ve Habur'dur.
Verilen güzergâhlar incelendiğinde; Edirne'den Bulgaristan'a çıkış yapan en işlek kapı Kapıkule'dir. Artvin üzerinden Gürcistan'a bağlanan sınır kapısı Sarp'tır. Şırnak üzerinden Irak'a açılan ve Orta Doğu ticaretinin can damarı olan sınır kapısı ise Habur'dur. Bu nedenle Kapıkule, Sarp ve Habur kapılarının sırasıyla verildiği seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
I. Güzergâh için Edirne ilinde bulunan ve doğrudan Bulgaristan'a açılan en işlek sınır kapısını belirle.
Kapıkule Sınır Kapısı.
Türkiye'nin ve Avrupa'nın en yoğun sınır kapısı Edirne-Bulgaristan hattındaki Kapıkule'dir.
2
II. Güzergâh için Artvin ilinde bulunan ve doğrudan Gürcistan'a açılan sınır kapısını belirle.
Sarp Sınır Kapısı.
Doğu Karadeniz sahil yolu üzerinden Gürcistan'a geçiş Artvin ilindeki Sarp Sınır Kapısı'ndan sağlanır.
3
III. Güzergâh için Şırnak ilinde bulunan ve doğrudan Irak'a açılan sınır kapısını belirle.
Habur Sınır Kapısı.
Türkiye'nin Orta Doğu'ya açılan en önemli ve işlek gümrük kapısı, Şırnak'ın Silopi ilçesinde bulunan Habur'dur.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin sınır kapıları, bulundukları iller ve bağlandıkları komşu ülkeler

İpuçları

1
I. güzergâh için; gurbetçilerimizin ve ihracat tırlarımızın Avrupa'ya çıkışında en çok tercih ettiği, Türkiye'nin en büyük sınır kapısını düşünün.
2
II. güzergâh için; Karadeniz Sahil Yolu'nun doğudaki bitiş noktasında yer alan ve doğrudan Batum'a (Gürcistan) geçiş sağlayan kapıyı hatırlayın.
3
III. güzergâh için; Dicle Nehri üzerinde yer alan ve Silopi (Şırnak) üzerinden doğrudan Irak'a açılan ana sınır kapısını bulmalısınız.

Daha Fazla Pratik

İran, Ermenistan ve Nahçıvan ile olan sınır kapılarımızı harita üzerinden çalışarak bu konudaki bilginizi pekiştirin.

Alternatif Yöntem

Sınır kapılarını ezberlemek yerine, komşu ülkelerin Türkiye'ye göre konumlarını harita üzerinde görselleştirerek eleme yapabilirsiniz (Örneğin; Suriye kapılarını Irak güzergâhından elemek gibi).
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 375Soru →

Türkiye'de tüm yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu boylamının (Iğdır) yerel saati ulusal saat olarak esas alınmaktadır. Bir gözlemci, bulunduğu merkezde Güneş'in gün içindeki en tepe noktasına ulaştığı an, ulusal saate göre çalışan saatinin 12:3612:36'yı gösterdiğini belirlemiştir.

Buna göre, gözlemcinin bulunduğu merkez ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 36∘36^{\circ} Doğu boylamı üzerindedir.

Cevap

Gözlemcinin bulunduğu merkez 36∘36^{\circ} Doğu boylamı üzerindedir.
Güneş'in en tepede olduğu an yerel saatin 12:0012:00 olduğu kabul edilir. Ulusal saatin 12:3612:36 olması, bu merkezin yerel saatinin ulusal saatten 3636 dakika geri olduğunu kanıtlar. 3636 dakikalık zaman farkı 9∘9^{\circ} boylam farkına eşittir (36/4=936/4=9). Saati geri olan yerler daha batıda bulunduğuna göre, 45∘45^{\circ} Doğu boylamından 9∘9^{\circ} batıya gidildiğinde 36∘36^{\circ} Doğu boylamına ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Yerel saati tespit etme
Yerel saat = 12:0012:00
Güneş'in gün içinde en tepe noktasına (zenit) ulaştığı an, o merkezin yerel saatinin tam 12:0012:00 olduğu anlamına gelir.
2
Ulusal saat ile yerel saat arasındaki zaman farkını hesaplama
Fark = 12:36−12:00=3612:36 - 12:00 = 36 dakika
Merkezin yerel saati ile Türkiye'nin kullandığı ortak (ulusal) saat arasındaki zaman farkını bulmak gerekir.
3
Zaman farkını boylam farkına dönüştürme
Boylam farkı = 36/4=9∘36 / 4 = 9^{\circ}
Ardışık iki meridyen arasındaki zaman farkı 4 dakika olduğu için, toplam zaman farkı 4'e bölünerek boylam farkı bulunur.
4
Yön ve kesin boylamı belirleme
45∘−9∘=36∘45^{\circ} - 9^{\circ} = 36^{\circ} Doğu boylamı
Ulusal saat (12:3612:36), yerel saatten (12:0012:00) daha ileridir. Saatin ileri olduğu yerler her zaman daha doğudadır. Dolayısıyla gözlemci, ulusal saatin ayarlandığı 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamının daha batısındadır.

