Dil Bilgisi

823 soru

Türkçede noktalı virgül ( $;$ ); ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak, ikiden fazla eş değer öge arasında virgül bulunan cümlelerde özneyi diğer ögelerden ayırmak veya tür ya da takımları birbirinden ayırmak amacıyla kullanılır.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül ( $;$ ), diğerlerinden farklı bir işlevde kullanılmıştır?

Modern eğitim sistemleri; öğrenci merkezli yaklaşımı, teknolojik entegrasyonu ve eleştirel düşünce becerilerini temel almaktadır.

Klasik Türk müziği; makam zenginliği, usul çeşitliliği ve derin felsefesiyle dünya müzik tarihinde özgün bir yere sahiptir.

Resim, heykel ve mimari görsel sanatlar; müzik ve edebiyat ise işitsel sanatlar kategorisinde değerlendirilir.

Başarılı bir bilim insanı; objektif veriye dayanan, sorgulayıcı bir tavır sergileyen ve bilimsel etik değerlere bağlı olan kişidir.

Eleştirel okuma; metnin yüzeydeki anlamıyla yetinmeyen, satır aralarındaki mesajları fark eden ve metni sorgulayarak kavrayan bir süreçtir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Resim, heykel ve mimari görsel sanatlar; müzik ve edebiyat ise işitsel sanatlar kategorisinde değerlendirilir.

Cevap

Noktalı virgülün farklı bir tür veya takımı ayırma göreviyle kullanıldığı seçenek, sanat dallarının görsel ve işitsel olarak gruplandırıldığı cümledir.

Doğru cevap olan cümlede noktalı virgül (

;

), Türk Dil Kurumunun 'Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur.' kuralına uygun olarak görsel sanatlar ve işitsel sanatlar gruplarını ayırmak için kullanılmıştır. Diğer tüm seçeneklerde ise noktalı virgül, özneyi kendisinden sonra gelen ve virgülle ayrılmış olan eş değer ögelerden (nesne, sıfat grubu vb.) ayırarak anlam karışıklığını önleme göreviyle kullanılmıştır.

Adım Adım Çözüm

Seçeneklerdeki cümle yapılarını ve noktalı virgülün (

;

) konumunu analiz et.

Dört cümlede (A, B, D, E) noktalı virgülün özneden hemen sonra geldiği, bir cümlede (C) ise iki grup arasında yer aldığı görülür.

Noktalı virgülün Türkçede üç farklı temel görevi vardır; bu görevleri ayırt etmek analiz için ilk adımdır.

Noktalı virgülden sonra gelen ögelerin yapısını incele.

A, B, D ve E seçeneklerinde noktalı virgülden sonra virgüllerle ayrılmış eş değer ögeler (sıfatlar, nesneler veya tamlamalar) sıralanmıştır.

İkiden fazla eş değer ögesi arasında virgül bulunan cümlelerde özneyi bu ögelerden ayırmak için noktalı virgül kullanılır.

Farklı olan seçeneğin işlevini belirle.

C seçeneğinde 'resim, heykel ve mimari' bir grup, 'müzik ve edebiyat' ise başka bir grup olarak sunulmuş; noktalı virgül bu iki türü/takımı ayırmıştır.

Bu kullanım, noktalı virgülün 'tür veya takımları birbirinden ayırma' göreviyle örtüşmektedir.

Anahtar Kavram

Noktalı Virgülün Görevleri

İpuçları

Noktalı virgülün (

;

) Türk Dil Kurumu tarafından belirlenen üç temel görevini (tür/takım ayırma, sıralı cümle ayırma, özne ayırma) hatırlayın.

Noktalı virgülden önceki kelimenin cümlede 'özne' (yapan/olan) olup olmadığına ve sonrasında gelen virgüllü bir liste bulunup bulunmadığına dikkat edin.

Bir seçenekte noktalı virgül, iki farklı sanat disiplini grubunu (görsel sanatlar ve işitsel sanatlar) birbirinden ayırarak kategorizasyon yapmaktadır.

Daha Fazla Pratik

Noktalı virgül ve iki nokta arasındaki farkı pekiştirmek için 'açıklama' ve 'gruplandırma' arasındaki farkı test eden sorular çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Eğer noktalı virgülden sonra gelen kısım, öznenin bir özelliği veya parçası olarak sıralanıyorsa bu 'özne ayırma' görevidir. Eğer noktalı virgül cümleyi iki farklı mantıksal gruba (meyveler/sebzeler, şehirler/ülkeler vb.) bölüyorsa bu 'tür/takım ayırma' görevidir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 442Soru →

Sanatçı ( ) eserlerini oluştururken doğadan ( ) insandan ve toplumsal olaylardan beslenir ( ) ancak bu beslenme ( ) salt bir taklit düzeyinde kalmaz.

Bu cümlede yay ayraçla ( ) belirtilen yerlere, sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir?

(,) (,) (;) (,)

(,) (,) (:) (,)

(;) (,) (;) (,)

(,) (;) (,) (;)

(,) (,) (.) (,)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: (,) (,) (;) (,)

Cevap

Cümlede sırasıyla virgül, virgül, noktalı virgül ve virgül işaretleri kullanılmalıdır.

Doğru seçenekteki işaretler, Türk Dil Kurumu'nun noktalama kurallarına tam olarak uymaktadır. İlk virgül özneyi ayırır, ikinci virgül eş görevli kelimeleri sıralar, noktalı virgül ise içlerinde virgül bulunan iki ana cümleyi birbirine bağlar. Son virgül ise ikinci cümlenin öznesini belirginleştirir.

Adım Adım Çözüm

Özne belirlenir.

Virgül (,)

Cümlenin başında yüklemden uzak düşmüş olan 'Sanatçı' öznesini belirtmek için virgül kullanılır.

Eş görevli sözcük grupları incelenir.

Virgül (,)

'doğadan' ve 'insandan' kelimeleri eş görevli dolaylı tümleçler olduğu için aralarına virgül konur.

Sıralı cümle yapısı kontrol edilir.

Noktalı Virgül (;)

Ögeleri arasında virgül bulunan iki sıralı cümleyi (beslenir / kalmaz) birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır.

İkinci cümledeki özne belirlenir.

Virgül (,)

İkinci cümlenin öznesi olan 'bu beslenme' ifadesinden sonra vurgu için virgül kullanılır.

Anahtar Kavram

Virgül ve Noktalı Virgülün Sıralı Cümlelerdeki Kullanımı

İpuçları

Cümlede birbirine bağlı iki ana yargı (beslenir ve kalmaz) olduğunu fark edin.

Eğer bir sıralı cümlenin parçaları içinde zaten virgül kullanılmışsa, bu iki parçayı ayırmak için noktalı virgül tercih edilir.

Daha Fazla Pratik

Noktalı virgülün özneden sonra kullanıldığı (karışıklığı önleme amaçlı) örnekleri inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 443Soru →

Usta yazar (I) bu son romanında toplumsal sorunları (II) bireyin iç dünyasındaki çatışmaları büyük bir ustalıkla ele almış (III) gerçekçi bir bakış açısıyla (IV) toplumun aynası (V) olmayı başarmıştır.

Bu cümlede numaralanmış yerlerden hangisine noktalı virgül (;) getirilmelidir?

III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılan noktalı virgül (III numaralı yer) doğru cevaptır.

Cümlede 'ele almış' ve 'başarmıştır' şeklinde iki ayrı yüklem bulunmaktadır. Bu iki cümleyi birbirine bağlayan noktada (III numaralı yer), ilk cümlenin kendi içinde 'toplumsal sorunları' ve 'bireyin iç dünyasındaki çatışmaları' gibi virgülle ayrılmış ögeleri olduğu için virgül değil, noktalı virgül kullanılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

Cümlenin yapısını incele

Cümle, 'ele almış' ve 'başarmıştır' yüklemleriyle iki ana kısımdan oluşan sıralı bir cümledir.

Sıralı cümlelerde noktalama işaretinin türünü belirlemek için cümlelerin kendi içindeki noktalama trafiğine bakılmalıdır.

