Examkin

Türkiye'nin Coğrafi Konumu

601 soru

Soru 421Soru →

Türkiye'nin sınır coğrafyası incelendiğinde, bazı illerimizin birden fazla komşu devlet ile kara sınırına sahip olduğu görülmektedir. Bu durum, söz konusu illerin bölgesel ticaret ve ulaşım ağındaki stratejik önemini artırmaktadır. Buna göre, aşağıda verilen il ve bu ilin kara sınırına sahip olduğu komşu devlet sayısı eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Artvin - 22

Cevap

Artvin ilinin iki değil, sadece bir komşu devlet ile (Gürcistan) kara sınırı bulunmaktadır.
Artvin - 22 eşleştirmesi yanlıştır çünkü Artvin ilimizin tek komşusu Gürcistan'dır. Türkiye'nin kuzeydoğu sınırında Artvin'in hemen doğusunda yer alan Ardahan, hem Gürcistan hem de Ermenistan ile komşu olarak Artvin'in Ermenistan ile olan bağını kesmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin sınır illerini ve komşu ülkelerini harita üzerinde analiz etmek.
Edirne: Bulgaristan ve Yunanistan (22 devlet). Iğdır: Ermenistan, Azerbaycan ve İran (33 devlet). Hakkari: Irak ve İran (22 devlet). Ardahan: Gürcistan ve Ermenistan (22 devlet). Artvin: Sadece Gürcistan (11 devlet).
İllerin kaç farklı ülke ile temas ettiğini belirlemek yanlış eşleştirmeyi bulmamızı sağlar.
2
Artvin ve Ardahan illerinin konumlarını karşılaştırmak.
Artvin, Türkiye'nin en kuzeydoğusundadır ancak doğusunda Ardahan ili yer alır. Bu nedenle Artvin'in Ermenistan ile kara teması kesilir.
Öğrencilerin en çok karıştırdığı nokta Artvin'in Ermenistan ile sınırı olduğu yanılgısıdır.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin sınır komşuları ve sınır illerinin dağılımı

İpuçları

1
Türkiye'nin kuzeydoğu ucundaki illerin (Artvin, Ardahan, Kars, Iğdır) hangi ülkelere komşu olduğunu hatırlamaya çalışın.
2
Iğdır'ın 'üç devletin birleştiği nokta' olarak bilindiğini ve tek başına bu özelliğe sahip olduğunu unutmayın.
3
Artvin'in doğu komşusunun bir başka ilimiz olan Ardahan olduğunu düşünürseniz, Artvin'in Ermenistan'a ulaşamayacağını fark edeceksiniz.

Daha Fazla Pratik

Diğer sınır illerimizden Şırnak'ın da hem Irak hem de Suriye ile sınırı olduğunu (2 ülke) not edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 422Soru →

Türkiye'nin sahip olduğu bir coğrafi özelliğin; yer şekilleri, yükselti, denizellik-karasallık, komşular veya jeolojik yapı gibi unsurlarla açıklanabilmesine "göreceli (özel) konum" denir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli konumuyla açıklanan bir durumdur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yeraltı kaynakları ve maden çeşitliliğinin fazla olması

Cevap

Yeraltı kaynakları ve maden çeşitliliğinin fazla olması Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun bir sonucudur.
Türkiye'nin yeraltı kaynakları ve maden çeşitliliği bakımından zengin olması, ülkenin jeolojik geçmişi ve farklı zamanlarda oluşmuş arazileri bir arada bulundurmasıyla ilgilidir. Bu özellik, enlem veya boylam dereceleriyle değil, doğrudan Türkiye'ye özgü jeolojik ve jeomorfolojik şartlarla açıklandığı için göreceli (özel) konum sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Konum türlerini analiz etme
Mutlak konum enlem ve boylamla (matematiksel), göreceli konum ise fiziksel çevre, yükselti ve jeolojik yapıyla (özel durumlar) açıklanır.
Soruda istenen 'göreceli konum' kavramının kapsamını belirlemek gerekir.
2
Seçeneklerdeki neden-sonuç ilişkisini kurma
Batı rüzgarları, bakı etkisi, gece-gündüz süresi ve yerel saat farkı doğrudan enlem veya boylamla (mutlak konum) ilişkilidir.
Matematiksel konum sonuçlarını eleyerek özel konum sonucuna ulaşmak hedeflenir.
3
Maden çeşitliliğinin nedenini belirleme
Maden çeşitliliği, Türkiye'nin farklı jeolojik zamanlara ait arazilerinin bulunmasıyla ilgilidir.
Jeolojik yapı ve yer kabuğu özellikleri göreceli konumun temel unsurlarından biridir.

Anahtar Kavram

Göreceli (Özel) Konum vs Mutlak (Matematik) Konum Ayrımı

İpuçları

1
Bir özelliğin dünya üzerindeki paralel veya meridyen dereceleriyle (Ekvator'a veya başlangıç boylamına uzaklık) ilgili olup olmadığını kontrol edin.
2
Eğer bir özellik yükselti, denizellik, yeraltı kaynakları veya komşu ülkelerle ilgiliyse bu göreceli konumdur.
3
Madenlerin oluşumu yerin altındaki yapı ile ilgilidir, güneş ışınlarının açısı maden türünü değiştirmez.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konum sonuçlarını (Orta kuşak, Kuzey Yarım Küre, Dönence dışı) listeleyerek bu sorudaki seçeneklerle karşılaştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 423Soru →

Türkiye, uluslararası siyaset ve ekonomide sıklıkla 'enerji köprüsü' ve 'güvenli koridor' gibi kavramlarla nitelendirilmektedir. Türkiye'nin jeopolitik konumuna dayanan bu tanımlamaların temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Enerji kaynaklarına sahip bölgeler ile bu kaynaklara ihtiyaç duyan pazarlar arasında merkezî bir konuma sahip olması

Cevap

Türkiye'nin enerji kaynaklarına sahip bölgeler ile bu kaynaklara ihtiyaç duyan pazarlar arasında merkezî bir konuma sahip olması
Türkiye; Orta Doğu, Kafkasya ve Hazar Havzası gibi dünyanın en zengin petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip bölgeleri ile bu enerjiye yoğun ihtiyaç duyan Avrupa ülkeleri arasında coğrafi bir kavşak noktasındadır. Bu 'merkezî konum', boru hatlarının Türkiye üzerinden geçmesini sağlayarak ülkeye 'enerji koridoru' ve 'enerji köprüsü' vasfı kazandırır.

Adım Adım Çözüm

1
Kavram Analizi
'Enerji köprüsü' ifadesinin coğrafi bir bağlantı ve geçiş noktası anlamına geldiği belirlenir.
Jeopolitik terimlerin ne anlama geldiğini anlamak sorunun temelini oluşturur.
2
Konum Değerlendirmesi
Türkiye'nin doğusunda enerji zengini bölgeler (Hazar, Orta Doğu), batısında ise enerji tüketen sanayi bölgeleri (Avrupa) olduğu saptanır.
Türkiye'nin bu iki uç nokta arasındaki 'ara bölge' olma özelliği stratejik önemini açıklar.
3
Eleme Yapma
Üretim gücü, yer altı zenginliği veya fiziki maliyetlerin bu 'köprü' rolünü değil, sadece transit konumun bu rolü sağladığı sonucuna varılır.
Yanlış seçenekler elenerek en kapsayıcı ve doğru gerekçe belirlenir.

