Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü

Türkiye'de deniz etkisine kapalı iç kesimlerde, yıllık yağış miktarının azlığı ve yaz kuraklığının belirgin olması, ağaç yetişmesini güçleştirerek ot formasyonunun geniş alanlar kaplamasına neden olmuştur. Bu alanlarda ilkbahar yağışlarıyla yeşeren ve yaz sıcaklıklarıyla sararan kısa boylu ot toplulukları "step (bozkır)" olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıda verilen bitki türlerinden hangisi Türkiye'deki step (bozkır) formasyonu içerisinde yer alan karakteristik türlerden biri değildir?

Türkiye'de doğal orman örtüsünün beşerî faktörlerle tahrip edilmesi sonucunda ortaya çıkan, genellikle $1-3$ metre boyundaki kısa boylu ağaççıklardan oluşan bitki topluluklarına çalı formasyonu denir. Bu formasyonlar; iklim özellikleri, yetiştikleri bölge ve karakteristik türlerine göre maki, garig ve psödomaki olarak sınıflandırılır.

Buna göre, Türkiye'deki çalı formasyonları ve özellikleri ile ilgili aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

İndirgenmiş sıcaklık, bir merkezin gerçek sıcaklık değerine, o merkezin deniz seviyesinden yüksekliğinden kaynaklanan sıcaklık kaybının eklenmesiyle elde edilen teorik bir değerdir. Bu yöntemle hazırlanan izoterm haritalarında sıcaklık dağılışını etkileyen temel bir faktör devre dışı bırakılır. Buna göre, Türkiye'nin yıllık ortalama indirgenmiş sıcaklık haritası incelendiğinde, sıcaklıkların dağılışını etkileyen aşağıdaki faktörlerden hangisinden söz edilemez?

Türkiye'de etkili olan yerel rüzgârlar "KAYIP SAKAL" (Karayel, Yıldız, Poyraz - Samyeli, Kıble, Lodos) akrostişi ile kodlanır. Bu rüzgârlardan kuzey sektörlü olanlar genellikle sıcaklığı düşürürken, güney sektörlü olanlar sıcaklığı yükseltir. Ancak bazı durumlarda rüzgârın ulaştığı bölgedeki sıcaklık artışı, rüzgârın geldiği yönün enlem etkisinden (matematik konum) değil, yer şekilleriyle olan etkileşiminden (özel konum) kaynaklanır.

Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde rüzgârın sıcaklığı artırmasındaki temel sebep "enlem etkisi" değil, yer şekillerine bağlı olarak oluşan "Fön etkisi"dir?

Türkiye'nin yüksek dağlık alanlarında, sıcaklığın ağaç yetişmesine imkan vermediği $2000$ metrenin üzerindeki sahalarda orman kuşağı sona erer. Bu sınırın üzerinde yılın büyük bölümünde kar altında kalan, kısa süren yaz döneminde ise yeşeren gür ot topluluklarına 'alpin çayır' (dağ çayırı) adı verilir.

Buna göre, aşağıda verilen bitki türlerinden hangisi alpin çayır formasyonu içerisinde yer alan türlerden biridir?

Türkiye'de nem ve yağışın dağılışı; enlem, yer şekilleri ve basınç merkezlerinin mevsimlik hareketlerine bağlı olarak karmaşık bir yapı sergiler. Yağışın oluşabilmesi için havadaki bağıl nem oranının doyma noktasını aşması gerekmektedir.

Buna göre, Türkiye'de nem ve yağış özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi coğrafi açıdan doğrudur?

Türkiye'nin Ocak ayı deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık haritası incelendiğinde; Batı Anadolu kıyılarından Doğu Anadolu'nun iç kesimlerine doğru gidildikçe izoterm (eş sıcaklık) eğrilerinin değerlerinin belirgin bir şekilde azaldığı görülür.

