Examkin

Yasama

802 soru

Soru 281Soru →

1982 Anayasası’na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından alınan 'parlamento kararları' kural olarak yargısal denetim dışındadır. Ancak anayasal sistemimizde, hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak belirli kararlar için bu kurala istisnalar getirilmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi hem hukuki niteliği bakımından bir parlamento kararıdır hem de bu karara karşı 'herhangi bir milletvekilinin' doğrudan Anayasa Mahkemesine iptal başvurusunda bulunma yetkisi vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir milletvekilinin yasama dokunulmazlığının kaldırılması

Cevap

Bir milletvekilinin yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin karar
Doğru seçenek, TBMM'nin aldığı bir parlamento kararı olan ve Anayasa'nın 85. maddesi gereği hem ilgili milletvekilinin hem de meclisin diğer tüm üyelerinin doğrudan Anayasa Mahkemesine taşıyabildiği 'yasama dokunulmazlığının kaldırılması' işlemini ifade etmektedir. Bu durum, parlamento kararlarının yargısal denetim dışı olması kuralının üç istisnasından (diğerleri İçtüzük ve milletvekilliğinin düşmesi) biridir ve başvuru hakkı meclisin her bir üyesine tanınmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin hukuki niteliğini belirlemek
Yasama dokunulmazlığının kaldırılması bir 'parlamento kararı'dır.
Meclisin kendi üyeleri hakkındaki kararları kanun değil, parlamento kararı niteliğindedir.
2
Yargısal denetim yolunu kontrol etmek
Anayasa'nın 85. maddesi bu işleme karşı yargı yolunu açık tutmuştur.
Anayasa, dokunulmazlığın kaldırılması veya milletvekilliğinin düşmesi gibi durumlarda kişisel hakların korunması için özel bir denetim öngörür.
3
Başvuru ehliyetini analiz etmek
İlgili milletvekili veya 'başka herhangi bir milletvekili' 7 gün içinde başvurabilir.
Anayasa m. 85, bu konuda sadece doğrudan ilgiliye değil, meclisin tüm üyelerine iptal isteme hakkı tanıyarak geniş bir denetim imkanı sağlar.

Anahtar Kavram

Parlamento Kararlarında Yargısal Denetim İstisnaları ve Başvuru Usulü

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesinin parlamento kararları üzerindeki denetim sürelerini (7 gün başvuru, 15 gün karar) tekrar gözden geçirin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 282Soru →

1982 Anayasası’na göre milletvekilliğinin sona ermesi ve bu sürece ilişkin yargısal denetim ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milletvekilliğinin devamsızlık sebebiyle düşürülmesine ilişkin TBMM Genel Kurulu kararı, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile alınır ve bu karara karşı yedi gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulabilir.

Cevap

Milletvekilliğinin devamsızlık sebebiyle düşürülmesine ilişkin TBMM Genel Kurulu kararının üye tamsayısının salt çoğunluğu ile alınması ve yargı denetimine tabi olması ifadesi doğrudur.
Doğru ifade, devamsızlık nedeniyle milletvekilliğinin düşürülmesinde üye tamsayısının salt çoğunluğunun (301) gerektiğini ve bu kararın Anayasa Mahkemesi denetimine tabi olduğunu belirtmektedir. Anayasa'nın 84/4 maddesi karar yeter sayısını, 85. maddesi ise bu karara karşı 7 gün içinde AYM'ye başvuru hakkını düzenler.

Adım Adım Çözüm

1
Devamsızlık nedeniyle düşme usulünü incelemek
Bir ay içinde toplam beş birleşim günü özürsüz veya izinsiz katılmama durumu tespit edilir.
Anayasa 84/4 maddesindeki şartları belirlemek için.
2
Karar yeter sayısını doğrulamak
Bu durumun tespiti halinde Genel Kurul, üye tamsayısının salt çoğunluğu (en az 301 milletvekili) ile düşme kararı verir.
Anayasa'nın bu özel durum için nitelikli çoğunluk arayıp aramadığını kontrol etmek için.
3
Yargısal denetim mekanizmasını kontrol etmek
Anayasa'nın 85. maddesi; 84. maddenin 1 (istifa), 3 (bağdaşmazlık) ve 4 (devamsızlık) fıkralarına göre alınan kararlara karşı yargı yolunu açmıştır.
Hangi parlamento kararlarının AYM denetimine tabi olduğunu netleştirmek için.

Anahtar Kavram

Milletvekilliğinin Düşürülmesinde Nitelikli Çoğunluk ve Yargı Yolu Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Milletvekilliği dokunulmazlığının kaldırılması ile üyeliğin düşürülmesi arasındaki usul ve yargı yolu benzerliklerini karşılaştırınız.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 283Soru →

1982 Anayasası’nda düzenlenen yasama bağışıklıkları kapsamında "yasama sorumsuzluğu" ile "yasama dokunulmazlığı" arasındaki temel farklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yasama dokunulmazlığı milletvekilini sadece cezai nitelikteki işlemlerden korurken; yasama sorumsuzluğu, Meclis çalışmalarındaki faaliyetlerden dolayı hem cezai hem de hukuki (tazminat) sorumluluğu engelleyen mutlak bir koruma sağlar.

Cevap

Yasama dokunulmazlığı sadece cezai işlemlerden koruma sağlayan ve kaldırılabilen bir kurumken; yasama sorumsuzluğu, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerden dolayı hem cezai hem de hukuki sorumluluğu engelleyen, mutlak ve sürekli bir bağışıklıktır.
Yasama dokunulmazlığı, milletvekilini sadece hapis cezası veya tutuklama gibi cezai yaptırımlardan koruyan, Meclis kararıyla kaldırılabilen geçici bir korumadır. Buna karşılık yasama sorumsuzluğu, milletvekilinin Meclis'teki söz ve oyları nedeniyle hem ceza almasını hem de tazminat ödemesini engelleyen, görevden sonra da devam eden mutlak bir koruma sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Yasama sorumsuzluğu ve yasama dokunulmazlığının niteliklerini karşılaştır.
Sorumsuzluğun 'mutlak ve sürekli', dokunulmazlığın ise 'nisbi ve geçici' olduğu saptanır.
Bağışıklıkların süre ve kaldırılabilirlik özelliklerini ayırt etmek temel kuraldır.
2
Bağışıklıkların hukuki kapsamını (cezai vs. hukuki) incele.
Yasama dokunulmazlığının hukuk (tazminat) davalarını engellemediği, sorumsuzluğun ise tazminat sorumluluğunu da kapsadığı görülür.
1982 Anayasası'nın 83. maddesine göre dokunulmazlık sadece cezai süreci (yargılanma vb.) dondurur.