Birinci cümlenin iç noktalamasını kontrol et

'toplumsal sorunları' ve 'bireyin iç dünyasındaki çatışmaları' ifadeleri arasında virgül (II) bulunmaktadır.

Türk Dil Kurumu kuralına göre, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleler birbirine noktalı virgül ile bağlanır.

Noktalı virgülün yerini belirle

Birinci cümlenin bittiği ve ikinci cümlenin başladığı III numaralı yere noktalı virgül gelmelidir.

Eğer III numaralı yere de virgül konulsaydı, cümledeki eş görevli sözcükler ile ana cümlelerin sınırı birbirine karışabilirdi.

Anahtar Kavram

Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümlelerin ayrılması

İpuçları

Cümlede birden fazla yargı (yüklem) olup olmadığını ve bu yargıların içlerinde virgül kullanılıp kullanılmadığını kontrol edin.

Birinci cümle 'ele almış' yüklemiyle bitiyor. Bu noktadan önce cümlede başka bir virgül kullanılmış mı?

TDK kuralına göre, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleler birbirine noktalı virgül (;) ile bağlanır.

Daha Fazla Pratik

Sıralı cümlelerde noktalama işaretlerini belirlerken, her bir cümlenin kendi içindeki 'virgül trafiğini' kontrol etme alışkanlığı edinin.

Tahmini Süre:1m 40s

Soru 444Soru →

Resmî kurumlar arasındaki yazışmalarda dilin doğru kullanımı, herhangi bir anlam karmaşasının önlenmesi açısından hayati önem taşır. Türkçede, kök hâlinde bulunan veya yalnızca çekim eki almış olan sözcüklere "basit sözcük" denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapım eki almamıştır?

Toplantıya katılan tüm yazılı açıklamalar incelendi.

Kurumdaki tüm müdürler haftalık değerlendirme toplantısına katıldı.

Vatandaşların sunduğu çözüm önerileri kurulda görüşülecek.

Yeni personelin sorumlu olduğu birimler dün ilan edildi.

Daire başkanlığına ait bilgisayar kayıtları kontrol edildi.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kurumdaki tüm müdürler haftalık değerlendirme toplantısına katıldı.

Cevap

Müdürler sözcüğü, sadece çekim eki (çoğul eki) aldığı için yapıca basittir.

Doğru cevap olan seçenekteki sözcük, "müdür" köküne sadece çokluk eki olan "-ler" ekini almıştır. Çokluk ekleri çekim eki olduğu için sözcüğün yapısını değiştirmez ve sözcük basit kalır.

Adım Adım Çözüm

Sözcüğün kökünü belirle.

"Müdürler" kelimesinin kökü "müdür" ismidir.

Kelime yapısını analiz etmek için önce anlamlı en küçük parça olan köke inilmelidir.

Kelimeye gelen eklerin türünü kontrol et.

"-ler" eki Türkçede çoğul ekidir ve çekim ekleri kategorisindedir.

Çekim ekleri kelimenin anlamını veya türünü değiştirmez, sadece kelimeye durum, çokluk veya zaman gibi anlamlar katar.

Yapım eki olup olmadığını sorgula.

Kelimenin anlamını değiştiren bir ek (yapım eki) bulunmamaktadır.

Yapım eki almayan sözcükler yapı bakımından basit kabul edilir.

Anahtar Kavram

Basit ve Türemiş Sözcük Ayrımı

İpuçları

Bir sözcüğün basit olması için anlamını değiştiren bir ek (yapım eki) almaması gerekir.

Çoğul ekleri (-lar/-ler) ve hal ekleri (-i, -e, -de, -den) kelimenin anlamını değiştirmez, yani çekim ekidir.

Seçeneklerdeki sözcükleri 'kök + ek' şeklinde ayırın; hangi sözcüğün eki yeni bir anlam katmıyor?

Daha Fazla Pratik

Basit, türemiş ve birleşik sözcükler arasındaki farkları pekiştirmek için günlük dilde sık kullanılan 'kitapçı', 'kalemler' ve 'buzdolabı' gibi kelimeleri analiz edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcüğü kök ve eklerine ayırdıktan sonra, kelimenin son hali ile kökü arasında bir anlam ilişkisi olup olmadığına bakın. Eğer ek geldikten sonra yeni bir kavram ortaya çıkmışsa o bir yapım ekidir.

Tahmini Süre:45s

Soru 445Soru →

Bir sanat akademisinin yıl sonu gösteri programında müzik branşında piyano, keman, gitar ( ) dans branşında ise bale, modern dans ve halk oyunları sunumları planlanmıştır.

Bu cümlede yay ayraçla ( ) belirtilen yere getirilmesi gereken en uygun noktalama işareti aşağıdakilerden hangisidir?

Virgül (,)

Noktalı virgül (;)

İki nokta (:)

Nokta (.)

Üç nokta (...)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Noktalı virgül (;)

Cevap

Cümlede virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için noktalı virgül (;) kullanılmalıdır.

Cümlede müzik branşı ve dans branşı olmak üzere iki farklı kategori bulunmaktadır. Her kategorinin kendi içindeki öğeleri (piyano, keman, gitar gibi) virgülle ayrıldığı için, bu iki ana kategoriyi birbirinden ayırmak amacıyla noktalı virgül (;) kullanılması dil bilgisi kuralıdır.

Adım Adım Çözüm

Cümlenin yapısını ve içeriğini analiz edin.

Cümlede 'müzik branşı' ve 'dans branşı' olmak üzere iki temel kategori/grup olduğu görülmektedir.

Noktalama işaretini belirlemek için kelimeler arasındaki anlamsal ve yapısal ilişkileri anlamak gerekir.

Grupların kendi içindeki noktalamasını kontrol edin.

Müzik branşındaki aletler (piyano, keman, gitar) ve dans branşındaki türler kendi içlerinde virgülle ayrılmıştır.

Eğer bir grup içinde zaten virgül kullanılmışsa, bu grupları birbirinden ayırmak için bir üst noktalama işareti olan noktalı virgüle ihtiyaç duyulur.

İlgili noktalama kuralını uygulayın.

Türk Dil Kurumu kurallarına göre 'Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için noktalı virgül konur.'

Noktalı virgül kullanımı, kategoriler arasındaki karışıklığı önleyerek cümlenin daha rahat anlaşılmasını sağlar.

Anahtar Kavram

Noktalı Virgülün Tür ve Takımları Ayırma Görevi

İpuçları

Cümlede iki farklı kategori (müzik ve dans) olduğunu fark ettiniz mi?

Her kategorinin kendi elemanları zaten virgülle ayrılmış. Bu durumda kategorileri ayırmak için daha güçlü bir işarete ihtiyacınız var.

Tür veya takımları (örneğin meyveler ve sebzeler, kız isimleri ve erkek isimleri) birbirinden ayırmak için hangi işaret kullanılır?

Daha Fazla Pratik

Noktalı virgülün diğer bir görevi olan 'ögelere ayırmak için virgül kullanılmış sıralı cümleleri ayırma' kuralına göz atabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Cümleyi iki ayrı cümle olarak düşünün. Eğer ( ) yerine nokta koysaydınız, ikinci cümle 'Dans branşında ise...' şeklinde başlardı. Ancak cümle 'ise' bağlacıyla devam ederek bir karşılaştırma/gruplama yaptığı için bu iki parçayı noktalı virgül ile bağlamak en doğru akademik yaklaşımdır.

Tahmini Süre:45s

Soru 446Soru →

Kamu kurumlarında yürütülen modernizasyon çalışmaları kapsamında hazırlanan resmi raporlarda dil ve yazım kurallarına azami özen gösterilmesi beklenmektedir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Kurumlar arası iş birliği süreçlerinin geliştirilmesi ve yurt dışı temsilciliklerle olan iletişimin güçlendirilmesi hedeflenmektedir.

Toplantıda alınan karar gereği, her bir üyeye on beşer dakikalık sunum süresi tanınmış ve raporların hafta sonuna kadar teslim edilmesi istenmiştir.

Şehir merkezindeki trafik yoğunluğunu azaltmak için yapılan alt geçit projelerinin yanı sıra kentin alt yapı sorunları da ele alınacaktır.

