Osmanlı Devleti Kültür ve Medeniyeti

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem taşra teşkilatında; eyalet, sancak, kaza ve köy şeklinde hiyerarşik bir idari yapı mevcuttur. Bu birimlerin birçoğunda mülki yönetim (idare) ile adalet işleri farklı görevliler tarafından yürütülürken, bir birimde bu iki yetki tek bir görevlide toplanmıştır.

Buna göre, Osmanlı taşra idaresinde "Kaza" adı verilen birimin hem mülki yönetiminden hem de adalet işlerinden sorumlu olan görevli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde padişahın yasama yetkisini kullanarak oluşturduğu örfi hukuk kuralları; devletin idari, mali ve askeri işleyişini düzenlemede yönetime geniş bir hareket alanı sağlamıştır. Ancak padişahın bu yetkisi mutlak bir serbestlik içermemekte, belirli hukuki sınırlar çerçevesinde kullanılmaktadır.

Buna göre, Osmanlı hukuk sisteminde bir örfi hukuk kuralının yasal bir statü kazanabilmesi ve uygulanabilmesi için aşağıdakilerden hangisine uygun olması öncelikli bir şart olarak kabul edilmiştir?

Osmanlı Devleti’nde 17. yüzyılın sonlarından itibaren uygulanmaya başlanan; gelirleri doğrudan devlet hazinesine aktarılan mirî toprakların, "muaccele" adı verilen peşin bir bedel karşılığında şahıslara "kaydıhayat" (ömür boyu) şartıyla ihale edilmesi sistemine dayanan arazi tasarruf biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde $1695$ yılında yürürlüğe giren Malikâne Sistemi ile mukataalar mültezimlere ömür boyu ihale edilmeye başlanmıştır. Bu sistemin işleyişinde, ihaleyi kazanan kişinin mukataanın ömür boyu kullanım hakkı karşılığında hazineye ödediği peşin bedel (muaccele) dışında; her yıl düzenli olarak ödemesi gereken sabit yıllık kira bedeli aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı toplumsal yapısında bir kişinin 'reaya' statüsünden 'askerî' (yöneten) sınıfına geçmesi 'dikey hareketlilik' olarak adlandırılır. Bu geçiş, kişiye vergi muafiyeti gibi önemli imtiyazlar sağlasa da aynı zamanda devlet karşısında farklı bir hukuki statüye girmesine neden olur. Buna göre, klasik dönem Osmanlı uygulamasında reaya statüsünden 'kul' (askerî) statüsüne geçen bir devlet görevlisinin hukuki durumunda meydana gelen en belirgin değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde esnaf ve zanaatkarların bağlı bulunduğu lonca teşkilatında, bir ustanın dükkan açma yetkisine sahip olması 'gedik' sahibi olmasıyla mümkündür. Bu sistemde dükkan sayısının sınırlandırılması ve her esnafın sadece kendi iş kolunda faaliyet göstermesi zorunlu tutulmuştur.

Buna göre, 'gedik' usulünün uygulanmasındaki temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nin klasik dönem askeri teşkilatında yer alan askeri birimler; yetiştirilme usulleri, bağlı oldukları idari merkezler ve geçim kaynakları bakımından belirli sınıflara ayrılmıştır. Bir öğrenci, bu sınıfların özelliklerine dair şu notları hazırlamıştır:

I. Tımarlı Sipahiler: Aslen Türkmenlerden oluşurlar ve geçimlerini dirlik topraklarından elde edilen gelirlerle (Tımar sistemi) sağlarlar.
II. Cebeciler: Kapıkulu Piyadeleri içerisinde yer alırlar; ordunun silahlarının yapımı, bakımı ve cephaneliklerde korunmasından sorumludurlar.
III. Lağımcılar: Sınır boylarında güvenliği sağlayan, keşif ve istihbarat faaliyetlerinde bulunan Eyalet askerleridir.
IV. Kapıkulu Süvarileri: Doğrudan hazineden maaş (ulufe) alan, seferde padişahın çadırını ve saltanat sancaklarını koruyan seçkin merkez birlikleridir.

Öğrencinin hazırladığı bu notlardan hangisinde bir bilgi yanlışı bulunmaktadır?

Osmanlı iktisadi düşünce yapısı; piyasada mal arzının sürekliliğini sağlamayı ve reayanın (halkın) refahını korumayı amaçlayan belirli ilkeler üzerine kurulmuştur. Bu ilkelerden biri, iktisadi faaliyetlerin nihai amacının tüketim olduğunu savunur ve piyasada halkın ihtiyacı olan malların mümkün olduğunca bol, kaliteli ve uygun fiyata bulunmasını hedefler.