Anahtar Kavram

Enerji Koridoru ve Transit Konum

İpuçları

1
'Köprü' kavramı bir yerden bir yere geçişi ifade eder; Türkiye'nin neyi neye bağladığını düşünün.
2
Türkiye'nin doğusundaki ve batısındaki bölgelerin enerji arz-talep dengesine odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Türkiye üzerinden geçen TANAP ve TürkAkım gibi projelerin hangi ülkeleri birbirine bağladığını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 424Soru →

Ekinoks tarihinde (2121 Mart), bir gözlemci bulunduğu merkezde Güneş'in ufuk düzlemi üzerindeki yükseltisinin 45∘45^{\circ} olduğunu ve günün henüz öğle vaktine ulaşmadığını tespit etmiştir. Bu anda Türkiye'nin ulusal saati 09:5209:52 olduğuna göre, gözlemcinin bulunduğu merkezin boylamı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 32∘32^{\circ} Doğu

Cevap

Gözlemcinin bulunduğu merkez 32∘32^{\circ} Doğu boylamı üzerindedir.
Ekinoks tarihinde Güneş'in 45∘45^{\circ}'lik bir açıyla yükselmiş olması, Güneş'in doğuşundan itibaren 33 saatin geçtiğini ifade eder (06:00+3=09:0006:00 + 3 = 09:00). Bu anda ulusal saatin 09:5209:52 olması, gözlem yapılan merkezin ulusal saat boylamından (45∘45^{\circ} Doğu) 5252 dakika daha geri olduğunu gösterir. 52/4=1352 / 4 = 13 boylamlık fark, merkezin 45−13=32∘45 - 13 = 32^{\circ} Doğu boylamında yer aldığını kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

1
Güneş'in konumuna göre yerel saati belirle.
Yerel saat: 09:0009:00
Ekinoks tarihinde Güneş 06:0006:00'da doğar. Güneş her 15∘15^{\circ}'lik yükselme için 11 saat yol alır. 45∘45^{\circ}'lik yükselti, doğuşun üzerinden 33 saat geçtiğini gösterir (45/15=345 / 15 = 3).
2
Yerel saat ile ulusal saat arasındaki zaman farkını hesapla.
Zaman farkı: 5252 dakika
Ulusal saat 09:5209:52 iken merkezin yerel saati 09:0009:00 olarak bulunmuştur (09:52−09:00=5209:52 - 09:00 = 52).
3
Zaman farkını boylam farkına dönüştür.
Boylam farkı: 13∘13^{\circ}
İki boylam arasındaki zaman farkı sabit 44 dakikadır. 52/4=1352 / 4 = 13 boylam farkı mevcuttur.
4
Merkezin boylam derecesini tespit et.
32∘32^{\circ} Doğu
Türkiye'nin ulusal saati 45∘45^{\circ} Doğu boylamına göre ayarlanır. Merkezin yerel saati ulusal saatten geri olduğuna göre merkez daha batıdadır: 45−13=3245 - 13 = 32.

Anahtar Kavram

Yerel ve ulusal saat hesaplamalarında boylam farkı ile zaman farkı arasındaki ilişki (1∘=41^{\circ} = 4 dakika) ve Güneş'in ufuktaki konumu ile zaman tahmini.

İpuçları

1
Ekinoks tarihinde Güneş'in sabah 06:0006:00'da doğduğunu hatırlayınız.
2
Güneş ufukta her saat 15∘15^{\circ} yol alır. 45∘45^{\circ}'lik yükselti kaç saatlik bir süreyi temsil eder?
3
Yerel saati 09:0009:00 olan bir merkezin, saati 09:5209:52 olan Iğdır'a (45∘45^{\circ} Doğu) göre kaç boylam batıda olduğunu hesaplayınız.

Daha Fazla Pratik

Farklı tarihlerde (örneğin 21 Haziran) gündüz süresinin değişmesinin yerel saat hesaplamalarına değil, güneşin doğuş ve batış saatlerine etkisini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 425Soru →

Türkiye sınırları içerisinde yer alan K ve L merkezlerinde gerçekleştirilen coğrafi gözlemler sonucunda şu veriler elde edilmiştir:

* K merkezinde çizgisel dönüş hızı, L merkezinden daha fazladır.
* L merkezinde Kutup Yıldızı'nın (Polaris) ufuk düzlemi üzerindeki görünüm açısı, K merkezinden daha büyüktür.

Bu verilere dayanarak, K ve L merkezleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 21 Aralık tarihinde güneş ışınlarının K merkezine düşme açısı L merkezinden daha dardır.

Cevap

K merkezinin daha güneyde, L merkezinin ise daha kuzeyde yer aldığı tespit edildiğinden; K merkezinde güneş ışınlarının düşme açısının L'den daha dar olması coğrafi olarak imkansızdır.
Verilen bilgilere göre K merkezi daha güneyde (Ekvator'a yakın), L merkezi ise daha kuzeyde (Kutba yakın) yer almaktadır. Türkiye'nin bulunduğu enlemlerde (36∘−42∘36^\circ - 42^\circ K), güneydeki bir merkez güneş ışınlarını her zaman kuzeydeki bir merkezden daha dik (büyük) açıyla alır. Dolayısıyla güneydeki K merkezinde güneş ışınlarının düşme açısının L'den daha dar (küçük) olması matematiksel olarak mümkün değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezlerin enlem konumlarını belirle.
K merkezinde çizgisel hızın fazla olması onun güneyde, L merkezinde Kutup Yıldızı açısının büyük olması onun kuzeyde olduğunu gösterir.
Çizgisel hız Ekvator'a yaklaştıkça artar, Kutup Yıldızı'nın açısı ise enlem derecesine eşittir (kuzeye gidildikçe artar).
2
Tan/Gurup ve Süre farkı özelliklerini karşılaştır.
L merkezinin (Kuzey) alacakaranlık süresi ve gece-gündüz farkı daha fazladır.
Enlem etkisiyle kutba yaklaşıldıkça çizgisel hız azaldığı için tan/gurup uzar, eksen eğikliği nedeniyle de süre farkı artar.
3
Güneş ışınlarının düşme açısını analiz et.
K merkezi (Güney), her zaman güneş ışınlarını L merkezinden (Kuzey) daha büyük açıyla alır.
Türkiye Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde olduğu için güneyden kuzeye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı daima daralır.

Anahtar Kavram

Enlem Etkisi ve Matematik Konum Sonuçları

İpuçları

1
Çizgisel dönüş hızının Türkiye'de Hatay'dan Sinop'a doğru nasıl değiştiğini düşünün.
2
Kutup Yıldızı'nın görünüm açısı sadece Kuzey Yarım Küre'de gözlemlenir ve o yerin enlem derecesini verir.
3
Güneş ışınlarının düşme açısı Ekvator'dan kutuplara doğru daralır; bu durum Türkiye'de güneyden kuzeye gidildikçe açının küçülmesi demektir.

Daha Fazla Pratik

Aynı merkezlerin 21 Mart tarihindeki gölge boyu değişimlerini ve yerçekimi ivmelerini karşılaştıran bir soru çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Mantık süzgeci yöntemi: Önce verilerden K=Güney, L=Kuzey sonucuna varın. Ardından şıklarda 'Kuzeyde artan/uzayan' özellikleri L için, 'Güneyde büyük olan' özellikleri K için doğrulayın.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 426Soru →

Türkiye'nin coğrafi özellikleri; Mutlak (Matematik) Konum ve Göreceli (Özel) Konum olarak iki başlık altında incelenir. Mutlak konum, Dünya üzerindeki enlem ve boylam dereceleriyle açıklanırken; göreceli konum yükselti, yer şekilleri, denizellik-karasallık ve jeopolitik gibi unsurları kapsar.