Kamu Denetçiliği Kurumuna yapılan başvuruların, herhangi bir bürokratik engele takılmadan hızlıca sonuçlandırılması için gerekli önlemler alınmıştır.

Resmî Gazete'de yayımlanan yeni yönetmelik, kamuoyunda geniş yankı uyandırırken olağanüstü bir ilgiyle karşılandı.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şehir merkezindeki trafik yoğunluğunu azaltmak için yapılan alt geçit projelerinin yanı sıra kentin alt yapı sorunları da ele alınacaktır.

Cevap

Şehir merkezindeki trafik yoğunluğunu azaltmak için yapılan alt geçit projelerinin yanı sıra kentin alt yapı sorunları da ele alınacaktır.

Türkçede 'alt', 'üst' ve 'iç' gibi sözcüklerle kurulan birleşik kelimeler kural olarak ayrı yazılsa da bazı kavramlar teknik terim niteliği kazanarak kalıplaştığı için bitişik yazılır. TDK Yazım Kılavuzu'na göre 'alt geçit', 'üst geçit', 'alt kurul' gibi ifadeler ayrı yazılırken; 'altyapı', 'üstyapı' ve 'altyazı' sözcükleri bitişik yazılmaktadır. Soruda geçen 'alt yapı' kullanımı bu kurala aykırı olduğu için yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Cümledeki birleşik sözcükleri ve tamlamaları belirle.

'alt geçit', 'yanı sıra' ve 'alt yapı' ifadeleri incelenmek üzere seçildi.

Yazım kuralları sorularında hata genellikle bitişik veya ayrı yazılması gereken birleşik kelimelerde yoğunlaşır.

'Alt' ve 'üst' sözcükleriyle kurulan birleşik kelimelerin TDK kurallarını hatırla.

TDK'ye göre 'alt geçit', 'üst geçit', 'alt kurul' gibi somut yer veya durum bildiren yapılar ayrı yazılırken; 'altyapı', 'üstyapı' ve 'altyazı' gibi teknik terimleşmiş kavramlar bitişik yazılır.

Kavramların teknik birer terim olarak kalıplaşması, onların bitişik yazılmasını gerektirir.

Seçenekteki kullanımı kural ile karşılaştır.

C seçeneğinde 'alt yapı' şeklinde ayrı yazılan ifadenin doğrusu 'altyapı' olmalıdır.

Güncel TDK Yazım Kılavuzu'ndaki istisnai kurallar uyarınca bu sözcüğün bitişik yazılması zorunludur.

Anahtar Kavram

Birleşik Sözcüklerin Yazımı (Alt/Üst İstisnaları)

İpuçları

Cümledeki 'alt geçit' ve 'alt yapı' ifadelerini dikkatle inceleyin.

TDK kurallarına göre hangi kavramların kalıplaşmış terim olarak bitişik yazıldığını, hangilerinin somut yer bildirdiği için ayrı yazıldığını hatırlayın.

'Altyapı' ve 'üstyapı' sözcükleri, 'alt geçit' veya 'üst geçit' gibi ifadelerin aksine bitişik yazılması gereken istisnai terimlerdir.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'yanı sıra', 'peşi sıra' gibi 'sıra' sözcüğüyle kurulan birleşik kelimelerin her zaman ayrı yazıldığını öğrenerek bilginizi derinleştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 447Soru →

Türkçede noktalama işaretlerinin kullanımı, cümle yapısına ve sözcüklerin işlevine göre belirlenmiş kesin kurallara dayanır. Bu kurallar göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir noktalama yanlışı yapılmıştır?

Yeni atanan memurlar; liyakat, dürüstlük ve tarafsızlık ilkelerine bağlı kalacaklarına dair yemin ettiler.

Kurum müdürü, odasındaki dosyaları titizlikle inceleyerek, hazırladığı raporu ilgili birime teslim etti.

Edebiyatımızın usta ismi şöyle der: 'Gerçek sanatçı, toplumun aynası olmayı başarabilendir.'

Pazardan elma, armut ve şeftali; bakkaldan ise un, şeker ve irmik alarak eve döndü.

Yarın sabah erkenden yola çıkacağız -hava durumunda bir değişiklik olmazsa- öğlene varmış oluruz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kurum müdürü, odasındaki dosyaları titizlikle inceleyerek, hazırladığı raporu ilgili birime teslim etti.

Cevap

Kurum müdürü ile başlayan cümlede 'inceleyerek' sözcüğünden sonra virgül kullanılması hatalıdır.

Doğru cevap olan cümlede 'inceleyerek' kelimesi bir zarf-fiildir. Türk Dil Kurumu kurallarına göre, cümle içinde zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra virgül konmaz. Ancak art arda gelen zarf-fiiller varsa aralarına virgül konabilir. Bu cümlede tek bir zarf-fiil olduğu için virgül kullanımı hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

Cümledeki sözcük türlerini analiz etme

'inceleyerek' kelimesinin '-erek/-arak' ekini almış bir zarf-fiil olduğu tespit edilir.

Noktalama kuralları fiilimsilerin türüne göre özel kısıtlamalar içerebilir.

Zarf-fiil sonrası virgül kuralını uygulama

Metinde tek bir zarf-fiil bulunduğu ve arkasından başka bir zarf-fiil gelmediği görülür.

TDK kurallarına göre metin içinde zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra virgül konmaz.

Diğer seçeneklerdeki noktalı virgül ve iki nokta kullanımını denetleme

Noktalı virgülün özneyi ayırma ve grupları ayırma görevlerinin doğru kullanıldığı teyit edilir.

Çeldiricilerin doğruluğundan emin olmak hatasız bir çözüm sağlar.

Anahtar Kavram

Zarf-fiil eklerinden sonra virgül kullanımı kuralı

İpuçları

Cümledeki fiilimsi eklerine (zarf-fiillere) dikkat edin.

-erek, -ip, -ince gibi eklerden sonra hangi durumlarda virgül gelmeyeceğini hatırlayın.

Eğer bir cümlede sadece bir tane zarf-fiil varsa, o fiilimsiden sonra virgül koymak kural ihlalidir.

Daha Fazla Pratik

Zarf-fiillerin art arda sıralandığı (örneğin: 'Gülüp, eğlenerek gidiyorlardı') durumlarda virgülün neden gerekli olduğunu araştırın.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 448Soru →

Kamu kurumlarında $(I)$ bazı personelin $(II)$ öteki birimlerle $(III)$ kendi birikimlerini paylaşması; $(IV)$ kiminin $(V)$ şundan, $(VI)$ birçoğunun ise $(VII)$ ötekinden $(VIII)$ ne tür kazanımlar elde edeceğini $(IX)$ hiçbirimize tam olarak açıklamaz.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

(I)

(II).

sözcükler, kendinden sonraki isimleri belirsizlik ve işaret yönünden etkileyen sıfatlardır.

(III).

sözcük, şahıs zamirinin yerini tutabilen ve cümleye pekiştirme anlamı katabilen dönüşlülük zamiridir.

(IV), (VI)

(IX).

sözcükler, karşıladıkları varlığın yerini kesin olmayacak şekilde tutan belgisiz zamirlerdir.

(V)

(VII).

sözcükler, varlıkları işaret yoluyla karşılayan işaret zamiri görevindeki sözcüklerdir.

(VIII).

sözcük, cümleye soru anlamı katan ve bir ismin yerini soru yoluyla tutan soru zamiridir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $(VIII).$ sözcük, cümleye soru anlamı katan ve bir ismin yerini soru yoluyla tutan soru zamiridir.

Cevap

Sekizinci sözcük bir ismin yerini soru yoluyla tutmak yerine bir ismi belirttiği için soru sıfatı görevindedir.

Cümledeki 'ne tür' ifadesinde 'ne' sözcüğü, bir ismin yerini tutmak yerine 'tür' ismini soru yoluyla belirttiği için soru sıfatı görevindedir. Bu nedenle bu sözcüğün zamir olduğunu savunan ifade yanlıştır ve aranan seçenek budur.

Adım Adım Çözüm

Cümledeki tüm numaralanmış sözcükleri tek tek inceleyerek türlerini belirlemek.