Anahtar Kavram

Yasama Bağışıklıklarının Karşılaştırılması

Alternatif Yöntem

Bağışıklıkları 'İçerik (Söz/Oy)' ve 'Dışarıdaki Suç' olarak ikiye ayırarak hatırlamak çözümü kolaylaştırır. İçerik koruması (Sorumsuzluk) her zaman daha güçlü ve kapsamlıdır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 284Soru →

1982 Anayasası’nın güncel hükümleri uyarınca, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından kabul edilen kanunların Cumhurbaşkanı tarafından incelenmesi ve bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderilmesi (veto) süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Meclis, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse, Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlamakla yükümlüdür.

Cevap

Türkiye Büyük Millet Meclisi, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğu (301) ile aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlamak zorundadır.
Doğru ifade, Meclis'in Cumhurbaşkanı tarafından veto edilen bir kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğu olan en az 301 milletvekilinin oyuyla, hiçbir değişiklik yapmadan ('aynen') tekrar kabul etmesi durumunda, Cumhurbaşkanı'nın bu kanunu Resmî Gazete'de yayımlamak zorunda olduğunu belirtir. Bu, yasama organının yürütme üzerindeki 'ısrar' yetkisidir.

Adım Adım Çözüm

1
Kanunun Cumhurbaşkanı'na gönderilmesi
Meclis'te kabul edilen kanun incelenmek üzere Cumhurbaşkanı'na sunulur (15 günlük süre başlar).
Anayasa uyarınca yürütmenin başı kanunları yayımlama veya geri gönderme yetkisine sahiptir.
2
Geri gönderme (Veto) yetkisinin analizi
Cumhurbaşkanı bütçe kanunları hariç tüm kanunları gerekçesiyle Meclise geri gönderebilir.
Bütçe kanunları, devlet faaliyetlerinin devamlılığı için veto edilemeyen özel kanunlardır.
3
Meclis'te 'Aynen Kabul' şartının kontrolü
Meclis'in kanunda ısrar edebilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğu (600/2+1=301600 / 2 + 1 = 301) gereklidir.
2017 değişikliği ile ısrar karar yeter sayısı zorlaştırılarak yasama ve yürütme arasında denge kurulmuştur.
4
Yayımlama zorunluluğunun tespiti
301 oyla aynen kabul edilen kanun tekrar Cumhurbaşkanı'na gider ve Cumhurbaşkanı bu sefer yayımlamak zorundadır.
Anayasa Madde 89 hükmü uyarınca Meclis'in nitelikli iradesi Cumhurbaşkanı'nın veto yetkisini aşar.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanı'nın Kanunları Yayımlama ve Veto Yetkisi (Madde 89)

İpuçları

1
Bütçe kanunlarının yasama sürecindeki özel konumunu ve veto edilip edilemeyeceğini hatırlayın.
2
2017 anayasa değişiklikleri ile TBMM'nin bir kanunda ısrar etmesi (aynen kabul) için gereken oy sayısının artırıldığını (301) düşünün.
3
Cumhurbaşkanı'nın veto ettiği bir kanun Meclis tarafından değiştirilirse, bu metnin artık 'aynen kabul' sayılamayacağına dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

Kanunların yargısal denetimi (Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açılması) ve Parlamento Kararları ile Kanunlar arasındaki farkları çalışmak konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 285Soru →

1982 Anayasası'na göre, seçilmeye engel bir suçtan dolayı kesin hüküm giyen bir milletvekilinin milletvekilliği sıfatının sona ermesi süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kesin mahkeme kararının TBMM Genel Kurulu'na bildirilmesiyle kendiliğinden sona erer.

Cevap

Kesin mahkeme kararının TBMM Genel Kurulu'na bildirilmesiyle kendiliğinden sona erer.
1982 Anayasası'nın 84. maddesine göre; milletvekilliğinin kesin hüküm giyme veya kısıtlılık halinde sona ermesi, bu konudaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle kendiliğinden gerçekleşir. Bu süreçte herhangi bir oylama yapılmaz; Meclis sadece yargı kararının kesinleştiği bilgisini Genel Kurul'a ilan eder.

Adım Adım Çözüm

1
Düşme nedeninin hukuki niteliğini belirle.
Kesin hüküm giyme, yargı organının verdiği ve kesinleşmiş bir karara dayanır.
Anayasa, düşme nedenlerini 'Meclis Kararı Gerekenler' ve 'Kendiliğinden/Bildirimle Düşenler' olarak ayırmıştır.
2
Anayasal prosedürü hatırla.
Kesin hüküm ve kısıtlılık durumlarında oylama yapılmaz, bildirim yeterlidir.
Yargı kararı kesinleştiği için TBMM'nin bu konuda bir takdir yetkisi veya oylama yapma hakkı bulunmaz.
3
Doğru zamanlamayı tespit et.
Üyelik, kararın Genel Kurul'da okunması (bildirilmesi) ile düşer.
Milletvekilinin meclis çalışmalarından hukuken el çektirilmesi için resmi bildirimin yapılması kurucu unsurdur.

Anahtar Kavram

Milletvekilliğinin Sona Ermesi Usulleri

İpuçları

1
Milletvekilliğinin sona ermesinde bazı durumlar Meclis kararı (oylama) gerektirirken, bazıları sadece bir bildirimle gerçekleşir.
2
Kesinleşmiş bir yargı kararı söz konusu olduğunda, TBMM'nin bu kararı oylayarak 'geçersiz' kılma yetkisi olamaz; bu yüzden sadece bildirim yapılır.
3
Kararın Genel Kurul'da okunması üyeliğin düşmesi için yeterli ve gerekli olan hukuki işlemdir.

Daha Fazla Pratik

Milletvekilliği düşürülen kişinin bu karara karşı Anayasa Mahkemesi'ne başvurma süresi ve mahkemenin karar verme süresini inceleyiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 286Soru →

1982 Anayasası’nda TBMM’nin irade açıklamaları "kanun" ve "parlamento kararı" olmak üzere iki temel kategoride ele alınmıştır. Bu iki işlem türü; kabul usulleri, Cumhurbaşkanının süreçteki rolü ve yargısal denetim mekanizmaları bakımından farklı hukuksal rejimlere tabidir.

