Examkin

İki Yanlı Tekel (Bilateral Monopol)

11 soru

Soru 1Soru →

Bir bölgede faaliyet gösteren tek bir şeker fabrikası ile bu fabrikaya hammadde (şeker pancarı) sağlayan ve bölgedeki tüm çiftçileri tek bir çatı altında temsil eden üretici kooperatifi karşı karşıya gelmiştir.

Bu piyasa yapısı ve denge koşullarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Söz konusu yapı iki yanlı tekel (bilateral monopol) olup denge fiyatı alıcı ve satıcının pazarlık gücü doğrultusunda bir fiyat aralığında oluşur.

Cevap

Piyasa yapısı iki yanlı tekeldir ve fiyat tarafların pazarlık gücüne göre bir aralıkta belirlenir.
Doğru cevap olan ifade, piyasada tek bir alıcının (şeker fabrikası) ve tek bir satıcının (kooperatif) karşı karşıya geldiği 'iki yanlı tekel' durumunu doğru tanımlamakta ve fiyatın bu yapıda 'pazarlık gücü' ile belirleneceğini belirtmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasadaki alıcı ve satıcı sayılarını analiz et.
Tek bir alıcı (şeker fabrikası) ve tek bir satıcı (üretici kooperatifi) bulunmaktadır.
Piyasa yapısını tanımlamak için piyasa aktörlerinin sayısının belirlenmesi gerekir.
2
Tespit edilen aktör sayılarına göre piyasa türünü isimlendir.
Monopson (tek alıcı) + Monopol (tek satıcı) = İki Yanlı Tekel (Bilateral Monopol).
Tek alıcı ve tek satıcının karşı karşıya geldiği durum iktisat literatüründe bu terimle ifade edilir.
3
Denge fiyatı ve miktarının nasıl oluşacağını değerlendir.
Fiyat tek bir noktada değil, tarafların pazarlık gücüne bağlı olarak belirli bir aralıkta oluşur.
İki tarafın da piyasa gücü olması, fiyatın matematiksel bir kesinlikten ziyade stratejik pazarlığa dayanmasına neden olur.

Anahtar Kavram

İki Yanlı Tekel (Bilateral Monopol)

İpuçları

1
Piyasadaki alıcı ve satıcı sayılarına odaklanın: Bir fabrika ve bir kooperatif.
2
Tek alıcının (monopson) ve tek satıcının (monopol) bir araya geldiği piyasa ismini hatırlayın.
3
Bu piyasa türünde fiyatın alıcının mı yoksa satıcının mı istediği yöne daha yakın olacağını 'pazarlık gücü' belirler.

Daha Fazla Pratik

İki yanlı tekelde denge fiyatının hangi aralıkta (monopson fiyatı ile monopol fiyatı arasında) oluştuğunu gösteren grafiksel analizi inceleyin.
Tahmini Süre:45s
Soru 2Soru →

Bir malın veya hizmetin tek bir satıcısı (monopol) ile tek bir alıcısının (monopson) piyasada karşı karşıya geldiği 'iki yanlı tekel' (bilateral monopol) durumunda denge fiyatının oluşumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denge fiyatı, belirli bir aralık içerisinde tarafların göreli pazarlık gücüne bağlı olarak belirlenir.