(I), (II)

(VIII)

numaralı sözcüklerin sıfat; diğerlerinin zamir olduğu tespit edilir.

Zamirler ismin yerini tutarken, sıfatlar isimleri niteler veya belirtir.

Zamirlerin alt türlerini (kişi, işaret, belgisiz, soru) kategorize etmek.

(III)

dönüşlülük,

(IV, VI, IX)

belgisiz,

(V, VII)

ise işaret zamiridir.

Anlamsal işlevlerine göre zamir çeşitleri ayrılmalıdır.

Tartışmalı olan

(VIII)

numaralı 'ne' sözcüğünün işlevini kontrol etmek.

'Ne' sözcüğü 'tür' ismini etkilediği için soru sıfatıdır.

'Ne' sözcüğü bir ismin önüne gelip onu soru yönüyle tamamlarsa sıfat olur.

Anahtar Kavram

Zamirlerin türlerini ve sıfatlarla olan temel farklarını ayırt etme.

İpuçları

Bir sözcüğün zamir olması için bir ismin yerini tutması, sıfat olması için ise bir ismi etkilemesi gerekir.

'Ne' sözcüğü bir ismin önüne gelip onu soru yoluyla nitelerse (ne tür, ne gün gibi) sıfat olur; doğrudan ismin yerini tutarsa (Sana ne aldı? gibi) zamir olur.

'Bazı', 'öteki' ve 'ne' sözcüklerinin kendinden sonra gelen isimlerle olan ilişkisine dikkat edin; bu sözcükler ismin yerini mi tutuyor yoksa ismin önüne mi gelmiş?

Daha Fazla Pratik

İşaret bildiren sözcüklerin (bu, şu, o, öteki, beriki) ek aldıklarında her zaman zamir olduklarını unutmayın.

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin yerine somut isimler koyarak deneyin. 'Şundan' yerine 'bu dosyadan' diyebiliyorsanız zamirdir. Ancak 'ne tür' yerine başka bir isim koyamazsınız, sadece bir ismi nitelediğini görürsünüz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 449Soru →

Sanat eleştirmenlerinin (I) bazıları, (II) şu eserin üslubunu (III) ötekininkinden daha etkileyici bulsa da (IV) hiçbir yazar (V) kendisinin taklit edilmesinden hoşlanmaz.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

I. sözcük, bir ismin yerini belirsiz şekilde tutan bir zamirdir.

II. sözcük, kendisinden sonra gelen ismi işaret yoluyla belirten bir sıfattır.

III. sözcükte hem işaret zamiri hem de ilgi zamiri bir arada kullanılmıştır.

IV. sözcük, bir ismin yerini belirsiz şekilde tuttuğu için belgisiz zamirdir.

V. sözcük, kişi zamiri yerine de kullanılabilen dönüşlülük zamiridir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV. sözcük, bir ismin yerini belirsiz şekilde tuttuğu için belgisiz zamirdir.

Cevap

Dördüncü sırada yer alan 'hiçbir' sözcüğü, cümlede bir ismin yerini tutmamakta; aksine 'yazar' ismini nicelik yönünden belirsiz bir şekilde etkilemektedir. Bu nedenle bu sözcük belgisiz zamir değil, belgisiz sıfattır.

Dördüncü sözcük olan 'hiçbir', doğrudan 'yazar' ismini etkilediği için belgisiz sıfattır. Eğer ismin yerini tutsaydı (örneğin: 'hiçbiri') zamir olurdu. Bu seçenek, sözcüğün türünü yanlış tanımladığı için aranan yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Numaralanmış sözcüklerin cümledeki görevlerini analiz edin.

I, III ve V numaralı sözcükler ismin yerini tutarken; II ve IV numaralı sözcükler bir ismi nitelemekte veya belirtmektedir.

Zamir ve sıfat ayrımı, sözcüğün isimle olan ilişkisine dayanır.

IV numaralı 'hiçbir' sözcüğünün yanındaki 'yazar' ismiyle olan ilişkisini inceleyin.

'Hiçbir' sözcüğü 'yazar' isminin önüne gelmiş ve onu belirtmiştir.

İsimden önce gelerek ismi etkileyen belgisizlik bildiren sözcükler belgisiz sıfat olur.

III numaralı 'ötekininkinden' sözcüğünün eklerini çözümleyin.

Öteki (işaret zamiri) + n-in (tamlayan eki) + ki (ilgi zamiri) yapısı görülür.

Sözcüğün hem kök hem de ek düzeyinde zamir özelliği taşıdığını teyit etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Zamir ve Sıfat Ayrımı (Belgisizlik ve İşaret Bildiren Sözcükler)

İpuçları

Bir sözcüğün sıfat mı zamir mi olduğunu anlamak için yanındaki isme bakın. Eğer isim varsa ve o ismi etkiliyorsa sıfattır.

'Hiçbir yazar' ifadesinde 'yazar' isminin olup olmaması sözcüğün türünü belirler.

'Ötekininkinden' sözcüğündeki '-ki' ekinin bir ismin yerini tutup tutmadığına ve isme bitişik olup olmadığına dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

İşaret sıfatı ile işaret zamiri arasındaki farkı pekiştirmek için 'Bu kitap' ve 'Bunu al' gibi basit örnekleri karmaşık cümleler içinde bulmaya çalışın.

Alternatif Yöntem

Sözcüğün yerine somut bir isim koymayı deneyin. 'Bazıları' yerine 'Yazarlar' diyebiliyorsanız zamirdir. Ancak 'Hiçbir yazar' tamlamasında 'hiçbir' yerine isim koyamazsınız çünkü o bir niteleyicidir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 450Soru →

Kamu yönetiminde (I)tarafsızlık ilkesini benimseyen bir memur, (II)vatandaşların başvurularını dikkatle (III)gözetmelidir. Bu tutum, kurumun (IV)saygınlığını artırırken hizmetlerin (V)başarılı bir şekilde yürütülmesini sağlar.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü (isim veya fiil) bakımından diğerlerinden farklıdır?

III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV

Cevap

Numaralanmış sözcükler arasında sadece "saygınlığını" kelimesi fiil köküne sahiptir, diğer tüm sözcükler isim köklüdür.

"Saygınlığını" sözcüğünün kökü "say-" fiilidir (saymak eylemi). Bu kökten sırasıyla "say-gın" (yapım eki) ve "saygın-lık" (yapım eki) türetilmiştir. Diğer dört sözcüğün kökü ise isimdir.

Adım Adım Çözüm

Sözcüklerin köklerini belirleme

tarafsızlık → taraf, vatandaşların → vatan, gözetmelidir → göz, saygınlığını → say-, başarılı → baş

Sözcüğün anlamlı en küçük parçasını bulmak, yapı analizinin ilk adımıdır.

Köklerin türlerini (isim/fiil) ayırt etme

taraf (isim), vatan (isim), göz (isim), say- (fiil), baş (isim)

Kökün sonuna -mek/-mak mastar eki getirilerek fiil olup olmadığı kontrol edilir.

Farklı olanı tespit etme

Dördüncü sözcük fiil köklüyken diğerleri isim köklüdür.

Soru kökündeki farklılık kriterine göre gruplandırma yapılır.

Anahtar Kavram

Kök Türü Analizi (İsim Kökü vs. Fiil Kökü)

İpuçları

Her sözcüğün sonuna -mek/-mak eki getirebileceğiniz en küçük anlamlı parçasını (kökünü) bulun.

"Göz" ve "baş" kelimeleri isimdir; ancak bu kökler yapım eki alarak fiilleşmiş olabilir. Kökün türünü belirlerken ek almamış haline odaklanın.

"Saygınlık" kelimesi "saymak" fiilinden gelirken; tarafsızlık, vatandaş, gözetmek ve başarılı kelimelerinin kökleri isimdir.

Daha Fazla Pratik

İsimden türeyen fiiller (baş-ar-, göz-et-) ile fiilden türeyen isimleri (say-gın, bil-gi) karşılaştıran egzersizler yapabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 451Soru →

Resmî bir yazışmada dosya içeriği şu şekilde belirtilmiştir: Dilekçe ( ) onaylı nüfus kayıt örneği ( ) hizmet belgesi ve vukuatlı aile tablosu.

