Ekonomi ve Maliye

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem mali yapısında vergiler; şer'i ve örfi olmak üzere iki ana kategoriye ayrılmıştır. Buna göre, hayvancılıkla geçimini sağlayan tebaadan, sahip oldukları koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvanlar üzerinden alınan ve hukuki dayanağını İslam hukukundaki zekat usulünden alan vergi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde mülkiyeti devlete ait olan (mirî) toprakların bir kısmı, gelirleri doğrudan merkezi hazineye aktarılmak üzere 'mukataa' statüsüne ayrılmıştır. Bu toprakların vergi gelirlerinin, açık artırma usulüyle ve belirli bir süreliğine şahıslara (mültezim) devredilmesi ise 'iltizam sistemi' olarak adlandırılmıştır. 17. yüzyıldan itibaren devletin artan nakit ihtiyacı sebebiyle iltizam sisteminin uygulama alanının genişletilmesinin sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi savunulamaz?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem ekonomi anlayışını belirleyen üç temel ilkeden biri olan "iaşecilik" (provizyonizm), piyasada halkın ihtiyaç duyduğu malların yeterli miktarda, kaliteli ve uygun fiyata bulunmasını amaçlar.

Buna göre, iaşecilik ilkesinin uygulanması doğrultusunda devletin aldığı aşağıdaki önlemlerden hangisi bu ilkenin doğrudan bir sonucudur?

Osmanlı Devleti'nde başlangıçta savaş, deprem ve sel gibi olağanüstü durumlarda devletin acil ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla geçici olarak toplanan, ancak $17$. yüzyıldan itibaren merkezi hazinenin artan nakit ihtiyacı ve savaş maliyetleri sebebiyle sürekli bir vergi yükümlülüğüne dönüşen mali uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde esnaf ve zanaatkârların mesleklerini icra edebilmeleri için sahip olmaları gereken dükkân açma, araç-gereç kullanma ve mesleki imtiyaz hakkını ifade eden; 18. yüzyılda suistimalleri önlemek ve arz-talep dengesini korumak amacıyla devlet tarafından sayıca sınırlandırılan sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde esnaf ve zanaatkarların örgütlendiği Lonca teşkilatında, hem üretim kalitesini korumak hem de piyasadaki arz-talep dengesini gözetmek amacıyla çeşitli mesleki ve iktisadi uygulamalar benimsenmiştir.

Bu doğrultuda; bir zanaatkarın usta olup kendi dükkânını açma hakkını ifade eden kavram ile devletin temel ihtiyaç maddeleri için uyguladığı fiyat belirleme sistemi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Osmanlı Devleti'nde devletin genel bütçesini oluşturan, kamu gelirlerinin toplandığı, dış ödemelerin yapıldığı ve Defterdarın sorumluluğu altında bulunan hazine aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem iktisadi sisteminde vergiler; kaynağını İslam hukukundan alan 'Şer'i vergiler' ve hükümdarın yasama yetkisine dayanarak örfe göre belirlenen 'Örfi vergiler' olarak iki ana gruba ayrılmıştır. Örfi vergilerin temel amaçlarından biri, üretimin sürekliliğini sağlamak ve sosyal düzeni korumaktır.

Buna göre; mülkiyeti devlete ait olan (Miri) arazisini mazeretsiz olarak üst üste üç yıl boş bırakan veya toprağını terk eden üreticiden, üretimi aksattığı gerekçesiyle tazminat niteliğinde alınan 'Örfi' vergi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nde 17. yüzyılın sonlarından itibaren bütçe açıklarını kapatmak ve hazineye sürekli nakit akışı sağlamak amacıyla, vergi gelirlerinin ihale usulüyle şahıslara ömür boyu (kayd-ı hayat şartıyla) kiralanması esasına dayanan sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde devlet memurlarının, haksız kazanç sağlayanların veya varis bırakmadan ölenlerin mallarına devlet tarafından el konulması usulüne "müsadere" denilmiştir. Özellikle mali bunalımların ve bütçe açıklarının arttığı $18$. yüzyılda bu uygulama, hazineye hızlı nakit girişi sağlamak amacıyla daha yaygın ve sistemli bir yöntem haline getirilmiştir.

Müsadere usulünün Osmanlı ekonomik ve sosyal yapısı üzerindeki etkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin bu uygulamanın bir sonucu olduğu savunulamaz?