Anahtar Kavram

Yerel saat ile ulusal saat arasındaki ilişki ve boylam hesaplama

İpuçları

1
Güneş ufuktaki en yüksek noktasına ulaştığında yerel saatin kaç olması gerektiğini düşünün.
2
Ulusal saat ile yerel saat arasındaki 36 dakikalık farkın kaç boylam derecesine denk geldiğini hesaplayın (1 derece = 4 dakika).
3
Yerel saat (12:00) ulusal saatten (12:36) geri olduğuna göre, bu merkez 45∘45^{\circ} Doğu boylamının batısında mı yoksa doğusunda mı kalır?

Daha Fazla Pratik

Güneşin doğuş ve batış saatlerinin ulusal saate göre hesaplandığı benzer senaryoları inceleyerek yön kavramını pekiştirin.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 376Soru →

Türkiye, Kuzey Yarım Küre'de 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ kuzey paralelleri arasında yer almaktadır. Bu matematik konumun bir sonucu olarak, güneyden kuzeye doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı daralır ve buna bağlı olarak çeşitli coğrafi özellikler düzenli bir değişim gösterir.

Buna göre, Hatay'dan yola çıkarak Sinop'a ulaşan bir gözlemcinin yolculuğu boyunca karşılaştığı aşağıdaki değişimlerden hangisinin temel nedeni enlem etkisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denizlerdeki tuzluluk oranının azalması

Cevap

Denizlerdeki tuzluluk oranının azalması
Türkiye'de güneyden kuzeye (Ekvator'dan kutuplara) doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı küçüldüğü için sıcaklıklar azalır. Sıcaklığın azalması deniz sularındaki buharlaşmayı azaltır, bu da denizlerin tuzluluk oranının Akdeniz'den Karadeniz'e doğru düşmesine neden olur. Bu durum doğrudan matematik konumun (enlemin) bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin enlem derecelerini analiz etme
36∘−42∘36^\circ - 42^\circ kuzey paralelleri
Değişimin yönünü (güneyden kuzeye) belirlemek için temel konum bilgisidir.
2
Enlem etkisinin sıcaklık üzerindeki sonucunu belirleme
Güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısı küçülür ve sıcaklık azalır.
Sıcaklık, buharlaşma ve tuzluluk arasındaki ilişkiyi kurmak için gereklidir.
3
Sıcaklık ve tuzluluk ilişkisini kurma
Düşük sıcaklık → Az buharlaşma → Azalan tuzluluk oranı.
Doğru cevaba ulaşmak için coğrafi nedensellik bağı kurulur.

Anahtar Kavram

Enlem Etkisi ve Sıcaklık İlişkisi

İpuçları

1
Türkiye'nin güneyinden kuzeyine doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısının nasıl değiştiğini düşünün.
2
Sıcaklık ve deniz suyu arasındaki buharlaşma ilişkisini hatırlayın; daha sıcak denizlerde tuzluluk oranı nasıldır?
3
Seçeneklerden hangisi yükselti, karasallık veya dağların uzanışı gibi 'özel konum' faktörlerinden etkilenmeden sadece enlemle açıklanabilir?