Aşağıda Türkiye'ye ait bazı özellikler ve bu özelliklerin temel nedenleri eşleştirilmiştir:

I. Kış mevsiminde Cephe (Frontal) yağışlarının etkili olması →\rightarrow Mutlak Konum (Orta Kuşak)
II. Aynı anda farklı mevsim özelliklerinin bir arada yaşanması →\rightarrow Göreceli Konum (Yer Şekilleri ve Yükselti)
III. Batıdan doğuya doğru gidildikçe tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin uzaması →\rightarrow Mutlak Konum (Boylam Farkı)
IV. Türkiye'nin enerji nakil hatlarında bir köprü (enerji koridoru) görevi görmesi →\rightarrow Göreceli Konum (Jeopolitik Konum)
V. Karadeniz kıyı kesiminde nemliliğin iç kesimlere göre daha fazla olması →\rightarrow Göreceli Konum (Denizellik)

Buna göre, yukarıdaki eşleştirmelerden hangisi coğrafi prensipler açısından hatalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Batıdan doğuya gidildikçe tarım ürünlerinin olgunlaşma süresinin uzamasını 'Boylam Farkı' ile açıklayan üçüncü öncül hatalıdır.
Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi sıcaklığa bağlıdır. Türkiye'de batıdan doğuya doğru gidildikçe boylam dereceleri değişir; ancak bu durum sıcaklığı etkilemez. Sıcaklığın düşmesinin ve ürünlerin daha geç olgunlaşmasının temel nedeni, Anadolu'nun doğusuna gidildikçe ortalama yükseltinin artması ve karasallığın şiddetlenmesidir. Bu durum bir 'Göreceli (Özel) Konum' sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Mutlak ve Göreceli Konum ayrımını yapınız.
Enlem ve boylam mutlak; yükselti, denizellik ve yer şekilleri göreceli konumdur.
Soruda verilen özelliklerin kaynağını doğru tespit etmek gerekir.
2
Batı-doğu yönlü sıcaklık değişimini analiz ediniz.
Türkiye'de batıdan doğuya gidildikçe ortalama yükselti artar (ortalama yükselti 11321132 metredir).
Sıcaklık ve buna bağlı tarımsal olgunlaşma süresi doğrudan yükseltiyle ilişkilidir.
3
Boylam etkisini kontrol ediniz.
Boylam farkı sadece yerel saat ve güneşin doğuş/batış saatleri üzerinde etkilidir; iklim veya sıcaklık üzerinde etkisi yoktur.
Boylamın matematiksel tanımı gereği iklimsel bir sonuç doğurmadığını saptamak gerekir.

Anahtar Kavram

Türkiye'de batı-doğu doğrultusundaki fiziksel ve ekonomik değişimlerin temel nedeni boylam değil, yükselti ve karasallıktır.

İpuçları

1
Boylam farkı sadece zamanla ilgili kavramları etkiler.
2
Türkiye'de batıdan doğuya doğru gidildiğinde değişen en önemli fiziksel özellik yükseltidir.
3
Tarım ürünlerinin olgunlaşması sıcaklığa, sıcaklık ise bu soruda yükseltiye bağlıdır. Yükselti göreceli bir konumdur.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konumunun sonuçlarını (özellikle orta kuşak sonuçlarını: A-B-C-D kuralı) tekrar gözden geçirin.

Alternatif Yöntem

Matematik konumun (Enlem-Boylam) sonuçlarını ezberlemek yerine; 'Güneş ışınları, saat, mevsim' dışındaki çoğu fiziksel değişimin (dağ, deniz, maden, ticaret) Özel Konum olduğunu düşünebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 427Soru →

Bir merkezden geçen boylam derecesi, Türkiye'nin ortak saat ayarının yapıldığı boylama ne kadar yakınsa, o merkezdeki yerel saat ile ortak saat arasındaki fark o kadar az olur. Buna göre, coğrafi konumları dikkate alındığında aşağıdaki merkezlerin hangisinde yerel saat ile ortak saat arasındaki farkın diğerlerine göre daha az olması beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hakkari

Cevap

Hakkari ili, ortak saat boylamı olan 45∘45^{\circ} Doğu boylamına coğrafi olarak en yakın merkez olduğu için zaman farkı en azdır.
Hakkari ili, yaklaşık olarak 44∘44^{\circ} Doğu boylamında yer almaktadır. Türkiye'nin ulusal saati ise 45∘45^{\circ} Doğu boylamına göre ayarlandığı için, Hakkari ile ortak saat boylamı arasında sadece 1∘1^{\circ}'lik bir fark (yaklaşık 4 dakika) vardır. Bu mesafe, seçeneklerde verilen diğer illerin mesafesinden çok daha azdır.

Adım Adım Çözüm

1
Ulusal saatin hangi boylama göre ayarlandığını belirlemek
Türkiye'de yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamının yerel saati ortak saat olarak kullanılır.
Zaman farkını hesaplamak için referans noktasını bilmek gerekir.
2
Seçeneklerdeki illerin Türkiye haritası üzerindeki konumlarını kıyaslamak
İller batıdan doğuya doğru; Edirne, Bursa, Ankara, Sivas ve Hakkari şeklinde sıralanır.
Boylam farkı ne kadar azsa yerel saat ile ulusal saat arasındaki zaman farkı da o kadar az olur.
3
Ortak saat boylamına en yakın ili seçmek
Hakkari (~44∘44^{\circ} Doğu), 45∘45^{\circ} Doğu boylamına en yakın merkezdir.
En doğudaki merkez, Iğdır boylamına en yakın merkezdir.

Anahtar Kavram

Yerel saat ile ulusal saat arasındaki fark, bir merkezin ulusal saat boylamına (45∘45^{\circ} Doğu) olan boylam uzaklığına bağlıdır.

İpuçları

1
Türkiye'nin ortak saati en doğu ucumuzdaki Iğdır ilinin yerel saatine göre ayarlanır.
2
Soruda istenen 'farkın az olması', o ilin Iğdır'a (en doğuya) en yakın olması demektir.
3
Seçenekler arasında en doğuda bulunan ili seçmelisiniz.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir mantıkla, yerel saat ile ortak saat arasındaki farkın 'en fazla' olduğu ili sorsaydı, en batıdaki ili (Edirne) seçmeniz gerekirdi.

Alternatif Yöntem

İllerin boylam derecelerini yaklaşık olarak bilmek yerine, harita üzerindeki doğu-batı sıralamasını (Edirne-Bursa-Ankara-Sivas-Hakkari) gözünüzün önüne getirerek en doğudaki seçeneğe yönelebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 428Soru →

Türkiye'nin mutlak (matematik) konumu incelendiğinde, bazı coğrafi özelliklerin içinde bulunulan yarım küreden, bazı özelliklerin ise matematiksel iklim kuşağından kaynaklandığı görülmektedir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer almasının bir sonucu değil, bulunduğu yarım kürenin (Kuzey Yarım Küre) kesin bir kanıtıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuzeyden esen rüzgarların sıcaklık değerlerini düşürmesi

Cevap

Kuzeyden esen rüzgarların sıcaklık değerlerini düşürmesi, Türkiye'nin sadece Kuzey Yarım Küre'de yer aldığının kesin bir kanıtıdır.
Kuzeyden esen rüzgarların sıcaklığı düşürmesi durumu, Türkiye'nin kutup yönünün kuzeyde olduğunu gösterir. Kuzey Yarım Küre'de kuzeyden (kutuptan) gelen hava kütleleri soğutucu, güneyden (ekvatordan) gelenler ise ısıtıcı etki yapar. Bu durum yarım kürenin bir sonucudur. Diğer seçeneklerdeki Batı rüzgarları, cephe yağışları, dört mevsim ve Akdeniz iklimi özellikleri ise Türkiye'nin Orta Kuşak'ta yer almasının birer sonucudur ve aynı enlemlerdeki Güney Yarım Küre ülkelerinde de (örneğin Şili veya Avustralya'nın bir kısmı) görülür.

Adım Adım Çözüm

1
Orta Kuşak (30∘−60∘30^\circ - 60^\circ enlemleri) sonuçlarını belirle.
Batı rüzgarları, Cephe yağışları, Orta kuşak konumu ve Dört mevsim belirginliği.
Bu özellikler her iki yarım kürenin aynı enlem aralıklarında görülür; tek başına yarım küreyi belirlemez.
2
Kuzey Yarım Küre'ye özgü (yarım küre kanıtı) sonuçları belirle.
Gölge yönünün kuzeye düşmesi, Bakı yönünün güney olması, Kuzeyden esen rüzgarların soğuk olması.
Bu özellikler kutup yönünün kuzeyde (veya güneyde) olmasıyla ilgilidir ve yarım küre değiştikçe tam tersine döner.
3
Seçenekleri karşılaştırarak sadece yarım küreye bağlı olanı seç.
Kuzeyden esen rüzgarların sıcaklığı düşürmesi.
Güney Yarım Küre'de kuzeyden esen rüzgarlar Ekvator kökenli olduğu için sıcaklığı artırır; dolayısıyla bu durum yarım küreyi kesin olarak ayırt eder.