Bu cümlede parantezle ( ) belirtilen yerlere aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisi getirilmelidir?

Virgül ( , )

Noktalı Virgül ( ; )

İki Nokta ( : )

Nokta ( . )

Ünlem İşareti ( ! )

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Virgül ( , )

Cevap

Cümlede birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelimeleri ayırmak için virgül ( , ) kullanılmalıdır.

Doğru seçenekte belirtilen virgül işareti, cümlede art arda gelen ve aynı göreve sahip olan (eş görevli) 'Dilekçe' ve 'nüfus kayıt örneği' gibi ifadeleri birbirinden ayırmak için kullanılır. Bu, virgülün en temel ve yaygın kullanım alanlarından biridir.

Adım Adım Çözüm

Cümledeki kelime gruplarının işlevini belirleyin.

"Dilekçe", "onaylı nüfus kayıt örneği" ve "hizmet belgesi" ifadelerinin aynı türden (belge isimleri) olduğu görülmektedir.

Noktalama işaretlerini doğru seçmek için kelimelerin cümledeki görevini anlamak gerekir.

Sıralama kuralını hatırlayın.

Türk Dil Kurumu kurallarına göre, eş görevli sözcüklerin arasına virgül konur.

Bu temel kural, listeleme yapılan tüm cümlelerde geçerlidir.

Uygun işareti yerleştirin.

Boşluklara virgül getirildiğinde anlam bütünlüğü sağlanır.

Diğer işaretler (noktalı virgül, iki nokta vb.) bu bağlamda yapısal bir hata oluşturur.

Anahtar Kavram

Virgülün Eş Görevli Kelimeleri Ayırma İşlevi

İpuçları

Cümlede birbiri ardına sıralanan benzer türdeki kelimelere (belge isimlerine) odaklanın.

Pazardan elma, armut, muz aldım derken kullandığınız işareti hatırlayın; buradaki mantık aynıdır.

Eş görevli sözcükleri ayırmak için en yaygın kullanılan noktalama işareti hangisidir?

Daha Fazla Pratik

Virgülün diğer önemli görevleri olan 'sıralı cümleleri ayırma' ve 'ara sözlerin başına ve sonuna konma' kurallarına da göz atabilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 452Soru →

Sıfatlar (ön adlar), isimlerin önüne gelerek onları çeşitli yönlerden niteleyen veya belirten sözcüklerdir. Niteleme sıfatları varlıkların kalıcı özelliklerini (renk, biçim, durum) bildirirken; belirtme sıfatları onları işaret, sayı, belgisizlik veya soru yoluyla sınırlandırır. Bazı durumlarda bir isim, hem niteleme hem de belirtme sıfatını (örneğin soru sıfatını) aynı anda alarak zengin bir tamlama yapısı oluşturabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir isim hem niteleme hem de soru sıfatı almıştır?

Bu akşamki ödül törenine nasıl hazırlandığını bize de anlatır mısın?

Kim bu eski ve terk edilmiş binada tek başına yaşamayı göze alabilir?

Gelecek planlarınız arasında nasıl bir evde yaşama hayali bulunuyor?

Hangi çılgın yazar, eserinde böylesine sarsıcı bir son kurgulayabilir?

Neden hüzünlü hatıraları sürekli canlandırıp kendini üzüyorsun?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hangi çılgın yazar, eserinde böylesine sarsıcı bir son kurgulayabilir?

Cevap

Hangi çılgın yazar ifadesinin bulunduğu seçenek doğrudur çünkü 'yazar' ismi hem 'hangi' soru sıfatını hem de 'çılgın' niteleme sıfatını almıştır.

Doğru cevap olan seçenekte 'yazar' ismi odak noktasıdır. 'Hangi' sözcüğü bu isme sorulan ve cevabı yine bir sıfat olan soru sıfatıdır (belirtme sıfatı türü). 'Çılgın' sözcüğü ise isme sorulan 'nasıl' sorusuna cevap veren bir niteleme sıfatıdır. Böylece tek bir isim, her iki türden sıfatla nitelenmiş ve belirtilmiştir.

Adım Adım Çözüm

Cümlelerdeki soru anlamı taşıyan sözcükleri (nasıl, kim, kaç, hangi, neden) tespit etmek.

A'da 'nasıl', B'de 'kim', C'da 'nasıl', D'de 'hangi', E'de 'neden' sözcükleri belirlendi.

Soru sıfatını bulabilmek için öncelikle soru bildiren kelimelere odaklanılmalıdır.

Bu sözcüklerin bir ismin önüne gelip gelmediğini ve o ismi etkileyip etkilemediğini kontrol etmek.

A, B ve E seçeneklerindeki sözcüklerin zarf veya zamir olduğu; C ve D seçeneklerindekilerin sıfat olduğu görüldü.

Soru sıfatı mutlaka bir ismi etkilemelidir; fiili etkilerse zarf, ismin yerini tutarsa zamir olur.

Soru sıfatının etkilediği ismin aynı zamanda bir niteleme sıfatı alıp almadığını incelemek.

D seçeneğinde 'yazar' ismi hem 'hangi' (soru) hem de 'çılgın' (niteleme) sıfatını almıştır.

Soruda her iki sıfat türünün aynı isim üzerinde toplanması istenmektedir.

Anahtar Kavram

Sıfatlarda Tamlama Yapısı ve Soru Sıfatı-Zarfı Ayrımı

İpuçları

Cümledeki soru kelimesinin bir ismi mi yoksa bir fiili mi etkilediğine dikkat edin.

Niteleme sıfatını bulmak için isme 'nasıl?' sorusunu sorun; soru sıfatını bulmak içinse isme 'hangi?', 'kaç?' gibi soruların yöneltilip yöneltilmediğine bakın.

'Hangi çılgın yazar' tamlamasını kelime kelime inceleyerek her birinin türünü belirleyin.

Daha Fazla Pratik

Belirtme sıfatlarının diğer türleri olan belgisiz ve işaret sıfatlarının niteleme sıfatıyla bir arada kullanıldığı örnekleri inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Soru bildiren sözcüğün yerine bir cevap verin. Eğer verdiğiniz cevap bir sıfatsa (örneğin: 'Şu çılgın yazar'), o sözcük soru sıfatıdır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 453Soru →

"Sabrın sonu selamettir diyerek ufka bakıyor, hissettiği huzuru kimseyle paylaşmaktan çekiniyordu." cümlesinde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Ünlü düşmesi

Ünsüz yumuşaması

Ünsüz benzeşmesi

Ünsüz türemesi

Ünlü daralması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede ünlü daralması (düz-geniş ünlülerin dar ünlülere dönüşmesi) ses olayına rastlanmamaktadır.

Ünlü daralması, Türkçede "a, e" geniş ünlüleriyle biten bir fiilin şimdiki zaman eki (-yor) veya bazı istisnai ekler alarak "ı, i, u, ü" dar ünlülerini almasıdır. Verilen cümlede "bakıyor" (bak-ıyor) ve "çekiniyordu" (çekin-iyordu) kelimelerinde kökler ünsüzle bittiği için daralma yoktur; aradaki ünlüler yardımcı ünlüdür.

Adım Adım Çözüm

Ünlü düşmesini kontrol et

"Sabrın" (Sabır-ın) ve "ufka" (Ufuk-a) kelimelerinde ünlü düşmesi saptandı.

Kelime kökündeki dar ünlünün ek alırken düşüp düşmediğini belirlemek için.

Ünsüz türemesini kontrol et

"Hissettiği" (His + etmek) kelimesinde fazladan bir "s" sesi türediği görüldü.

Yardımcı eylemle birleşen kelimelerde ses türemesi olup olmadığını incelemek için.

Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) durumlarını belirle

"Hissettiği" (et-ti) ve "paylaşmaktan" (mak-tan) sözcüklerinde benzeşme saptandı.

Sert ünsüzlerin (f, s, t, k, ç, ş, h, p) yanındaki ünsüzleri sertleştirip sertleştirmediğini kontrol etmek için.