Buna göre, TBMM'nin işlemleriyle ilgili aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yasama dokunulmazlığının kaldırılması işlemi bir parlamento kararı olmasına rağmen özel bir yargısal denetime tabiyken; TBMM İçtüzüğü bir kanun niteliğinde olduğu için Anayasa Mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir.

Cevap

Yasama dokunulmazlığının kaldırılması ve TBMM İçtüzüğü'nün hukuki niteliklerini karşılaştıran seçenek yanlıştır çünkü her iki işlem de parlamento kararıdır.
Seçeneklerde belirtilen hatalı bilgi, TBMM İçtüzüğü'nün bir 'kanun' olarak tanımlanmasıdır. TBMM İçtüzüğü, TBMM'nin kendi iç işleyişini düzenlediği ve tek taraflı iradesiyle ortaya koyduğu bir 'parlamento kararı'dır. Her ne kadar Anayasa Mahkemesi'nde iptal davasına konu edilebilse de, bu durum onun hukuki niteliğini değiştirmez. Yasama dokunulmazlığının kaldırılması ise özel bir denetim usulüne (Anayasa m. 85) tabi bir diğer parlamento kararıdır.

Adım Adım Çözüm

1
TBMM işlemlerinin hukuki niteliklerini sınıflandır.
İçtüzük, Dokunulmazlığın Kaldırılması, Savaş İlanı ve Seçimlerin Yenilenmesi gibi işlemler 'Parlamento Kararı'dır. Bütçe, Kesin Hesap ve Andlaşmaların Uygun Bulunması ise 'Kanun'dur.
İşlemin tabi olduğu yargısal ve idari rejimi belirlemek için bu ayrım kritiktir.
2
Parlamento kararlarının yargısal denetim istisnalarını incele.
Normalde parlamento kararlarına karşı yargı yolu kapalıdır. Ancak üç istisna vardır: İçtüzük, Dokunulmazlığın Kaldırılması ve Milletvekilliğinin Düşmesi.
Yargısal denetim usullerindeki farkları ayırt etmek gerekir.
3
İçtüzük ve Kanun arasındaki teknik farkı analiz et.
İçtüzük, Anayasa Mahkemesi'nde tıpkı kanunlar gibi 'İptal Davası'na (norm denetimi) konu edilir. Ancak bu durum onun 'Parlamento Kararı' olan hukuki niteliğini değiştirmez.
Öğrencilerin en çok düştüğü hata, yargısal denetim yolu aynı olan işlemlerin türünü de aynı saymalarıdır.

Anahtar Kavram

İçtüzüğün Hukuki Niteliği ve Yargısal Denetimi

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi'nin parlamento kararlarını denetlerken kullandığı 'Özel Denetim' (m. 85) ve 'Norm Denetimi' (m. 148) arasındaki farkları inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 287Soru →

Milletvekili genel seçimleri sonucunda bir seçim çevresinden milletvekili seçildiği ilan edilen ve İl Seçim Kurulundan mazbatasını (seçim tutanağını) alan bir kişi, TBMM Genel Kurulunda henüz ant içmeden önce bir suç işlediği iddiasıyla yargılanmak istenmiştir.

Bu kişinin hukuki durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milletvekilliği sıfatını kazandığı andan itibaren yasama dokunulmazlığı kapsamında koruma altına alınmıştır; TBMM kararı olmadıkça sorgulanamaz veya tutuklanamaz.

Cevap

Milletvekilliği sıfatını kazandığı andan itibaren yasama dokunulmazlığı kapsamında koruma altına alınmıştır; TBMM kararı olmadıkça sorgulanamaz veya tutuklanamaz.
Milletvekilliği sıfatı, İl Seçim Kurulu tarafından düzenlenen seçim tutanağı (mazbata) ile kazanılır. 1982 Anayasası uyarınca, yasama dokunulmazlığı milletvekilliği sıfatının kazanılmasıyla birlikte başlar ve kişinin henüz mecliste ant içmemiş olması bu korumadan yararlanmasına engel teşkil etmez. Dolayısıyla, henüz ant içmemiş bir milletvekili de meclis kararı olmaksızın sorgulanamaz, tutuklanamaz ve yargılanamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Milletvekilliği sıfatının kazanılma anını belirleme
Sıfat, İl Seçim Kurulu tarafından mazbatanın düzenlendiği an kazanılır.
Anayasal düzende temsil yetkisi seçimle başlar.
2
Yasama dokunulmazlığının başlangıcını saptama
Dokunulmazlık, milletvekilliği sıfatının kazanılmasıyla birlikte (ant içmeden önce) başlar.
1982 Anayasası Madde 83'e göre seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen vekilin meclis kararı olmadan yargılanamaması esastır.
3
Ant içmenin hukuki etkisini ayırt etme
Ant içme, milletvekilliği sıfatını kazandırmaz; sadece yasama görevlerinin (oy kullanma, söz hakkı) ifasına izin verir.
Sıfat ve yetki arasındaki ayrımı yapmak hukuki statünün belirlenmesi için şarttır.

Anahtar Kavram

Milletvekilliği Sıfatının Kazanılması vs. Yasama Görevine Başlama Ayrımı
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 288Soru →

Bir milletvekilinin, Meclis çalışmalarındaki bir konuşması nedeniyle kendisine karşı açılan "manevi tazminat davası" ile seçimden önce işlediği iddia edilen bir yaralama suçu nedeniyle yürütülen "ceza soruşturması" karşısındaki hukuki durumu, 1982 Anayasası'ndaki yasama bağışıklıkları açısından aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Meclis'teki konuşması nedeniyle yasama sorumsuzluğu kapsamında tazminat ödemez; yaralama suçu için ise dokunulmazlığı kaldırılmadıkça sorgulanamaz.

Cevap

Milletvekili, Meclis'teki konuşması nedeniyle yasama sorumsuzluğu kapsamında hem cezai hem de hukuki (tazminat) sorumluluktan korunur; seçimden önceki yaralama suçu iddiası için ise yasama dokunulmazlığı nedeniyle TBMM kararı olmadıkça sorgulanamaz.
Doğru ifadeye göre, yasama sorumsuzluğu milletvekilini Meclis'teki sözleri nedeniyle hem hapis cezası hem de tazminat ödeme riskine karşı tam olarak korur. Öte yandan, yasama dokunulmazlığı milletvekilinin bir suç iddiasıyla (yaralama gibi) adli makamlarca işleme tabi tutulmasını, TBMM Genel Kurulu tarafından bu dokunulmazlık kaldırılmadığı sürece engeller.