Cevap

Denge fiyatı, belirli bir aralık içerisinde tarafların göreli pazarlık gücüne bağlı olarak belirlenir.
İki yanlı tekel piyasasında hem alıcı hem de satıcı piyasa gücüne sahip olduğu için, teorik olarak kesin bir fiyat ve miktar dengesi yoktur. Satıcı marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada (MR=MCMR=MC) fiyat belirlemek isterken, alıcı marjinal ürün hasılatının marjinal faktör maliyetine eşit olduğu noktada (MRP=MFCMRP=MFC) fiyat belirlemek ister. Bu iki nokta arasındaki 'belirsizlik aralığı' içerisinde, denge fiyatı tarafların göreli pazarlık gücüne (bargaining power) göre şekillenir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısını tanımla.
İki yanlı tekel; piyasada tek bir satıcı (monopol) ve tek bir alıcının (monopson) bulunması durumudur.
Soruda sorulan denge mekanizmasını anlamak için önce aktörlerin konumunu belirlemek gerekir.
2
Tarafların amaçlarını analiz et.
Monopolcü satıcı fiyatı mümkün olduğunca yüksek tutmak isterken, monopsoncu alıcı fiyatı mümkün olduğunca düşük tutmak ister.
Her iki tarafın da piyasa gücüne sahip olması, tek bir denge noktasının oluşmasını engeller.
3
Denge fiyatının belirlenmesini değerlendir.
Fiyat, satıcının istediği en yüksek fiyat ile alıcının teklif ettiği en düşük fiyat arasındaki bir aralıkta, tarafların 'pazarlık gücü' (bargaining power) ile belirlenir.
Matematiksel olarak kesin bir denge noktası bulunmadığı için sonuç belirsizdir ve tarafların ikna kabiliyetine/gücüne bağlıdır.

Anahtar Kavram

İki Yanlı Tekel ve Belirsizlik Aralığı

İpuçları

1
Bu piyasada hem tek bir satıcı hem de tek bir alıcı olduğunu unutmayın.
2
Her iki tarafın da piyasa gücü varsa, fiyatın tek bir tarafça belirlenmesi mümkün müdür?
3
Denge fiyatının kesin bir noktada değil, bir aralıkta olduğunu ve 'pazarlık' kavramının önemini düşünün.

Daha Fazla Pratik

İki yanlı tekelin en tipik örneği olan güçlü bir işçi sendikası ile tek bir büyük işveren arasındaki toplu iş sözleşmesi süreçlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 3Soru →

Bir malın ya da hizmetin tek bir satıcısı (monopol) ile tek bir alıcısının (monopson) piyasada karşı karşıya gelmesiyle oluşan iki yanlı tekel (bilateral monopol) durumunda, piyasa denge fiyatının belirlenmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiyat ve miktar teorik olarak belirsizdir; nihai denge tarafların karşılıklı pazarlık gücüne göre belirlenir.

Cevap

İki yanlı tekel piyasasında fiyat ve miktar teorik olarak belirsizdir ve tarafların karşılıklı pazarlık gücüne bağlı olarak bir aralık içinde belirlenir.
İki yanlı tekelde, piyasanın arz tarafında tek bir satıcı (monopol) ve talep tarafında tek bir alıcı (monopson) bulunur. Satıcı kârını maksimize etmek için yüksek bir fiyat talep ederken, alıcı maliyetini minimize etmek için düşük bir fiyat teklif eder. Standart mikro iktisat teorisinde bu iki güç karşı karşıya geldiğinde tek bir geometrik denge noktası oluşmaz; fiyat bir aralık içinde 'belirsiz' kalır. Nihai fiyat, tarafların ekonomik büyüklüğü, alternatifleri ve ikna kabiliyetlerini kapsayan pazarlık gücüne göre bu aralıkta bir yerde oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısını analiz etme
Piyasada tek bir satıcı (monopol) ve tek bir alıcı (monopson) olduğu tespit edilir.
İki yanlı tekelin tanımı bu iki gücün karşı karşıya gelmesidir.
2
Çıkar çatışmasını değerlendirme
Satıcının yüksek fiyat (kâr maksimizasyonu), alıcının ise düşük fiyat (maliyet minimizasyonu) istediği belirlenir.
Her iki taraf da piyasa gücüne sahiptir ve kendi lehine fiyat dayatmaya çalışır.
3
Denge mekanizmasını saptama
Matematiksel olarak tek bir denge noktasının bulunmadığı, dengenin bir aralıkta belirsiz olduğu ve çözümün pazarlıkla geleceği sonucuna varılır.
Teorik modeller bu durumda fiyatın tarafların göreceli güçlerine, psikolojik faktörlere ve pazarlık yeteneklerine bağlı olduğunu gösterir.

Anahtar Kavram

İki yanlı tekelde (bilateral monopol) belirsizlik ve pazarlık gücü (bargaining power).