Anahtar Kavram

Mutlak Konum: Orta Kuşak Sonuçları (ABCD) ve Yarım Küre Sonuçları Ayrımı

Alternatif Yöntem

Orta Kuşak sonuçlarını ezberlemek için 'ABCD' kodlaması kullanılabilir: A (Akdeniz İklimi), B (Batı Rüzgarları), C (Cephe Yağışları), D (Dört Mevsim). Bu dört özelliğin dışında kalan ve yön bildiren (kuzey/güney) özellikler genellikle yarım küre ile ilgilidir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 429Soru →

Türkiye'nin coğrafi özellikleri incelenirken bu özelliklerin bir kısmının dünya üzerindeki koordinatlarla (36∘−42∘36^{\circ}-42^{\circ} Kuzey paralelleri, 26∘−45∘26^{\circ}-45^{\circ} Doğu meridyenleri), bir kısmının ise yer şekilleri, yükselti ve denizellik gibi faktörlerle açıklandığı görülür.

Aşağıdaki tabloda Türkiye'ye ait bazı özellikler ve bu özelliklerin temel nedenleri (konum türleri) eşleştirilmiştir:

NoTürkiye'ye Ait Coğrafi ÖzellikTemel Neden (Konum Türü)
IIOrta kuşakta yer aldığı için yıl içinde dört mevsimin belirgin yaşanmasıMutlak (Matematik) Konum
IIIIYer şekillerinin engebeli olmasıyla aynı gün içinde kısa mesafelerde farklı mevsim özelliklerinin görülmesiÖzel (Göreceli) Konum
IIIIIIAsya ve Avrupa kıtaları arasında enerji koridoru ve transit ticaret köprüsü olmasıÖzel (Göreceli) Konum
IVIVDağların güney yamaçlarının kuzey yamaçlara göre daha fazla güneş alması ve daha sıcak olmasıÖzel (Göreceli) Konum
VV2.2. ve 3.3. saat dilimlerinde yer alması nedeniyle yerel saatinin Başlangıç Meridyeni'nden ileri olmasıMutlak (Matematik) Konum

Buna göre, tablodaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IVIV

Cevap

IVIV numaralı maddede belirtilen 'bakı' etkisi, Türkiye'nin mutlak (matematik) konumuyla ilgili bir özelliktir.
IVIV numaralı öncülde verilen durum, Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de ve Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer almasının bir sonucudur. Bu durum coğrafyada 'bakı' etkisi olarak adlandırılır ve tamamen mutlak (matematik) konum ile açıklanmalıdır. Dolayısıyla bu özelliğin 'özel konum' ile eşleştirilmesi hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Konum türlerini analiz etme
Mutlak konum enlem ve boylamla (koordinatlar), özel konum ise yükselti, yer şekilleri, denizellik ve kıtalara göre konumla açıklanır.
Soruda verilen özelliklerin hangi temel coğrafi etkene dayandığını belirlemek gerekir.
2
IVIV numaralı özelliği inceleme
Dağların güney yamaçlarının daha sıcak olması 'bakı' etkisidir.
Bakı, güneş ışınlarının düşme açısı ve geliş yönüyle ilgili olduğu için doğrudan enlem ve yarım küre (mutlak konum) sonucudur.
3
Yanlış eşleştirmeyi tespit etme
IVIV numaralı özelliğin karşısına 'Özel Konum' yazılmıştır, oysa 'Mutlak Konum' olmalıydı.
Diğer tüm seçenekler (dört mevsim, kısa mesafede iklim değişimi, jeopolitik konum ve yerel saat) doğru konum türleriyle eşleştirilmiştir.

Anahtar Kavram

Bakı Etkisi ve Konum Türleri

İpuçları

1
Özelliğin enlem veya boylam dereceleriyle mi, yoksa yer şekilleri ve denizlerle mi ilgili olduğuna odaklanın.
2
'Bakı' etkisi, dağların bir yamacının diğerine göre daha fazla güneş almasıdır. Bu durum Türkiye'nin hangi yarım kürede olduğuyla ilgilidir.
3
Türkiye'de dağların güney yamaçlarının daha sıcak olması, Güneş'in her zaman güneyden gelmesiyle (enlem etkisi) açıklanır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de bakı etkisine ters düşen durumları (Karadeniz'de kışın kuzey yamaçların daha ılık olması gibi) araştırarak özel konumun mutlak konumu nasıl etkileyebileceğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 430Soru →

Dünya üzerindeki meridyenler arası mesafe ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe daralmaktadır. Türkiye'nin en güneyi (Hatay) ile en kuzeyi (Sinop) arasında da meridyenler arası kuş uçuşu mesafe farklılık gösterir. Buna rağmen, ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkının Türkiye'nin her yerinde 4 dakika olması aşağıdakilerden hangisinin sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dünya'nın eksen çevresindeki açısal hızının her yerde aynı olması

Cevap

Dünya'nın eksen çevresindeki açısal hızının her yerde aynı olması
Dünya kendi ekseni etrafındaki 360 derecelik dönüşünü 24 saatte tamamlar. Bu durum, Dünya üzerindeki her noktanın (enlemi ne olursa olsun) birim zamanda aynı açıyı taradığı anlamına gelir. Bu sabit hıza 'açısal hız' denir ve sonucunda ardışık iki meridyen arası yerel saat farkı her yerde 4 dakika olarak ölçülür.

Adım Adım Çözüm

1
Gözlemi analiz etme
Meridyenler arası mesafe kuzeye gidildikçe azalsa da zaman farkı (4 dakika) değişmemektedir.
Zaman farkının mesafeden bağımsız olduğunu anlamak için kavramsal ayrım yapılmalıdır.
2
Açısal hız kavramını uygulama
Dünya üzerindeki tüm noktalar bir tam turu (360°) aynı sürede (24 saat) tamamlar.
Açısal hız, birim zamanda taranan açıdır ve Dünya'nın her yerinde sabittir.
3
Matematiksel doğrulama yapma
24 saat=1440 dakika24 \text{ saat} = 1440 \text{ dakika}. 1440/360=4 dakika1440 / 360 = 4 \text{ dakika}.
Her 1 derecelik boylam farkının 4 dakikaya denk gelmesi, bu sabit açısal hızın sonucudur.

Anahtar Kavram

Açısal Hız ve Yerel Saat İlişkisi

İpuçları

1
Zaman farkı (dakika) ile mesafe farkı (kilometre) arasındaki ilişkiyi düşünün.
2
Dünya'nın her noktasının bir günü aynı sürede tamamladığını hatırlayın.
3
Birim zamanda katedilen 'yol' değişse de birim zamanda taranan 'açı' neden değişmez?

Daha Fazla Pratik

Aynı boylam üzerinde yer alan iki merkezde yerel saat her zaman aynıdır; peki bu merkezlerde Güneş her zaman aynı anda mı doğar?
Tahmini Süre:45s
Soru 431Soru →

Türkiye'nin mutlak (matematik) konumu, ülcenin sahip olduğu coğrafi koordinatların bir sonucu olarak ortaya çıkan iklimsel ve fiziksel özellikleri belirler. Bu özellikler genellikle enlem ve boylam etkisiyle açıklanırken, bazı özellikler yer şekilleri ve denizellik gibi göreceli (özel) konum faktörlerine dayanır.