Adım Adım Çözüm

1
Yasama sorumsuzluğunun kapsamını belirle.
Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşünceleri kapsar; mutlak ve süreklidir; hem cezai hem de tazminat sorumluluğunu engeller.
Milletvekilinin meclis faaliyetlerinde tam bir ifade özgürlüğüne sahip olması amaçlanır.
2
Yasama dokunulmazlığının kapsamını belirle.
Milletvekilinin seçimden önce veya sonra işlediği iddia edilen suçları kapsar; geçicidir ve TBMM tarafından kaldırılabilir; sadece cezai işlemleri (sorgulama, tutuklama, yargılama) kapsar.
Milletvekilinin asılsız suçlamalarla yasama faaliyetinden alıkonulmasını önlemek amaçlanır.
3
Senaryodaki durumları bağışıklıklarla eşleştir.
Meclis konuşması -> Yasama Sorumsuzluğu (tazminat ödemez). Yaralama suçu -> Yasama Dokunulmazlığı (Meclis kararı olmadan sorgulanamaz).
Anayasa'nın 83. maddesindeki hükümlerin somut olaya uygulanması gerekir.

Anahtar Kavram

Yasama Sorumsuzluğu ile Yasama Dokunulmazlığı Arasındaki Farklar

Daha Fazla Pratik

Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına karşı milletvekilinin Anayasa Mahkemesi'ne başvurma sürecini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 289Soru →

1982 Anayasası ve yerleşik yargı içtihatlarına göre, milletvekili seçilen bir kişinin 'milletvekilliği sıfatını' kazandığı an aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İl seçim kurulu tarafından hazırlanan tutanağın (mazbata) düzenlendiği an

Cevap

İl seçim kurulu tarafından hazırlanan tutanağın (mazbata) düzenlenmesiyle milletvekilliği sıfatı kazanılır.
Milletvekilliği sıfatı, il seçim kurulunun seçimi kazanan adaya mazbatasını (tutanak) düzenlediği anda kazanılır. Bu andan itibaren ilgili kişi 'milletvekili' statüsüne geçer ve Anayasa'nın 83. maddesinde düzenlenen yasama dokunulmazlığından yararlanmaya başlar.

Adım Adım Çözüm

1
Milletvekilliği sürecindeki aşamaları ayırmak.
Sıfatın kazanılması ve göreve başlama iki farklı hukuki andır.
Anayasal düzende dokunulmazlığın başlangıcı ile meclis çalışmalarına katılım farklı şartlara bağlanmıştır.
2
Sıfatın kazanılma anını belirlemek.
İl seçim kurulu tutanağı (mazbata) düzenlediği an kişi 'milletvekili' olur.
Seçilme yeterliliği ve seçim sonucu bu belge ile resmiyet kazanır; kişi bu andan itibaren dokunulmazlık zırhına bürünür.
3
Göreve başlama şartını kontrol etmek.
Mecliste yemin etmek göreve başlamanın şartıdır.
Yemin etmeyen milletvekili sıfatını korusa da yasama faaliyetlerinde (oy kullanma, söz alma) bulunamaz.

Anahtar Kavram

Milletvekilliği Sıfatının Kazanılması vs. Göreve Başlama

İpuçları

1
Milletvekilliği sıfatının kazanılması ile meclis çalışmalarına başlanması farklı olaylardır.
2
Bir kişi milletvekili seçildiğinde meclise gitmeden önce dokunulmazlık kazanır. Bu dokunulmazlığı sağlayan belgeye odaklanın.
3
Milletvekilliği sıfatı il seçim kurulu tutanağı (mazbata) ile kazanılırken, göreve başlama TBMM Genel Kurulu'ndaki yemin ile olur.

Daha Fazla Pratik

Yemin etmeyen bir milletvekilinin hangi haklardan yararlanıp hangilerinden yararlanamayacağını inceleyiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 290Soru →

1982 Anayasası'nın 7878. maddesinde düzenlenen ara seçim hükümleri uyarınca; TBMM üye tamsayısının yüzde beşinin boşalması (3030 milletvekili) durumu ile bir ilin veya seçim çevresinin Mecliste hiç üyesinin kalmaması durumu arasındaki hukuki farklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üye tamsayısının yüzde beşinin boşalması halinde seçimlere bir yıl kala ara seçim yapılamazken, bir seçim çevresinin temsilcisiz kalması halinde bu kısıtlama uygulanmaz.

Cevap

Üye tamsayısının yüzde beşinin boşalması halinde genel seçimlere bir yıl kala ara seçim yapılamazken, bir seçim çevresinin temsilcisiz kalması durumunda bu kısıtlama uygulanmaz.
1982 Anayasası'na göre ara seçimlerde üç farklı senaryo vardır: 1) Genel kural (30 ay geçmeli, 1 yıl kalmamalı), 2) %5 boşalma (30 ay şartı aranmaz ama 1 yıl kalmama şartı devam eder), 3) Bir yerin temsilcisiz kalması (hiçbir süre şartı aranmaz). Dolayısıyla, yüzde beşlik boşalma ile temsilcisiz kalma arasındaki en net hukuki fark, seçime bir yıl kala ara seçim yapılıp yapılamayacağıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Ara seçim genel kuralını belirleme
Genel kural: Seçimlerden 3030 ay geçmedikçe ve seçime 11 yıl kala ara seçim yapılamaz.
Anayasa'nın 7878. maddesindeki temel sınırlamaları hatırlamak gerekir.
2
%5 boşalma istisnasını inceleme
%5 boşalmada 3030 aylık yasak kalkar ancak 11 yıllık yasak devam eder.
Anayasa'daki 'Bu halde dahi genel seçimlere bir yıl kala ara seçim yapılamaz' hükmü bu istisna için geçerlidir.
3
Temsilcisiz kalma istisnasını inceleme
Bu durumda hiçbir süre kısıtlaması (3030 ay ve 11 yıl) uygulanmaz.
Temsil hakkının kutsallığı gereği, Anayasa bu durum için özel ve en geniş istisnayı tanımıştır (9090 gün kuralı).
4
İki durumu karşılaştırarak farkı bulma
Temel fark, 'seçime 11 yıl kala' seçim yapılıp yapılamayacağıdır.
Seçenekler arasında bu nüansı doğru veren ifadeyi işaretlemek soruyu çözer.

