Examkin

Soru

Zorluk: Zor1924 Anayasası'nın Temel Özellikleri

1924 Anayasası'nın öngördüğü hükümet modeli, kuvvetlerin işleyişi ve anayasanın tarihsel süreçteki temel dinamikleri dikkate alındığında, bu dönemdeki anayasal düzenlemelere ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Yasama yetkisinin (teşrii) TBMM tarafından bizzat ve münhasıran kullanılacağı, yürütme yetkisinin (icrai) ise Meclis denetimindeki Reisicumhur ve Vekiller Heyeti vasıtasıyla yerine getirileceği esası benimsenmiştir.
  2. B
    1924 Anayasası, egemenliğin kullanımını Meclis çoğunluğunun iradesine bırakan ve azınlık haklarının korunması için yargısal bir denetim öngörmeyen 'çoğunlukçu demokrasi' anlayışına sahiptir.
  3. C
    Anayasanın değiştirilmesinde üye tamsayısının üçte iki çoğunluğunun aranması ve ilk maddesinin değiştirilmesinin yasaklanması, onu 'sert anayasa' kategorisinde konumlandırmıştır.
  4. 1924 Anayasası'nın kabul ettiği sistemde, yürütme organının yasama üzerindeki etkisini artırmak amacıyla Reisicumhur'ara TBMM seçimlerini yenileme ve Meclis'i feshetme yetkisi mutlak bir hak olarak tanınmıştır.Cevap
  5. E
    1928 yılında 'Devletin dini İslam'dır' ibaresinin anayasa metninden çıkarılması ve 1937 yılında 'Laiklik' ilkesinin eklenmesi, anayasanın laikleşme sürecindeki temel yapısal değişikliklerdir.

Cevap

Yürütme organına (Reisicumhur) meclisi feshetme veya seçimleri yenileme yetkisi verildiğini iddia eden seçenek yanlıştır; zira 1924 Anayasası'nda bu yetki sadece TBMM'nin kendisine aittir.
1924 Anayasası'nda yasama ve yürütme yetkileri kuramsal olarak TBMM'de toplanmıştır. Meclis, yasama yetkisini bizzat kullanırken yürütme görevini Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu vasıtasıyla yerine getirir. Ancak bu sistemde denge-denetleme unsurları kısıtlıdır ve en önemlisi, Cumhurbaşkanı'nın Meclis'i feshetme veya seçimleri tek taraflı olarak yenileme yetkisi bulunmamaktadır. Anayasanın 25. maddesine göre seçimlerin yenilenmesine ancak TBMM kendi kararıyla karar verebilir.

Adım Adım Çözüm

1
1924 Anayasası'nın hükümet sistemini (Karma Hükümet) ve kuvvetler arasındaki ilişkiyi analiz et.
Sistemin 'kuvvetler birliği' ilkesine dayandığı ve TBMM'nin mutlak üstünlüğünü koruduğu görülür.
Meclis üstünlüğü ilkesi, yürütmenin yasama üzerinde baskı kurmasını engelleyen mekanizmaları içerir.
2
Anayasa hazırlık sürecindeki meclis tartışmalarını ve Reisicumhur'un yetki sınırlarını hatırla.
Cumhurbaşkanına fesih yetkisi verilmesi önerisinin 'milli iradeye müdahale' gerekçesiyle reddedildiği saptanır.
1924 dönemindeki 'çoğunlukçu' anlayış, halkın temsilcisi olan meclisin başka bir makam tarafından feshedilmesine izin vermez.
3
Seçeneklerdeki diğer temel özelliklerle (sertlik, demokrasi tipi, laikleşme) karşılaştırarak yanlışı doğrula.
Meclis'in kendi kararıyla seçimleri yenileyebileceği (Madde 25), ancak yürütmenin böyle bir yetkisi olmadığı bilgisiyle yanlış seçenek kesinleşir.
KPSS düzeyinde 1924 Anayasası'nın en kritik 'hard' bilgilerinden biri fesih yetkisinin yürütmede olmamasıdır.

Anahtar Kavram

Karma Hükümet Sistemi ve TBMM'nin Üstünlüğü (Fesih Yetkisi)

İpuçları

1
Hükümet sistemlerinde fesih yetkisinin kime ait olduğu, yürütmenin mi yoksa yasamanın mı daha güçlü olduğunu belirleyen temel bir unsurdur.
2
1924 Anayasası'nın kabulü sırasında Mustafa Kemal Atatürk'e meclisi fesih yetkisi verilmesi tartışılmış, ancak milletvekilleri bu yetkinin padişahlık dönemini hatırlattığını belirterek reddetmiştir.
3
1924 Anayasası'nda 'vasıtalı yürütme' vardır ama 'fesihli yürütme' yoktur. Meclis, her zaman yürütmenin üstündedir.

Daha Fazla Pratik

1924 Anayasası'ndaki bu meclis üstünlüğü yapısını, 1961 Anayasası ile getirilen 'kuvvetler ayrılığı ve denge-denetleme' (Anayasa Mahkemesi, Çift Meclis vb.) mekanizmalarıyla karşılaştırın.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

1924 Anayasası'nın Temel Özellikleri

Bu konudan daha fazla soru