Daha Fazla Pratik

İki yanlı tekelin en klasik örneği olan 'güçlü bir işçi sendikası ile tek bir büyük işverenin karşı karşıya gelmesi' senaryosunu inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 4Soru →

Bir emek piyasasında, işçilerin tamamının tek bir sendika çatısı altında örgütlendiği ve bu sendikanın karşısında işgücü talep eden tek bir büyük işletmenin bulunduğu bir piyasa yapısı söz konusudur. Bu 'iki yanlı tekel' (bilateral monopol) durumu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denge fiyatı ve miktarı teorik olarak belirsizdir; tarafların pazarlık güçlerine bağlı olarak belirli bir aralıkta gerçekleşir.

Cevap

İki yanlı tekel piyasasında denge fiyat ve miktarı, tarafların pazarlık güçlerine göre bir aralıkta belirlenir ve teorik olarak belirsizdir.
İki yanlı tekel piyasasında, alıcı (monopson) fiyatı aşağı çekmek için kendi marjinal girdi maliyetine göre hareket etmek isterken, satıcı (monopol) fiyatı yukarı çekmek için kendi marjinal hasılatına göre hareket eder. İki tarafın arz ve talep güçleri birbiriyle çatıştığı için standart ekonomik eğriler tek bir kesişim noktası (denge) sağlamaz. Bu nedenle fiyat ve miktar, tarafların pazarlık yeteneğine ve gücüne bağlı olarak bir aralık içinde belirlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısını tanımlayın.
Piyasada tek bir alıcı (monopson) ve tek bir satıcı (monopol) karşı karşıyadır.
İki yanlı tekelin temel özelliği her iki tarafın da piyasa gücüne sahip olmasıdır.
2
Tarafların amaçlarını analiz edin.
Monopsoncu alıcı ücreti mümkün olan en düşük seviyeye (wmonopsonw_{monopson}) çekmek isterken; monopolcü satıcı (sendika) ücreti mümkün olan en yüksek seviyeye (wmonopolw_{monopol}) çıkarmak ister.
Her iki taraf da kendi kârını veya faydasını maksimize etmeye çalışır.
3
Denge noktasını değerlendirin.
Ekonomik modeller tek bir denge noktası sunamaz; ücret bu iki uç değer arasındaki 'pazarlık aralığında' oluşur.
Piyasa gücü çatıştığı için sonuç matematiksel formüllerden ziyade stratejik pazarlığa ve güç dengesine dayanır.

Anahtar Kavram

İki yanlı tekelde denge belirsizliği ve pazarlık gücü

İpuçları

1
Bu piyasada hem alıcının hem de satıcının piyasayı etkileme gücü olduğunu unutmayın.
2
Bir taraf fiyatı düşürmek, diğeri yükseltmek isterse tek bir noktada buluşmaları otomatik olarak gerçekleşir mi?

Daha Fazla Pratik

Monopsoncu sömürüsü ve monopolcü sömürüsü kavramlarını inceleyerek iki yanlı tekel ile farklarını analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 5Soru →

Belirli bir ara malı piyasasında, bu malın üretimini elinde bulunduran tek bir satıcı firma ile bu malı girdi olarak kullanan tek bir alıcı firmanın karşı karşıya geldiği piyasa yapısı incelenmektedir. İktisat literatüründe "İki Yanlı Tekel" (Bilateral Monopol) olarak adlandırılan bu durumda, piyasa denge fiyatı ve miktarının belirlenmesine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denge fiyatı ve miktarı teorik olarak belirsizdir; nihai sonuç tarafların göreli pazarlık gücüne bağlı olarak bir aralık içerisinde belirlenir.

