Rüzgar Şekilleri

Türkiye'de rüzgârların yer şekillendirici etkisinin (aşınım ve birikim) dağılışı üzerinde sadece yıllık yağış miktarının azlığı ve bitki örtüsünün cılızlığı değil; kum kaynağının mevcudiyeti, litolojik yapı ve rüzgâr hızı gibi faktörler de belirleyicidir.

Buna göre, aşağıda verilen alanların hangisinde rüzgâr şekillerinin oluşumu, kuraklığın temel belirleyici olduğu "İç Anadolu tipi" rüzgâr şekillenmesinden farklı bir gelişim süreci göstermektedir?

Türkiye'de özellikle İç Anadolu'nun kurak sahalarında ve bazı Neojen havzalarında görülen mantar kaya (şeytan masası) oluşumları, rüzgârın seçici aşındırma faaliyetinin bir sonucudur. Bu yer şekillerinin kaide kısımlarının (alt bölümlerinin), üst kısımlarına göre çok daha ince bir yapı kazanmış olması rüzgârın fiziksel çalışma prensibiyle açıklanmaktadır.

Bu morfolojik farklılığın ortaya çıkmasında etkili olan dinamik süreçlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de dış kuvvetlerin yer şekilleri üzerindeki etkisi incelendiğinde; rüzgârların, iklim ve bitki örtüsü özelliklerine bağlı olarak belirli bölgelerde daha etkin olduğu görülmektedir. Özellikle fiziksel ufalanmanın şiddetli, bitki örtüsünün cılız olduğu kurak ve yarı kurak sahalarda rüzgârın şekillendirici gücü artmaktadır.

Buna göre, Türkiye'de rüzgârların oluşturduğu yer şekilleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de rüzgârların yer şekillerini biçimlendirme gücü; iklimsel kuraklık, bitki örtüsünün cılızlığı ve yüzeydeki malzemenin litolojik direnciyle doğrudan ilişkilidir. Bu kuvvetlerin etkileşimi sonucunda özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde çeşitli aşınım ve birikim şekilleri meydana gelmiştir.

Buna göre, Türkiye'deki rüzgâr şekilleri ve bu şekillerin özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde rüzgârların dış kuvvet olarak en temel etkilerinden biri taşıma ve biriktirme faaliyetleridir. Türkiye'de rüzgârların taşıdığı ince boyutlu toz ve kumları, hızının azaldığı yerlerde üst üste yığmasıyla oluşan rüzgâr birikim topraklarına ne ad verilir?

Türkiye'nin morfolojik gelişiminde dış kuvvetlerin etkisi; iklimsel koşullar, yerel litoloji ve bitki örtüsü özellikleriyle yakından ilişkilidir. Özellikle fiziksel ufalanmanın şiddetli, bitki örtüsünün ise cılız olduğu kurak ve yarı kurak bölgelerde rüzgârların doğrudan şekillendirme gücü belirginleşmektedir. Bu bağlamda Konya-Karapınar ve çevresi, rüzgârın aktif olduğu sahaların başında gelmektedir.

Buna göre, aşağıda verilen yer şekillerinden hangisi, rüzgârların doğrudan aşındırma (korazyon) veya biriktirme faaliyetleri sonucunda oluşan 'birincil' rüzgâr şekilleri arasında yer almaz?

Türkiye'de rüzgârların yer şekillerini oluşturma gücü; nem azlığına, bitki örtüsünün cılızlığına ve yer şekillerinin sade olmasına bağlıdır. Bu şartların sağlandığı alanlarda rüzgâr hem aşındırma hem de biriktirme şekilleri oluşturabilmektedir. Kıyı bölgelerimizde de rüzgârın etkisiyle oluşmuş kumullara rastlanmaktadır. Buna göre, iklim ve bitki örtüsü özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki yerlerin hangisinde rüzgâr biriktirme şekillerine rastlanması beklenmez?