Anahtar Kavram

Ara Seçim İstisnaları ve Süre Sınırları

Daha Fazla Pratik

Seçimlerin ertelenmesi (geri bırakılması) nedeninin sadece 'Savaş' olduğunu ve ara seçim istisnalarıyla karıştırılmaması gerektiğini unutmayınız.
Tahmini Süre:1m 45s
Soru 291Soru →

1982 Anayasası’na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlık Divanı'nın oluşumu ve çalışma esasları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Siyasi parti grupları, Meclis Başkanlığı için aday gösteremezler.

Cevap

Siyasi parti gruplarının Meclis Başkanlığı için aday gösteremeyeceğini belirten ifade doğrudur.
1982 Anayasası'nın 94. maddesine göre, siyasi parti gruplarının Meclis Başkanlığı için aday göstermesi açıkça yasaklanmıştır. Bu kural, Meclis Başkanı'nın partiler üstü ve tarafsız konumunu pekiştirmek amacıyla getirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
TBMM Başkanlık Divanı'nın siyasi yapısını analiz et.
Divan; Meclis Başkanı, Başkanvekilleri, Katip Üyeler ve İdare Amirlerinden oluşur.
Divan'ın kimlerden oluştuğunu bilmek temel kuraldır.
2
Meclis Başkanı seçim sürecini hatırla.
Seçim 4 turludur: 1. ve 2. Turda 2/32/3 (400400), 3. Turda salt çoğunluk (301301), 4. Turda en çok oy alan seçilir.
Seçim yeter sayıları KPSS'de sıkça sorulan teknik bir detaydır.
3
Siyasi tarafsızlık kurallarını değerlendir.
Meclis Başkanı ve oturumu yöneten Başkanvekili oy kullanamaz; ayrıca siyasi parti grupları Başkanlık için aday belirleyemez.
Başkanlık makamının tarafsızlığını korumak için getirilen anayasal yasakları belirlemek gerekir.

Anahtar Kavram

Meclis Başkanlık Divanı'nın Tarafsızlığı ve Seçim Usulü

İpuçları

1
Meclis Başkanı seçilirken siyasi partilerin kurumsal bir aday sunma yetkisi var mıdır?
2
Başkanlık Divanı seçimlerinin görev sürelerini (2+kalan süre) ve 4. turdaki 'en çok oy' kuralını düşünün.
3
Anayasa m. 94: 'Siyasi parti grupları Başkanlık için aday gösteremezler' hükmü tarafsızlık için kritiktir.

Daha Fazla Pratik

Meclis Başkanvekillerinin oy kullanma durumlarını, oturum yönetip yönetmeme kriterine göre tekrar gözden geçirin.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 292Soru →

1982 Anayasası'na göre, Cumhurbaşkanı tarafından bir kez daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderilen bir kanunun, Meclis tarafından herhangi bir değişiklik yapılmadan 'aynen kabul' edilebilmesi için gereken asgari üye sayısı ve bu sürecin hukuki sonucuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Meclis, geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğu ile aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı kanunu yayımlamak zorundadır.

Cevap

Türkiye Büyük Millet Meclisi, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen bir kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğu (en az 301 milletvekili) ile herhangi bir değişiklik yapmadan kabul ederse, Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlamak zorundadır.
Doğru ifadeye göre, TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (301301) kanunu aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlamakla yükümlüdür. Bu kural, yasama organının yürütme karşısındaki üstünlüğünü ve kanun yapma yetkisinin asilliğini korumaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cumhurbaşkanının veto yetkisini analiz etme
Cumhurbaşkanı kanunları 15 gün içinde yayımlar veya bir daha görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderir.
Anayasa'nın 89. maddesi kanunların yayımlanma sürecini düzenler.
2
Aynen kabul şartını belirleme
Meclisin kanunu değiştirmeden tekrar göndermesi durumunda üye tamsayısının salt çoğunluğu (600/2+1=301600/2 + 1 = 301) şartı aranır.
2017 değişikliği ile basit çoğunluk yerine nitelikli bir salt çoğunluk getirilmiştir.
3
İstisnai durumları kontrol etme
Bütçe kanunlarının geri gönderilemeyeceği kuralı hatırlanmalıdır.
Kanun yapım sürecinde Bütçe Kanunu genel prosedürün dışındadır.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanının Kanunları Geri Gönderme Yetkisi ve Meclisin Israr Yetkisi

İpuçları

1
Cumhurbaşkanının bütçe kanunları üzerindeki yetkisini ve 2017 anayasa değişikliklerini düşünün.
2
Israr (aynen kabul) sürecinde gereken oy sayısı basit bir çoğunluk mudur yoksa üye tamsayısına mı endekslidir?

Daha Fazla Pratik

Cumhurbaşkanının kanunları yayımlama süresi ile Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açma sürelerini karşılaştırın.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 293Soru →

1982 Anayasası ve ilgili seçim mevzuatı uyarınca, milletvekili seçilen bir kişinin bu unvanı resmen elde etmesi ile bu unvanın sağladığı yetkileri kullanmaya başlaması farklı hukuki anlara bağlanmıştır. Buna göre, bir kişinin 'milletvekili sıfatını' kazandığı an aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İl seçim kurulu tarafından seçim tutanağının (mazbata) düzenlendiği an

Cevap

İl seçim kurulu tarafından seçim tutanağının (mazbata) düzenlendiği an
Milletvekilliği sıfatı, ilgili seçim çevresinde seçimi kazanan adaya il seçim kurulu tarafından seçim tutanağının (mazbata) düzenlendiği andan itibaren kazanılır. Bu andan itibaren kişi 'milletvekili' unvanını alır ve yasama dokunulmazlığı gibi haklardan yararlanmaya başlar.

Adım Adım Çözüm

1
Milletvekilliği sıfatının (unvanının) hukuken başlangıç anını tespit etme
Sıfatın kazanılması mazbatanın düzenlenmesine bağlıdır.
Anayasa ve Yargıtay içtihatları, seçilme yeterliliğine sahip adayın mazbatayı almasıyla milletvekili sıfatının başlayacağını belirtir.
2
Sıfatın kazanılması ile göreve başlama ayrımını yapma
Sıfat mazbatayla kazanılır, göreve başlama ise ant içme ile olur.
Milletvekili, ant içmeden önce de milletvekilidir ancak yasama çalışmalarına katılamaz.