Buna göre, Türkiye'nin coğrafi özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin ortaya çıkmasında mutlak konumun doğrudan bir etkisi olduğu savunulamaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçlarında orman alt sınırının deniz seviyesinden itibaren başlaması

Cevap

Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçlarında orman alt sınırının deniz seviyesinden başlaması, bölgedeki nem ve yağış rejiminin (özel konum) bir sonucudur.
Kuzey Anadolu Dağları'nın kuzey yamaçlarında orman alt sınırının deniz seviyesinden başlaması, bölgenin bol yağışlı ve nemli olmasıyla ilgilidir. Bu durum, Türkiye'nin matematik konumundan ziyade, dağların kıyıya paralel uzanması ve denizellik gibi özel (göreceli) konum özelliklerinin bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Matematik konum ve sınır ilişkisini tanımla.
Sıcaklığa bağlı olan 'üst sınırlar' (orman, tarım, yerleşme üst sınırı) ve kalıcı kar sınırı matematik konuma (enlem) göre değişir.
Enlem etkisiyle güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklık azaldığı için bu sınırlar alçalır.
2
Seçeneklerdeki sınır türlerini analiz et.
A, B ve D seçenekleri doğrudan sıcaklık ve güneş ışınlarının açısı/süresi ile ilgili olup matematik konumu doğrular.
Güneyden kuzeye belirgin ve düzenli bir değişim söz konusudur.
3
Orman 'alt sınırı' kavramını değerlendir.
Orman alt sınırı sıcaklık değil, nem isteği ile ilgilidir.
Bir yerde ormanın başlayabilmesi için yeterli yağış gereklidir. Karadeniz'de bu durum denizellik ve dağların uzanışıyla (özel konum) sağlanır.

Anahtar Kavram

Bitki örtüsü üst sınırı enlem (matematik konum) ile belirlenirken, orman alt sınırı nem/yağış (özel konum) ile belirlenir.

İpuçları

1
Hangi sınırın sıcaklıkla, hangi sınırın nemle ilgili olduğunu düşünün.
2
Üst sınırlar genellikle enlem (matematik konum) etkisindeyken, Karadeniz'deki ormanların denizden başlaması nemli hava kütlelerine bağlıdır.
3
Orman alt sınırı nemlilik ve yağışa göre belirlenir. Bu da yer şekilleri ve denizellik gibi özel konum unsurlarıyla doğrudan bağlantılıdır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de tarım üst sınırının bölgelere göre değişimini inceleyerek matematik konum etkisini pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 432Soru →

Türkiye'nin coğrafi özelliklerini inceleyen bir araştırmacı, ülkede görülen bazı durumların sadece yer şekilleri, yükselti, denizellik ve kıtalara göre konum gibi unsurlarla açıklanabileceğini fark etmiştir.

Buna göre, araştırmacının tespit ettiği aşağıdaki özelliklerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumu ile doğrudan ilişkilidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ülkede transit ticaretin ve uluslararası enerji nakil hatlarının gelişmiş olması

Cevap

Ülkede transit ticaretin ve uluslararası enerji nakil hatlarının gelişmiş olması
Türkiye'nin Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının kesişim noktasında yer alması, İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olması, onu uluslararası ticaret ve enerji taşımacılığında vazgeçilmez bir stratejik nokta haline getirmiştir. Bu durum, ülkenin enlem veya boylam değerlerinden ziyade, çevresindeki kara parçaları ve denizlere göre olan konumuyla (göreceli konum) doğrudan ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Göreceli (özel) konum kavramını tanımla.
Göreceli konum; bir yerin denizlere, kıtalara, komşu ülkelere, yer şekillerine ve stratejik bölgelere göre konumudur.
Soruda istenen özelliğin temelini belirlemek için gereklidir.
2
Mutlak (matematik) konum özelliklerini ayıkla.
Enlem (gündüz süresi, güneş açısı, iklim kuşağı) ve boylam (yerel saat) ile ilgili seçenekler elenir.
Hangi özelliklerin enlem ve boylamla (mutlak konum) ilgili olduğunu saptamak hata yapmayı engeller.
3
Kalan seçeneğin göreceli konumla bağını kur.
Transit ticaret ve enerji hatları, Türkiye'nin Asya ile Avrupa arasında bir 'köprü' olmasıyla ilgilidir.
Kıtalar arası konum, göreceli konumun en temel unsurlarından biridir.

Anahtar Kavram

Göreceli (Özel) Konum ve Sonuçları

İpuçları

1
Göreceli konum, bir yerin yer şekilleri ve çevresindeki unsurlara (denizler, kıtalar) göre durumudur.
2
Enlem ve boylam değerleriyle (mutlak konum) açıklanamayan özellikleri arayın.
3
Ticaret, ulaşım ve stratejik konum genellikle bir yerin dünya üzerindeki göreceli konumuyla belirlenir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin özel konumunun iklim çeşitliliği üzerindeki etkilerini (örneğin kısa mesafede yer şekillerinin değişmesi) araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 433Soru →

Türkiye'nin coğrafi özellikleri üzerinde hem mutlak (matematik) konum hem de özel (göreceli) konum şartları belirleyici olmaktadır. Mutlak konum; bir yerin başlangıç meridyeni ve Ekvator'a göre olan yerini ifade ederken, özel konum; yer şekilleri, yükselti ve denizellik gibi özellikleri kapsar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin mutlak konumunun bir sonucu olarak gösterilemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aynı gün içerisinde bir bölgede kayak yapılırken, diğer bir bölgede denize girilebilmesi

Cevap

Aynı gün içerisinde bir bölgede kayak yapılırken, diğer bir bölgede denize girilebilmesi
Aynı gün içerisinde farklı mevsimsel faaliyetlerin (kayak ve deniz gibi) gerçekleştirilebilmesi, Türkiye'nin kısa mesafelerde büyük yükselti farklarına sahip olması ve yer şekillerinin çeşitliliği ile ilgilidir. Bu özellikler 'özel (göreceli) konum' başlığı altında incelenir. Mutlak konum ise enlem etkisine bağlı olarak geniş bölgelerdeki düzenli değişimleri açıklar.

Adım Adım Çözüm

1
Mutlak konum ve özel konum kavramlarını ayırt et.
Mutlak konum enlem ve boylamla (Ekvator ve başlangıç meridyeni), özel konum ise yükselti, yer şekilleri ve denizellik gibi yerel faktörlerle ilgilidir.
Soruda hangi özelliğin mutlak konuma bağlı olmadığı sorulmaktadır.
2
Seçeneklerdeki coğrafi olayları neden-sonuç ilişkisine göre analiz et.
Cephesel yağışlar (Orta Kuşak), bakı etkisi (Kuzey Yarım Küre), güney-kuzey sıcaklık farkı (Enlem) ve rüzgar yönü (Yarım Küre) matematiksel verilerle doğrudan ilişkilidir.
Türkiye'nin 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında olması bu özellikleri belirler.
3
Kısa mesafeli iklim değişimlerini değerlendir.
Aynı gün içinde kayak ve deniz faaliyetinin bir arada olması, Türkiye'nin engebeli yapısı ve yükselti farklarından kaynaklanır.
Yükselti ve yer şekilleri 'özel konum' kapsamında değerlendirildiği için bu özellik mutlak konumun sonucu değildir.