Söz konusu haritada yükselti faktörünün etkisi tamamen ortadan kaldırıldığına göre, batıdan doğuya doğru gerçekleşen bu sıcaklık azalışının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de ormanların yetişebildiği en yüksek seviyeyi belirleyen "orman üst sınırı", temel olarak sıcaklık şartlarına bağlıdır. Normal şartlarda enlem etkisiyle güneyden kuzeye gidildikçe bu sınırın deniz seviyesine doğru alçalması beklenir. Ancak Türkiye'de orman üst sınırının en yüksek olduğu yerin Akdeniz kıyısındaki dağlar değil, Doğu Anadolu'daki Erzurum-Kars çevresi ($2800$-$2900$ m) olması bu genel kurala bir istisna oluşturur.

Erzurum-Kars çevresinde orman üst sınırının Akdeniz kıyılarından daha yüksek olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin Temmuz ayı deniz seviyesine indirgenmiş izoterm haritası incelendiğinde, izoterm eğrilerinin (eş sıcaklık eğrileri) denizler üzerinde güneye, karalar üzerinde ise kuzeye doğru kıvrıldığı (saptığı) görülür.

Bu durumun ortaya çıkmasındaki temel neden aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin matematik (mutlak) konumu gereği, kuzey sektörlü rüzgârlar hava sıcaklığını düşürürken güney sektörlü rüzgârlar sıcaklığı yükseltir. Ancak yer şekillerinin uzanışı ve dağlık topografya gibi göreceli (özel) konum şartları, hava kütlelerinin dinamik özelliklerini değiştirerek bazı durumlarda bu genel kuralın dışına çıkılmasına neden olabilir.

Buna göre, aşağıdaki bölgesel hava hareketlerinden hangisi, Türkiye'de rüzgârların sıcaklık üzerindeki etkisinde enlem-sıcaklık ilişkisine (matematik konum kuralına) ters düşen duruma bir örnektir?

Türkiye'de sıcaklık değerlerinin dağılışı üzerinde mutlak (matematik) ve özel konum faktörleri birlikte etkili olmaktadır. Bazı durumlarda özel konum şartları, enlem etkisine ters düşen sonuçlar doğurabilmektedir.

Aşağıdaki tabloda iki ilin yaklaşık enlem dereceleri ve Ocak ayı sıcaklık ortalamaları verilmiştir:

Tablodaki verilere göre, Samsun'un enlem olarak daha kuzeyde olmasına rağmen kış mevsiminde Kayseri'den daha sıcak olması, temel olarak aşağıdaki faktörlerden hangisiyle açıklanabilir?

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusu ve kıyıya göre konumu, iklim elemanlarının dağılışı ile bitki örtüsü kuşakları üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Özellikle Karadeniz ve Akdeniz kıyıları boyunca dağların kıyı çizgisine paralel bir uzanış sergilemesi, denizel etkilerin iç kesimlere ulaşmasını engellemektedir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi dağların kıyıya paralel uzanmasının iklim ve bitki örtüsü üzerindeki etkilerinden biri değildir?

Türkiye'de yerel rüzgârlar, ülkemizin hem mutlak (matematik) hem de özel konum şartlarından etkilenerek farklı karakterler sergiler. Bir hava gözlemcisi, kış mevsiminde bulunduğu bölgede önce kuzeybatı yönünden esen ve dondurucu soğuklar getiren bir rüzgârın etkili olduğunu; ardından rüzgârın yön değiştirerek bir dağ sırasını aşıp yamaç boyunca aşağı doğru estiğini ve sıcaklığı kısa sürede yaklaşık $10^\circ C$ artırarak karları erittiğini kaydetmiştir.

Buna göre, gözlemcinin sırasıyla tespit ettiği bu yerel rüzgârlar aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de sıcaklıkların genel dağılışında enlem (matematik konum) temel belirleyici bir faktördür ve kural olarak güneyden kuzeye doğru gidildikçe sıcaklıkların azalması beklenir. Ancak kış mevsiminde Karadeniz kıyısındaki Samsun'un sıcaklık ortalamasının, kendisinden yaklaşık $450$ km daha güneyde yer alan Ankara'dan daha yüksek olduğu görülmektedir.