Anahtar Kavram

Milletvekilliği Sıfatının Kazanılma Anı

Alternatif Yöntem

Hukukta 'unvan' (sıfat) ile 'fonksiyon' (görev) ayrımını yaparak; unvanın tescil (mazbata) ile, fonksiyonun ise usul (yemin) ile başladığını hatırlamak soruyu kolaylaştırır.
Tahmini Süre:30s
Soru 294Soru →

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından alınan parlamento kararları kural olarak yargısal denetim dışındadır. Ancak 19821982 Anayasası, hukuk devleti ilkesi gereği üç spesifik kararın Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenmesine imkân tanımıştır. Bu kararların denetim usulleri (başvuru süreleri ve denetim kapsamı) ise birbirinden farklı kurallara bağlanmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Anayasa Mahkemesi tarafından kanunlar ile aynı denetim rejimine tabi tutularak (şekil ve esas bakımından soyut norm denetimi) denetlenebilen yegâne parlamento kararıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: TBMM İçtüzüğü'nde yapılan değişiklikler

Cevap

Meclis İçtüzüğü'nde yapılan değişiklikler, parlamento kararları arasında kanunlar gibi şekil ve esas bakımından soyut norm denetimine (iptal davasına) tabi olan tek işlemdir.
TBMM İçtüzüğü, TBMM'nin kendi iç işleyişini düzenleyen normatif bir işlemdir. 1982 Anayasası'nın 148148. maddesi uyarınca, Anayasa Mahkemesi kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler. Diğer iki denetlenebilir parlamento kararı (dokunulmazlığın kaldırılması ve vekilliğin düşmesi) ise Madde 8585 kapsamında özel bir usule tabi olup 'iptal davası' (soyut norm denetimi) kategorisinde değerlendirilmez.

Adım Adım Çözüm

1
Parlamento kararlarının yargısal denetim durumlarını sınıflandır.
Meclis İçtüzüğü, dokunulmazlığın kaldırılması ve milletvekilliğinin düşmesi kararları dışındaki parlamento kararlarının (seçimler, savaş ilanı vb.) yargısal denetimi yoktur.
Genel kural olarak parlamento kararlarının yargısal denetimi kapalıdır.
2
Yargısal denetimi olan üç istisna arasındaki usul farkını belirle.
Meclis İçtüzüğü Madde 148148 ve 150150 kapsamındayken; dokunulmazlık ve düşme kararları Madde 8585 kapsamındadır.
Anayasa, farklı nitelikteki işlemler için farklı denetim mekanizmaları öngörmüştür.
3
Normatif nitelik analizi yap.
Meclis İçtüzüğü, genel ve soyut kurallar içerdiği için kanunlar gibi iptal davası yoluyla denetlenir.
İçtüzüğün hukuki niteliği, onun 'kanun benzeri' bir denetime tabi olmasını gerektirir.

Anahtar Kavram

Parlamento Kararlarında Yargısal Denetim Ayrımı

İpuçları

1
Denetlenebilir olan 3 kararı (İçtüzük, Dokunulmazlık, Düşme) hatırlayın; ancak bunlardan sadece birinin usulü kanunlarla aynıdır.
2
Madde 148148 ve 150150'de sayılan iptal davası kapsamındaki işlemlere odaklanın: Kanunlar, CBK'lar ve...?
3
İptal davası süresi 6060 gün iken, dokunulmazlık ve vekilliğin düşmesi için özel itiraz süresi sadece 77 gündür. 6060 günlük süreye tabi olan seçeneği işaretleyin.

Daha Fazla Pratik

Madde 8585 kapsamında yapılan itirazların kimler tarafından yapılabileceği ve AYM'nin kaç gün içinde karar vermesi gerektiğini tekrar ediniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 295Soru →

1982 Anayasası'na göre, üye tamsayısı 600600 olan Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda bir kanun teklifinin görüşüldüğü oturuma 240240 milletvekilinin katıldığı tespit edilmiştir. Bu durumda, ilgili kanun teklifinin kabul edilebilmesi için gereken karar yeter sayısı en az kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 151151

Cevap

Anayasa uyarınca karar yeter sayısı toplantıya katılanların salt çoğunluğudur, ancak bu sayı 151151 milletvekilinden az olamaz.
1982 Anayasası'na göre TBMM'de karar yeter sayısı, o oturuma katılan milletvekillerinin salt çoğunluğudur. Ancak bu sayı, üye tamsayısının (600600) dörtte birinin bir fazlası olan 151151 milletvekilinden az olamaz. Senaryoda 240240 kişinin salt çoğunluğu olan 121121 sayısı, 151151 sınırının altında kaldığı için asgari kabul oyu 151151 olarak belirlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Toplantı yeter sayısının kontrolü
600/3=200600 / 3 = 200
Meclisin toplanabilmesi için üye tamsayısının en az üçte birinin hazır bulunması gerekir. Senaryodaki 240240 sayısı bu sınırı geçtiği için oturum açılabilir.
2
Anayasal asgari karar sınırının hesaplanması
(600/4)+1=151600 / 4) + 1 = 151
Anayasa'nın 9696. maddesine göre karar yeter sayısı, üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz.
3
Mevcut katılıma göre salt çoğunluğun belirlenmesi
(240/2)+1=121240 / 2) + 1 = 121
Normal şartlarda karar yeter sayısı toplantıya katılanların salt çoğunluğudur.
4
Karşılaştırma ve nihai sonucun tayini
Maksimum(121,151)=151\text{Maksimum}(121, 151) = 151
Hesaplanan salt çoğunluk (121121), anayasal alt sınırın (151151) altında kaldığı için kabul için en az 151151 oy gereklidir.