Anahtar Kavram

Mutlak ve Özel Konum Ayrımı

İpuçları

1
Bir özelliğin mutlak konum mu yoksa özel konum mu olduğunu anlamak için 'Eğer Türkiye Ekvator'a daha yakın olsaydı veya başka bir yarım kürede olsaydı bu durum değişir miydi?' diye düşünün.
2
Türkiye'nin orta kuşakta yer almasının sonuçlarını (A-B-C-D kuralı: Akdeniz iklimi, Batı rüzgarları, Cephesel yağışlar, Dört mevsim) hatırlayın.
3
Soruda bahsedilen 'aynı gün içinde farklı mevsim özellikleri' ifadesi, yükselti farkının kısa mesafede yarattığı bir sonuçtur.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin özel konumu ile matematik konumunun 'iklim' üzerindeki ortak etkilerini analiz eden soruları inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Matematik konum genellikle 'Kuzey-Güney' yönlü değişimleri veya dünya üzerindeki kuşakları açıklar. Özel konum ise 'Batı-Doğu' yönlü (yükselti kaynaklı) değişimleri veya yerel yer şekillerini açıklar.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 434Soru →

Bir ülkenin coğrafi koordinat ağı üzerindeki yeri, o ülkenin ikliminden yerel saatine kadar pek çok özelliği doğrudan etkiler. Bu özelliklerin tümü matematik (mutlak) konum başlığı altında incelenir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan Türkiye'nin matematik konumunun bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğu illerinde yerel saatin batı illerine göre daha ileri olması

Cevap

Doğru yanıt, doğu illerinde yerel saatin batı illerine göre daha ileri olmasıdır.
Doğru cevapta verilen yerel saat farkları, Türkiye'nin üzerinden geçen meridyenlerin (boylamların) bir sonucudur. Boylam dereceleri, Ekvator'a ve Başlangıç Meridyeni'ne göre belirlenen matematik konumun temel bir unsurudur.

Adım Adım Çözüm

1
Matematik ve özel konum tanımlarını ayırt etme
Matematik konum enlem ve boylam değerlerinin bir sonucudur. Özel konum ise yükselti, yer şekilleri ve denizlere göre konumu ifade eder.
Seçeneklerdeki durumların hangi konum türüne ait olduğunu belirlemek için.
2
Özel konuma bağlı olan durumları eleme
Yükselti artışı ve karasallığa bağlı gelişen sıcaklık farkları özel konumun sonucudur. Bu nedenle ilgili seçenekler elenir.
Soruda sadece matematik konumun sonuçları istenmektedir.
3
Matematik konum bildiren seçeneklerin doğruluğunu kontrol etme
Dünya kendi ekseni etrafında batıdan doğuya doğru döndüğü için doğudaki boylamlarda Güneş daha erken doğar ve yerel saat daha ileridir. Batıda Güneş'in erken doğduğu bilgisi yanlıştır.
Matematik konumla ilgili verilen bilginin coğrafi gerçekliğe uygunluğunu teyit etmek için.

Anahtar Kavram

Matematik (Mutlak) Konum ve Boylam Etkisi

İpuçları

1
Matematik konum, enlem ve boylam değerlerinin ortaya çıkardığı kesin sonuçlardır. Dağlar, denizler ve yükselti ise özel konumdur.
2
Seçeneklerdeki yükselti artışı ve denizellik/karasallık gibi yer şekillerine bağlı durumları elemelisiniz.
3
Kalan iki seçenek Güneş'in doğuşu ve yerel saatle ilgilidir. Dünya batıdan doğuya döndüğü için hangi yönde saatin daha ileri olduğunu düşünün.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin matematik konumunun iklim üzerindeki etkilerini (örneğin kuzeyden esen rüzgarların havayı soğutması) inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soruyu çözerken 'Eğer Türkiye tamamen düz ve deniz seviyesinde bir ülke olsaydı, bu özelliklerden hangisi yine de var olmaya devam ederdi?' diye sorabilirsiniz. Saat farkları engebeden bağımsızdır ve meridyenlerle ilgilidir.
Tahmini Süre:45s
Soru 435Soru →

Türkiye'de yerel saat ile ulusal saat arasındaki fark, bulunulan boylam derecesine göre değişiklik gösterir.

Bir doğa belgeseli çekim ekibi, bulundukları alanda Güneş'in gün içindeki en yüksek konuma ulaştığı anı kaydetmek istemiştir. Ekip lideri, bu anın gerçekleştiği sırada kol saatindeki ulusal saatin tam 13.0013.00'ü gösterdiğini not almıştır.

Buna göre, çekim ekibinin bulunduğu yerin boylam derecesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 30∘30^{\circ} Doğu

Cevap

Çekim ekibi 30∘30^{\circ} Doğu boylamında yer almaktadır.
Doğru yanıt, hesaplama adımlarının eksiksiz uygulanmasıyla elde edilen 30∘30^{\circ} Doğu boylamıdır. Güneş'in en yüksek konumda olması yerel saatin 12.0012.00 olduğunu gösterir. Türkiye, ulusal saat olarak tüm yıl boyunca 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamının yerel saatini kullanır. Ulusal saat 13.0013.00 iken yerel saati 12.0012.00 olan bir merkezin ulusal saat meridyeni ile arasında 6060 dakika fark vardır. Her meridyen arası 44 dakika olduğundan bu fark 1515 meridyene denk gelir. Yerel saati daha geri olduğu için batıda aranmalıdır, bu da 45∘−15∘=30∘45^{\circ} - 15^{\circ} = 30^{\circ} Doğu boylamını verir.

Adım Adım Çözüm

1
Güneş'in en yüksek konuma ulaştığı anın yerel saat karşılığını belirleme.
Güneş'in tepe noktasında olması, o merkezde yerel saatin tam 12.0012.00 olduğunu gösterir.
Yerel saat hesaplamalarının temeli, Güneş'in ufuk düzlemindeki en yüksek konumunun 12.0012.00 olarak kabul edilmesine dayanır.
2
Ulusal saat ile yerel saat arasındaki zaman farkını bulma.
Ulusal saat 13.0013.00, yerel saat 12.0012.00 olduğuna göre aradaki fark 11 saat yani 6060 dakikadır.
Boylam farkını bulabilmek için iki merkezin saatleri arasındaki toplam dakika farkına ihtiyaç vardır.
3
Zaman farkını meridyen farkına çevirme ve Türkiye'nin ulusal saat boylamını kullanma.
60 dakika/4 dakika=1560 \text{ dakika} / 4 \text{ dakika} = 15 meridyen fark. Türkiye ulusal saat olarak 45∘45^{\circ} Doğu (Iğdır) boylamını kullanır.
Ardışık iki meridyen arası zaman farkı her yerde 44 dakikadır.
4
Merkezin konumunu hesaplama.
Yerel saat daha geri olduğu için merkez daha batıdadır. 45∘−15∘=30∘45^{\circ} - 15^{\circ} = 30^{\circ} Doğu boylamı bulunur.
Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için doğuda yerel saat her zaman daha ileridir.

Anahtar Kavram

Yerel Saat ve Ulusal Saat İlişkisi

İpuçları

1
Güneş'in gün içindeki en yüksek konumuna (tepe noktasına) ulaşması, o yerin yerel saatiyle saatin kaç olduğunu gösterir?
2
Türkiye'nin ulusal saati (kol saatlerimiz) yıl boyunca hangi boylamın yerel saatine göre ayarlıdır? Bu boylam ile bulunduğumuz yer arasındaki zaman farkı ne kadardır?
3
Ekibin bulunduğu yerde yerel saat 12.0012.00, ulusal saat (45∘45^{\circ} Doğu) ise 13.0013.00'tür. Aradaki 6060 dakikalık fark, 1515 meridyenlik bir uzaklığa denk gelir.

Daha Fazla Pratik

İki farklı meridyen üzerinde Güneş'in aynı anda doğabilmesi için gerekli olan eksen eğikliği/ekinoks koşullarını tekrar etmeniz faydalı olacaktır.

Alternatif Yöntem

Zamanı formüle dökmek yerine harita üzerinde mantık yürütebilirsiniz: Türkiye'nin doğusu ile batısı arasında toplam 7676 dakika fark vardır. İzmit civarından geçen 30∘30^{\circ} Doğu boylamı, Iğdır'a tam 11 saatlik (15 meridyen) mesafededir. Bu pratik bilgiyi bilmek hesaplama hızını artırır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 436Soru →

Türkiye'nin komşuları ile olan kara sınırları; tarihsel antlaşmalar, bölgenin topografik özellikleri ve jeopolitik ihtiyaçlar doğrultusunda şekillenmiştir. Sınır hatlarının belirlenmesinde akarsu yatakları (talveg), dağ dorukları (su bölümü) veya demir yolu hatları gibi unsurlar temel alınmıştır.

