Examkin

Sözcükte Yapı

119 soru

Soru 41Soru →

Kamu personelinin (I) başarıyı yakalaması için (II) bilgisi ve tecrübesiyle hazırladığı (III) yazısı, (IV) zihninde oluşan (V) çevredeki sorunlara çözüm aramalıdır.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV

Cevap

Dört numaralı 'zihninde' sözcüğü, sadece çekim ekleri aldığı için basit yapılıdır; diğerleri ise yapım eki aldıkları için türemiş yapılıdır.
Söz konusu cümledeki 'zihninde' sözcüğünün kökü 'zihin' ismidir. Bu sözcük, kendisinden sonra gelen ekler (-i iyelik eki, -de bulunma hâl eki) sadece çekim eki niteliği taşıdığı için basit yapılıdır. Kökün sonundaki 'i' ünlüsünün düşmüş olması (zihin -> zihn) sözcüğün yapısında bir değişikliğe yol açmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin kök ve ek analizi yapılır.
Sözcüklerin kökleri belirlenir: baş, bil-, yaz-, zihin, çevir-.
Sözcüğün yapısını belirlemek için köküne gelen eklerin türünü (yapım/çekim) anlamak gerekir.
2
Yapım eki alan sözcükler tespit edilir.
I, II, III ve V numaralı sözcüklerin en az bir yapım eki aldığı görülür.
Yapım eki alan sözcükler 'türemiş' kategorisine girer.
3
IV numaralı sözcüğün ekleri incelenir.
Zihin + -i (iyelik) + -n (kaynaştırma) + -de (hâl eki) eklerini aldığı görülür.
İyelik ve hâl ekleri çekim ekidir, sözcüğün yapısını değiştirmez.

Anahtar Kavram

Basit ve Türemiş Sözcük Ayrımı
Tahmini Süre:45s
Soru 42Soru →

Türkçede sözcük köklerine eklenerek onlardan yeni anlamlı sözcükler türeten eklere "yapım eki" denir. Yapım eki almış sözcüklere ise "türemiş sözcük" adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş bir sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Babam yeni bir gözlük aldı.

Cevap

Yeni bir gözlük aldım ifadesindeki "gözlük" sözcüğü türemiş bir sözcüktür.
Doğru seçenekte yer alan "gözlük" sözcüğü, "göz" isim köküne getirilen "-lük" yapım ekiyle oluşturulmuştur. Bu ek, kökün anlamını tamamen değiştirerek yeni bir nesne ismi oluşturduğu için sözcük türemiş yapıdadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini belirlemek
"Gözlük" sözcüğünün kökü "göz" ismidir.
Sözcüğün yapısını anlamak için anlamlı en küçük parçaya (köke) inilmelidir.
2
Eklerin işlevini analiz etmek
"göz" ismine gelen "-lük" eki, görme organından bir araç (gözlük) ismi türetmiştir.
Eğer ek, sözcüğün anlamını değiştiriyorsa bu bir yapım ekidir.
3
Sözcük yapısını sınıflandırmak
Yapım eki alan sözcük "türemiş sözcük" olarak sınıflandırılır.
Tanım gereği yapım eki almış her sözcük türemiş yapıdadır.

Anahtar Kavram

Türemiş Sözcük ve Yapım Eki
Tahmini Süre:45s
Soru 43Soru →

Anadolu'nun (I) doğusu, kültürel zenginliğiyle bir tabloya (II) benziyor; (III) yeşil vadileri, (IV) sararan ovaları ve (V) morarmış heybetli dağlarıyla her mevsim farklı bir ruh sunuyor.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I

Cevap

Numaralanmış sözcükler arasında kökü fiil olan tek sözcük 'doğusu' kelimesidir.
I numaralı 'doğusu' sözcüğünün kökü 'doğ-' fiilidir. Diğer tüm sözcüklerin kökü isim soyludur.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini tespit etme
I. doğ- (fiil), II. beniz (isim), III. yaş (isim), IV. sarı (isim), V. mor (isim)
Sözcüklerin yapısal analizini yapabilmek için en küçük anlamlı birim olan köklere ulaşılmalıdır.
2
Ses olaylarını analiz etme
II. beniz > benz- (ünlü düşmesi), III. yaş > yeş- (ünlü değişimi), IV. sarı > sar- (ünlü düşmesi)
Ses olayları kökün türünü belirlemeyi zorlaştırabilir, bu yüzden bu değişimler dikkate alınmalıdır.
3
Kök türlerini karşılaştırma
I numaralı sözcük fiil köklü, diğerleri isim köklüdür.
Soruda istenen 'farklı olan' kök türü bu karşılaştırma ile bulunur.

Anahtar Kavram

Sözcük kökleri, taşıdıkları anlam özelliklerine göre isim ve fiil kökleri olarak ikiye ayrılır.