Anahtar Kavram

Karar Yeter Sayısı ve Asgari Sınır
Soru 296Soru →

19821982 Anayasası'nın amir hükümleri uyarınca, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMMTBMM) Genel Kurulu'nun sadece toplantı yeter sayısı ile birleşimi açtığı bir oturumda; herhangi bir kanun teklifinin kabul edilebilmesi için gereken asgari kabul oyu sayısı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 151151

Cevap

Toplantı yeter sayısı olan 200200 milletvekili ile açılan bir oturumda karar alınabilmesi için en az 151151 kabul oyu gereklidir.
19821982 Anayasası'na göre TBMMTBMM üye tam sayısı 600600’dür. Toplantı yeter sayısı üye tam sayısının 1/31/3’ü (200200), karar yeter sayısı ise toplantıya katılanların salt çoğunluğudur. Ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tam sayısının 1/41/4’ünün 11 fazlasından (151151) az olamaz. En az üye (200200) ile toplanılan bir birleşimde salt çoğunluk olan 101101, anayasal alt sınır olan 151151’in altında kaldığı için doğru cevap 151151 olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Toplantı yeter sayısını hesapla
600/3=200600 / 3 = 200
19821982 Anayasası'na göre TBMMTBMM, üye tam sayısının en az üçte biri ile toplanır.
2
Karar yeter sayısı kuralını hatırla
Katılanların salt çoğunluğu (Ancak en az 151151)
Anayasa, karar yeter sayısının üye tam sayısının dörtte birinin bir fazlasından (151151) az olamayacağını hükme bağlamıştır.
3
Mevcut durum için hesaplama yap
151151
200200 kişinin salt çoğunluğu 101101 eder. Ancak 101101 sayısı anayasal alt sınır olan 151151'den küçük olduğu için, karar alınabilmesi için en az 151151 kabul oyu şarttır.

Anahtar Kavram

Toplantı ve Karar Yeter Sayısı İlişkisi

İpuçları

1
TBMMTBMM üye tam sayısının 600600 olduğunu ve toplantı yeter sayısının bu sayının 1/31/3’ü olduğunu hatırlayın.
2
Anayasa'da karar yeter sayısı için belirlenmiş bir 'alt sınır' (floor) olduğunu ve bu sınırın 151151 olduğunu düşünün.
3
Eğer toplantıda 200200 kişi varsa, normalde 101101 oy yeterli görünür; ancak anayasal alt sınır (151151) bu durumun üzerindedir.

Daha Fazla Pratik

Karar yeter sayısının üye tam sayısının salt çoğunluğu (301301) veya nitelikli çoğunluk (360360, 400400) gerektirdiği özel durumları (Anayasa değişikliği, af kanunu vb.) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 297Soru →

1982 Anayasası’nın 'yasama' bölümünde düzenlenen milletvekilliği statüsünün kazanılması ve ant içme (yemin) prosedürünün hukuki sonuçları dikkate alındığında; seçimlerden sonra mazbatasını alan ancak henüz TBMM Genel Kurulunda ant içmemiş olan bir kişinin hukuki durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ant içme işlemi, milletvekilliği sıfatını kuran (ihdasi) bir işlem olduğundan; ant içmeyen kişinin milletvekilliği statüsü hukuken henüz doğmamıştır.

Cevap

Ant içme işleminin milletvekilliği sıfatını kuran bir işlem olduğu yönündeki ifade yanlıştır; çünkü ant içme sıfatın kazanılması için değil, kazanılmış olan sıfatın sağladığı yetkilerin kullanılması için bir ön şarttır.
Milletvekilliği sıfatı, TBMM Genel Kurulundaki ant içme töreniyle değil, seçim sonuçlarının ardından İl Seçim Kurulu tarafından düzenlenen mazbatanın (seçim tutanağı) verilmesiyle kazanılır. Bu nedenle ant içme işlemi, hukuken bir 'kurucu unsur' (ihdasi işlem) değil, mevcut sıfatın sağladığı yetkilerin (oy kullanma, teklif verme gibi) kullanılabilmesi için öngörülen bir 'yürütme/başlama şartı' (icrai işlem) niteliğindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sıfatın ne zaman kazanıldığını belirle.
Milletvekilliği sıfatı, İl Seçim Kurulunun mazbatayı düzenlemesiyle kazanılır.
Anayasal sistemde seçim sonuçları yetkili makamca tescillendiği an kişi milletvekili statüsünü alır.
2
Ant içmenin hukuki niteliğini analiz et.
Ant içme bir 'başlatıcı' (kurucu) işlem değil, 'yetki kullanımını sağlayan' (icrai) bir işlemdir.
Kişi ant içmeden önce de milletvekilidir (dokunulmazlığı vardır), sadece meclis çalışmalarına katılamaz.
3
Sıfatın ve yetkinin sonuçlarını karşılaştır.
Dokunulmazlık ve maaş 'sıfata'; oy kullanma ve söz alma ise 'ant içmeye' bağlıdır.
Anayasa, yasama faaliyetlerine katılımı doğrudan ant içme şartına bağlamıştır (m. 81).

Anahtar Kavram

Milletvekilliği Sıfatı (Mazbata) vs. Yasama Yetkisi (Ant İçme) Ayrımı

İpuçları

1
Milletvekilliği sıfatının kazanılması ile bu sıfata bağlı yetkilerin kullanılması farklı kavramlardır.
2
Mazbata (seçim tutanağı) sıfatı kazandırırken, ant içme meclis kürsüsünde yetkiyi aktive eder.
3
Ant içme bir 'icrai' (uygulama) şartıdır; sıfatın kendisini kuran bir unsur değildir.

Daha Fazla Pratik

Milletvekilliğinin hangi durumlarda kendiliğinden sona erdiğini ve hangi durumlarda meclis kararı gerektiğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 298Soru →

1982 Anayasası'na göre Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), görevlerini yerine getirirken 'kanun' çıkarabildiği gibi 'parlamento kararı' da alabilmektedir. Bu iki hukuki işlem türü arasındaki farklar göz önünde bulundurulduğunda, parlamento kararlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Parlamento kararlarının tamamı, kanunlar gibi Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer ve Cumhurbaşkanı tarafından imzalanır.

Cevap

Parlamento kararlarının tamamının kanunlar gibi Cumhurbaşkanı tarafından imzalanarak yürürlüğe girdiği ifadesi yanlıştır; çünkü bu kararlar kural olarak Cumhurbaşkanı'nın onayına tabi değildir.
Doğru yanıt olan seçenek, parlamento kararlarının kanunlar gibi Cumhurbaşkanı tarafından imzalanarak yürürlüğe girdiğini iddia etmektedir. Ancak parlamento kararları Meclis'in tek taraflı iradesiyle kesinleşir ve kural olarak Cumhurbaşkanı'nın onayına sunulmaz. Bu, parlamento kararlarını kanunlardan ayıran en temel usuli farktır.