Osmanlı Devleti'nin klasik dönem iktisadi anlayışını şekillendiren temel ilkelerden biri olan 'fiskalizm', hazineye ait gelirleri mümkün olan en yüksek düzeye çıkarmayı ve bu gelirlerin azalmasını engellemeyi hedefler. Bu ilke doğrultusunda devlet, merkezî hazinenin nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla çeşitli yöntemler uygulamıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan 'fiskalizm' ilkesi gereği merkezî hazineye (Hazine-i Amire) hızlı ve doğrudan nakit akışı sağlama amacı taşıdığı savunulamaz?

Osmanlı Devleti'nde devletin savaş, doğal afet veya kıtlık gibi olağanüstü durumlarda halktan topladığı "Avarız" vergileri, XVII. yüzyıldan itibaren mali dengelerin bozulması ve devlet giderlerinin artmasıyla birlikte sürekli toplanan bir vergi türüne dönüşmüştür.

Avarız vergilerinin bu tarihsel gelişimi ve hukuki mahiyeti dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu vergi türü için söylenemez?

Osmanlı Devleti’nin klasik ekonomik sisteminde, halkın temel ihtiyaç maddelerine makul fiyatlarla ulaşmasını sağlamayı hedefleyen 'iaşecilik' ilkesi kapsamında; devletin ve lonca temsilcilerinin piyasadaki ürünler için tavan ve taban fiyat belirlemesi usulüne ne ad verilir?

Osmanlı Devleti'nin mali teşkilatlanmasında devletin genel bütçesi ile padişahın şahsi gelir ve giderleri birbirinden ayrılmıştır. Bu doğrultuda kamu harcamalarının yapıldığı, devletin asıl hazinesi olan 'Hazine-i Amire' (Dış Hazine) ile padişahın şahsi hazinesi olan 'Hazine-i Hassa' (İç Hazine) şeklinde bir ikili yapı oluşturulmuştur.

Buna göre, 'Hazine-i Amire'nin görev ve sorumlulukları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu hazinenin kapsamı içerisinde yer almaz?

Osmanlı Devleti'nin iktisadi dünya görüşünde piyasada halkın ihtiyaç duyduğu malların mümkün olduğu kadar bol, kaliteli ve ucuz bulunması hedeflenmiştir. Bu bağlamda, üretimi tüketici ihtiyaçlarına göre şekillendiren ve piyasada mal arzını her zaman yüksek tutmayı amaçlayan iktisadi ilke aşağıdakilerden hangisidir?

$XVI.$ yüzyılda Coğrafi Keşifler sonucunda Avrupa'ya taşınan bol miktardaki gümüşün Osmanlı pazarlarına sızması, paranın değer kaybetmesine ve fiyatların hızla yükselmesine (enflasyon) neden olmuştur. Bu durum karşısında Osmanlı Devleti, klasik iktisadi anlayışın temel direklerinden biri olan "İaşecilik" (Provizyonizm) ilkesini işleterek piyasa dengesini korumaya ve mal darlığını önlemeye çalışmıştır.

Buna göre Osmanlı Devleti'nin, iaşecilik ilkesi doğrultusunda bu süreçte uyguladığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde gayrimüslim tebaadan alınan 'cizye' vergisi; devletin bu kişilerin can ve mal güvenliğini sağlaması ile onları askerlik hizmetinden muaf tutması karşılığında tahsil edilen bir şer'i vergidir.

Buna göre, cizye vergisiyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Osmanlı Devleti'nde $18$. yüzyılda artan savaş giderlerini finanse etmek ve hazinenin nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla uygulamaya konulan, devletin bazı yıllık gelirlerinin paylara bölünerek şahıslara satılması esasına dayanan ve ilk "iç borçlanma" usulü olarak kabul edilen sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı iktisadi düşünce yapısında; devlet hazinesine ait gelirleri mümkün olduğu kadar en yüksek düzeye çıkarmayı ve ulaşılan bu düzeyin altına inilmesini engellemeyi amaçlayan ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde sosyal ve hukuki statüye bağlı olarak düzenlenen vergi yükümlülükleri arasında, bireyin can ve mal güvenliğinin devlet tarafından korunması (himaye) karşılığında ödediği bedeller önemli bir yer tutar.

Bu bağlamda; sadece sağlıklı ve yetişkin gayrimüslim erkeklerden, askerlik hizmetinden muaf tutulmaları karşılığında ve şer’i hükümlere dayanılarak tahsil edilen vergi aşağıdakilerden hangisidir?