Türkiye'nin iç kesimlerinde, özellikle bitki örtüsünün cılız olduğu kurak ve yarı kurak sahalarda rüzgârlar yer şekillerini oluşturmada önemli bir dış kuvvettir. Buna göre, aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin oluşumunda rüzgârların doğrudan etkili olduğu söylenemez?

Türkiye'de rüzgârların yer şekillerini biçimlendirme kapasitesi; iklimsel kuraklık, bitki örtüsünün cılızlığı, yüzeydeki malzemenin boyutu ve litolojik direnç gibi faktörlerin karmaşık etkileşimiyle belirlenir.

Buna göre, Türkiye'deki rüzgâr şekilleri ve bu şekilleri oluşturan jeomorfolojik süreçler ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi coğrafi açıdan yanlıştır?

Türkiye'de rüzgârların yer şekillendirici etkisinin (aşınım ve birikim) en fazla olduğu yerlerin başında İç Anadolu'daki Konya-Karapınar çevresi ile Doğu Anadolu'daki Iğdır Ovası gelmektedir. Bu alanlarda rüzgârın şekillendirme gücünün, Türkiye'deki diğer yarı kurak sahalara oranla daha şiddetli olmasında iklimsel faktörlerin yanı sıra yer yapısına dair özellikler de etkili olmuştur.

Buna göre, söz konusu sahalarda rüzgârın jeomorfolojik bir dış kuvvet olarak etkinliğini artıran temel litolojik faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de rüzgârların yer şekillendirici etkisi; bitki örtüsünün cılız, nem oranının düşük ve mekanik çözülmenin şiddetli olduğu kurak sahalarda daha belirgindir. Bu durumun en tipik örnekleri İç Anadolu'da Konya-Karapınar çevresi ile Güneydoğu Anadolu düzlüklerinde görülür.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu bölgelerde rüzgârların doğrudan aşındırma faaliyeti sonucunda oluşan bir yer şeklidir?

Türkiye'de rüzgârların yer şekilleri üzerindeki etkisi; yıllık yağış miktarının azaldığı, bitki örtüsünün seyrekleştiği ve fiziksel ufalanmanın şiddetli olduğu kurak-yarı kurak bölgelerde belirginleşir. Konya-Karapınar yöresi, bu dış kuvvetin hem aşındırma hem de biriktirme yoluyla oluşturduğu topografik unsurların Türkiye'deki en tipik örneklerini barındırmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen yer şekli eşleştirmelerinden hangisi rüzgârın doğrudan etkisiyle oluşmuş "aşındırma" ve "biriktirme" şekillerine sırasıyla doğru bir örnektir?

Türkiye'de rüzgârların doğrudan yer şekillerini biçimlendirici etkisi (aşınım ve birikim), belirli coğrafi sahalarda diğer dış kuvvetlere oranla daha belirgindir. Özellikle İç Anadolu'da Konya-Karapınar çevresi ile Doğu Anadolu'da Iğdır Ovası, rüzgâr faaliyetlerinin en şiddetli hissedildiği alanlar arasında yer alır.

Bu iki farklı bölgede rüzgârların yer şekillendirici etkisinin yüksek olmasında;

I. Yıllık yağış miktarının azlığına bağlı kuraklık,
II. Mekanik (fiziksel) çözünme sonucu oluşan kırıntılı malzemenin bolluğu,
III. Rüzgârın hızını kesecek engebelerin az olduğu geniş düzlüklerin varlığı,
IV. Arazinin büyük ölçüde dirençli masif kütlelerden oluşması

özelliklerinden hangileri ortak birer faktör olarak değerlendirilebilir?

Rüzgârların yer şekillerini aşındırma ve biriktirme yoluyla şekillendirme gücü; rüzgârın hızına ($V$), zemindeki malzemenin kuruluğuna ($k$) ve bitki örtüsünün yoğunluğuna ($b$) bağlı olarak değişir. Bu değişkenler arasındaki ilişki kabaca $Güç \propto \frac{V \cdot k}{b}$ şeklinde ifade edilebilir.