Buna göre, Türkiye'nin sınır coğrafyasıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlış bir yargı içermektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gürcistan sınırı, bölgenin engebeli yapısı nedeniyle tamamen yüksek dağ zirvelerini takip eden su bölümü çizgilerinden oluşur; sınırın hiçbir bölümünde akarsular belirleyici değildir.

Cevap

Gürcistan sınırının tamamen dağ zirvelerinden oluştuğu ve hiçbir akarsuyun sınır belirlemediği yönündeki ifade yanlıştır.
Doğru yanıt olan seçenek, Gürcistan sınırının 'tamamen' dağlardan oluştuğunu ve 'hiçbir' akarsu bölümü içermediğini iddia etmektedir. Ancak Türkiye-Gürcistan sınırı Karadeniz kıyısındaki Sarp sınır kapısından başlar ve sınırın bir bölümünde Posof Çayı (akarsu) belirleyicidir. Bu nedenle bu ifade coğrafi olarak yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Sınır tiplerini ve kriterlerini hatırla.
Doğal (akarsu, dağ) ve Yapay (demir yolu, düz hat) sınırlar mevcuttur.
Soruda verilen seçenekleri test etmek için temel coğrafi kriterleri bilmek gerekir.
2
Her bir komşu ülke için sınır özelliğini kontrol et.
Suriye: Yapay/Demir yolu. İran: Doğal/Dağ (Su bölümü). Yunanistan: Doğal/Akarsu (Talveg). Nahçıvan: Doğal/Akarsu (En kısa).
Seçeneklerin doğruluğunu teyit etmek için her bir sınırın karakteristik özelliğini analiz ediyoruz.
3
Gürcistan sınırının özelliklerini detaylandır.
Sınır Sarp köyünden (deniz kıyısı) başlar, dağlık alanlardan geçer ancak Posof Çayı gibi akarsu bölümleri de içerir.
Yanlış olan seçeneği, 'tamamen' veya 'hiçbir' gibi kesinlik bildiren ve gerçeğe uymayan ifadelerinden yakalıyoruz.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin kara sınırlarının belirlenme kriterleri (Talveg, Su Bölümü, Yapay Sınır)

İpuçları

1
Türkiye'nin sınırları belirlenirken her zaman dağlar veya nehirler kullanılmamış, bazen demir yolları gibi yapay hatlar da tercih edilmiştir.
2
Sınır kapılarının bulunduğu yerleri düşünün. Örneğin Sarp sınır kapısı deniz kıyısındadır, bu da o sınırın sadece yüksek dağ zirvelerinden oluşmadığını kanıtlar.
3
Gürcistan sınırında Posof Çayı'nın sınır oluşturduğunu ve sınırın deniz seviyesinden başladığını hatırlayın; bu durum 'tamamen dağ zirveleri' ifadesini çürütür.

Daha Fazla Pratik

Sınır kapılarını ve hangi komşuyla hangi kapının kullanıldığını (örneğin Kapıkule-Bulgaristan, Habur-Irak) tekrar etmeniz faydalı olacaktır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 437Soru →

Türkiye, Asya ile Avrupa arasındaki stratejik konumunu "Orta Koridor" (Trans-Hazar Doğu-Batı Orta Koridoru) üzerinden pekiştirerek küresel tedarik zincirinde kritik bir düğüm noktası haline gelmiştir. Bakü-Tiflis-Kars demir yolu hattı ve Marmaray gibi projelerle desteklenen bu güzergâh, son yıllarda küresel siyasi krizlerin etkisiyle Kuzey ve Güney koridorlarına alternatif olarak ön plana çıkmıştır. Bu gelişmenin, Türkiye'nin jeopolitik önemini belirleyen unsurlar bakımından analizi yapıldığında, aşağıdakilerden hangisi en doğru değerlendirmedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Statik bir unsur olan coğrafi konumun sunduğu potansiyelin; ulaşım teknolojileri ve küresel siyasi iş birlikleri gibi dinamik süreçlerle stratejik bir güce dönüştürülmesidir.

Cevap

Türkiye'nin coğrafi konumunun (statik unsur) sunduğu imkanların, teknolojik yatırımlar ve uluslararası siyaset (dinamik unsurlar) ile birleşerek stratejik bir güce dönüşmesi jeopolitik önemi artırmaktadır.
Jeopolitik önem; değişmeyen (statik) coğrafi veriler ile değişen (dinamik) beşeri, ekonomik ve siyasi hamlelerin etkileşimiyle belirlenir. Orta Koridor projesi, Türkiye'nin Asya ve Avrupa arasındaki köprü olma niteliğini (statik), modern ulaşım altyapısı ve küresel siyasi konjonktürle (dinamik) birleştirerek stratejik bir kazanıma dönüştürmüştür.

Adım Adım Çözüm

1
Kavram analizi yapılması
Statik unsurlar coğrafi konum ve yer şekillerini; dinamik unsurlar ise siyasi, ekonomik ve teknolojik değerleri temsil eder.
Jeopolitik önem, bu iki unsurun senteziyle oluşur.
2
Orta Koridor projesinin niteliğinin belirlenmesi
Proje, Türkiye'nin Asya-Avrupa arasındaki köprü konumunu (statik) kullanırken, demir yolları ve siyasi anlaşmalar (dinamik) üzerine inşa edilmiştir.
Sadece konumun varlığı değil, bu konumun nasıl değerlendirildiği önemlidir.
3
Çeldiricilerin elenmesi
Hazar kıyısının bulunmaması, enerji kaynaklarının sahipliği ve mutlak konum gibi hatalı bilgiler ayıklanır.
Doğru bir jeopolitik analiz için temel coğrafi ve ekonomik verilerin hatasız olması gerekir.

Anahtar Kavram

Jeopolitiğin Statik ve Dinamik Unsurlarının Sentezi

İpuçları

1
Jeopolitiği oluşturan unsurları 'değişmeyen coğrafya' ve 'değişen siyaset/teknoloji' olarak gruplandırmayı deneyin.
2
Türkiye'nin Hazar Denizi'ne kıyısı olup olmadığını ve enerji konusunda 'kaynak sahibi' mi yoksa 'köprü' mü olduğunu hatırlayın.
3
Bir ticaret yolunun değer kazanması matematik konumla (enlem/boylam) mı yoksa stratejik kararlarla (özel konum) mı daha çok ilgilidir?

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin 'Mavi Vatan' doktrini ve Doğu Akdeniz jeopolitiği üzerine benzer analizler yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 438Soru →

Türkiye'nin mutlak (matematik) konumu incelendiğinde, bazı özelliklerin sadece Kuzey Yarım Küre'de yer almasıyla, bazı özelliklerin ise Orta Kuşak'ta (30∘−60∘30^\circ - 60^\circ enlemleri) bulunmasıyla ilgili olduğu görülür.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin sadece Kuzey Yarım Küre'de yer almasıyla açıklanabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dağların kuzey yamaçlarının yıl boyunca güney yamaçlara göre daha az güneş alması

Cevap

Dağların kuzey yamaçlarının yıl boyunca güney yamaçlara göre daha az güneş alması, Türkiye'nin sadece Kuzey Yarım Küre'de yer almasının bir sonucudur.
Türkiye 23∘27′23^\circ 27' Kuzey enleminin (Yengeç Dönencesi) kuzeyinde yer aldığı için güneş ışınlarını yıl boyunca güney yönünden alır. Bu nedenle Türkiye'deki dağların güney yamaçları bakı etkisinden dolayı daha çok ısınırken, kuzey yamaçları gölgede kalarak daha az güneş alır. Bu durum merkezin hangi yarım kürede olduğunu kesin olarak kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'nin enlem değerlerini belirleyin.
Türkiye 36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey paralelleri arasında yer alır.
Soruda istenen özelliğin hangi coğrafi kuşak veya yarım küre ile ilgili olduğunu anlamak için mutlak konum bilinmelidir.
2
Seçeneklerdeki özelliklerin hangi konum özelliğine (Yarım Küre vs. Enlem Kuşağı) bağlı olduğunu analiz edin.
Batı rüzgarları, cephe yağışları, dört mevsim ve Akdeniz iklimi 'Orta Kuşak' olmanın sonuçlarıdır. Bakı yönü ise 'Yarım Küre' ile ilgilidir.
Her iki yarım kürede de Orta Kuşak bulunduğu için, Orta Kuşak özellikleri (A, B, D, E) yarım küreyi ayırt etmede kullanılamaz.
3
Bakı etkisinin yarım kürelere göre değişimini değerlendirin.
Kuzey Yarım Küre'de dönence dışında güneş daima güneyden gelir, Güney Yarım Küre'de ise daima kuzeyden gelir.
Bakı yönü (güneşlenme yönü), merkezin Ekvator'a ve dönencelere göre konumuna bağlı olarak değişen, yarım küreye özgü bir durumdur.