Ünsüz yumuşamasını belirle

"Hissettiği" (dik-i -> diği) kelimesinde "k" sesinin "ğ"ye dönüştüğü görüldü.

Sert ünsüzle biten kelimenin ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşayıp yumuşamadığını kontrol etmek için.

Ünlü daralmasını kontrol et

"Bakıyor" ve "çekiniyordu" sözcüklerinde daralma yoktur; "bak-" ve "çekin-" fiilleri geniş ünlüyle bitmez.

Fiil kökünün "a/e" ile bitip bitmediğini ve "yor" ekinin bu sesleri daraltıp daraltmadığını incelemek için.

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının (ünlü düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz benzeşmesi, ünsüz yumuşaması) metin üzerinde tespiti.

İpuçları

Cümledeki kelimelerin köklerini (sabır, ufuk, his, paylaşmak vb.) düşünerek aldıkları eklerle olan etkileşimini inceleyin.

"Hissettiği" kelimesinde tam üç farklı ses olayı bir arada bulunmaktadır; bu kelimeye dikkat edin.

Ünlü daralması için bir fiilin sonunun 'a' veya 'e' ile bitmesi şarttır. 'Bak-' ve 'çekin-' fiilleri nasıl bitiyor?

Daha Fazla Pratik

Ünlü daralması ile yardımcı ünlü (yardımcı ses) arasındaki farkı pekiştirmek için 'başlıyor' ve 'geliyor' kelimelerini karşılaştırın.

Alternatif Yöntem

Ses olaylarını bulurken kelimeyi hecelerine ayırmak yerine, kök ve ek ayrımı yaparak aradaki ses değişimlerini gözlemlemek daha garantili bir sonuç verir.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 454Soru →

Şehrin ufkunda beliren kızıllık, her geçen dakika biraz daha koyulaşarak ufku kaplıyor; bu eşsiz manzara, izleyenlerin ruhunda tarif edilemez bir duygu hissettiriyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Ünlü düşmesi

Ünsüz benzeşmesi

Ünsüz yumuşaması

Ünlü daralması

Ünsüz düşmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz düşmesi

Cevap

Metinde ünlü düşmesi, ünsüz benzeşmesi, ünsüz yumuşaması ve ünlü daralması gibi ses olayları bulunurken ünsüz düşmesi bulunmamaktadır.

Metin incelendiğinde 'şehrin' ve 'ufkunda' kelimelerinde ünlü düşmesi, 'kaplıyor' kelimesinde ünlü daralması, 'edilemez' kelimesinde ünsüz yumuşaması ve 'hissettiriyordu' kelimesinde hem ünsüz türemesi hem de ünsüz benzeşmesi olduğu görülür. Ancak ünsüz düşmesine (genellikle 'k' ünsüzünün düşmesi gibi) örnek bir kullanım bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

Kelimelerin kök ve ek analizini yapmak.

Şehir-in > Şehrin (Ünlü Düşmesi), Ufuk-u > Ufku (Ünlü Düşmesi).

Ünlü düşmesini tespit etmek.

Eylem köklerindeki değişimleri incelemek.

Kapla-yor > Kaplıyor (Ünlü Daralması).

Ünlü daralmasını tespit etmek.

Ünsüz değişimlerini kontrol etmek.

Et-il-e-mez > Edilemez (Ünsüz Yumuşaması); His-et-dir-i-yor-du > Hissettiriyordu (Türeme, Benzeşme).

Ünsüz yumuşaması, benzeşmesi ve türemesini tespit etmek.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi (Ses Olayları)

İpuçları

Metindeki kelimelerin ek almadan önceki hallerini (köklerini) düşünerek değişimleri yakalamaya çalışın.

'Hissettiriyordu' kelimesi oldukça zengindir; burada hem bir ünsüz türemesi (his-et) hem de bir ünsüz benzeşmesi (et-tir) vardır.

Seçeneklerdeki ses olaylarından hangisinin kuralını (örneğin k ünsüzünün düşmesi) metindeki hiçbir kelimede göremediğinize odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Ünsüz türemesi ve ünsüz yumuşamasının aynı sözcükte görüldüğü 'hakkını', 'reddetti' gibi örnekleri inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Ses olaylarını türlerine göre (ünlüler ve ünsüzler) gruplandırarak metni taramak, karmaşayı önleyebilir.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 455Soru →

Türkçede sonu $a$ veya $e$ geniş ünlüleriyle biten fiillere $-yor$ eki getirildiğinde, fiil sonundaki bu ünlüler daralarak $ı, i, u, ü$ seslerinden birine dönüşür. Bu ses olayına "ünlü daralması" adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralmasına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

Çocuklar okulun geniş bahçesinde neşeyle oynuyor.

Dışarıda sabahtan beri aralıksız kar yağıyor.

Öğretmenimiz tahtadaki konuyu dikkatle izliyor.

Kardeşim bugünlerde sınavlarına çok sıkı çalışıyor.

Bebek beşiğinde derin bir uykuda uyuyor.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çocuklar okulun geniş bahçesinde neşeyle oynuyor.

Cevap

Okul bahçesinde neşeyle oynuyor cümlesindeki 'oynuyor' sözcüğü ünlü daralmasına uğramıştır.

Doğru yanıt olan cümlede geçen 'oynuyor' kelimesinin kökü 'oyna-' fiilidir. Bu fiile şimdiki zaman eki olan '-yor' getirildiğinde, fiilin sonundaki geniş 'a' ünlüsü, ekin etkisiyle daralarak 'u' sesine dönüşmüştür (

a \rightarrow u

Adım Adım Çözüm

Cümlelerdeki '-yor' eki almış fiillerin köklerini tespit edin.

Sözcüklerin kökleri: oyna-, yağ-, bak-, çalış-, uyu-.

Ünlü daralması kuralının uygulanabilmesi için fiil kök veya gövdesinin 'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle bitmesi gerekir.

Kök sonundaki ses ile ek arasındaki etkileşimi inceleyin.

oyna- + -yor → oynuyor (a sesi u'ya dönüştü). Diğerlerinde ise ya kök ünsüzle biter (yağ-ı-yor) ya da zaten dar ünlüyle biter (uyu-yor).

Geniş ünlünün daralması, Türkçenin fonetik kuralları gereği '-yor' ekinin daraltıcı etkisinden kaynaklanır.

Anahtar Kavram

Ünlü Daralması (Vowel Narrowing)

İpuçları

-yor ekinden hemen önceki ünlünün, fiilin kökünde olup olmadığını kontrol edin.

Fiili 'mak/mek' ekiyle mastar haline getirin (oynamak, yağmak gibi) ve son harfine bakın.

Kökü 'a' veya 'e' ile biten tek bir seçenek var: 'oyna-'. Bu sesin 'u'ya dönüştüğünü fark edeceksiniz.

Daha Fazla Pratik

Olumsuzluk eki olan '-ma/-me' ekinin de '-yor' ekiyle her zaman daralmaya uğradığını unutmayın (gelmiyor, bakmıyor gibi).

Tahmini Süre:45s

Soru 456Soru →

Türkçede sözcükler yapıları bakımından basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üç grupta incelenir. Yapım eki alarak yeni bir anlam kazanan ve yeni bir kavramı karşılayan sözcüklere türemiş sözcük denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük türemiş yapıdadır?

Sınıfın kapısı ders boyunca kapalı kaldı.

Cebindeki anahtarı sessizce masaya bıraktı.

Bahçedeki hanımeli çiçekleri çok güzel kokuyor.

Mahallemize yeni bir simitçi dükkanı açıldı.

Buzdolabındaki dondurma paketini mutfağa götürdü.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mahallemize yeni bir simitçi dükkanı açıldı.

Cevap

D seçeneğindeki 'simitçi' sözcüğü türemiş yapıdadır.

Simitçi sözcüğü, 'simit' isim köküne '-çi' yapım eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu ek, kökün anlamını değiştirerek yeni bir meslek/kişi adı türettiği için sözcük yapıca türemiştir.

Adım Adım Çözüm

Sözcüğün kökünü belirleyin.

Sözcüğün kökü 'simit' ismidir.