Daha Fazla Pratik

Kök türlerini ayırt ederken sözcüğün en küçük parçasına '-mak/-mek' eki getirerek anlamlı olup olmadığını kontrol edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 44Soru →

Geçmişteki (I) yanlışlıklardan ders çıkarırken (II) beslendiğimiz fikir dünyası, zamanla yeni bir yön kazanır. Bazen (III) yalnızlık içinde (IV) sızlanırken aslında ruhsal olarak çoktan (V) ilerlemiştik.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi "gövdeden türemiş" bir sözcük değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Parçada numaralanmış sözcüklerden beşincisi olan 'ilerlemiştik' sözcüğü gövdeden türemiş değildir.
Doğru cevap olan beşinci sözcüğün kökü 'ileri' ismidir. Bu sözcük sadece '-le' yapım ekini alarak gövde durumuna gelmiştir. Üzerine gelen diğer ekler (-miş, -ti, -k) çekim eki olduğu için sözcük gövdeden türemiş sayılmaz. Gövdeden türemiş olmak için bir sözcüğün en az iki yapım eki alması şarttır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz etmek
I. yanıl-ış-lık, II. besi-le-n-dik, III. yalın-ız-lık, IV. sızı-la-n-ken, V. ileri-le-miş-ti-k.
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı doğru yapılmalıdır.
2
Yapım eklerini saymak
I, II, III ve IV numaralı sözcüklerde en az iki yapım eki varken, V numaralı sözcükte sadece bir tane (-le) yapım eki vardır.
Bir sözcüğün 'gövdeden türemiş' olması için en az iki yapım eki almış olması (yani bir gövdeye tekrar yapım eki gelmesi) gerekir.
3
Çekim eklerini elemeye dahil etmemek
V numaralı sözcükteki '-miş' (duyulan geçmiş zaman), '-ti' (ek-fiil hikaye) ve '-k' (şahıs) ekleri çekim ekidir.
Çekim ekleri sözcüğün türetilme sürecine (gövdeden türeme) katkı sağlamaz.

Anahtar Kavram

Gövdeden Türemiş Sözcük (Kök + Yapım Eki + Yapım Eki)
Soru 45Soru →

Türkçede bir sözcük, en az bir yapım eki alarak gövde durumuna geldikten sonra bu gövdenin üzerine tekrar yapım ekleri alabilir. Bu şekilde oluşmuş sözcüklere "gövdeden türemiş sözcük" denir. Gövdeden türemiş sözcükler de diğer kelimeler gibi çeşitli çekim eklerini alabilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem gövdeden türemiş hem de iyelik (aitlik) eki almış bir sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sanatçının eserlerindeki seçiciliği, her cümlede kendini hissettiren bir titizliğin ürünüdür.

Cevap

Doğru cevap olan cümlede geçen 'seçiciliği' sözcüğü hem gövdeden türemiş bir yapıya sahiptir hem de üçüncü tekil şahıs iyelik eki almıştır.
Cümledeki 'seçiciliği' sözcüğü incelendiğinde; 'seç-' fiil köküne önce '-ici' (fiilden isim yapım eki) getirilerek gövde oluşturulmuş, ardından bu gövdeye '-lik' (isimden isim yapım eki) getirilerek gövdeden türeme gerçekleşmiştir. Sözcüğün sonundaki '-i' eki ise 'sanatçının seçiciliği' tamlamasını kuran iyelik ekidir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüğün kökünü ve yapısını belirleme
Sözcüğün kökü 'seç-' fiilidir. 'Seç-ici' haline gelerek ilk yapım ekini almış ve gövde olmuştur.
Gövdeden türemiş sözcüğü bulmak için önce kökü ve ilk yapım ekini saptamak gerekir.
2
İkinci yapım ekini kontrol etme
'Seçici' gövdesi üzerine '-lik' eki gelerek 'seçicilik' sözcüğü oluşmuştur.
Gövdenin üzerine gelen ikinci yapım eki, sözcüğü 'gövdeden türemiş' yapar.
3
Çekim ekini (iyelik eki) analiz etme
'Sanatçının seçiciliği' ifadesinde, sözcüğün sonundaki '-i' eki, bir varlığın kime/neye ait olduğunu bildiren iyelik ekidir.
Soruda istenen ikinci şart olan iyelik ekinin varlığı doğrulanmalıdır.

Anahtar Kavram

Gövdeden Türemiş Sözcük ve İyelik Ekleri

Daha Fazla Pratik

Sözcük yapısı sorularında kök, gövde ve ek ayrımı yaparken özellikle ses olaylarının (ünlü düşmesi gibi) kökü gizleyebileceğini unutmayın.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 46Soru →