Samsun'un daha kuzeyde olmasına rağmen Ankara'dan daha ılık olması, sıcaklığı etkileyen aşağıdaki faktörlerden hangisiyle açıklanabilir?

Türkiye'nin iç bölgelerinde, deniz etkisinden uzak sahalarda, yıllık yağış miktarının yetersizliği ve belirgin yaz kuraklığına bağlı olarak 'ot formasyonu' adı verilen bitki grupları gelişim gösterir. Bir coğrafya öğretmeni, dersinde bu formasyonun özelliklerini anlatırken; "Bu bitkiler ilkbaharda düşen yağışlarla hızla yeşerir, ancak yazın sıcaklığın artmasıyla kısa sürede sararıp kururlar." ifadesini kullanmıştır.

Buna göre, öğretmenin bahsettiği ot formasyonu ve bu formasyonun karakteristik bitki türleri aşağıdakilerden hangisinde bir arada verilmiştir?

Türkiye'deki çalı formasyonları üzerine araştırma yapan bir coğrafyacı, gittiği üç farklı merkezde şu bitki topluluklarını gözlemlemiştir:

I. Merkez: Zeytin, zakkum, mersin ve defne gibi her dem yeşil kalan, sert ve cilalı yapraklı bitkiler.
II. Merkez: Makilerin tahrip olduğu alanlarda ortaya çıkan lavanta, kekik, süpürge çalısı ve yasemin gibi diz boyunu geçmeyen kısa boylu çalılar.
III. Merkez: Karadeniz gibi nemli bölgelerde ormanların tahrip edilmesiyle oluşan fındık, kızılcık ve şimşir gibi bitkiler.

Bu gözlemlere dayanarak merkezlerde görülen çalı formasyonları aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Türkiye'de bitki formasyonları; iklim, toprak ve yer şekilleri gibi faktörlere bağlı olarak ağaç, çalı ve ot toplulukları şeklinde gruplandırılır. Ot formasyonu içerisinde yer alan türler, özellikle yağış rejimi ve yükselti şartlarına göre kendi içinde bozkır (step) ve çayır (alpin çayır) gibi alt gruplara ayrılır.

Buna göre, yüksek dağların ağaç yetişmesine imkan vermeyen soğuk ve nemli üst kuşaklarında ($2000$ metre ve üzeri) görülen 'alpin çayır' formasyonuna ait karakteristik bitki türü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de ormanların yayılışı ve gelişimi üzerinde nemlilik, yağış ve sıcaklık gibi iklim elemanları belirleyici rol oynamaktadır. Ormanların yetişmeye başladığı en alt seviyeye "orman alt sınırı", yetişebildiği en yüksek seviyeye ise "orman üst sınırı" denilmektedir. Türkiye'nin genel coğrafi özellikleri ve iklim koşulları göz önüne alındığında, bu sınırlar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de kış mevsiminde bazı yıllar dondurucu soğuklar ve ayaz haftalarca etkili olurken; bazı yıllarda ise hava sıcaklıkları mevsim normallerinin üzerinde seyreder ve ülke genelinde bol miktarda yağış görülür.

Türkiye'de kış mevsiminin normalden daha ılık ve bol yağışlı geçmesinde, aşağıdaki basınç merkezlerinden hangisinin Türkiye üzerine daha fazla sokulması ve etki alanını genişletmesi en temel nedendir?

Türkiye’nin iklimini etkileyen basınç merkezleri, oluşum kökenlerine göre 'termik' (sıcaklığa bağlı) ve 'dinamik' (Dünya'nın günlük hareketine bağlı) olarak sınıflandırılır. Kış mevsiminde Sibirya üzerinden gelen dondurucu soğukların etkisini yitirdiği dönemlerde, Türkiye'ye Kuzeybatı yönünden sokulan ve beraberinde nemli, ılık hava kütlelerini getiren basınç merkezi aşağıdakilerden hangisidir?