Sözcüğün anlamlı en küçük parçası 'simit'tir.

Sözcüğe gelen eklerin işlevini inceleyin.

'-çi' eki gelmiştir.

Bu ek, bir nesne adından o nesneyi satan veya üreten kişi anlamı türetmiştir.

Sözcüğün yeni bir anlam kazanıp kazanmadığını kontrol edin.

Simit (yiyecek) → Simitçi (kişi) dönüşümü gerçekleşmiştir.

Yapım eki alan sözcükler türemiş kabul edilir.

Anahtar Kavram

Yapım ekleri eklendikleri sözcüğün anlamını değiştirerek onlardan yeni sözcükler türetir.

İpuçları

Bir sözcüğün türemiş olması için mutlaka anlamını değiştiren bir ek (yapım eki) almış olması gerekir.

Sözcüğün köküne bakın: Alınan ek sayesinde sözcük, sözlükte başka bir madde başlığına dönüşmüş mü?

'-çi', '-lık', '-lı', '-sız' gibi ekler Türkçede en sık kullanılan yapım ekleridir. Altı çizili kelimelerde bu eklerden birini arayın.

Daha Fazla Pratik

Basit sözcükler ile türemiş sözcükleri ayırt etmek için çekim eklerini (hal ekleri, iyelik ekleri, çoğul ekleri) iyi bilmek gerekir.

Alternatif Yöntem

Sözcüğü ekine ayırın: Simit + çi. 'Simit' ile 'Simitçi' aynı şeyi mi ifade ediyor? Hayır. Biri yiyecek, diğeri insandır. Anlam değiştiği için türemiştir.

Tahmini Süre:45s

Soru 457Soru →

Hazırlanan resmi raporda (I) kaydedilen usulsüzlükler, disiplin kuruluna (II) emredilen süre içerisinde sunuldu. Kurum amirinin (III) reddettiği bu durum, soruşturma sürecini (IV) küçümsediği yönündeki iddiaları güçlendirirken personel de savunmasında her şeyi dürüstçe (V) anlıyordu.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerin hangisinde birden fazla ses olayı yoktur?

III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Söylenenleri dürüstçe anladığını ifade eden sözcükte sadece ünlü daralması mevcuttur.

Beş numaralı sözcük olan 'anlıyordu' kelimesinin kökü 'anla-' fiilidir. Şimdiki zaman eki olan '-yor' kendinden önceki geniş ünlüyü (a) daraltarak 'ı' sesine dönüştürmüştür. Bu kelimede ünlü daralması dışında herhangi bir ses olayı (düşme, türeme, benzeşme vb.) bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

Sözcüklerin kök ve ek tahlilini yapmak.

I. kayıt-et, II. emir-et, III. ret-et-dik, IV. küçük-ümse-dik, V. anla-yor.

Ses olaylarını tespit edebilmek için kelimenin asıl hali ile aldığı ekler arasındaki değişimleri görmek gerekir.

Her sözcükteki ses olaylarını tek tek saymak.

I'de 2 (düşme, yumuşama), II'de 2 (düşme, yumuşama), III'te 3 (türeme, benzeşme, yumuşama), IV'te 2 (düşme, yumuşama), V'te ise 1 (daralma) olay vardır.

Soruda istenen 'birden fazla ses olayı olmaması' kriterini doğrulamak için sayısal analiz gereklidir.

Anahtar Kavram

Sözcük yapısında birden fazla ses olayının bir arada bulunabilmesi (Ses Olayı Sentezi)

İpuçları

Her sözcüğü eklerine ayırarak köklerindeki değişimlere dikkat edin.

Özellikle yardımcı eylemle kurulan birleşik fiillerde (etmek) hem ünlü düşmesi hem ünsüz yumuşaması aranmalıdır.

'Küçümsediği' kelimesinin kökünün 'küçük' olduğunu ve '-dik' sıfat-fiil ekinin yumuşamaya uğradığını fark edin.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde birden fazla ses olayı içeren 'benziyordu' (beniz-e-yor) veya 'besliyor' (besi-le-yor) gibi kelimeleri analiz edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcükleri tek tek incelemek yerine, seçeneklerdeki kelimelerin kaçar tane ses olayı barındırdığını yanlarına not ederek eleme yapabilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 458Soru →

Türkçede noktalama işaretlerinin kullanımı belirli kurallara ve istisnalara bağlıdır. Özellikle virgülün (,) kullanımı, cümledeki sözcük türlerine ve öge dizilişine göre farklılık gösterebilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgülün (,) kullanımıyla ilgili bir noktalama yanlışı yapılmıştır?

Edebiyat; hayatın, insanın ve doğanın estetik bir dille yeniden kurgulanmasıdır.

Okul müdürü; dürüst, çalışkan, disiplinli personeli her zaman takdir ederdi.

Dosyaları büyük bir titizlikle inceleyip, rapor haline getirerek yönetim kuruluna sundu.

Yıllardır üzerinde çalıştığı romanını nihayet bitirip, yayıncıya teslim etmek üzere yola koyuldu.

Akşam olunca sokaklar tenhalaşır, şehir derin bir sessizliğe ve huzura gömülürdü.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıllardır üzerinde çalıştığı romanını nihayet bitirip, yayıncıya teslim etmek üzere yola koyuldu.

Cevap

Romanın bitirildiğini ifade eden 'bitirip' zarf-fiilinden sonra virgül kullanılan seçenek hatalıdır; çünkü cümlede başka bir zarf-fiil bulunmamaktadır.

Türk Dil Kurumu'nun güncel yazım kurallarına göre, metin içinde zarf-fiil eki almış bir kelimeden sonra virgül kullanılmaz. Ancak, zarf-fiil eki almış kelimeler art arda geliyorsa (eş görevli sözcük öbeği oluşturuyorsa) aralarına virgül konur. 'Romanını nihayet bitirip, yayıncıya...' cümlesinde 'bitirip' kelimesinden sonra gelen başka bir zarf-fiil grubu olmadığı için virgül kullanımı hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

Cümledeki zarf-fiil eklerini (-ıp, -arak, -ınca vb.) tespit edin.

Hatalı cümlede sadece 'bitirip' (-ıp) ekiyle oluşmuş bir zarf-fiil bulunmaktadır.

Türkçede zarf-fiillerden sonra virgül kullanımı belirli bir şarta bağlıdır.

Zarf-fiilden sonra gelen kelimenin türünü kontrol edin.

Zarf-fiilden sonra başka bir zarf-fiil gelmemektedir.

TDK kuralına göre, metin içinde zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra virgül konmaz; ancak art arda gelen zarf-fiiller varsa aralarına virgül konur.

Diğer seçeneklerdeki benzer yapıları karşılaştırın.

Bir seçenekte 'inceleyip' ve 'getirerek' şeklinde iki zarf-fiil olduğu için virgül doğruyken, hatalı seçenekte tek bir zarf-fiil olduğu için virgül yanlıştır.

İstisnai durumun (art arda gelme hali) oluşup oluşmadığını belirlemek cevabı netleştirir.

Anahtar Kavram

Zarf-Fiillerden Sonra Virgül Kullanımı

İpuçları

Cümlelerdeki zarf-fiil eklerini (-ıp, -ince, -arak, -madan vb.) işaretleyin.

TDK'nin 'Zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra virgül konmaz' kuralını ve bu kuralın tek istisnasını hatırlayın.

Hangi cümlede sadece bir tane zarf-fiil olmasına rağmen hemen sonrasında virgül kullanılmış?

Daha Fazla Pratik

Şart eki (-se, -sa) ve 'mı/mi' soru ekinin zarf-fiil görevinde kullanıldığı durumlardaki virgül yasaklarını da inceleyin.

Alternatif Yöntem

Zarf-fiilin cümlede bir 'virgül' gibi duraksama mı yoksa doğrudan fiile bağlanan bir 'ek' mi olduğuna bakın. Eğer tekilse ve arkasından eş görevli bir yapı gelmiyorsa virgül gereksizdir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 459Soru →

Türkçede sözcükler türetilirken veya çekimlenirken çeşitli ses olayları meydana gelebilir. Bazı cümlelerde bu ses olaylarının birden fazlası aynı anda veya farklı sözcüklerde karşımıza çıkabilir.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz yumuşaması ve ünsüz benzeşmesi olaylarının tamamı örneklendirilmiştir?