Daha Fazla Pratik

Güneş ışınlarının geliş açısına bağlı olarak değişen gölge boyu ve çizgisel hız konularını da tekrar edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Matematik konum ile özel konumu ayırt etmek için şu soruyu sorun: 'Bu özellik aynı enlem üzerindeki her yerde aynı mı, yoksa yer şekillerine göre değişiyor mu?' Eğer yer şekillerine göre değişiyorsa o özel konumdur.
Tahmini Süre:45s
Soru 377Soru →

Dünya üzerindeki meridyenler, kutup noktalarında birleşen ve aralarındaki kuş uçumu mesafe yalnızca Ekvator üzerinde yaklaşık 111111 km olan hayali çizgilerdir. Türkiye, matematiksel konum olarak 26∘−45∘26^{\circ} - 45^{\circ} Doğu meridyenleri arasında yer almaktadır.

Buna göre, meridyenlerin genel özellikleri ve Türkiye'nin konumu dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğru bir bilgidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'nin güneyinden kuzeyine doğru gidildikçe ardışık iki meridyen arasındaki mesafe daralır.

Cevap

Türkiye'nin güneyinden kuzeyine doğru gidildikçe ardışık iki meridyen arasındaki kuş uçumu mesafe azalır.
Dünya'nın küresel şekli nedeniyle, bir kutuptan diğerine uzanan meridyenler Ekvator'da birbirinden en uzak noktadayken kutup noktalarında birleşirler. Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için, Hatay'dan (güney) Sinop'a (kuzey) doğru gidildikçe Kuzey Kutbu'na yaklaşılır ve bu durum meridyenler arasındaki kuş uçumu mesafenin daralmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Meridyenlerin geometrik yapısını analiz edin.
Meridyenler Ekvator'da en geniş aralığa sahip olup kutup noktalarında birleşirler.
Dünya'nın küresel şekli nedeniyle meridyenler arası mesafe kutuplara gidildikçe daralır.
2
Türkiye'nin bu yapı üzerindeki konumunu belirleyin.
Türkiye Kuzey Yarım Küre'dedir ve kuzeye gidildikçe Kuzey Kutbu'na yaklaşılır.
Türkiye 36∘−42∘36^{\circ} - 42^{\circ} Kuzey paralelleri arasındadır, dolayısıyla kuzey sınırı kutba daha yakındır.
3
Değişimi yorumlayın.
Kuzeye (kutba) yaklaşıldığı için iki meridyen arasındaki mesafe azalır.
Kutup noktasına yaklaşıldıkça tüm meridyenler birbirine yaklaşarak en sonunda tek bir noktada birleşir.

Anahtar Kavram

Meridyenlerin Kutuplarda Birleşmesi (Mesafe Daralması)

İpuçları

1
Meridyenlerin Dünya üzerindeki şeklini gözünüzün önüne getirin; bu çizgiler kutup noktalarında ne yapar?
2
Türkiye Kuzey Yarım Küre'dedir. Kuzeye gidildikçe kutup noktasına mı yoksa Ekvator'a mı yaklaşırız?
3
Meridyenler kutuplarda birleştiği için, kutba yaklaşan bir gözlemci meridyenlerin birbirine yaklaştığını görür.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin en kuzeyi ile en güneyi arasındaki kuş uçumu mesafenin (paralel farkı) her zaman sabit olduğu kuralını bu bilgiyle karşılaştırarak pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 378Soru →

Türkiye'de yaklaşık olarak aynı enlem üzerinde (39∘−40∘39^\circ - 40^\circ Kuzey) yer alan Ankara ve Erzurum illerinde; güneş ışınlarının geliş açısı, çizgisel hız ve alacakaranlık süreleri gibi birçok coğrafi özellik benzerlik göstermektedir. Buna rağmen bu iki ilin iklim ve bitki örtüsü özellikleri arasında belirgin farklar bulunmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu iki ilde farklılık gösteren bir durumdur ve bu durumun temel nedeni enlem etkisiyle açıklanamaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sıcaklık ortalamaları ve karın yerde kalma süresi