Anahtar Kavram

Bakı Etkisi ve Yarım Küre İlişkisi

İpuçları

1
Orta Kuşak özellikleri (A, B, C, D harfleriyle kodlanan Akdeniz iklimi, Batı rüzgarları, Cephe yağışları, Dört mevsim) her iki yarım kürede de ortaktır.
2
Bir özelliğin sadece bir yarım küreye özgü olması için, Ekvator'un diğer tarafına geçildiğinde yönünün veya etkisinin değişmesi gerekir.
3
Bakı yönü, güneşin ufuk düzlemindeki konumuna göre belirlenir ve Türkiye'de güneş hiçbir zaman kuzeyden gelmez.

Daha Fazla Pratik

Güney Yarım Küre'deki bir ülkede (örneğin Arjantin) dağların hangi yamacının daha sıcak olması beklendiğini düşünerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 439Soru →

Türkiye'nin siyasi sınırları genel olarak antlaşmalarla belirlenmiş olup bazı bölümlerinde dağ sıraları, göller veya akarsular doğal sınır oluşturmaktadır.

Buna göre, ülkemizin aşağıdaki komşularından hangisiyle olan sınır hattının çok büyük bir kısmı, doğal bir sınır olan Meriç Nehri tarafından oluşturulmaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yunanistan

Cevap

Meriç Nehri, Türkiye'nin batısında Yunanistan ile olan sınırını çizen önemli bir doğal akarsudur.
Meriç Nehri, Balkanlar'dan doğup Türkiye sınırlarına girdikten sonra, Edirne üzerinden güneye doğru akar ve Ege Denizi'ne dökülür. Lozan Barış Antlaşması ile bu nehrin yatağı (talveg çizgisi), Türkiye ile Yunanistan arasındaki resmi devlet sınırı olarak kabul edilmiştir. Bu nedenle sınır hattının çok büyük bir kısmı bu doğal unsurla çizilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda bahsedilen doğal sınır unsuru olan Meriç Nehri'nin coğrafi konumunu belirleyin.
Meriç Nehri, Türkiye'nin batı sınırında, Trakya bölgesinde yer almaktadır.
Nehrin bulunduğu bölgeyi bilmek, hangi komşu ülkelerle ilişkili olabileceğini daraltır.
2
Batı sınırlarımızda yer alan (Avrupa kıtasındaki) komşularımızı listeleyin.
Avrupa kıtasındaki kara komşularımız Bulgaristan ve Yunanistan'dır.
Diğer seçeneklerdeki komşuların (Ermenistan, Suriye, İran) batı sınırlarımızda olmadığını elemek içindir.
3
Lozan Barış Antlaşması'na göre hangi ülkeyle olan sınırın Meriç Nehri kabul edildiğini hatırlayın.
Meriç Nehri'nin talveg çizgisi (en derin yeri), Türkiye ile Yunanistan arasındaki sınırı oluşturmaktadır.
Sınırın hukuki ve coğrafi dayanağını tespit ederek doğru sonuca ulaşmak.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Doğal Sınırları ve Komşuları

İpuçları

1
Bahsedilen akarsu, ülkemizin batısında, yani Avrupa kıtasındaki komşularımızla olan sınırlarımızda yer almaktadır.
2
Bu nehir, Bulgaristan'dan doğduktan sonra güneye doğru inerek Edirne ilimiz üzerinden Ege Denizi'ne dökülür.
3
Lozan Barış Antlaşması ile Batı Trakya'daki komşumuzla aramızdaki sınır kabul edilen bu nehir, aynı isimli ovayı da sulamaktadır.

Daha Fazla Pratik

Ermenistan sınırımızın bir kısmını oluşturan Aras Nehri ile ilgili harita çalışmalarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 440Soru →

Türkiye'deki akarsuların genel olarak dar ve derin vadilerde akması, akış hızlarının yüksek olması ve buna bağlı olarak hidroelektrik enerji potansiyellerinin Avrupa kıtasında ilk sıralarda yer alması, ülkemizin temel coğrafi özelliklerindendir.

Bu durum, Türkiye'nin aşağıdaki özelliklerinden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ortalama yükseltisinin fazla ve engebeli bir topoğrafyaya sahip olmasının

Cevap

Ortalama yükseltisinin fazla ve engebeli bir topoğrafyaya sahip olması
Doğru cevap olan seçenek, Türkiye'nin ortalama yükseltisinin fazla olması ve yer şekillerinin engebeli yapısının akarsu yatak eğimini artırdığını belirtmektedir. Bu durum, suyun akış hızını ve buna bağlı olarak aşındırma gücü ile hidroelektrik potansiyelini artıran temel faktördür. Bu özellikler doğrudan Türkiye'nin göreceli (özel) konumuyla ilişkilidir.

Adım Adım Çözüm

1
Akarsuların akış hızı ve hidroelektrik potansiyeli ile yeryüzü şekilleri arasındaki ilişkiyi analiz etmek.
Bir akarsuyun akış hızı ve hidroelektrik üretim kapasitesi, yatak eğimi ve akışın gerçekleştiği yükselti farkı ile doğru orantılıdır.
Potansiyel enerji yükselti ile, kinetik enerji ise eğimle ilgilidir.
2
Bu fiziksel özelliklerin hangi konum türüne girdiğini belirlemek.
Yükselti, eğim ve engebe gibi unsurlar Türkiye'nin 'Özel (Göreceli) Konumu' kapsamında değerlendirilir.
Bu özellikler enlem veya boylamla ifade edilemeyen, yere özgü fiziksel koşullardır.
3
Seçenekleri bu temel neden çerçevesinde değerlendirmek.
Türkiye'nin ortalama 11321132 metre yükseltiye sahip olması ve genç oluşumlu, engebeli bir yapı sunması akarsu gücünün temel kaynağıdır.
Diğer seçenekler ya farklı bir özel konum sonucudur ya da tamamen matematik konumla ilgilidir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Özel Konumu ve Yükselti Etkisi

İpuçları

1
Akarsu gücünü etkileyen 'eğim' ve 'yükselti' gibi kavramların hangi konum türüne girdiğini düşünün.
2
Türkiye'nin ortalama 11321132 metrelik yükseltisi, Avrupa ortalamasının oldukça üzerindedir; bu durumun akarsulara kattığı enerjiyi hayal edin.
3
Seçeneklerde matematik konum (enlem etkisi) ve özel konum (yer şekilleri) ayrımını yaparak, akarsu akış hızını en iyi açıklayan fiziksel özelliği bulun.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin jeolojik olarak genç oluşumlu bir ülke olmasının bu özel konum özellikleri üzerindeki etkisini araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
ÖncekiSayfa 22 / 31Sonraki
Türkiye'nin Coğrafi Konumu — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 22 | Examkin