Adım Adım Çözüm

1
Kanun ve parlamento kararı arasındaki usul farkını belirleyin.
Kanunlar TBMM'de kabul edildikten sonra Cumhurbaşkanı'na gönderilirken, parlamento kararları Meclis kararıyla kesinleşir.
Yasama organının dışa dönük ve genel düzenleyici işlemleri (kanun) ile içe dönük işlemleri (karar) arasındaki hukuki rejim farkını anlamak gerekir.
2
Yargısal denetim istisnalarını kontrol edin.
Parlamento kararları genel olarak denetlenemez ancak İçtüzük, dokunulmazlığın kaldırılması ve milletvekilliğinin düşürülmesi istisnadır.
Anayasal sistemdeki denetim mekanizmalarının sınırlarını bilmek seçenekleri elemeyi sağlar.

Anahtar Kavram

Parlamento Kararlarının Hukuki Niteliği ve Kanunla Farkları

İpuçları

1
TBMM'nin iç işleyişine dair kararların (parlamento kararları) Cumhurbaşkanı ile olan ilişkisini düşünün.
2
Cumhurbaşkanı kanunları 'yayımlama' veya 'geri gönderme' yetkisine sahiptir; ancak parlamento kararları Meclis'in kendi kararıdır.
3
Yargısal denetimi olan üç istisnayı hatırlayın: İçtüzük, Dokunulmazlık ve Milletvekilliğinin Düşürülmesi. Bunlar dışında kalanlar denetlenemez.

Daha Fazla Pratik

Parlamento kararlarının yargısal denetime tabi olan 3 istisnasını (İçtüzük, Dokunulmazlık, Vekillik) bir tablo yaparak ezberleyin.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 299Soru →

19821982 Anayasası'nda 20172017 yılında yapılan değişiklikler ile Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) bilgi edinme ve denetim yolları yeniden düzenlenerek yürütme erki ile yasama organı arasındaki ilişki yeni bir zemine oturtulmuştur. Bu yeni anayasal düzenlemeler ve denetim yollarının işleyişi dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yazılı soru, milletvekilleri tarafından Cumhurbaşkanı yardımcıları veya bakanlara hitaben sorulur ve en geç 1515 gün içinde cevaplandırılması gerekir.

Cevap

Yazılı soru, milletvekilleri tarafından Cumhurbaşkanı yardımcılarına veya bakanlara sorulan ve 15 gün içinde cevaplanması gereken denetim yoludur.
1982 Anayasası'nın 98. maddesine göre yazılı soru; milletvekillerinin, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlardan yazılı olarak cevaplandırmak üzere bilgi istemelerinden ibarettir. Bu soruların en geç 15 gün içinde cevaplandırılması zorunludur. Seçeneklerdeki diğer ifadeler ya kaldırılmış bir yöntemi (Gensoru, Sözlü Soru) ya yanlış bir sayısal veriyi (301 yerine 360) ya da hukuki bir kısıtlamayı (Devlet sırları kapsamı) içerdiği için yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Mevcut denetim yollarını belirleme
2017 sonrası yollar: Yazılı Soru, Genel Görüşme, Meclis Araştırması, Meclis Soruşturması.
Güncel anayasa hükümlerini eski sistemden ayırmak gerekir.
2
Muhatap ve süre analizi yapma
Yazılı soru muhatabı CB Yardımcıları/Bakanlar, süresi 15 gündür.
Denetim yollarının hukuki geçerlilik şartlarını teyit etmek için gereklidir.
3
Sayısal ve içeriksel kısıtlamaları kontrol etme
Soruşturma önergesi 301, araştırma kapsamı devlet sırrı hariç.
Çeldirici seçeneklerdeki sayısal ve kapsam hatalarını elemek için gereklidir.

Anahtar Kavram

TBMM Bilgi Edinme ve Denetim Yolları

İpuçları

1
2017 Anayasa değişikliği ile bazı denetim yollarının kaldırıldığını ve bazılarının ise sadece yazılı hale getirildiğini unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu ile Meclis Soruşturması arasındaki benzerlikleri ve farkları inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 300Soru →

TBMM'de bir siyasi parti grubu, ülkedeki enerji kaynaklarının verimli kullanımı ve bu alandaki kamu politikalarının etkilerini detaylı bir şekilde incelemek, konuya dair veri toplamak ve çözüm önerileri geliştirmek amacıyla özel bir komisyon kurulmasını talep etmektedir.

19821982 Anayasası'nda yer alan güncel düzenlemeler uyarınca, parlamentonun belli bir konuda bilgi edinmek için komisyon kurarak yürüttüğü bu denetim yolu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Meclis Araştırması

Cevap

Meclis Araştırması, belli bir konuda bilgi edinmek amacıyla kurulan bir komisyon aracılığıyla yürütülen denetim yoludur.
Meclis Araştırması, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin belli bir konuda bilgi edinmek amacıyla bir komisyon kurarak yaptığı inceleme faaliyetidir. Soruda vurgulanan 'bilgi toplamak' ve 'komisyon kurulması' unsurları bu yöntemi tanımlayan anahtar özelliklerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Talep edilen faaliyetin niteliğini belirle.
Belirli bir konuda (enerji politikaları) bilgi toplamak ve inceleme yapmak için 'komisyon' kurulması istenmektedir.
Yöntemlerin ayrımı, kullanılan araç (komisyon, Genel Kurul görüşmesi, yazılı önerge) üzerinden yapılır.
2
Anayasal denetim yollarını tara.
Genel Görüşme (tartışma), Yazılı Soru (cevap alma), Meclis Soruşturması (suç ithamı) ve Meclis Araştırması (bilgi toplama komisyonu).
20172017 değişikliği sonrası dört temel yol kalmıştır.
3
Eşleştirme yap ve güncelliği kontrol et.
Komisyon aracılığıyla bilgi edinme yolu Meclis Araştırması'dır. Gensoru artık yoktur.
Meclis Araştırması'nın temel işlevi veri toplama ve rapor hazırlamadır.

Anahtar Kavram

Meclis Araştırması'nın Bilgi Edinme ve Denetim Yolu Olarak Tanımı

İpuçları

1
Bu yöntem, bir meselenin derinlemesine incelenmesi için 'komisyon' kurulmasını şart koşar.
2
Cezai sorumluluk (suçlama) içermeyen, sadece bilgi edinme ve rapor hazırlama odaklı bir yoldur.
3
Adı üstünde, belli bir konuyu 'araştırmak' için başvurulan yöntemdir.

Daha Fazla Pratik

Meclis Soruşturması ve Meclis Araştırması arasındaki 'cezai sorumluluk' farkını inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
ÖncekiSayfa 15 / 41Sonraki