Cevap

İki yanlı tekel piyasasında denge fiyatı ve miktarı teorik olarak belirsizdir ve tarafların pazarlık gücü tarafından belirlenen bir aralıkta gerçekleşir.
İki yanlı tekel durumunda, monopolcü satıcının kârını maksimize eden fiyat düzeyi ile monopsoncu alıcının kârını maksimize eden fiyat düzeyi birbirinden farklıdır. İktisat teorisi bu iki uç nokta arasında kesin bir denge noktası öngöremez. Bu nedenle denge, 'belirsizlik aralığı' (indeterminacy range) olarak adlandırılan bir bölgede, tarafların ikna kabiliyeti, sabrı ve ekonomik alternatifleri gibi unsurlardan oluşan pazarlık gücüne göre şekillenir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısının analiz edilmesi
Piyasada tek bir satıcı (monopol) ve tek bir alıcı (monopson) bulunmaktadır.
Soruda tanımlanan yapı iki yanlı tekelin temel özelliğidir.
2
Tarafların amaçlarının karşılaştırılması
Satıcı fiyatı yüksek tutmak (MR=MCMR=MC), alıcı ise fiyatı düşük tutmak (MRP=MFCMRP=MFC) ister.
Her iki taraf da kendi kârını maksimize etmeye çalışırken zıt fiyat seviyelerini hedefler.
3
Dengenin belirlenmesi
Tek bir denge noktası yerine bir 'belirsizlik aralığı' ortaya çıkar.
Teorik modeller bu durumda kesin bir matematiksel çözüm sunamaz; sonuç sosyo-ekonomik bir faktör olan pazarlık gücüne kalır.

Anahtar Kavram

İki Yanlı Tekelde Belirsizlik ve Pazarlık Gücü

Daha Fazla Pratik

Emek piyasasında güçlü bir işçi sendikası ile tek bir büyük işverenin (monopson) karşı karşıya gelmesi durumunu inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 6Soru →

Savunma sanayisinde belirli bir teknolojiye sahip tek bir üretici firma ile bu teknolojiyi talep eden tek bir alıcı kurumun (devlet) karşı karşıya geldiği piyasa yapısına "iki yanlı tekel" (bilateral monopol) adı verilmektedir.

Buna göre, iki yanlı tekel piyasasında fiyatın oluşumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denge fiyatı, monopolcünün kâr maksimizasyonu hedefi ile monopsoncunun maliyet minimizasyonu hedefi arasındaki bir aralıkta tarafların pazarlık gücüne göre şekillenir.

Cevap

Denge fiyatı, monopolcünün kârını maksimize etmek istediği yüksek fiyat ile monopsoncunun maliyetini minimize etmek istediği düşük fiyat arasındaki belirsizlik aralığında, tarafların pazarlık gücüne göre belirlenir.
İki yanlı tekel modelinde, satıcı (monopolcü) kârını maksimize etmek için marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktadaki yüksek fiyatı isterken; alıcı (monopsoncu) maliyetini minimize etmek için marjinal ürün hasılatının marjinal girdi maliyetine eşit olduğu noktadaki düşük fiyatı teklif eder. Bu iki fiyat seviyesi arasındaki bölgeye 'pazarlık aralığı' veya 'belirsizlik aralığı' denir. Nihai fiyat, tarafların sabrı, alternatifleri ve pazarlık kabiliyetine göre bu aralıkta bir yerde oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısının analiz edilmesi
Satıcı tarafında monopol, alıcı tarafında monopson gücünün olduğu tespit edilir.
İki yanlı tekelin tanımı gereği piyasada tek bir alıcı ve tek bir satıcı karşı karşıyadır.
2
Tarafların fiyat hedeflerinin belirlenmesi
Satıcı MR=MCMR = MC noktasındaki yüksek fiyatı, alıcı ise MRP=MICMRP = MIC noktasındaki düşük fiyatı talep eder.
Her iki taraf da kendi kârını maksimize edecek veya maliyetini minimize edecek fiyat seviyesini savunur.
3
Pazarlık sürecinin değerlendirilmesi
Fiyat bu iki uç nokta arasındaki bir bölgede (belirsizlik aralığı) oluşur.
Dengenin hangi noktada kurulacağı ekonomik teoriden ziyade tarafların psikolojik ve kurumsal pazarlık gücüne bağlıdır.