Tarihî (I) kaydı titizlikle incelerken belgenin (II) aslına sadık kalması ve (III) hükmü doğru yorumlaması, genç araştırmacının (IV) zihnini oldukça meşgul etmiş; bu durum (V) çevresindekiler tarafından takdirle karşılanmıştır.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Cümledeki beşinci sözcük olan 'çevresindekiler' türemiş yapılıyken, diğerleri basit yapılıdır.
Beşinci sözcük olan 'çevresindekiler' sözcüğünün kökü 'çevir-' fiilidir. Bu kök, '-e' fiilden isim yapım ekini alırken ünlü düşmesine uğramış ve 'çevre' gövdesine dönüşmüştür. Ayrıca '-ki' sıfat yapan yapım ekini de almıştır. En az bir yapım eki aldığı için bu sözcük türemiş yapılıdır. Diğer dört sözcük ise (kayıt, asıl, hüküm, zihin) sadece çekim ekleri alarak ünlü düşmesine uğradıkları için basit yapılıdırlar.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve uğradıkları ses olaylarını belirleyin.
'kaydı' (kayıt), 'aslına' (asıl), 'hükmü' (hüküm), 'zihnini' (zihin) ve 'çevresindekiler' (çevir-) köklerinden gelmektedir. Hepsi ünlü düşmesine uğramıştır.
Ses olayları bazen yapım ekleri bazen de çekim ekleri nedeniyle oluşabilir; bu ayrımı yapmak için kök-ek analizi şarttır.
2
Sözcüklerin aldıkları eklerin türünü (yapım/çekim) inceleyin.
İlk dört sözcük sadece iyelik ve hal ekleri (çekim ekleri) almıştır. Beşinci sözcük ise 'çevir-' kökünden '-e' yapım ekiyle türetilmiştir.
Sözcük yapısı belirlenirken yapım eki alıp almadığına bakılır.
3
Sözcükleri yapı bakımından kategorize edin.
I, II, III ve IV numaralı sözcükler 'basit'; V numaralı sözcük ise 'türemiş' yapılıdır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basit kabul edilir.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı ve Ses Olayı İlişkisi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 47Soru →

Türkçede sözcük kökleri, taşıdıkları temel anlam özelliklerine göre isim ve fiil kökleri olmak üzere ikiye ayrılır. Bazı sözcükler yapım eki alırken köklerinde ses düşmesi veya ünsüz değişimi gibi ses olayları meydana gelebilir; bu durum, kökün türünü belirlemeyi zorlaştırabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tenceredeki malzemeler, kısık ateşte pembeleşinceye kadar iyice kavrulmuştu.

Cevap

Sözcüğün kökü 'kavur-' fiili olduğu için diğerlerinden farklıdır.
Verilen seçenekler arasında sadece 'kavrulmuştu' sözcüğünün kökü 'kavur-' eylemidir. Diğer seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri ('aç', 'geç', 'çok', 'kızıl') isim soyludur. Bu sözcükler yapım eki alırken ünsüz değişimi veya ünlü/hece düşmesi gibi ses olaylarına uğradıkları için kök türleri ilk bakışta yanıltıcı olabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve türlerini saptamak
acıkmıştı: aç (isim), gecikmişti: geç (isim), çoğalmıştı: çok (isim), kızarmıştı: kızıl (isim), kavrulmuştu: kavur- (fiil).
Kök türünü (isim/fiil) belirlemek sorunun temel çözüm yoludur.
2
Ses olaylarını analiz etmek
A, B ve C şıklarında ünsüz değişimi; D ve E şıklarında ses düşmesi görülmektedir.
Ses olayları köklerin orijinal halini gizlediği için doğru tespit edilmelidir.
3
Farklı olanı seçmek
Dört sözcük isim köklü iken, bir sözcük fiil köklüdür.
E seçeneğindeki 'kavur-' kökü eylem bildirirken diğerleri kavram bildirir.

Anahtar Kavram

Sözcükte Yapı: Kök Türleri ve Ses Olayları İlişkisi

İpuçları

1
Altı çizili sözcüklerin eklerini atarak en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) bulun.
2
Kökleri bulurken sözcükte meydana gelmiş olabilecek 'ç-c, k-ğ' gibi ünsüz değişimlerine dikkat edin.
3
Kökü 'kızıl' ve 'kavur-' olan sözcüklerin aldığı eklere bakarak hangisinin fiilden türediğine odaklanın.

Daha Fazla Pratik

İsimden fiil yapan eklerin (-al, -ar, -ik) yarattığı ses olaylarını tekrar etmek konuyu pekiştirecektir.

Alternatif Yöntem

Sözcük köklerine '-mak/-mek' mastar eki getirerek anlamlı olup olmadığını kontrol edin; 'kavur-mak' anlamlı bir eylemken 'aç-mak' (açlık anlamında), 'geç-mek' (vakit anlamında), 'çok-mak', 'kızıl-mak' bu bağlamda isim köküdür.
Tahmini Süre:50s
Soru 48Soru →

Kamu hizmetlerinin (I) ayrıntıları üzerinde durulurken vatandaşın (II) uykusuz geceler geçirmesine neden olan bürokratik (III) yanlışların ortadan kaldırılması hedeflenmelidir. Bu süreçte ortaya çıkan (IV) söylentiler, kamu politikalarının (V) kavşak noktasında duran stratejik hedeflerini gölgelememelidir.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV

Cevap

Dördüncü sırada verilen sözcüğün kökü isim soylu iken diğerleri fiil soyludur.
Dördüncü numaralı sözcük olan 'söylentiler' kelimesinin kökü 'söz' ismidir. 'Söz' köküne isimden fiil yapım eki olan '-le' getirildiğinde (söz-le > söyle) bir ses değişimi/düşmesi yaşanır ve ardından fiilden isim yapım ekleri ile kelime bugünkü halini alır. Dolayısıyla bu sözcük isim köklüdür.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve aldığı ekleri analiz etme.
I. ayır-ıntı, II. uyu-ku-suz, III. yanıl-ış, IV. söz-le-n-ti, V. kavuş-ak
Sözcük yapısı sorularında kök türünü belirlemek için en küçük anlamlı parçaya ve eklerin işlevine bakılmalıdır.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) sınıflandırma.
Ayır- (Fiil), Uyu- (Fiil), Yanıl- (Fiil), Söz (İsim), Kavuş- (Fiil)
Köklerin isim mi fiil mi olduğunu anlamak için '-mak/-mek' eki getirilerek anlamlılık kontrol edilir.
3
Farklı olanı tespit etme.
Dördüncü sözcük isim köklüdür.
Diğer tüm seçenekler fiil kökünden türetilmişken, dördüncü seçenek isim kökünden türetilmiştir.