Bu doğrultuda uygulanan, temel tüketim maddelerine devlet tarafından tavan fiyat belirlenmesi (Narh sistemi), aşağıdaki iktisadi ilkelerden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

Osmanlı Devleti'nde Kapıkulu Ocakları'na asker yetiştirmek amacıyla I. Murad Dönemi'nde uygulanmaya başlanan Pençik Sistemi, Ankara Savaşı (1402) sonrasında yaşanan Fetret Devri'nde fetihlerin durması ve savaş esiri alınamaması nedeniyle işlevini yitirmiştir. Bu tıkanıklığı aşmak amacıyla Çelebi Mehmed döneminde temelleri atılan ve II. Murad döneminde kanunlaşan Devşirme Sistemi, ordunun insan kaynağını yeniden yapılandırmıştır. Bu iki sistemin işleyişi ve tarihsel süreci dikkate alındığında; Devşirme Sistemi'nin, Pençik Sistemi'ne göre merkezi otoriteye ve ordu yapısına sağladığı temel avantaj aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde hukuk, eğitim ve din işlerini yürüten 'İlmiye' sınıfının Divan-ı Hümayun'daki en üst düzey temsilcisi olan Kazasker'in görev ve yetkileriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem hukuk düzeninde, yargılama ve hüküm verme yetkisini ifade eden "kaza" makamı ile hukuki meselelerde şer'i uygunluk görüşü bildiren "ifta" makamının kurumsal olarak birbirinden ayrı tutulduğu görülür. Bu sistemde kadılar "kaza" yetkisini, müftüler ise "ifta" yetkisini kullanmıştır.

Bu kurumsal ayrımın temel amacı ve işleyişine dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem taşra teşkilatında idari birimler büyükten küçüğe doğru hiyerarşik bir yapıda düzenlenmiştir. Bu teşkilatlanma yapısında, başında 'Sancakbeyi'nin bulunduğu ve eyaletin bir alt idari basamağı olan birim aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde reaya sınıfına mensup bir çiftçinin oğlu olan Ahmet, medrese eğitimini başarıyla tamamlayarak icazet almış ve ardından bir kazaya müderris olarak atanmıştır. Ahmet'in yaşadığı bu statü değişikliği ve dahil olduğu yeni yönetici sınıfı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Osmanlı Devleti'nde devşirme sistemiyle toplanan gençlerin, Türk ailelerin yanında milli ve manevi eğitim aldıkları "Türk'e verme" aşamasından sonra askeri disipline girdikleri ilk birim Acemi Ocağı'dır. Bu ocaktaki eğitimlerini başarıyla tamamlayan askerlerin, Yeniçeri Ocağı'na veya diğer Kapıkulu birimlerine atanarak profesyonel askerlik hayatına başlamaları bir terimle ifade edilmiştir.

Buna göre, Acemi Ocağı'ndan asıl askeri birliklere geçiş sürecini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde hukuk sisteminin en üst düzey uygulayıcılarından biri olan Kazasker; kadıların atama süreçlerinden askeri sınıfa ait miras (tereke) işlerine kadar geniş bir yetki alanına sahipti. Buna göre, Kazasker'in görev ve yetki alanı düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisinin bu makam tarafından gerçekleştirildiği söylenemez?

Osmanlı Devleti’nde $XIX.$ yüzyılda Tanzimat Dönemi’nde hayata geçirilen mali reformlar çerçevesinde, piyasaya sürülen kâğıt paraların (kaime) değerini korumak ve yabancı paralarla olan kambiyo işlemlerini düzenlemek amacıyla $1847$ yılında Galata bankerlerinin girişimiyle kurulan ilk banka aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde klasik dönem merkez teşkilatlanmasında İlmiye sınıfının en yüksek dini ve hukuki otoritesi haline gelen Şeyhülislamlık makamının tarihsel gelişimi ve yetki sınırları göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdakilerden hangisi bu makamla ilgili yanlış bir bilgidir?

Osmanlı klasik döneminde, padişahın yasama gücünü kullanarak oluşturduğu örfi kuralların kanunnamelere dönüştürülerek resmileştirilmesi (tevkii) süreci ile bu kanunların mahkemelerdeki uygulayıcısı olan kadıların atama ve denetim süreçleri farklı Divan-ı Hümayun üyelerinin sorumluluğundadır.

Buna göre; örfi hukukun belgelenmesi ve yargı mensuplarının (kadıların) tayin edilmesi görevlerinden sorumlu olan divan üyeleri, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Osmanlı klasik çağında toplum; "yönetenler" (askerî/beraya) ve "yönetilenler" (reaya) olarak iki temel sınıfa ayrılmıştır. Devletin bekası ve liyakat ilkesi gereği, bu sınıflar arasında "dikey hareketlilik" denilen geçişlere izin verilmiştir. Ancak Müslüman bir reaya ile gayrimüslim bir reayanın askerî sınıfa dahil olma yöntemleri ve kurumsal kanalları birbirinden kesin çizgilerle ayrılmaktadır.

Buna göre, Osmanlı toplumsal yapısında Müslüman bir reaya ailesinden gelen bir bireyin, "askerî" (yöneten) sınıfına dahil olabilmek için başvurabileceği en sistemli ve kurumsal yol aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde toplumsal düzenin omurgasını oluşturan "Millet Sistemi", tebaayı etnik köken veya dil temelli değil, dini aidiyet esasına göre teşkilatlandırmıştır. Zimmiler (gayrimüslimler) bu sistem dahilinde kendi dini liderleri yönetiminde geniş bir sosyal ve hukuki özerkliğe sahip olmuş; özellikle aile hukuku, cemaat içi eğitim ve dini vakıfların idaresi gibi alanlarda kendi kurallarını uygulama hakkı elde etmişlerdir. Ancak Osmanlı hukuk sistemi, toplumsal barışı ve devlet otoritesini ilgilendiren bazı kritik durumlarda bu özerkliği askıya alarak merkezi yargı kurallarını geçerli kılmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi gayrimüslim cemaatlerin sahip olduğu özerkliğin dışında kalan ve doğrudan Osmanlı merkezi yargı sisteminin (Şer'iye Mahkemeleri) yetki alanına giren bir durumdur?