Cevap

Sıcaklık ortalamaları ve karın yerde kalma süresini belirten seçenek doğrudur; çünkü bu durum enlem (matematik konum) ile değil, yükselti ve karasallık (özel konum) ile açıklanır.
Doğru cevap, sıcaklık ortalamaları ve karın yerde kalma süresini belirten seçenektir. Ankara ve Erzurum yaklaşık aynı enlemde oldukları için güneş ışınlarını aynı açıyla alırlar. Ancak Erzurum, Ankara'dan çok daha yüksek bir rakıma sahiptir ve deniz etkisinden daha uzaktır (şiddetli karasallık). Bu durum, enlem etkisine aykırı olarak Erzurum'un çok daha soğuk olmasına ve karların daha uzun süre yerde kalmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin konumunu analiz et
Ankara ve Erzurum'un yaklaşık aynı enlem üzerinde (39∘−40∘39^\circ - 40^\circ Kuzey) olduğu belirlenir.
Aynı enlemdeki noktaların ortak matematiksel özelliklerini belirlemek için başlangıç noktasıdır.
2
Enleme bağlı özellikleri hatırla
Güneş ışınlarının açısı, çizgisel hız, gece-gündüz süre farkı ve Kutup Yıldızı'nın açısı gibi özelliklerin aynı enlemde benzer olması gerektiği sonucuna varılır.
Enlem etkisinin hangi unsurları standartlaştırdığını anlamak gerekir.
3
Özel konum faktörlerini değerlendir
Erzurum'un Ankara'ya göre yaklaşık 10001000 metre daha yüksekte ve daha doğuda (karasallığın şiddetli olduğu bölgede) olduğu tespit edilir.
Matematiksel konumla açıklanamayan farkların nedenini (yükselti, karasallık) bulmak için gereklidir.
4
Farklılığı belirle
Sıcaklık ve buna bağlı olarak karın yerde kalma süresinin, enlem aynı olmasına rağmen yükselti farkı nedeniyle belirgin şekilde farklı olduğu sonucuna ulaşılır.
Soruda istenen 'enlemle açıklanamayan fark' bu unsurdur.

Anahtar Kavram

Aynı enlem üzerindeki merkezlerde matematiksel konum özellikleri (ışın açısı, gece-gündüz süresi vb.) aynıyken, sıcaklık gibi özelliklerin farklı olması özel konum (yükselti, denizellik) ile açıklanır.

İpuçları

1
Aynı enlem üzerinde güneşin geliş açısı ve çizgisel hızın değişip değişmediğini düşünün.
2
Ankara ve Erzurum'un deniz seviyesinden yüksekliklerini kıyaslayın.
3
Matematiksel olarak aynı olması gereken bir özelliğin fiziksel (özel) şartlar nedeniyle bozulup bozulmadığına bakın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir mantıkla kış mevsiminde Samsun'un Sivas'tan daha sıcak olmasının nedenini özel konum üzerinden analiz edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Eleme yöntemi: Seçeneklerdeki matematiksel (enleme bağlı) özellikleri eleyerek sadece fiziki coğrafya (yükselti/iklim) ile ilgili olanı seçebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 379Soru →

Türkiye'nin coğrafi özellikleri incelenirken; koordinatlarla (enlem ve boylam) ifade edilebilen özellikler "mutlak konum", yer şekilleri, denizellik, yükselti ve komşuluk ilişkileriyle ifade edilen özellikler ise "göreceli konum" başlığı altında değerlendirilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumu ile doğrudan ilişkilidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yer şekillerinin dağlık ve engebeli olması nedeniyle gerçek alanı ile izdüşüm alanı arasındaki farkın fazla olması

Cevap

Yer şekillerinin engebeli olmasına bağlı olarak gerçek alan ile izdüşüm alanı arasındaki farkın fazla olması Türkiye'nin göreceli konumu ile ilgilidir.
Yer şekillerinin dağlık ve engebeli olması, Türkiye'nin fiziksel bir özelliğidir ve enlem ya da boylam dereceleriyle doğrudan açıklanamaz. Bir yerin gerçek yüzölçümü ile kuş uçuşu (izdüşüm) yüzölçümü arasındaki fark ne kadar fazlaysa, o yer o kadar engebelidir; bu da göreceli konumun bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kavram Ayrımı Yapma
Mutlak konum enlem ve boylamla (sayısal koordinatlarla) açıklanırken; göreceli konum yer şekilleri, denizellik, yükselti ve jeopolitik durumla açıklanır.
Sorunun hangi konum türünü sorduğunu netleştirmek gerekir.
2
Seçenekleri Analiz Etme
Görünüm açısı, cephe yağışları, saat farkı ve güneş ışınlarının açısı gibi özelliklerin tamamı koordinat sistemine (paralel ve meridyen) bağlıdır.
Mutlak konum sonuçlarını eleyerek doğru seçeneğe ulaşmak hedeflenir.
3
Yer Şekillerinin Etkisini Belirleme
Gerçek alan (tüm engebe dahil) ile izdüşüm alan (her yer düz kabul edilerek) arasındaki farkın temel sebebi yer şekilleridir.
Yer şekilleri özel bir durumdur ve enlem-boylam değerlerinden bağımsız olarak değişebilir.