Anahtar Kavram

Sözcük Kökü ve Türü (İsim/Fiil)

Daha Fazla Pratik

Ünlü düşmesine uğrayan sözcüklerin köklerini analiz ederek 'yalnız' (yalın) ve 'besili' (bes) gibi istisnai örnekleri çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 49Soru →

Toplumun (I) bağrından süzülüp gelen (II) ayrıntılar, sanatçının (III) çevresindeki dünyayı (IV) kıvrak bir zekâyla ve (V) uykusuz gecelerin emeğiyle yorumlamasını sağlar.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I

Cevap

Numaralanmış sözcüklerden 'bağrından' sözcüğü, yapım eki almadığı için diğerlerinden farklı olarak basit yapılıdır.
Bir numaralı 'bağrından' sözcüğünün kökü 'bağır' ismidir. Bu sözcük sırasıyla üçüncü tekil kişi iyelik eki (-ı), kaynaştırma ünsüzü (-n) ve ayrılma hali ekini (-dan) almıştır. Bu eklerin tamamı çekim ekidir. Sözcük hiçbir yapım eki almadığı için yapısı bakımından basittir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz etmek.
I: bağır+ı+n+dan, II: ayır+ıntı+lar, III: çevir+e+si+n+de+ki, IV: kıvır+ak, V: uyu+ku+suz.
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımının doğru yapılması gerekir.
2
Eklerin işlevlerini (yapım eki mi çekim eki mi) belirlemek.
I numaralı sözcükte sadece iyelik ve hal eki (çekim ekleri) varken; diğer sözcüklerde en az birer yapım eki bulunmaktadır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise (birleşik değilse) basittir.
3
Yapı bakımından sınıflandırma yapmak.
I numaralı sözcük basit; II, III, IV ve V numaralı sözcükler türemiştir.
Tüm seçeneklerde ünlü düşmesi olsa da sadece birinde yapım eki yoktur.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı (Basit ve Türemiş Sözcükler)

İpuçları

1
Sözcüklerin hepsinde ünlü düşmesi gerçekleşmiştir, bu yüzden ses olayına değil eklerin türüne odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Sözcük türetilirken yaşanan ses olaylarını (ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması) tekrar gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 50Soru →

Arkeolojik alanda yürütülen (I) kazıları inceleyen heyet, (II) verileri titizlikle kaydetti. Hazırlanan (III) yazıları kontrol eden uzmanlar, (IV) ayrıntıların doğruluğundan emin olduktan sonra (V) metni onaylayarak arşive gönderdi.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Parçadaki numaralanmış sözcüklerden "metni" (V) sözcüğü, üzerine sadece çekim eki aldığı için yapısı bakımından basittir.
Beşinci sırada yer alan "metni" sözcüğü, "metin" köküne belirtme durum eki (-i) getirilmesiyle oluşmuştur. Sözcükte çekim eki gelmesi nedeniyle ünlü düşmesi meydana gelmiş olsa da, herhangi bir yapım eki almadığı için bu sözcük yapısı bakımından basittir.

Adım Adım Çözüm

1
Numaralanmış sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz et.
I. kaz-ı-lar-ı, II. ver-i-ler-i, III. yaz-ı-lar-ı, IV. ayır-ı-n-tı-lar-ın, V. metin-i.
Sözcük yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılması gerekir.
2
Sözcüklerin yapım eki alıp almadığını kontrol et.
I, II, III ve IV numaralı sözcükler yapım eki almış; V numaralı sözcük ise sadece çekim eki almıştır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basittir.
3
V numaralı sözcükteki ses olayını değerlendir.
Metin köküne gelen '-i' çekim eki ünlü düşmesine yol açmış ancak kelimenin yapısını değiştirmemiştir.
Çekim ekleri nedeniyle oluşan ses olayları sözcüğün basit yapısını bozmaz.

Anahtar Kavram

Sözcük yapısı (Basit ve Türemiş Sözcükler)

Daha Fazla Pratik

Ünlü düşmesi görülen sözcüklerde ses olayının yapım ekiyle mi yoksa çekim ekiyle mi gerçekleştiğine dikkat ediniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 51Soru →

Kamu yönetimi reformu çerçevesinde hazırlanan (I) önemini hiçbir zaman yitirmeyen (II) çevrenin korunması projesindeki (III) besleyici faaliyetler, projenin (IV) etkisini artırmayı ve genel (V) ilerleyişi kolaylaştırmayı amaçlamaktadır.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerin yapısıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV. sözcük, türetilirken ünsüz değişimine uğramış bir fiil köküne sahiptir.

Cevap

Dördüncü sözcüğün türetilirken ünsüz değişimine uğramış bir fiil köküne sahip olduğu yargısı yanlıştır; çünkü sözcükte ünsüz benzeşmesi vardır.
Dördüncü sözcük olan 'etkisini' kelimesinin kökü 'et-' fiilidir. Bu köke gelen '-gi' yapım eki, kök sonundaki 't' sert ünsüzünün etkisiyle sertleşerek '-ki' biçimine dönüşmüştür. Bu durum 'ünsüz benzeşmesi' (sertleşme) olarak adlandırılır. Seçenekte belirtilen 'ünsüz değişimi' (yumuşama) ise 'kitap-ı > kitabı' örneğinde olduğu gibi sert ünsüzün yumuşamasıdır. Ayrıca kökte bir değişim söz konusu değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin kök ve ek analizini yapın.
I: ön-em-i-n-i, II: çevir-e-n-in, III: besi-le-y-ici, IV: et-gi-si-n-i, V: ileri-le-y-iş-i
Sözcük yapısını anlamak için kök türünü ve eklerin işlevini belirlemek gerekir.
2
Sözcüklerdeki ses olaylarını inceleyin.
II, III ve V numaralı sözcüklerde ünlü düşmesi; IV numaralı sözcükte ünsüz benzeşmesi (et-ki) saptanmıştır.
Yapım eki alırken meydana gelen ses olayları sözcüğün yapısal kategorisini belirler.
3
Seçeneklerdeki ifadeleri bu analizlerle karşılaştırın.
Dördüncü sözcük için ifade edilen 'ünsüz değişimi' (yumuşama) tanımı, gerçekleşen 'ünsüz benzeşmesi' (sertleşme) olayıyla uyuşmamaktadır.
Ses olaylarının teknik adlarını doğru ayırt etmek KPSS dil bilgisi sorularında belirleyicidir.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı ve Ses Olayları İlişkisi
Soru 52Soru →

Yoğun iş temposu nedeniyle (I) uykusuz geçen gecelerin sonunda (II) sızlayan gözlerini ovuştururken (III) bilincini açık tutmaya çalışıyor, (IV) çevresindeki sesleri duymazdan gelerek sadece kendi (V) fikirlerini not ediyordu.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

V numaralı 'fikirlerini' sözcüğü, herhangi bir yapım eki almadığı için basit yapılıdır; diğer sözcükler ise en az bir yapım eki alarak türemiş yapı kazanmıştır.
V numaralı 'fikirlerini' sözcüğü 'fikir' isim köküne sahiptir. Bu kök üzerine gelen '-ler' (çoğul eki), '-i' (iyelik eki) ve '-ni' (belirtme hal eki) eklerinin tamamı çekim ekidir. Sözcük hiçbir yapım eki almadığı için yapı bakımından 'basit'tir.

Adım Adım Çözüm

1
Numaralanmış sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri analiz et.
I: uyu-ku-suz, II: sızı-la-yan, III: bil-inç-i-ni, IV: çevir-e-si-n-de-ki, V: fikir-ler-i-ni
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılması gerekir.
2
Sözcüklerin yapım eki alıp almadığını (türemiş olup olmadığını) kontrol et.
I, II, III ve IV numaralı sözcükler anlam değiştiren yapım ekleri almıştır. V numaralı sözcük sadece çekim ekleri almıştır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise (birleşik değilse) basit yapılıdır.
3
Ses olaylarının kökleri gizleyip gizlemediğini değerlendir.
'Uyku', 'sızla', 'bilinç' ve 'çevre' sözcüklerindeki ses olaylarına rağmen yapım ekleri tespit edildi.
Ünlü düşmesi veya ünsüz yumuşaması gibi ses olayları bazen yapım eklerinin fark edilmesini zorlaştırabilir.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı (Basit ve Türemiş Sözcükler)

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin köklerini yazarak yanlarına gelen eklerin anlamı değiştirip değiştirmediğine bakın. Eğer ek anlamı değiştirmiyorsa (sadece durum, aitlik, sayı bildiriyorsa) çekim ekidir.
Tahmini Süre:55s
Soru 53Soru →

Anadolu’nun kültürel (I) birikimi, bireyin (II) yaşantısı ile birleştiğinde sanatın (III) başlangıcı sayılan o (IV) ilerleme kaydedilmiş; estetiğin (V) kıvrımları zihinlerde belirginleşmiştir.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi "gövdeden türemiş" bir sözcük değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Parçadaki beşinci sözcük olan "kıvrımları", sadece bir adet yapım eki aldığı için gövdeden türemiş bir sözcük değildir.
Doğru cevap olan beşinci sözcük "kıvrımları", "kıvır-" fiil köküne gelen "-ım" fiilden isim yapım eki ile bir kez türetilmiştir. Üzerine gelen "-lar" ve "-ı" ekleri çekim eki olduğu için bu sözcük gövde durumundadır ancak gövdeden türememiştir. Bir sözcüğün gövdeden türemesi için en az iki yapım eki alması gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve aldığı ekleri analiz et.
I. bir-ik-im, II. yaş-a-ntı, III. baş-la-ngıç, IV. ileri-le-me, V. kıvır-ım.
Gövdeden türeme kuralını (en az iki yapım eki) kontrol etmek için eklerin türünü belirlemek gerekir.
2
Yapım eki sayılarını belirle.
I: 2 ek, II: 2 ek, III: 2 ek, IV: 2 ek, V: 1 ek.
Bir sözcüğün gövdeden türemiş sayılması için köke gelen ilk yapım ekinden (gövde) sonra en az bir yapım eki daha alması şarttır.
3
Sonucu doğrula.
Kıvrımları sözcüğü 'kıvır-' köküne gelen '-ım' ekiyle gövde halindedir; ancak üzerine başka bir yapım eki almamıştır.
Diğer tüm sözcükler ikişer yapım eki alarak 'gövdeden türemiş' statüsü kazanmıştır.

Anahtar Kavram

Gövdeden Türemiş Sözcük

İpuçları

1
Gövdeden türemiş sözcük, en az iki yapım eki almış sözcüktür.
2
Sözcüklerin köklerini bulurken ünlü düşmesi gibi ses olaylarına dikkat edin; 'bir', 'baş', 'yaş' ve 'ileri' köklerini inceleyin.
3
Beşinci sözcüğün kökü 'kıvır-' fiilidir ve sadece bir adet yapım eki almıştır.

Daha Fazla Pratik

Yapım eklerinin türlerini (isimden fiil, fiilden isim vb.) ayırt etmeye yönelik sorular çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 54Soru →

Türkçede sözcük kökleri, taşıdıkları temel anlam özelliklerine göre "isim kökleri" ve "fiil kökleri" olmak üzere ikiye ayrılır.

Kamu hizmetlerinin (I) ilerlemesinde liyakat esastır; aksi takdirde (II) yalnızlık hissine kapılan bireylerin (III) çevresindeki toplumsal güven azalır. Kurum içi (IV) oynayan dengeler (V) sızlayan bir vicdanın değil, hukukun denetiminde olmalıdır.

Bu parçadaki altı çizili sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

III numaralı sözcüğün kökü fiil, diğerlerininki ise isimdir.
Üçüncü sözcük olan "çevresindeki" kelimesinin kökü "çevir-" fiilidir. Diğer altı çizili sözcüklerin kökleri ise ("ileri", "yalın", "oyun", "sızı") isim soyludur. Bu nedenle kök türü bakımından üçüncü sözcük diğerlerinden ayrılır.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin ekleri ve kökleri ayrıştırılarak kök türleri belirlenir.
Sözcüklerin tamamında yapım eki alırken ünlü düşmesi gerçekleştiği tespit edilir.
Kök türünü doğru belirlemek için ses olayını fark edip kelimenin aslına ulaşmak gerekir.
2
Sözcüklerin kökleri analiz edilir.
I: ileri (isim), II: yalın (isim), III: çevir- (fiil), IV: oyun (isim), V: sızı (isim).
Köklerin anlamlı en küçük parça olduğu ve isim mi fiil mi olduğu kontrol edilir.
3
Farklı olan kök türü seçilir.
Diğerleri isim köklüyken III numaralı sözcük fiil köklüdür.
Soru kökündeki farklı olanı bulma yönergesi uygulanır.

Anahtar Kavram

Sözcükte Yapı: Kök Türleri (İsim ve Fiil Köklü Sözcükler)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 55Soru →

Türkçede yapım eki almamış, sadece çekim eki almış veya hiç ek almamış sözcüklere "basit yapılı sözcük" denir. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapısı bakımından basittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bahçedeki çiçekler sabah erkenden açtı.

Cevap

Bahçedeki çiçekler sabah erkenden açtı.
Doğru cevap olan cümlede geçen "çiçekler" sözcüğü, "çiçek" köküne sadece çoğul eki olan "-ler" ekini almıştır. Çoğul ekleri çekim eki olduğu için sözcüğün yapısını değiştirmez ve sözcük basit yapılı kalmaya devam eder.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki altı çizili sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri belirlemek.
Çiçekler (Çiçek-ler), Kalemlik (Kalem-lik), Sözlük (Söz-lük), Simitçi (Simit-çi), Akıllı (Akıl-lı) analizleri yapıldı.
Sözcüğün basit mi yoksa türemiş mi olduğunu anlamak için aldığı ekin türünü bilmek gerekir.
2
Eklerin yapım eki mi yoksa çekim eki mi olduğunu ayırt etmek.
"-lik", "-lük", "-çi" ve "-lı" eklerinin yeni kelime türeten yapım ekleri; "-ler" ekinin ise sadece çoğulluk bildiren çekim eki olduğu görüldü.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basit olarak sınıflandırılır.
3
Sadece çekim eki alan sözcüğü basit yapılı olarak işaretlemek.
"Çiçekler" sözcüğünün basit yapılı olduğu sonucuna varıldı.
Çoğul ekleri çekim eki kategorisindedir ve sözcüğün yapısını değiştirmez.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı (Basit Sözcük)
Tahmini Süre:45s
Soru 56Soru →