Anahtar Kavram

İki Yanlı Tekelde Fiyat Belirsizliği

İpuçları

1
Bu piyasa yapısında hem tek bir alıcı (monopson) hem de tek bir satıcı (monopol) vardır.
2
Satıcı fiyatı yukarı, alıcı ise aşağı çekmek ister; bu durum bir çatışma ve pazarlık süreci yaratır.
3
Ekonomik teori bu piyasada tek bir denge noktası öngöremez, sonuç tarafların gücüne bağlı bir aralıktır.

Daha Fazla Pratik

Monopsoncu bir firmanın işgücü piyasasında denge ücretini nasıl belirlediğini inceleyerek iki model arasındaki farkı pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 7Soru →

Bir ülkenin ulusal uzay programı kapsamında üretilen çok özel bir uydu bileşeninin tek bir yerli üreticisi bulunmaktadır. Bu bileşenin yasal ve teknik kısıtlar nedeniyle tek alıcısı ise ülkenin Ulusal Uzay Ajansı'dır. Bu piyasa yapısında (iki yanlı tekel) denge fiyatının ve işlem miktarının belirlenmesine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denge fiyatı ve miktarı, tarafların nispi pazarlık güçlerine göre belirli bir fiyat aralığı içerisinde belirlenir.

Cevap

Denge fiyatı ve miktarının tarafların nispi pazarlık güçlerine bağlı olarak belirli bir aralıkta oluşacağı ifadesi doğrudur.
İki yanlı tekel piyasasında hem alıcı hem de satıcı tek tabancadır ve piyasa gücüne sahiptir. Satıcı (monopolcü) fiyatı mümkün olduğunca yukarı çekmek isterken, alıcı (monopsonist) fiyatı mümkün olduğunca aşağı çekmek ister. Bu durum, fiyatın ve miktarın tek bir formülle değil, tarafların nispi pazarlık güçlerine göre bir aralık (kontrat bölgesi) içinde belirlenmesine yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısını analiz etme
Bir yanda tek satıcı (monopolcü), diğer yanda tek alıcı (monopsonist) olduğu için 'İki Yanlı Tekel' yapısı tespit edilir.
Denge koşullarının hangi kurallara göre işleyeceğini anlamak için yapı tayini şarttır.
2
Tarafların hedef fiyatlarını belirleme
Satıcı en yüksek kârı elde edeceği fiyatı (PmP_m), alıcı ise maliyetini minimize edeceği fiyatı (PsP_s) hedefler.
Pazarlığın hangi sınırlar arasında gerçekleşeceğini (belirsizlik aralığı) belirlemek gerekir.
3
Denge sonucuna ulaşma
Teorik olarak tek bir denge noktası yoktur; nihai fiyat tarafların pazarlık yeteneğine göre bu aralıkta bir yerde oluşur.
Her iki taraf da piyasa gücüne sahip olduğu için çözümün belirsiz olduğunu vurgulamak gerekir.

Anahtar Kavram

İki Yanlı Tekel (Bilateral Monopol) ve Pazarlık Gücü
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 8Soru →

Nadir görülen bir genetik hastalığın tedavisinde kullanılan ve ikamesi bulunmayan bir biyoteknolojik ilacın patent haklarını elinde bulunduran tek bir üretici firma ile bu ilacı ulusal sağlık sigortası kapsamına alarak vatandaşlarına sunmak isteyen tek bir kamu kurumu (geri ödeme kurumu) piyasada karşı karşıya gelmiştir.

Bu piyasa yapısı ve denge koşulları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denge fiyatı ve miktarı matematiksel olarak tek bir noktada sabitlenemez; nihai sonuç tarafların pazarlık gücüne bağlı bir belirsizlik aralığında oluşur.