Gönlündeki sızıyı dindirmek isteyen genç yazar, hissettiği duyguları kâğıda dökerken kelimelerin büyüsünden oldukça etkilenmişti.

Ufuktaki kızıllık yavaşça kaybolurken, şehre çöken derin sessizlik herkesi derinden etkilemişti.

Hakkını savunan işçiler, sabırla bekledikleri haberi alınca büyük bir sevinç yaşamıştı.

Reddettiği teklifin içeriğini dikkatle inceleyen müdür, kararın doğruluğuna inanıyordu.

Küçücük bir umutla yola çıkan yolcu, keşfettiği güzellikler karşısında şaşkınlığını gizleyemedi.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gönlündeki sızıyı dindirmek isteyen genç yazar, hissettiği duyguları kâğıda dökerken kelimelerin büyüsünden oldukça etkilenmişti.

Cevap

Doğru cevap, ünlü düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz yumuşaması ve ünsüz benzeşmesi olaylarının hepsini barındıran 'Gönlündeki sızıyı dindirmek isteyen genç yazar, hissettiği duyguları kâğıda dökerken kelimelerin büyüsünden oldukça etkilenmişti.' cümlesidir.

Doğru seçenek olan cümlede: 'Gönül -> Gönlü' (Ünlü Düşmesi), 'His + Et -> Hisset' (Ünsüz Türemesi), 'Hissetti -> Et-ti' (Ünsüz Benzeşmesi), 'Kâğıt -> Kâğıda' ve 'Hissettiği -> dik-i' (Ünsüz Yumuşaması) olaylarının tamamı kusursuz bir şekilde örneklendirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

Cümledeki sözcükleri kök ve eklerine ayırarak ses olaylarını tespit edin.

'Gönül' köküne ek geldiğinde 'Gönlü' olmuş, 'ü' düşmüştür (Ünlü Düşmesi).

Ünlü ile başlayan ek alan bazı iki heceli kelimelerde ikinci hecedeki dar ünlü düşer.

'Hissettiği' sözcüğünü inceleyin.

his + etmek birleşirken 's' türemiş (Türeme), 'et-di' eki 'etti' olmuş (Benzeşme), 'dik' eki 'diği' olmuştur (Yumuşama).

Tek bir sözcükte birden fazla ses olayı gerçekleşebilir; bu durum sorunun zorluk derecesini belirler.

Diğer sözcüklerdeki yardımcı ses olaylarını kontrol edin.

'Kâğıt' -> 'kâğıda' (Yumuşama), 'olduk-ca' -> 'oldukça' (Benzeşme), 'etkilenmiş-di' -> 'etkilenmişti' (Benzeşme).

İstenen tüm ses olaylarının cümlede en az birer kez örneklendiğinden emin olunur.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi: Karma Ses Olayları

İpuçları

Özellikle birleşik fiillere (etmek/olmak) dikkat edin; buralarda genellikle birden fazla ses olayı gizlidir.

'Hissettiği' sözcüğü hem türeme hem benzeşme hem de yumuşama içermektedir.

Cevap seçeneğinde 'gönül' kelimesindeki ünlü değişimini ve 'kâğıt' kelimesindeki yumuşamayı da bulmalısınız.

Daha Fazla Pratik

Ünlü daralması (demek, yemek, -yor eki) ve ünlü türemesi (az-ı-cık, bir-i-cik) içeren karma sorularla pratiğinizi derinleştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 460Soru →

Resmî yazışmalar ve akademik raporlar gibi profesyonel metinlerde yazım kurallarına harfiyen uyulması, metnin ciddiyetini ve iletilen bilginin akademik niteliğini koruyan temel unsurlardan biridir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Avrupa Birliği'ne uyum süreci kapsamında hazırlanan yeni mevzuat taslağı, ilgili komisyonlarca incelenerek enine boyuna tartışıldıktan sonra Brüksel'e gönderildi.

Doğu Anadolu'nun batısında yürütülen arkeolojik kazılar, Yükseköğretim Kurulu'nun son oturumunda alınan tavsiye kararı doğrultusunda geçici olarak askıya alındı.

Resmî Gazete'de yayımlanan güncel yönetmelikle birlikte, kamu personelinin özlük haklarında ve sosyal imkânlarında önemli iyileştirmeler yapıldı.

Olağanüstü hal uygulamalarının sona ermesiyle birlikte, bölgedeki iktisadi faaliyetlerin günbegün artması ve yerel kalkınmanın hızlanması bekleniyor.

Türkçenin korunması ve yabancı dillerin istilasından arındırılması amacıyla Türk Dil Kurumunca yürütülen çalışmalar, akademik çevrelerce takdirle karşılanıyor.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğu Anadolu'nun batısında yürütülen arkeolojik kazılar, Yükseköğretim Kurulu'nun son oturumunda alınan tavsiye kararı doğrultusunda geçici olarak askıya alındı.

Cevap

Kurum ve kurul adlarına getirilen eklerin kesme işaretiyle ayrılmaması kuralına aykırı olarak 'Yükseköğretim Kurulu'nun' şeklinde yazılan ifade yanlıştır; doğrusu 'Yükseköğretim Kurulunun' olmalıdır.

Doğru cevap olan seçenekte 'Yükseköğretim Kurulu' bir kurul adı olduğu için, TDK'nin 'Kurum, kuruluş, kurul, merkez ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz' kuralı gereği ekin kesme işareti olmadan (Yükseköğretim Kurulunun) yazılması gerekmektedir.

Adım Adım Çözüm

Cümlelerdeki özel adları ve bu adlara getirilen ekleri tespit edin.

Avrupa Birliği'ne, Yükseköğretim Kurulu'nun, Resmî Gazete'de, Türkçenin ve Türk Dil Kurumunca ifadeleri incelendi.

Yazım kuralları sorularında en sık hata yapılan alan kurum/kuruluş ekleri ve istisnai durumlardır.

Kurum, kuruluş ve kurul adlarına getirilen eklerin yazım kuralını (TDK) hatırlayın.

TDK'ye göre kurum, kuruluş, kurul, merkez ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.

Yükseköğretim Kurulu bir 'kurul' niteliğinde olduğu için bu genel kurala tabidir.

Kuralın istisnalarını (Avrupa Birliği ve Resmî Gazete) kontrol edin.

Avrupa Birliği'ne ve Resmî Gazete'de kullanımları kuralın istisnası oldukları için doğrudur.

Bu iki kullanım, genel kurala aykırı görünse de TDK tarafından tescillenmiş doğru yazımlardır.

Diğer karmaşık kuralları (yapım eki sonrası ekler ve birleşik kelimeler) denetleyin.

Türk-çe-nin (doğru), olağanüstü (doğru), günbegün (doğru) olarak belirlendi.

Çok yönlü sorularda çeldiricilerin doğruluğundan emin olmak gerekir.

Anahtar Kavram

Kurum, Kuruluş ve Kurul Adlarına Gelen Eklerin Yazımı

İpuçları

Cümlelerdeki kurum, kuruluş ve kurul isimlerine odaklanın; bu isimlere getirilen eklerin nasıl yazılması gerektiğini hatırlayın.

Özellikle Avrupa Birliği ve Resmî Gazete gibi yaygın olarak karıştırılan istisnai kullanımlara dikkat edin; bunlar sizi yanıltmasın.

Yükseköğretim Kurulu bir kurul adıdır. TDK'nin kurum/kurul adlarına getirilen eklerle ilgili özel kuralını (kesme işareti kuralı) bu isim üzerinde test edin.

Daha Fazla Pratik

Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler kuralını pekiştirmek için 'Türkiye Büyük Millet Meclisi', 'Türk Dil Kurumu' ve 'Mavi Akım Projesi' gibi farklı yapıdaki özel adların çekimlerini karşılaştırın.

Tahmini Süre:2m 0s

ÖncekiSayfa 23 / 42Sonraki

Dil Bilgisi

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap