Examkin

Sözcükte Yapı

119 soru

Soru 21Soru →

Güneşin hararetiyle (I) sararmış tarlalarda (II) oynayan çocukların neşesi, (III) alnındaki teri silen çiftçinin yüzünde çocukluğuna (IV) benzeyen bir tebessüm oluşturdu. Rüzgârda (V) savrulan buğday başakları ise bu bereketli tablonun en güzel tamamlayıcısıydı.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, "türü" bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Metindeki beşinci sözcük olan 'savrulan' kelimesinin kökü 'savur-' fiili iken, diğer sözcüklerin kökleri isim soyludur.
Beşinci sırada yer alan 'savrulan' sözcüğünün kökü 'savur-' eylemidir ve bir fiil köküdür. Diğer seçeneklerdeki sözcüklerin tamamı ('sarı', 'oyun', 'alın', 'beniz') isim köküne sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve uğradıkları ses olaylarını tespit etme
I: sarı (ünlü düşmesi), II: oyun (ünlü düşmesi), III: alın (ünlü düşmesi), IV: beniz (ünlü düşmesi), V: savur- (ünlü düşmesi)
Kök türünü belirlemek için önce kelimenin en anlamlı ve ilişkili en küçük birimi olan köke ulaşılmalıdır.
2
Köklerin isim mi yoksa fiil mi olduğunu belirleme
I, II, III ve IV numaralı sözcükler isim köklüdür; V numaralı sözcük fiil köklüdür.
Köklerin sonuna '-mak/-mek' eki getirilerek anlamlı olup olmadığı kontrol edilir (savur-mak anlamlıdır, sarı-mak anlamsızdır).
3
Diğerlerinden farklı olan kök türünü seçme
Beşinci sözcük fiil kökü olduğu için doğru cevaptır.
Soruda türü bakımından farklı olan kök istenmiştir.

Anahtar Kavram

Sözcük kökleri, taşıdıkları anlama göre 'isim kökü' ve 'fiil kökü' olarak ikiye ayrılır. Bazı türetme ekleri veya çekim ekleri sırasında yaşanan ünlü düşmeleri, kökün gerçek yapısını görmeyi zorlaştırabilir.
Tahmini Süre:50s
Soru 22Soru →

Türkçede sözcük kökleri, taşıdıkları temel anlama göre isim kökleri ve fiil kökleri olmak üzere iki ana gruba ayrılır. İsim kökleri varlık ve kavramları karşılarken fiil kökleri iş, oluş ve hareket bildirir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Alanında uzman olan bilgin önemli bir konuşma yaptı.

Cevap

Uzman olan bir kişiyi ifade eden sözcüğün kökü, anlamlı en küçük parça olan ve bir eylem bildiren 'bil-' fiilidir.
Sözcüklerin kökleri incelendiğinde; 'tuz', 'ev', 'baş' ve 'çiçek' kelimeleri isim soyludur ve mastar eki alamazlar. Ancak 'bilgin' sözcüğünün kökü olan 'bil-' bir eylem bildirir ve 'bilmek' şeklinde fiil olarak kullanılabilir. Bu durum onu diğerlerinden ayırır.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin anlamlı en küçük parçalarını (köklerini) bulun.
tuzsuz -> tuz, evcil -> ev, başlık -> baş, çiçekçi -> çiçek, bilgin -> bil-
Sözcük yapısı analizinde ilk adım kökü doğru tespit etmektir.
2
Bulunan köklere '-mak/-mek' mastar ekini getirerek türlerini (isim veya fiil) kontrol edin.
tuz-mak (X), ev-mek (X), baş-mak (X), çiçek-mek (X), bil-mek (✓)
Mastar eki alabilen kökler fiil, alamayanlar isim köküdür.
3
Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı belirleyin.
Dört sözcük isim köküne sahipken, bir sözcük fiil köküne sahiptir.
Soru kökünde istenen farklı olan türü tespit etmektir.

Anahtar Kavram

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Sözcüklerin sadece kök türlerini değil, aldıkları eklerin yapım eki mi yoksa çekim eki mi olduğunu da inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcüklere '-mak/-mek' eki getirmeyi deneyin. Eğer ek getirildiğinde anlamsız oluyorsa isim kökü, anlamlı oluyorsa fiil köküdür. Örn: Tuzmak (anlamsız-isim), Bilmek (anlamlı-fiil).
Tahmini Süre:45s
Soru 23Soru →

Modern şehircilik anlayışında (I) ışın bazlı ölçüm cihazlarının kullanılması, planlama sürecinde atılan en büyük (II) adım olarak değerlendirilir. Şehrin her (III) kavşağında (IV) ılık hava koridorları oluşturulması, beton yığınları arasında (V) yalnız kalan modern insanın yaşam kalitesini artırmayı amaçlar.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi kökünün türü (isim veya fiil) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Beşinci sözcük olan 'yalnız', kökü bakımından diğerlerinden farklı olarak 'isim' köküne sahiptir.
Beşinci sözcük olan 'yalnız' kelimesinin kökü 'yalın' ismidir. Bu sözcük türetilirken 'ı' ünlüsü düşmüştür ve isim köküne gelen bir ekle türemiştir. Diğer tüm sözcükler (ışın, adım, kavşak, ılık) ise fiil köklerine (ışımak, atmak, kavuşmak, ılımak) sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini tespit et.
(I) ışın < ışımak, (II) adım < atmak, (III) kavşak < kavuşmak, (IV) ılık < ılımak, (V) yalnız < yalın.
Sözcüğün yapısını belirlemek için anlamlı en küçük parça olan kökü bulmak gerekir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) analiz et.
I, II, III ve IV numaralı sözcükler fiil köklüdür; V numaralı sözcük isim köklüdür.
Sözcüklerin mastar eki (-mak/-mek) alıp almadığı kontrol edilerek kök türü belirlenir.
3
Farklı olanı belirle.
Dört fiil köküne karşılık bir isim kökü olduğu için doğru yanıt 'yalnız' sözcüğüdür.
Soruda istenen farklı kök türünü tespit etmektir.

Anahtar Kavram

Kök Türü (İsim ve Fiil Kökenli Sözcükler)

Daha Fazla Pratik

Ses olaylarının kök yapısını gizlediği 'ayrıntı', 'çevre', 'uyku' gibi sözcüklerin köklerini inceleyerek pratik yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 24Soru →

Türkçede sözcükler, yapım eki alırken veya sadece çekim eki alırken ünlü düşmesi gibi ses olaylarına uğrayabilir. Bir sözcüğün ses olayına uğramış olması, onun mutlaka türemiş olduğu anlamına gelmez.

Buna göre, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yer alan koyu yazılmış sözcük, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yolun tam ayrımında durup hangi yöne gideceğine bir türlü karar veremedi.

Cevap

Seçenekler arasında yer alan 'ayrımında' sözcüğü, 'ayır-' fiil kökünden '-ım' yapım ekiyle türetildiği için türemiş yapılıdır; diğer sözcükler ise sadece çekim eki aldıkları için basittir.
'Ayrımında' sözcüğünün kökü 'ayır-' fiilidir. Bu köke getirilen '-ım' eki, fiilden isim türeten bir yapım ekidir. Türetme sırasında 'ı' ünlüsü düşmüştür. Bir sözcük tek bir yapım eki bile alsa yapısı bakımından 'türemiş' kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz et.
oğul-u-n-un (basit), ağız-ı-n-da (basit), ayır-ım-ı-n-da (türemiş), burun-u-n-a (basit), karın-ı (basit).
Sözcük yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Sözcüklerdeki ses olaylarını ve eklerin işlevlerini kontrol et.
Tüm sözcüklerde ünlü düşmesi mevcuttur ancak sadece birinde yapım eki vardır.
Ünlü düşmesi hem türetme sırasında hem de çekim eki alırken gerçekleşebilir.
3
Yapı bakımından sınıflandırma yap.
Dört sözcük sadece çekim eki almışken, 'ayrımında' sözcüğü fiilden isim yapım eki almıştır.
En az bir yapım eki alan sözcük türemiş, almayan ise basittir.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı ve Ses Olayları İlişkisi
Soru 25Soru →

Bireyin çocukluk döneminde (I) beslenen hayalleri, ilerideki başarılarının temelini oluşturur. Bu süreçte karşılaşılan zorluklar kalbi (II) sızlatsa da hedefe olan inanç, rüzgârda (III) savrulan yapraklar gibi değil, köklü bir çınar gibi ayakta kalmayı sağlar. Hayatı bir oyun gibi (IV) oynayanlar değil, her adımı planlayanlar kalıcı izler bırakır. Başarının büyük bir (V) kısmı, disiplinli bir çalışmanın doğal bir sonucudur.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

'Kısmı' sözcüğü yapısı bakımından basit, diğerleri ise türemiştir.
Beşinci sırada yer alan 'kısmı' sözcüğünün kökü 'kısım'dır. Bu sözcük, üçüncü şahıs iyelik eki olan '-ı' ekini almıştır. İyelik ekleri çekim eki kategorisinde olduğu için ve sözcük başka bir yapım eki almadığı için yapısı bakımından basittir. Sözcükte gerçekleşen ünlü düşmesi (kısım-ı > kısmı) çekim eki alırken meydana gelmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz etme
besi-le-n-en, sızı-la-t-sa, savur-ul-an, oyun-a-y-an-lar, kısım-ı
Sözcüğün yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı yapılmalıdır.
2
Yapım eki alıp almadıklarını kontrol etme
İlk dört sözcük yapım eki alırken, sonuncusu sadece çekim eki almıştır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar (sadece çekim eki alanlar) basittir.
3
Ses olaylarının yapıya etkisini değerlendirme
Tüm sözcüklerde ünlü düşmesi olsa da bu durum tek başına yapıyı belirlemez.
Ünlü düşmesi hem türetme sırasında hem de çekim eki alırken gerçekleşebilir.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı (Basit ve Türemiş Sözcük Ayrımı)
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 26Soru →

Sözcükler yapım ekleri alırken köklerinin türüne (isim veya fiil) göre farklı ekler alırlar. Bu durum ekin işlevini (görevi) belirler.

Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisi, aldığı yapım ekinin işlevi (görevi) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sınır hattında görev yapan gözcü birlikleri, gece boyunca bölgedeki hareketliliği izledi.

Cevap

Sınır hattında görev yapan 'gözcü' birlikleri cümlesindeki altı çizili sözcük, diğerlerinden farklı olarak isimden isim yapım eki almıştır.
Gözcü sözcüğü, 'göz' isim köküne getirilen '-cü' (isimden isim yapım eki) ile türetilmiştir. Bu ek, bir ismin üzerine gelerek yeni bir isim oluşturmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz et.
bak-ıcı, yaz-ıcı, gid-ici (git-ici), yap-ıcı, göz-cü.
Ekin görevini belirlemek için önce kökün türünü tespit etmek gerekir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) belirle.
Bak-, Yaz-, Git-, Yap- (Fiil kökleri); Göz (İsim kökü).
Ekin işlevi, eklendiği kökün türüne göre isimden isim ya da fiilden isim olarak değişir.
3
Eklerin işlevlerini karşılaştır.
A, B, C ve D seçeneklerindeki ekler 'Fiilden İsim Yapım Eki' (FİYE) iken, E seçeneğindeki ek 'İsimden İsim Yapım Eki'dir (İİYE).
Dört seçenek fiil köküne, bir seçenek isim köküne ek almıştır.

Anahtar Kavram

Yapım Eklerinin İşlevi (Fiilden İsim vs. İsimden İsim)

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde '-ak/-ek' ekinin de fiilden isim (durak) ve isimden isim (solak) görevlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 27Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, sözcük türü (isim veya fiil) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aynaya baktığında saçlarının şakaklarından itibaren ağardığını görmek onu derinden etkiledi.

Cevap

Altı çizili sözcükler arasında 'ağardığını' kelimesinin kökü 'ak' ismiyken, diğer kelimelerin kökleri fiildir.
Sözcüklerin kökleri incelendiğinde; 'çevreci' sözcüğü 'çevir-' fiilinden, 'kavşağında' sözcüğü 'kavuş-' fiilinden, 'adımlarla' sözcüğü 'at-' fiilinden ve 'uykusuzluktan' sözcüğü 'uyu-' fiilinden türemiştir. Buna karşın 'ağardığını' sözcüğünün kökü 'ak' ismidir. 'Ak' ismine gelen '-ar' eki (isimden fiil yapım eki), kelimeyi 'ağarmak' eylemine dönüştürürken sondaki 'k' ünsüzünün 'ğ'ye dönüşmesine neden olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve uğradıkları ses olaylarını analiz edin.
Çevreci (Çevir-), Kavşağında (Kavuş-), Adımlarla (At-), Ağardığını (Ak), Uykusuzluktan (Uyu-).
Sözcük yapısını belirlemek için önce eklerin atılıp anlamlı en küçük yapıtaşının (kök) bulunması gerekir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) belirleyin.
Çevir- (Fiil), Kavuş- (Fiil), At- (Fiil), Ak (İsim), Uyu- (Fiil).
Köklerin türü belirlenirken '-mak / -mek' mastar eki getirilerek test edilir.
3
Diğerlerinden farklı olan türü seçin.
Dört seçenek fiil kökenliyken, 'ağardığını' sözcüğü isim kökenlidir.
Soru bizden kök türü bakımından farklı olanı bulmamızı istemektedir.

Anahtar Kavram

Sözcükte Yapı ve Kök Türleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 28Soru →

Kamu çalışanlarının verimliliği üzerine yapılan bir araştırmada; personelin (I) gözlük kullanımı, (II) yolculuk süresi ve (III) uykusuz kalma oranları incelenmiş; ayrıca (IV) kitaplık mevcudiyeti ile (V) tuzsuz diyet alışkanlıkları arasındaki bağ gözlemlenmiştir.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Numaralanmış sözcükler arasında kökü fiil olan tek sözcük "uykusuz"dur.
"Uykusuz" sözcüğünün kökü "uyu-" fiilidir. Türkçede kökler, varlık ve kavramları karşılamasına göre isim; iş, oluş ve hareket bildirmesine göre fiil kökü olarak ikiye ayrılır. Diğer seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri isimdir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini belirlemek
I: göz, II: yol, III: uyu-, IV: kitap, V: tuz
Sözcüğün anlamlı en küçük parçasını bulmak, kök türünü belirlemenin ilk adımıdır.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) ayırt etmek
Göz, yol, kitap ve tuz sözcükleri isim; uyu- sözcüğü ise fiildir.
Köklerin sonuna -mak/-mek eki getirilerek fiil olup olmadıkları kontrol edilir; uyu-mak anlamlı olduğu için fiil köküdür.

Anahtar Kavram

Sözcük Kökü Türleri
Soru 29Soru →

Modern kamu yönetiminde (I) etkileşim kanallarını açık tutmak, (II) verimlilik düzeyini artırırken (III) girişimler için de uygun ortam hazırlar; ancak (IV) çoğunluk kararlarına saygı duymak, kurumsal (V) dönüşümün sağlıklı işlemesini sağlar.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökü bakımından ötekilerden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV

Cevap

Sözcüklerin kökleri incelendiğinde 'çoğunluk' sözcüğünün 'çok' isim kökünden geldiği, diğerlerinin ise fiil köklü olduğu görülür.
Cümledeki 'çoğunluk' sözcüğünün kökü 'çok' kelimesidir. 'Çok' sözcüğü -mak/-mek mastar ekini alamadığı için isim köküdür. Diğer tüm numaralanmış sözcükler (et-, ver-, gir-, dön-) fiil köküne sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini belirleme
I. et-, II. ver-, III. gir-, IV. çok, V. dön-
Sözcüğün anlamlı en küçük parçası ile gövdesi arasındaki anlam ilişkisi kurularak kök tespit edilir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) ayırt etme
et- (fiil), ver- (fiil), gir- (fiil), çok (isim), dön- (fiil)
Kökler -mak/-mek ekini alabiliyorsa fiil, alamıyorsa isim köküdür.
3
Farklı olanı seçme
Dördüncü sözcük isim köklüdür.
Dört sözcük fiil köklüyken bir sözcük isim köklüdür.

Anahtar Kavram

Sözcükte Kök Türü (İsim ve Fiil Kökleri)

Daha Fazla Pratik

Kök türü sorularında 'yansıma kökler' (çat, pat vb.) her zaman isim kökü kabul edilir, bu detayı hatırlatmak faydalı olabilir.
Tahmini Süre:45s
Soru 30Soru →

Kurumsal (I) gözlemci raporlarına göre, (II) başarılı bir yönetimin temelinde, (III) kıvrımlı süreçlerden geçilerek ulaşılan (IV) önemli tecrübeler ve (V) sızlayan sorunlara üretilen çözümler yatar.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Numaralanmış sözcüklerden 'kıvrımlı' sözcüğü fiil köküne sahipken, diğerleri isim köküne sahiptir.
Verilen cümledeki sözcükler incelendiğinde 'göz', 'baş', 'ön' ve 'sızı' kelimelerinin isim kökü olduğu görülür. Ancak 'kıvrımlı' sözcüğü 'kıvır-' fiilinden türetilmiştir. 'Kıvır-' eylemi bir fiildir ve üzerine yapım eki alırken ünlü düşmesine uğramıştır. Bu nedenle kökünün türü bakımından fiil olan tek seçenek budur.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin en küçük anlamlı parçaları olan köklerini belirleyin.
göz-lem-ci, baş-ar-ı-lı, kıvır-ım-lı, ön-em-li, sızı-la-yan
Sözcüğün kökünü bulmak, yapısını analiz etmenin ilk adımıdır.
2
Köklerin türünü (isim veya fiil) kontrol edin.
Göz (isim), Baş (isim), Kıvır (fiil), Ön (isim), Sızı (isim)
Köklerin türü belirlenerek hangisinin farklı olduğu tespit edilir.
3
Ses olaylarını ve türetme süreçlerini dikkate alarak farklı olanı seçin.
Kıvrımlı sözcüğü 'kıvır-' fiil kökünden gelirken diğerleri isim köklüdür.
Sözcüklerin isim mi yoksa fiil mi olduğunu ayırt etmek için -mak/-mek eki getirilerek kontrol edilebilir.

Anahtar Kavram

Sözcük köklerinin tür bakımından (isim kökü vs. fiil kökü) ayırt edilmesi ve ünlü düşmesi gibi ses olaylarının kök yapısını gizlemesi.

Daha Fazla Pratik

Sözcüklerin yapım eki alırken uğradığı ünlü düşmelerine (sarı-ar-, oyun-a-, çevir-e-) çalışmak kök bulma becerisini geliştirir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 31Soru →

Kamu yönetimi uzmanlarının (I) doğrultusunda hareket ettiği (II) bilinçli yaklaşımlar ve sosyal (III) yaşantı odaklı (IV) gözetim raporunda, idari (V) devrimin sonuçları detaylıca ele alınmıştır.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi "gövdeden türemiş" bir sözcük değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Parçadaki beşinci sözcük olan 'devrimin' sözcüğü, sadece bir yapım eki aldığı için gövdeden türemiş değildir.
Doğru yanıt olan 'devrimin' sözcüğünün kökü 'devir-' fiilidir. Bu kök, '-im' fiilden isim yapım ekini alarak 'devrim' gövdesine dönüşmüştür. Sözcükteki diğer ek olan '-in' ise tamlayan ekidir ve bir çekim ekidir. Gövdeden türemiş sayılabilmesi için en az iki yapım eki alması gereken bu sözcük, sadece bir yapım eki aldığı için 'türemiş' bir sözcüktür ancak 'gövdeden türemiş' değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Gövdeden türeme kavramını tanımlama
Bir sözcüğün gövdeden türemiş sayılması için en az iki yapım eki (yapım eki almış haline gövde denir, gövdenin üzerine bir ek daha gelmelidir) almış olması gerekir.
Sorunun kökünde istenen yapısal özelliği belirlemek için temel kuralı hatırlamak gerekir.
2
Birinci sözcüğün (doğrultusunda) eklerini analiz etme
doğru (kök) + -l (YE) + -t (YE) + -u (YE) + -s-u-n-da (ÇE). Üç yapım eki vardır.
Sözcüğün türeme aşamalarını ve gövde durumunu belirlemek.
3
İkinci sözcüğün (bilinçli) eklerini analiz etme
bil- (kök) + -in (YE) + -ç (YE) + -li (YE). Üç yapım eki vardır.
Kökten gövdeye, gövdeden yeni bir türemiş yapıya geçişi görmek.
4
Üçüncü sözcüğün (yaşantı) eklerini analiz etme
yaş (kök) + -a (YE) + -n (YE) + -tı (YE). Üç yapım eki vardır.
Sözcüğün isim kökünden fiile, fiilden tekrar isme türetilme sürecini incelemek.
5
Dördüncü sözcüğün (gözetim) eklerini analiz etme
göz (kök) + -et (YE) + -im (YE). İki yapım eki vardır.
Gövde olan 'gözet-' yapısının bir ek daha alarak gövdeden türediğini doğrulamak.
6
Beşinci sözcüğün (devrimin) eklerini analiz etme
devir- (kök) + -im (YE) + -in (ÇE). Sadece bir yapım eki vardır.
Sözcüğün sadece bir yapım eki aldığını ve bu nedenle gövdeden türemiş olmadığını saptamak.

Anahtar Kavram

Gövdeden Türemiş Sözcük Yapısı

İpuçları

1
Bir sözcüğün gövdeden türemiş olması için üst üste en az iki tane yapım eki alması gerektiğini unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Ünlü düşmesi yaşayan sözcüklerin köklerini doğru belirlemek için sözcükler arasındaki anlam ilişkisini kurmaya çalışın.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 32Soru →

Modern kamu yönetiminde bürokratik işlemlerin (I) kaybolması, vatandaşın hizmete (II) başvurmasını kolaylaştırırken personelin süreçten (III) vazgeçmesini önler ve kurumun geleceği (IV) öngörmesi sayesinde işlem sürelerinin (V) kısalması sağlanır.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı (basit, türemiş, birleşik) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Numaralanmış sözcüklerden beşincisi olan 'kısalması' türemiş yapılıdır, diğerleri ise birleşik yapılıdır.
Metindeki beşinci sözcük olan 'kısalması', 'kısmak' fiil kökünden 'kısa' ismine, oradan da 'kısalmak' fiiline dönüşmüştür. Bünyesinde birden fazla yapım eki barındırdığı ve tek bir sözcük köküne dayandığı için 'türemiş' yapılıdır. Buna karşın; kaybolması (kayıp+ol), başvurmasını (baş+vur), vazgeçmesini (vaz+geç) ve öngörmesi (ön+gör) sözcüklerinin tamamı iki farklı kelimenin birleşmesiyle meydana geldiği için 'birleşik' yapılıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz ederek kaç sözcükten oluştuklarını belirleyin.
I (kayıp + ol-), II (baş + vur-), III (vaz + geç-), IV (ön + gör-), V (kıs- + -a + -l-)
Sözcük yapısını belirlemek için kelimenin tek bir kökten mi yoksa birden fazla sözcüğün birleşiminden mi oluştuğuna bakılmalıdır.
2
Sözcükleri yapı özelliklerine (basit, türemiş, birleşik) göre sınıflandırın.
İlk dört sözcük iki ayrı kelimenin birleşmesiyle oluştuğu için birleşik, beşinci sözcük ise yapım eki aldığı için türemiştir.
Birleşik sözcükler en az iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşurken, türemiş sözcükler köke yapım eki getirilerek oluşturulur.

Anahtar Kavram

Sözcük Yapısı (Basit, Türemiş, Birleşik)
Soru 33Soru →

Türkçede "-gan, -gen, -gın, -gin, -gun, -gün" yapım ekleri genellikle fiil kök veya gövdelerine gelerek onlardan yeni isimler türetir. Ancak bu ekler nadiren de olsa isim köklerine gelerek onlardan anlamca ilişkili yeni sözcükler oluşturabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, aldığı yapım ekinin işlevi (eklendiği kökün türü) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akademik çalışmalarda özgün bir bakış açısı yakalamak başarı için şarttır.

Cevap

Söz konusu cümlede yer alan 'özgün' sözcüğü, isim kökünden türetilmiş olması nedeniyle diğerlerinden ayrılır.
Verilen seçenekler arasında yer alan 'özgün' sözcüğü, 'öz' isim köküne getirilen '-gün' isimden isim yapım ekiyle türetilmiştir. Diğer seçeneklerdeki sözcüklerin tamamı (bitkin, yaygın, baskın, durgun) fiil köklerine getirilen fiilden isim yapım ekleriyle oluşturulmuştur. Bu durum, 'özgün' sözcüğünün aldığı ekin işlev bakımından (isimden isim türetmesi) diğerlerinden farklı olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini ve türlerini belirle.
bitkin (bit- fiili), yaygın (yay- fiili), baskın (bas- fiili), durgun (dur- fiili), özgün (öz ismi).
Ekin hangi tür köke geldiğini anlamak için kelimeyi yapısal olarak analiz etmek gerekir.
2
Sözcüklerin aldığı eklerin işlevlerini (tür değişikliğini) analiz et.
Dört seçenek fiilden isim yapım eki almışken, bir seçenek isimden isim yapım eki almıştır.
Soruda istenen 'ekin işlevi' farkını ortaya koymak için eklerin türetme yönü incelenmelidir.
3
Diğerlerinden farklı olan yapıyı tespit et.
'Özgün' sözcüğü 'isimden isim' türettiği için doğru cevaptır.
Diğer tüm seçenekler fiil köküne gelerek tür değişikliği yaparken, bu seçenek isim köküne gelmiştir.

Anahtar Kavram

Yapım Eklerinin Kök Türüne Göre İşlevleri

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde '-sal/-sel' ekinin de 'kumsal' (isimden isim) ve 'görsel' (fiilden isim) örneklerinde olduğu gibi farklı işlevlerde kullanılabileceğini unutmayınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 34Soru →

Türkçede bir sözcük yapım eki alarak "gövde" özelliği kazanır. Bir sözcüğün gövde durumundayken en az bir yapım eki daha alması durumuna ise "gövdeden türeme" adı verilir. Bazı sözcükler bu türetme süreçleri esnasında çeşitli ses olaylarına, örneğin ünlü düşmesine uğrayabilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem türetilirken ünlü düşmesine uğramış hem de gövdeden türemiş bir sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bilimsel çalışmaların ilerletilmesi için devlet teşviklerinin artırılması kararlaştırıldı.

Cevap

Bilimsel çalışmaların ilerletilmesi ifadesindeki sözcük hem ünlü düşmesine uğramış hem de gövdeden türemiştir.
Doğru seçenekte yer alan "ilerletilmesi" sözcüğü, "ileri" isim kökünden türetilmiştir. "İleri" köküne "-le" yapım eki getirildiğinde sözcüğün sonundaki "i" ünlüsü düşerek ünlü kaybı gerçekleşmiştir. Ardından bu gövdeye "-t" fiilden fiil yapım eki getirilerek sözcük gövdeden türetilmiştir. Sözcükte ayrıca "-il" ve "-me" yapım ekleri de bulunmaktadır, bu da yapının karmaşıklığını ve gövdeden türeme özelliğini pekiştirmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüğün kökünü ve aldığı ilk yapım ekini analiz etmek
"İlerletilmesi" sözcüğünün kökü "ileri" ismidir. Bu köke getirilen "-le" yapım eki ile sözcük "ilerle-" fiiline dönüşmüştür.
Türetme esnasında ünlü düşmesi olup olmadığını belirlemek için kök analizi gereklidir.
2
Ses olayını tespit etmek
"İleri" sözcüğü "-le" ekini alırken sonundaki "i" ünlüsü düşmüştür (iler-le-).
Soruda istenen ilk kriter olan ünlü düşmesinin gerçekleştiği doğrulanmalıdır.
3
Yapım eklerini sayarak gövdeden türeme durumunu kontrol etmek
"İlerle-" gövdesine sırasıyla "-t", "-il" ve "-me" yapım ekleri getirilmiştir. Sözcük birden fazla yapım eki almıştır.
Gövde halindeki bir sözcüğün (ilerle-) tekrar yapım eki alması, onun gövdeden türediğini gösterir.

Anahtar Kavram

Sözcükte Yapı: Gövdeden Türeme ve Ünlü Düşmesi

Daha Fazla Pratik

Ünlü düşmesi görülen 'yalnız', 'yanlış', 'çevre' gibi sözcüklerin yapım eki sayılarını ve kök türlerini inceleyerek pratik yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 35Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük herhangi bir yapım eki almamıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Masadaki kitapları çantasına özenle yerleştirdi.

Cevap

Masadaki kitapları çantasına özenle yerleştirdi.
Kitapları sözcüğünün kökü 'kitap'tır. Bu sözcüğe eklenen '-lar' eki çoğul eki, '-ı' eki ise belirtme durum ekidir. Her iki ek de çekim eki kategorisinde yer alır. Sözcük yeni bir anlam kazanmadığı veya türü değişmediği için herhangi bir yapım eki almamıştır ve basit yapılıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili 'kitapları' sözcüğünün kökünü belirleyin.
Sözcüğün kökü 'kitap' ismidir.
Sözcüğün anlamlı en küçük parçası 'kitap'tır.
2
Sözcüğe eklenen eklerin işlevini inceleyin.
'-lar' çoğul eki, '-ı' ise belirtme durum ekidir.
Bu ekler sözcüğün anlamını değiştirmeyen, sadece cümledeki görevini ve sayısını belirleyen çekim ekleridir.
3
Sözcüğün yapım eki alıp almadığını kontrol ederek yapı kategorisini belirleyin.
Sözcük hiç yapım eki almadığı için basit yapılıdır.
Türkçede sadece çekim eki almış veya hiç ek almamış sözcükler basit sözcük olarak kabul edilir.

Anahtar Kavram

Basit Yapılı Sözcük
Tahmini Süre:45s
Soru 36Soru →

Kamu personelinin mesleki gelişiminin (I) ilerlemesi için sürekli eğitim programları düzenlenmelidir. Güncel bilgilerle (II) beslenen bir zihin, kurum içindeki (III) oynayan dengeleri daha iyi yönetebilir. (IV) Yalnızca teorik bilgiye güvenmek, bürokrasinin (V) kıvrılan yollarında aksaklıklara yol açabilir.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, sözcük türü (isim veya fiil) bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

V numaralı 'kıvrılan' sözcüğü fiil köküne sahiptir, diğerleri ise isim köküne sahiptir.
V numaralı 'kıvrılan' sözcüğünün kökü 'kıvır-' eylemidir ve bu bir fiil köküdür. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri ('ileri', 'besi', 'oyun', 'yalın') isim soylu sözcüklerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini tespit etmek
İlerlemesi (ileri), Beslenen (besi), Oynayan (oyun), Yalnızca (yalın), Kıvrılan (kıvır-)
Sözcüğün anlamlı en küçük parçasını bulmak yapı analizinin ilk adımıdır.
2
Ses olaylarını analiz etmek
Tüm sözcüklerde türeme esnasında ünlü düşmesi meydana gelmiştir.
Ünlü düşmesi genellikle kökün türünü belirlemeyi zorlaştırır; bu yüzden kökün orijinal hali tespit edilmelidir.
3
Köklerin türlerini karşılaştırmak
I, II, III ve IV numaralı kökler isim; V numaralı kök ise fiildir.
İleri, besi, oyun ve yalın sözcükleri isimdir; kıvır- eylemi ise fiildir.

Anahtar Kavram

Sözcük köklerinde isim ve fiil ayrımı ile ünlü düşmesi

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'çevre', 'ayrım', 'uyku' gibi ünlü düşmesine uğramış sözcüklerin kök türlerini analiz ediniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 37Soru →

Edebiyatımızın (I) sararmış sayfaları arasında, toplumsal meselelere (II) kısalan bir bakış açısıyla değil, (III) kızaran bir utançla yaklaşan sanatkârlar; (IV) ağaran her yeni günde (V) gönlü zengin bir neslin hayaliyle kalem oynatmışlardır.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

"Gönlü" sözcüğü, herhangi bir yapım eki almadığı ve sadece çekim eki (iyelik eki) aldığı için yapısı bakımından basit bir sözcüktür; diğer dört sözcük ise isimden fiil yapım ekleri alarak türemiş yapı kazanmıştır.
Beşinci numaralı "gönlü" sözcüğü "gönül" köküne getirilen "-ü" iyelik eki ile kurulmuştur. İyelik ekleri çekim eki kategorisinde yer aldığı ve sözcükte herhangi bir yapım eki bulunmadığı için bu kelime basit yapılıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz et.
Sözcükler: sarı-ar-mış, kısa-l-an, kızıl-ar-an, ak-ar-an, gönül-ü.
Yapı incelemesi için kök ve ek ayrımı zorunludur.
2
Eklerin görevini (yapım veya çekim eki) belirle.
İlk dört sözcükte '-ar, -l' gibi isimden fiil yapan yapım ekleri varken, beşinci sözcükte sadece çekim eki bulunmaktadır.
Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise basittir.
3
Ses olaylarının yapı üzerindeki etkisini değerlendir.
Ünlü düşmesi veya ünsüz değişimi olsa dahi, sözcüğün yapısını belirleyen temel unsur aldığı ekin türüdür.
Ses olayları bazen kökü gizleyerek türetme sürecinin fark edilmesini zorlaştırabilir.

Anahtar Kavram

Sözcükte Yapı (Basit ve Türemiş Sözcükler)

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'besliyor', 'kokluyor', 'oynuyor' gibi ünlü düşmesi içeren türemiş fiilleri inceleyerek pratik yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 38Soru →

Türkçede bir yapım eki almış sözcüğe "gövde" adı verilir. Eğer bir sözcük, gövde durumundayken en az bir yapım eki daha alırsa "gövdeden türemiş sözcük" olarak nitelendirilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapısı bakımından "gövdeden türemiş" bir kelimedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yaşadığı son olaylardan sonra iyice yalnızlaştı.

Cevap

Cümlede geçen 'yalnızlaştı' sözcüğü, 'yalın' kökünden birden fazla yapım eki alarak türetildiği için gövdeden türemiş bir yapıdadır.
Doğru seçenekte yer alan 'yalnızlaştı' sözcüğünün kökü 'yalın' ismidir. 'Yalın' ismine getirilen '-ız' yapım ekiyle sözcük önce 'yalnız' gövdesine dönüşmüş, ardından bu gövde üzerine '-laş' isimden fiil yapım eki getirilerek sözcük gövdeden türetilmiştir. Diğer seçeneklerdeki sözcükler ise ses olaylarına uğramış olsalar da sadece birer yapım eki almışlardır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz etmek
Sözcük kökleri: yeşil, sızı, yalın, oyun, sarı.
Gövdeden türeme durumunu belirlemek için önce kök ve gövde ayrımı yapılmalıdır.
2
Yapım eklerini ve ses olaylarını belirlemek
Yeşerdi (yeşil-er), sızladı (sızı-la), oynadı (oyun-a), sarardı (sarı-ar) sözcüklerinde ünlü/ünsüz düşmesiyle birlikte tek yapım eki vardır. Yalnızlaştı (yalın-ız-laş) sözcüğünde ise iki yapım eki bulunmaktadır.
Sözcükte Yapı sorularında ses olayları genellikle kökü maskeleyerek öğrenciyi yanıltmayı amaçlar.
3
Gövdeden türemiş olanı seçmek
Yalnızlaştı sözcüğü 'yalın' (kök) -> 'yalnız' (gövde) -> 'yalnızlaş' (gövdeden türemiş) şeklinde analiz edilir.
Tanıma göre gövde üzerine gelen her yeni yapım eki, sözcüğü gövdeden türemiş yapar.

Anahtar Kavram

Gövdeden Türemiş Sözcük Yapısı
Soru 39Soru →

Kamu yönetimindeki (I) ilerleyişin temelinde, liyakat esaslı (II) benimsenen değerlerin (III) önemini kavramak ve kurumsal (IV) birikimi (V) çevresel dinamiklerle harmanlamak yatar.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Cümledeki beşinci numaralı 'çevresel' sözcüğünün kökü fiil soyluyken, diğer sözcüklerin kökleri isim soyludur.
Beşinci numaralı 'çevresel' sözcüğünün kökü 'çevir-' fiilidir. Sözcük, 'çevir-' fiilinden '-e' yapım ekiyle 'çevre' ismine dönüşmüş, ardından '-sel' ekiyle tekrar türetilmiştir. Diğer tüm sözcüklerin kökleri ise isim soyludur.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) tespit etme
I: ileri, II: ben, III: ön, IV: bir, V: çevir-
Sözcük yapısı analizinde kök, ekler atıldıktan sonra kalan ve sözcüğün tamamıyla anlam ilişkisi bulunan en küçük birimdir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) belirleme
İleri (İsim), Ben (Zamir-İsim), Ön (İsim), Bir (Sayı-İsim), Çevir- (Fiil)
Kökün sonuna '-mak/-mek' eki getirilerek fiil olup olmadığı kontrol edilir.
3
Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı bulma
V numaralı sözcüğün kökü fiil, diğerleri isimdir.
Analiz sonucunda dört sözcüğün isim soylu, bir sözcüğün fiil soylu olduğu görülmektedir.

Anahtar Kavram

Sözcükte Kök Türü Analizi

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin köklerini bulduktan sonra 'mak/mek' mastar ekini getirerek 'çevirmek' (anlamlı-fiil), 'ilerimek' (anlamsız-isim), 'benmek' (anlamsız-isim), 'önmek' (anlamsız-isim), 'birmek' (anlamsız-isim) testi uygulanabilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 40Soru →

Kamu personelinin görev tanımları yapılırken liyakat esas alınmalı, her bir çalışanın kurum içinde (I) beslenen aidiyet duygusu pekiştirilmelidir. Hizmetin (II) ilerlemesi adına yapılan çalışmaların (III) oynadığı kritik rol, personelin kendini (IV) yalnız hissetmediği bir ortamda daha görünür kılınacaktır. Zira yönetim süreçlerinde yapılan küçük (V) yanlışlıklar, bazen büyük verimlilik kayıplarına yol açabilmektedir.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Parçadaki V numaralı "yanlışlıklar" sözcüğü fiil köküne sahipken diğerleri isim köküne sahiptir.
V numaralı seçenek olan "yanlışlıklar" sözcüğünün kökü "yanıl-" fiilidir. Sözcük türetilirken "ı" ünlüsü düşmüştür. Diğer sözcüklerin kökleri ise şöyledir: I (besi - isim), II (ileri - isim), III (oyun - isim), IV (yalın - isim). Bu nedenle V numaralı sözcük kökünün türü bakımından diğerlerinden ayrılır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin yapısal analizi yapılarak köklerini tespit etmek.
Tüm sözcüklerin türetilirken ünlü düşmesine uğradığı görülür.
Sözcüklerin orijinal kök hallerine ulaşmak için üzerlerindeki ekleri ve meydana gelen ses olaylarını belirlemek gerekir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) sınıflandırmak.
besi (isim), ileri (isim), oyun (isim), yalın (isim), yanıl- (fiil).
Sözcük kökleri, aldıkları eklere ve anlam ilişkisine göre isim veya fiil olarak ayrılır.
3
Farklı kök türüne sahip olan sözcüğü belirlemek.
V numaralı seçenek fiil köküdür.
Soru kökünde istenen farklı olan türü bulmaktır.

Anahtar Kavram

Sözcüklerde kök türü (isim/fiil) analizi ve ses olaylarının kök tespiti üzerindeki etkisi.

Daha Fazla Pratik

Sözcük köklerini belirlerken kök ile gövde arasındaki anlam ilişkisini kurmaya ve ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması gibi ses olaylarını takip etmeye özen gösterin.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 2 / 6Sonraki
Sözcükte Yapı Alıştırma Soruları — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 2 | Examkin