İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

$II.$ Göktürk ($Kutluk$) Devleti’nin kuruluş felsefesinde, $I.$ Göktürk Devleti’nin yıkılış nedenlerinden çıkarılan dersler belirleyici bir rol oynamıştır. Orhun Yazıtları’nda yer alan "Türk milleti için gece uyumadım, gündüz oturmadım" ve "Milletin adı sanı yok olmasın diye" şeklindeki ifadeler, devletin sadece siyasi bir organizasyon değil, aynı zamanda kültürel bir koruma kalkanı olduğunu gösterir. Buna göre, $II.$ Göktürk Devleti'nin kurumsal yapısında "Töre"nin, $I.$ Göktürk döneminden farklı olarak üstlendiği en kritik stratejik fonksiyon aşağıdakilerden hangisidir?

Uygurlar, VIII. yüzyılın ortalarında Maniheizm dinini benimseyerek Türk tarihinde 'bozkır kültürü'nden 'şehir kültürü'ne geçişin öncüsü olmuşlardır. Bu yeni inanç sistemi ve yerleşik yaşam biçimi, Uygurların sadece sosyal hayatını değil, sanat anlayışlarını da kökten değiştirmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların benimsediği bu yeni yaşam tarzının ve inanç sisteminin Türk sanatındaki en belirgin yansımalarından biri olarak kabul edilebilir?

İskitler (Sakalar), göçebe bozkır kültürünün tarihteki en eski temsilcilerinden biri olup maden işlemeciliğindeki maharetleri nedeniyle 'Bozkırın Kuyumcuları' olarak anılmışlardır. Bu topluluğun sosyal ve askerî yapısı incelendiğinde, kadınların sadece aile hayatında değil, devlet yönetimi ve savaş meydanlarında da son derece etkin bir rol üstlendiği görülmektedir. Buna göre, İskitlerde kadınların toplumsal ve siyasi güç sahibi olduğunun en somut göstergesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uygur Devleti döneminde yaşanan bazı köklü değişimler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Uygur toplumunda meydana gelen bu değişimlerin sosyal ve siyasi yansımaları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu süreçte ortaya çıkan yeni durumlardan biri olarak gösterilemez?

Asya Hun Devleti'nde hükümdarların yönetme yetkisini "Kut" inancı gereği ilahi bir kaynağa dayandırmalarına karşın; devletin temel yasası olan "Töre" kurallarına bağlı kalmaları ve önemli devlet işlerini "Kurultay" adı verilen mecliste üyelerle istişare ederek karara bağlamaları dikkat çekicidir. Bu bilgiler ışığında Asya Hun Devleti'ndeki yönetim anlayışı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İskitler (Sakalar); Karadeniz'in kuzeyinden Orta Asya'ya uzanan sahada bilinen ilk Türk topluluğu olarak tarih sahnesine çıkmış; Tomris Hatun gibi kadın liderleri, Amazon savaşçıları ve 'Bozkırın Kuyumcuları' olarak anılmalarını sağlayan maden işleme sanatlarıyla özgün bir kimlik oluşturmuşlardır.

İskitlerin bu özellikleri ve tarihsel süreçteki faaliyetleri göz önüne alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi bu topluluk için 'yanlış' bir ifadedir?

Çin'in egemenliği altında geçen yaklaşık $50$ yıllık 'Matem Yılları'ndan (Esaret Devri) sonra Türk boylarının yeniden bir bayrak altında toplanmasını sağlayan $II$. Göktürk (Kutluk) Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$I.$ Göktürk Devleti'nin yıkılmasının ardından başlayan yaklaşık $50$ yıllık esaret dönemine son vererek Türkleri yeniden bağımsızlığına kavuşturan $II.$ Göktürk (Kutluk) Devleti'nin kuruluş ve teşkilatlanma süreciyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

$I.$ Göktürk Devleti, Türk adını siyasi bir topluluk ismi olarak kullanarak Orta Asya’daki dağınık kabileleri tek bir çatı altında toplamış ve Ötüken merkezli "Türk" kimliğini kurumsallaştırmıştır. Bu devletin Batı kanadını yöneten İstemi Yabgu'nun, İpek Yolu hakimiyeti için önce Sasanilerle birleşip Akunları ortadan kaldırması, ardından Sasanilere karşı Bizans ile ittifak kurması Türk dış politikasının ilk büyük stratejik hamleleri kabul edilir.

**Bu bilgiler ve $I.$ Göktürk Devleti'nin genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki çıkarımlardan hangisi devletin siyasi ve ekonomik karakterini en kapsamlı şekilde yansıtmaktadır?**

İslamiyet öncesi Türk tarihinin başlangıç noktası olan Orta Asya; coğrafi olarak doğuda Kingan Dağları, batıda Hazar Denizi, kuzeyde Sibirya ve güneyde Hindukuş Dağları ile çevrilidir. Bu coğrafyada yapılan arkeolojik kazılar sonucu ortaya çıkan kültür merkezleri hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?