Türkiye'nin coğrafi özellikleri ve rüzgâr şekillerinin dağılışı dikkate alındığında, yukarıdaki değişkenler ve bu dış kuvvetin etkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de özellikle iç bölgelerdeki kurak ve yarı kurak sahalarda, rüzgârın beraberinde taşıdığı kum ve toz zerrelerinin yüzeylere çarpmasıyla gerçekleşen korazyon (fiziksel aşındırma) süreci; farklı dirençteki tabakalar üzerinde rüzgârın esiş yönüne paralel uzanan, birbirlerinden keskin sırtlarla ayrılmış "$U$" profilli derin oluklar meydana getirir. Bu yer şekli ve Türkiye'deki karakteristik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de rüzgârların yer şekillendirici etkisi üzerine yapılan jeomorfolojik araştırmalarda; rüzgârın aşındırma (korazyon ve deflasyon) ve biriktirme süreçlerinin yerel litoloji, nemlilik ve paleocoğrafya koşullarıyla sıkı bir ilişki içinde olduğu saptanmıştır. Özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki bazı mikromorfosistemler, bu dış kuvvetin geçmişteki ve günümüzdeki etkisini yansıtmaktadır.

Buna göre, Türkiye'deki rüzgâr yer şekilleri ve oluşum süreçleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi bilimsel olarak yanlıştır?

Türkiye'de rüzgârların yer şekilleri üzerindeki etkisi her bölgede aynı şiddette görülmez. Özellikle Konya-Karapınar çevresi, Iğdır Ovası ve Güneydoğu Anadolu'nun güney kesimleri gibi sahalarda rüzgârın hem aşındırma hem de biriktirme faaliyetleri sonucunda oluşan yer şekillerine daha sık rastlanmaktadır.

Buna göre, rüzgârın şekillendirici gücünün bu sahalarda yoğunlaşmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de rüzgârların şekillendirici etkisi, bitki örtüsünün zayıf ve nemliliğin az olduğu sahalarda daha belirgindir. Rüzgârın taşıdığı kum tanelerinin kayaç yüzeylerine çarpması sonucunda oluşan 'kuş yuvası' görünümündeki küçük oyuklar, aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır?

Türkiye'de rüzgârların yer şekillendirici etkisi incelendiğinde; bu dış kuvvetin hem doğrudan (aşındırma ve biriktirme) hem de dolaylı (diğer dış kuvvetlerin oluşturduğu şekilleri işleme) rolleri olduğu görülür. Rüzgârın aşındırma gücü (korazyon) ve süpürme etkisi (deflasyon), sahanın morfolojik gelişiminde litolojik direnç ve topoğrafik pürüzlülükle etkileşim halinde seçici bir faktör olarak karşımıza çıkar.

Buna göre, Türkiye'nin yer şekilleri ve rüzgâr süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hatalıdır?

Bir coğrafya araştırmacısı, Türkiye'nin morfolojik yapısını incelerken arazide şu notları almıştır:

'Ülkemizde yer şekillerinin oluşumunda akarsular birincil dış kuvvet iken, rüzgârlar genel olarak ikincil derecede etkilidir. Ancak yağış miktarının az, fiziksel çözülmenin şiddetli ve bitki örtüsünün cılız olduğu kurak ve yarı kurak sahalarda rüzgârın gücü artar. Bu tür alanlarda rüzgârların hem aşındırma (tafoni, mantar kaya, yardang) hem de taşıdığı ince materyalleri biriktirme (lös, kumul, barkan) faaliyetlerine ait izleri görmek mümkündür.'

Buna göre, araştırmacının bahsettiği rüzgâr şekillerinin aşağıdaki yörelerin hangisinde en yaygın olarak bulunması beklenir?