Cevap

Denge fiyatı ve miktarı tek bir matematiksel noktada sabitlenemez; sonuç tarafların pazarlık gücüne göre belirlenen bir aralıkta oluşur.
İki yanlı tekelde tek bir arz ve talep kesişim noktası yerine bir 'pazarlık aralığı' mevcuttur. Satıcı fiyatı en üst seviyeye çekmeye, alıcı ise en alt seviyeye indirmeye çalışır. Bu nedenle denge fiyatı teorik olarak belirsizdir ve tarafların 'pazarlık gücü' (bargaining power) tarafından belirlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısını tanımlama
Piyasada tek bir satıcı (monopol) ve tek bir alıcı (monopson) karşı karşıyadır. Bu yapı 'İki Yanlı Tekel' (Bilateral Monopol) olarak adlandırılır.
Soruda verilen ikamesiz ilaç patent sahibi (tek satıcı) ve kamu geri ödeme kurumu (tek alıcı) bu tanıma uymaktadır.
2
Tarafların hedeflerini analiz etme
Monopolcü firma kârını maksimize etmek için yüksek bir fiyat (PMP_M) talep ederken, monopsoncu kurum maliyetini minimize etmek için düşük bir fiyat (PSP_S) dayatmak ister.
Her iki tarafın da piyasayı etkileme gücü (fiyat yapıcı özelliği) vardır.
3
Denge belirsizliğini belirleme
Standart modellerde denge PMP_M (Monopol fiyatı) ve PSP_S (Monopson fiyatı) arasındaki bir aralıkta kalır. Bu aralık içinde kesin bir nokta matematiksel olarak türetilemez.
Fiyatın hangi uca yakın olacağı, kurumların pazarlık yeteneği, siyasi baskı unsurları veya ilacın kritiklik derecesi gibi faktörlerle (pazarlık gücü) belirlenir.

Anahtar Kavram

İki Yanlı Tekel ve Belirsizlik Aralığı
Soru 9Soru →

Bir bölgedeki demir yolu ağının sinyalizasyon sistemlerini kurmaya ve bakımını yapmaya yetkili tek bir teknoloji firması ile bu bölgedeki demir yolu işletme hakkını elinde bulunduran tek bir kamu otoritesi karşı karşıya gelmektedir. Bu piyasa yapısı ve oluşacak denge fiyatı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denge fiyatı, tarafların nispi pazarlık gücüne bağlı olarak bir belirsizlik aralığı içerisinde oluşur.

Cevap

Denge fiyatı, tarafların nispi pazarlık gücüne bağlı olarak bir belirsizlik aralığı içerisinde oluşur.
İki yanlı tekel piyasasında tek bir arz edici ve tek bir talep edici bulunur. Satıcı kâr maksimizasyonu için yüksek fiyat, alıcı ise düşük fiyat talep eder. Bu iki çıkar çatışması sonucunda fiyatın tam olarak nerede oluşacağı matematiksel bir kesinlik arz etmez; tarafların pazarlık yeteneğine ve nispi güçlerine göre bir aralıkta belirlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısını analiz etme
Piyasada tek bir satıcı (monopol) ve tek bir alıcı (monopson) bulunmaktadır. Bu yapı 'İki Yanlı Tekel' (Bilateral Monopol) olarak adlandırılır.
Sinyalizasyon firması tek satıcı, demir yolu işletmecisi ise tek alıcıdır.
2
Denge fiyatı beklentilerini belirleme
Satıcı fiyatı yüksek (MR=MCMR=MC seviyesinde), alıcı ise fiyatı düşük (MRP=MFCMRP=MFC seviyesinde) tutmak isteyecektir.
Her iki taraf da kendi kârını maksimize etmeye çalışır ancak karşı tarafın gücü nedeniyle kendi istediği noktayı tek başına dayatamaz.
3
Nihai dengeyi yorumlama
Kesin bir denge noktası yoktur; fiyat bu iki uç nokta arasındaki 'belirsizlik aralığı' içinde, tarafların pazarlık gücüyle belirlenir.
Teorik olarak dengenin nerede oluşacağı matematiksel bir fonksiyondan ziyade tarafların stratejik gücüne bağlıdır.

Anahtar Kavram

İki Yanlı Tekel (Bilateral Monopol) Belirsizliği

Daha Fazla Pratik

Monopson ve Monopol sömürüsü kavramlarını inceleyerek iki yanlı tekelin refah etkilerini karşılaştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

Bir ülkede nükleer atıkların bertaraf edilmesi konusunda ileri teknolojiye ve yasal imtiyaza sahip tek bir uzman firma ile bu hizmeti satın almaya yetkili tek kamu kurumu karşı karşıya gelmiştir. Bu 'iki yanlı tekel' (bilateral monopol) piyasasında denge fiyatı ve miktarının belirlenmesine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Piyasada kesin bir denge çözümü yoktur; fiyat tarafların göreli pazarlık gücüne bağlı olarak bir 'belirsizlik aralığı' içerisinde belirlenir.