Anahtar Kavram

Özel (Göreceli) Konum: Yer şekilleri ve Engebe

İpuçları

1
Eğer bir özellik sadece Türkiye'ye özgüyse ve enlem/boylamla açıklanamıyorsa o özel (göreceli) konumdur.
2
Güneş ışınları, gece-gündüz süreleri ve yerel saat gibi kavramlar mutlak konumu işaret eder; yer şekilleri ve engebe ise göreceli konumu.
3
Gerçek alan ile izdüşüm alan farkının fazla olması, arazinin düz olmadığını (dağlık olduğunu) gösterir.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde, batıdan doğuya doğru gidildikçe sıcaklığın düşmesi ile güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklığın düşmesi arasındaki farkı (özel vs. matematik) çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 380Soru →

Dünya'nın küresel şekline bağlı olarak meridyenler arası kuş uçumu mesafe yalnızca Ekvator üzerinde yaklaşık 111111 km'dir ve kutuplara doğru gidildikçe bu mesafe azalır. Türkiye'nin 36∘−42∘36^{\circ} - 42^{\circ} Kuzey enlemleri ile 26∘−45∘26^{\circ} - 45^{\circ} Doğu boylamları arasındaki matematik konumu dikkate alındığında, bu durum aşağıdakilerden hangisine neden olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 30∘30^{\circ} Doğu boylamı üzerinde yer alan İzmit'in başlangıç meridyenine olan kuş uçumu uzaklığının, aynı boylamdaki Antalya'dan daha az olması

Cevap

İzmit'in başlangıç meridyenine olan kuş uçumu uzaklığının Antalya'dan daha az olması
Dünya'nın şekli nedeniyle meridyenler arası mesafe Ekvator'dan kutuplara gidildikçe daralır. İzmit ve Antalya aynı boylamda yer alsa da, İzmit daha kuzeyde olduğu için başlangıç meridyeni ile arasındaki kuş uçumu mesafe Antalya'ya göre daha kısadır. Bu durum, meridyenlerin kutuplara doğru birbirine yaklaşmasının doğrudan bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Meridyenlerin geometrik özelliğini analiz etme
Meridyenler Ekvator'dan kutuplara doğru birbirine yaklaşır ve kutup noktalarında birleşir.
Dünya'nın küresel şekli nedeniyle meridyenler arası mesafe her enlemde farklıdır.
2
Türkiye'deki merkezlerin konumlarını karşılaştırma
İzmit (41∘41^{\circ} Kuzey) daha kuzeyde, Antalya (37∘37^{\circ} Kuzey) ise daha güneydedir.
Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe kutuplara yaklaşılır.
3
Mesafe daralması kuralını başlangıç meridyeni ile ilişkilendirme
Aynı boylamda (30∘30^{\circ} Doğu) olmalarına rağmen, kuzeydeki merkez (İzmit) başlangıç meridyenine (0∘0^{\circ}) km cinsinden daha yakındır.
Üst enlemlerde meridyen yayları birbirine daha yakın olduğu için 0∘0^{\circ} ile 30∘30^{\circ} arası mesafe daralmıştır.

Anahtar Kavram

Meridyenlerin Kutuplarda Birleşmesi (Daralma Etkisi)

İpuçları

1
Meridyenlerin arasındaki mesafenin nerede en geniş, nerede en dar olduğunu düşünün.
2
İzmit ve Antalya'nın Türkiye haritasındaki kuzey-güney konumlarını hatırlayın.
3
Kutuplara yaklaştıkça iki meridyen arasındaki km farkı azalır ancak 4 dakikalık zaman farkı asla değişmez.

Daha Fazla Pratik

Aynı boylam üzerindeki merkezlerin yerel saatleri aynıyken, Güneş'in doğuş saatlerinin neden farklı olabileceğini araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 19 / 31Sonraki
Türkiye'nin Coğrafi Konumu — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 19 | Examkin