Kamu hizmetinde (I) seçim yöntemlerini geliştirmek, (II) benim görevlerim arasında yer alırken; projenin her (III) kıvrım noktasında (IV) yudum yudum ilerlemek, kurumsal bir (V) yıkım yaşanmasını engelleyecektir.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerin hangisinde yer alan "-ım / -im / -um / -üm" eki, işlevi bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II

Cevap

Numaralanmış sözcüklerden II numaralı 'benim' sözcüğü, diğerlerinden farklı olarak çekim eki almıştır.
Cümledeki 'benim' sözcüğünde yer alan '-im' eki, bir şahıs zamirine gelerek tamlayan (ilgi hali) görevinde kullanılmıştır. Tamlayan ekleri, sözcüğün anlamını değiştirmeyen ve sadece cümle içinde ilgi kuran 'çekim ekleri' kategorisindedir. Diğer seçeneklerdeki sözcüklerde ise bu ek, fiil köklerine gelerek onlardan yeni isimler türetmiş ve 'yapım eki' olarak görev yapmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcükleri köklerine ayırarak eklerin türünü belirle.
I. seç-im (fiilden isim), II. ben-im (zamirden isim), III. kıvır-ım (fiilden isim), IV. yut-um (fiilden isim), V. yık-ım (fiilden isim).
Ekin görevini belirlemek için önce kökün türünü ve ekin kökle olan anlam ilişkisini saptamak gerekir.
2
Eklerin yapım eki mi yoksa çekim eki mi olduğunu kontrol et.
Seçim, kıvrım, yudum ve yıkım sözcüklerindeki ekler yeni bir kavram türettiği için yapım ekidir. 'Benim' sözcüğündeki ek ise sadece ilgi (tamlayan) kurduğu için çekim ekidir.
Yapım ekleri sözcüğün anlamını veya türünü değiştirirken, çekim ekleri sözcüğün diğer sözcüklerle ilişki kurmasını sağlar.
3
Ses olaylarını dikkate alarak kökleri doğrula.
Kıvrım (kıvır-), yudum (yut-) kelimelerindeki ses değişimlerine rağmen bu eklerin fiilden isim yapım eki olduğu netleşir.
Ses olayları bazen kökün veya ekin türünün yanlış algılanmasına neden olabilir.

Anahtar Kavram

Eklerin Görevi ve Sözcük Yapısı

Daha Fazla Pratik

İyelik ekleri ile tamlayan eklerinin birbirine karıştırılabileceği diğer durumları (örneğin 'bizim' ve 'defterim' arasındaki farklar) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:55s
Soru 57Soru →

Türkçede bazı sözcükler türetilirken ünlü kaybına uğrayabilir. Bu durum, sözcüğün kökünü tespit etmeyi ve dolayısıyla kökünün türünü (isim veya fiil) belirlemeyi zorlaştırabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kalabalıklar içinde hissettiği bu derin yalnızlık onu çok üzüyordu.

Cevap

Kalabalıklar içinde hissettiği bu derin yalnızlık onu çok üzüyordu.
Verilen cümlede geçen 'yalnızlık' sözcüğünün kökü 'yalın' ismidir. 'Yalın' sözcüğü -ız yapım ekini alırken ünlü kaybına uğramıştır. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri fiildir.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini, uğradıkları ses olaylarını dikkate alarak belirle.
uykusuz < uyu- ; yanlışlar < yanıl- ; çevresinde < çevir- ; yalnızlık < yalın ; kavşağında < kavuş-
Sözcüklerin köküne inilmeden tür analizi yapılamaz.
2
Belirlenen köklerin türlerini (isim kökü mü, fiil kökü mü) ayırt et.
uyu- (Fiil), yanıl- (Fiil), çevir- (Fiil), kavuş- (Fiil), yalın (İsim)
Kökün sonuna -mak/-mek eki getirilerek fiil olup olmadığı kontrol edilir.
3
Diğerlerinden farklı olan kök türüne sahip sözcüğü seç.
'yalın' kökü isim olduğu için doğru cevap belirlenmiş olur.
Dört seçenek fiil kökenli iken, bir seçenek isim kökenlidir.

Anahtar Kavram

Ünlü düşmesine uğrayan sözcüklerde kök türü analizi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 58Soru →

Toplumsal (I) ayrım yapılmaksızın her (II) seçenek üzerinde durulması, bu (III) sürecin (IV) gözetim altında (V) bölge genelinde yayılmasını sağlamıştır.

Bu cümlede numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV

Cevap

Numaralanmış sözcüklerden 'gözetim' sözcüğünün kökü 'göz' ismiyken, diğer sözcüklerin kökleri fiildir.
Dördüncü sırada verilen 'gözetim' sözcüğünün kökü 'göz' ismidir. Bu kök önce '-et-' yapım ekini alarak 'gözet-' fiiline dönüşmüş, ardından '-im' ekiyle tekrar isim olmuştur. Diğer tüm sözcüklerin (ayır-, seç-, sür-, böl-) kökleri fiil türündedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) ve türlerini belirlemek.
Kökler ve türleri tespit edildi.
Sözcük yapısı sorularında kökün isim mi yoksa fiil mi olduğunu anlamak için kelimenin anlamlı en küçük parçasına bakılır.
2
Numaralanmış sözcükleri tek tek analiz etmek.
Analiz sonuçları:
I. Ayrım: ayır- (Fiil)
II. Seçenek: seç- (Fiil)
III. Süreç: sür- (Fiil)
IV. Gözetim: göz (İsim)
V. Bölge: böl- (Fiil)
Ayrım sözcüğünde 'ayır-' fiili ünlü düşmesine uğramıştır. Süreç sözcüğü 'sür-' fiilinden türemiştir. Gözetim sözcüğü ise 'göz' isminden türetilen 'gözet-' fiilinden gelmektedir.
3
Kök türü farklı olanı seçmek.
Gözetim sözcüğünün kökü isim, diğerlerininki fiildir.
Sözcük yapısı bakımından istenen kriter kök türü farklılığıdır.

