Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorKar Oranlarının Düşme Eğilimi Yasası

Marxist iktisat teorisinde "Kâr Oranlarının Azalma Eğilimi Yasası"na göre, sermaye birikimi sürecinde makineleşmenin (sabit sermaye) canlı emeğe (değişken sermaye) oranla artması sermayenin organik kompozisyonunu (c/vc/v) yükselterek kâr oranları üzerinde aşağı yönlü bir baskı oluşturur. Ancak Marx, bu yasanın işleyişi ile toplam kâr miktarının (kütlesinin) seyri arasında paradoksal bir ilişki tanımlamıştır.

Buna göre, kâr oranlarının düşme eğilimi ile kâr kütlesi arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

  1. A
    Sermayenin organik kompozisyonundaki yükseliş, artı değer üretimini fiziksel olarak imkansız kıldığı için kâr oranıyla birlikte kâr kütlesinin de mutlak azalışına yol açar.
  2. B
    Kâr oranının düşmesi, birim sermaye başına elde edilen kârın azaldığını gösterdiğinden, toplam sermaye miktarı artsa bile kâr kütlesinin artması matematiksel olarak mümkün değildir.
  3. Kâr oranındaki düşüş eğilimine rağmen, sömürülen toplam emek miktarının ve birikmiş toplam sermaye hacminin genişlemesi sonucunda toplam kâr kütlesi artış gösterebilir.Cevap
  4. D
    Dış ticaret ve işçi ücretlerinin değerinin altına düşürülmesi gibi faktörler sadece kâr oranını korumaya yöneliktir; bu faktörlerin kâr kütlesi üzerinde doğrudan bir etkisi bulunmaz.
  5. E
    Sabit sermaye unsurlarının ucuzlaması kâr oranını yükseltirken, sermayenin teknik kompozisyonundaki artış kâr kütlesini her zaman negatif yönde etkiler.

Cevap

Kâr oranındaki düşüş eğilimine rağmen, sömürülen toplam emek miktarının ve birikmiş toplam sermaye hacminin genişlemesi sonucunda toplam kâr kütlesi artış gösterebilir.
Doğru seçenek, Marx'ın Kapital'in 3. cildinde vurguladığı temel çelişkiyi ifade eder. Sermaye birikimi ilerledikçe, sermayenin organik kompozisyonundaki artış nedeniyle her birim sermaye başına elde edilen kâr oranı düşer. Ancak aynı birikim süreci, sistemdeki toplam sermaye miktarını ve sömürülen toplam işçi sayısını o kadar çok artırır ki, daha düşük bir orana rağmen elde edilen toplam kâr kütlesi (miktarı) büyümeye devam eder.

Adım Adım Çözüm

1
Kâr oranı formülünü analiz etme
r=sc+vr = \frac{s}{c+v} formülünde c/vc/v (organik kompozisyon) arttıkça rr düşer.
Yasanın temel işleyişini anlamak için başlangıç noktasıdır.
2
Kâr kütlesi (Toplam Artı Değer) kavramını tanımlama
Kâr Kütlesi = S=s′×VS = s' \times V (Burada s′s' sömürü oranı, VV ise toplam değişken sermayedir).
Oran ile miktar arasındaki ayrımı netleştirmek gerekir.
3
Sermaye birikiminin ölçek etkisini değerlendirme
Birikim süreci c+vc+v toplam sermayesini muazzam ölçüde büyütür.
Düşen oranın hangi büyüklüğe uygulandığını belirlemek için önemlidir.
4
Paradoksal sonucu sentezleme
Örn: 100100 birim sermaye ile %20\%20 kâr oranı 2020 birim kâr (kütle) verirken; birikim sonucu 10001000 birim sermaye ile %10\%10 kâr oranı 100100 birim kâr (kütle) verir.
Kâr oranının düşmesine rağmen kâr kütlesinin artabileceğini kanıtlamak için.

Anahtar Kavram

Kâr Oranı (Düşme Eğilimi) vs. Kâr Kütlesi (Artış Eğilimi) Çelişkisi

İpuçları

1
Kâr oranı bir rasyodur (s/(c+v)s / (c+v)), kâr kütlesi ise mutlak bir miktardır (ss).
2
Bir pastanın \%20'sine sahip olmak mı yoksa on kat büyük bir pastanın \%10'una sahip olmak mı daha fazla pasta sağlar?
3
Sermaye birikimi hem organik kompozisyonu artırır (oranı düşürür) hem de toplam sermaye ölçeğini büyütür (kütleyi artırma potansiyeli yaratır).

Daha Fazla Pratik

Karşı koyan faktörler (counter-tendencies) listesinden hangisinin 's' (artı değer) miktarını doğrudan artırdığını analiz ediniz.

Alternatif Yöntem

Matematiksel bir örnek üzerinden düşünmek: Başlangıçta sermaye 100100, kâr oranı %20\%20 ise kütle 2020'dir. Birikim sonrası sermaye 10001000 ve kâr oranı %5\%5 ise kütle 5050'dir. Oran %20\%20'den %5\%5'e düşmüş, kütle 2020'den 5050'ye çıkmıştır.
Tahmini Süre:3m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Kar Oranlarının Düşme Eğilimi Yasası

Bu konudan daha fazla soru