Examkin

Soru

Zorluk: OrtaSes Bilgisi

Türkçede sonu aa veya ee geniş ünlüleriyle biten fiillere −yor-yor eki getirildiğinde, fiil sonundaki bu ünlüler daralarak ı,i,u,u¨ı, i, u, ü seslerinden birine dönüşür. Bu ses olayına "ünlü daralması" adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralmasına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

  1. Çocuklar okulun geniş bahçesinde neşeyle oynuyor.Cevap
  2. B
    Dışarıda sabahtan beri aralıksız kar yağıyor.
  3. C
    Öğretmenimiz tahtadaki konuyu dikkatle izliyor.
  4. D
    Kardeşim bugünlerde sınavlarına çok sıkı çalışıyor.
  5. E
    Bebek beşiğinde derin bir uykuda uyuyor.

Cevap

Okul bahçesinde neşeyle oynuyor cümlesindeki 'oynuyor' sözcüğü ünlü daralmasına uğramıştır.
Doğru yanıt olan cümlede geçen 'oynuyor' kelimesinin kökü 'oyna-' fiilidir. Bu fiile şimdiki zaman eki olan '-yor' getirildiğinde, fiilin sonundaki geniş 'a' ünlüsü, ekin etkisiyle daralarak 'u' sesine dönüşmüştür (a→ua \rightarrow u).

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki '-yor' eki almış fiillerin köklerini tespit edin.
Sözcüklerin kökleri: oyna-, yağ-, bak-, çalış-, uyu-.
Ünlü daralması kuralının uygulanabilmesi için fiil kök veya gövdesinin 'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle bitmesi gerekir.
2
Kök sonundaki ses ile ek arasındaki etkileşimi inceleyin.
oyna- + -yor → oynuyor (a sesi u'ya dönüştü). Diğerlerinde ise ya kök ünsüzle biter (yağ-ı-yor) ya da zaten dar ünlüyle biter (uyu-yor).
Geniş ünlünün daralması, Türkçenin fonetik kuralları gereği '-yor' ekinin daraltıcı etkisinden kaynaklanır.

Anahtar Kavram

Ünlü Daralması (Vowel Narrowing)

İpuçları

1
-yor ekinden hemen önceki ünlünün, fiilin kökünde olup olmadığını kontrol edin.
2
Fiili 'mak/mek' ekiyle mastar haline getirin (oynamak, yağmak gibi) ve son harfine bakın.
3
Kökü 'a' veya 'e' ile biten tek bir seçenek var: 'oyna-'. Bu sesin 'u'ya dönüştüğünü fark edeceksiniz.

Daha Fazla Pratik

Olumsuzluk eki olan '-ma/-me' ekinin de '-yor' ekiyle her zaman daralmaya uğradığını unutmayın (gelmiyor, bakmıyor gibi).
Tahmini Süre:45s
Bu soruyu puanla

Konular

Ses Bilgisi

Bu konudan daha fazla soru