Anahtar Kavram

Sözcük Kökü ve Kök Türleri (İsim ve Fiil Kökleri)
Tahmini Süre:50s
Soru 59Soru →

Kamu yönetiminde (I) ağaran saçların tecrübesi ile (II) sararan sayfaların birikimi, geleceğe ışık tutmalıdır. (III) Oynayan çocukların yarınlarını inşa etmek için (IV) kanayan sosyal yaralara somut çözümler sunulmalıdır. (V) Kısalan çalışma süreleri içinde bile en yüksek verimi almak, her kamu görevlisinin liyakat göstergesidir.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Parçada numaralanmış sözcüklerden beşincisi olan 'kısalan' kelimesinin kökü 'kıs-' fiili iken, diğer sözcüklerin tamamı isim kökünden türetilmiştir.
Beşinci sözcük olan 'kısalan' kelimesinin kökü 'kıs-' fiilidir. Türkçede 'kısa' sözcüğü de bu fiilden türetilmiştir (kıs-a). Dolayısıyla bu sözcük fiil köklüdür. Diğer sözcüklerin kökleri ise 'ak', 'sarı', 'oyun' ve 'kan' isimleridir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve uğradıkları ses olaylarını analiz etme
I. Ak-ar-an (ak: isim kökü, k>ğ değişimi), II. Sarı-ar-an (sarı: isim kökü, ı düşmesi), III. Oyun-a-y-an (oyun: isim kökü, u düşmesi), IV. Kan-a-y-an (kan: isim kökü), V. Kıs-a-l-an (kıs-: fiil kökü).
Kök türünü belirlemek için sözcüğün anlamlı en küçük parçasına inmek ve eklerle olan anlam ilişkisini kurmak gerekir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) sınıflandırma
Ak, Sarı, Oyun ve Kan sözcükleri isim köküdür; Kıs- sözcüğü ise fiil köküdür.
Sözcük köklerine '-mek / -mak' mastar eki getirilerek tür tespiti yapılır.
3
Farklı olan kök türünü belirleme
Beşinci sözcük fiil kökenli olduğu için cevap odur.
Diğer dört seçenek isim kökü ortak paydasında birleşmektedir.

Anahtar Kavram

Sözcüklerde kök türü analizi ve ses olaylarının kök üzerindeki etkisi

Daha Fazla Pratik

İsimden fiil ve fiilden fiil yapım ekleri arasındaki farkları pekiştirmek için benzer ses değişimli sözcükleri (kıvrım, sızla-, çevre) analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 60Soru →

Toplumsal (I) ilerleyişin önündeki yapısal (II) engelleri aşmak, (III) çevredeki (IV) birikimi (V) besleyen unsurları saptamaktan geçer.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II

Cevap

Cümledeki 'engelleri' sözcüğü, herhangi bir yapım eki almadığı ve sadece çekim ekleri (çoğul ve durum eki) aldığı için yapısı bakımından 'basit'tir; diğer tüm sözcükler en az bir yapım eki alarak 'türemiş' yapı kazanmıştır.
Cümlede yer alan 'engelleri' sözcüğünün kökü 'engel'dir. Bu kök üzerine gelen '-ler' eki çokluk eki, '-i' eki ise belirtme durumu ekidir. Her iki ek de çekim eki kategorisinde olduğu ve sözcüğün anlamını veya türünü değiştirmediği için sözcük yapıca 'basit'tir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri analiz etme
I: ileri-le-y-iş (türemiş), II: engel-ler-i (basit), III: çevir-e-de-ki (türemiş), IV: bir-ik-im-i (türemiş), V: besi-le-y-en (türemiş)
Sözcüğün yapısını belirleyen temel unsur, yapım eki alıp almadığıdır.
2
Ses olaylarının kök üzerindeki etkisini kontrol etme
'ilerleyiş', 'çevre' ve 'besleyen' sözcüklerinde ünlü düşmesi yaşanmıştır.
Ünlü düşmesi yaşayan sözcüklerde kök-ek ayrımı yapılırken yapım ekinin varlığı gözden kaçırılmamalıdır.
3
Sözcük yapısı kategorilerini karşılaştırma
Dört sözcük türemiş, bir sözcük ise basittir.
Farklı olan yapıyı tespit etmek için seçenekler arasındaki dağılım kontrol edilir.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı (Basit, Türemiş, Birleşik)
Tahmini Süre:1m 15s
ÖncekiSayfa 3 / 6Sonraki
Sözcükte Yapı Alıştırma Soruları — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 3 | Examkin