Karadeniz’in kuzeyinde yoğunlaşmakla birlikte Orta Asya steplerine kadar yayılan; ordularındaki kadın savaşçılar (Amazonlar) ve maden işlemeciliğindeki sanatsal dehalarıyla tanınan topluluk, tarihte 'Bozkırın Kuyumcuları' olarak adlandırılmıştır. Pers hükümdarı Kiros’u mağlup eden Tomris Hatun gibi figürleri bünyesinde barındıran bu topluluk için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Asya Hun Devleti’nde hükümdarın (Şanyü) siyasi gücü, boy beyleriyle kurulan hassas bir dengeye dayanmaktaydı. Hükümdar, merkezi otoriteyi güçlendirmek ve boyların bağlılığını sürdürmek adına Çin üzerinden elde edilen vergileri, ipeği ve İpek Yolu ticaretinden gelen zenginliği boy beyleri arasında paylaştırma yoluna gitmiştir. Buna göre, Hunların dış politikada Çin üzerinde kurduğu askeri ve ekonomik baskının, devletin iç siyasi yapısı üzerindeki en temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Uygur Devleti, Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini benimseyerek yerleşik hayata geçmiş ve bu durum Türk devlet geleneğinde köklü değişimlere yol açmıştır. Ancak bu değişimlere rağmen bazı temel anlayışların yeni kimliklerle sürdürüldüğü görülmektedir.

Buna göre, Uygurlarda görülen aşağıdaki gelişmelerden hangisi, yerleşik yaşamın getirdiği sosyo-ekonomik değişimin hukuki alana yansıdığının doğrudan bir kanıtıdır?

$I.$ Göktürk Devleti'nin Batı kanadı yöneticisi İstemi Yabgu döneminde izlenen dış politika, İpek Yolu'nun kontrolünü ele geçirmek temel amacı etrafında şekillenmiştir. Bu amaç doğrultusunda Göktürkler, önce Sasanilerle iş birliği yaparak Akhun (Eftalit) Devleti'ne son vermiş; daha sonra ise Sasanilerin İpek Yolu ticaretini engellemesi üzerine Bizans İmparatorluğu ile ittifak kurarak Sasanilere karşı savaşmışlardır.

$I.$ Göktürk Devleti'nin bu süreçte izlediği siyasetle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Hunların $375$ yılında Balamir önderliğinde batıya doğru başlattığı hareket, sadece Roma İmparatorluğu'nun sınırlarını zorlamakla kalmamış; Avrupa'nın sosyal, siyasi ve hukuki dokusunu kökten değiştirmiştir. Bu süreçte merkezi krallıkların koruyucu gücünü kaybetmesi, halkın can güvenliğini sağlamak adına yerel toprak sahiplerine sığınmasına yol açmıştır.

Bu bilgiler ışığında, Kavimler Göçü'nün Avrupa'daki siyasi organizasyon yapısı üzerindeki en temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya Türk devletleri içerisinde Uygurlar, Maniheizm dinini benimseyip yerleşik hayata geçerek kendilerinden önceki Türk devletlerinden farklı bir sosyal ve kültürel yapı geliştirmişlerdir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygurların yerleşik hayata geçmesiyle birlikte Türk tarihinde görülmeye başlanan bir gelişmedir?

İslamiyet öncesi Türk tarihinde Karadeniz'in kuzeyi ve Orta Asya düzlüklerinde etkili olan İskitler (Sakalar), bozkır kültürünün en eski temsilcileri arasında yer alır. Siyasi, askeri ve kültürel yapılarıyla kendinden sonraki Türk topluluklarını da etkileyen İskitler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

İslamiyet öncesi Türk tarihinin kökenlerini aydınlatan arkeolojik araştırmalarda; Aral Gölü çevresindeki sulak alanlarda ve Amuderya deltası yakınlarında gelişen, yerleşik hayata yakın bir düzen sergileyerek balıkçılık ve avcılığı temel geçim kaynağı olarak benimseyen, mikrolit (küçük taş) ve kemik alet teknolojisiyle diğer bozkır kültürlerinden ayrılan tarih öncesi merkez aşağıdakilerden hangisidir?

İran (Pers) kaynaklarında 'Saka' adıyla anılan, günümüz Yakut (Saha) Türklerinin ataları kabul edilen ve Tomris Hatun gibi kadın hükümdarların yönetiminde Pers ordularına karşı kazandıkları zaferlerle tanınan tarihteki ilk Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

İslamiyet öncesi Türk tarihinde; atı evcilleştirerek savaşlarda etkin bir şekilde kullanan, altın ve gümüş işlemeciliğinde gösterdikleri büyük ustalık nedeniyle "Bozkırın Kuyumcuları" olarak nitelendirilen ve tarihte bilinen ilk Türk topluluğu kabul edilen yapı aşağıdakilerden hangisidir?