Cevap

İki yanlı tekel piyasasında kesin bir denge noktası bulunmamakta olup fiyat, tarafların pazarlık güçlerine göre bir belirsizlik aralığı içinde belirlenir.
İki yanlı tekel durumunda, hem satıcı hem de alıcı piyasada fiyatı etkileyebilecek güce sahiptir. Satıcı en yüksek fiyatı, alıcı ise en düşük fiyatı hedefler. Ekonomik teori, bu zıt çıkarların nerede buluşacağını kesin bir matematiksel formülle açıklayamaz; sonuç, tarafların göreli pazarlık gücüne (bargaining power) ve stratejik davranışlarına bağlıdır. Bu nedenle piyasada tek bir denge noktası yerine bir belirsizlik aralığından bahsedilir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısının tanımlanması
Piyasada tek bir satıcı (monopol) ve tek bir alıcının (monopson) olduğu tespit edilir.
İki yanlı tekelin tanımı gereği tarafların her ikisinin de fiyat üzerinde belirleme gücü vardır.
2
Tarafların hedef fiyatlarının belirlenmesi
Satıcı MR=MCMR = MC noktasındaki yüksek fiyatı (PMP_M), alıcı ise MRP=MFCMRP = MFC noktasındaki düşük fiyatı (PMSP_{MS}) talep eder.
Her iki taraf da kendi kârını veya faydasını maksimize etmeye çalışmaktadır.
3
Fiyat aralığının (belirsizlik bölgesi) analizi
Denge fiyatı, alıcının teklif ettiği alt sınır (PMSP_{MS}) ile satıcının istediği üst sınır (PMP_M) arasında bir yerde kalır.
Denge, bu iki fiyat arasındaki çatışmanın sonucuna göre şekillenir.
4
Nihai dengenin tayini
Dengenin tam olarak nerede oluşacağı, tarafların ikna kabiliyeti, sabrı ve alternatif maliyetleri gibi pazarlık güçlerine bağlıdır.
Teorik modeller bu durumda tek ve kesin bir denge noktası öngöremez (indeterminacy).

Anahtar Kavram

İki Yanlı Tekel ve Belirsizlik Aralığı

İpuçları

1
Bu piyasa yapısında hem bir monopolcü hem de bir monopsoncu olduğu için 'çatışan çıkarlar' söz konusudur.
2
Satıcı fiyatı yukarı, alıcı ise aşağı çekmek ister. Denge, bu iki uç nokta arasındaki pazarlıkla belirlenir.
3
Matematiksel bir keskinlikten ziyade, tarafların direnç gücü ve pazarlık kabiliyeti nihai sonucu belirleyen temel unsurdur.

Daha Fazla Pratik

İki yanlı tekelde tarafların dikey bütünleşmeye (vertical integration) gitmesi durumunda piyasa etkinliğinin nasıl değişeceğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 11Soru →

Nadir toprak elementlerinden olan neodimyumun ülke içindeki tek tedarikçisi olan bir maden işletmesi ile bu madeni yüksek performanslı elektrikli araç motoru üretiminde kullanan tek yerli teknoloji fabrikasının karşı karşıya geldiği bir piyasa yapısında, denge fiyatı ve işlem miktarının oluşumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiyat ve miktar üzerinde tam bir uzlaşı sağlayan tek bir matematiksel denge noktası yoktur; sonuç tarafların nispi pazarlık güçlerine göre şekillenir.

Cevap

İki yanlı tekel piyasasında fiyat ve miktar teorik olarak belirsizdir ve tarafların pazarlık gücüne göre bir aralık içerisinde belirlenir.
İki yanlı tekel piyasasında, satıcının monopol gücü ile alıcının monopson gücü birbiriyle çatışır. Bu durumda ne tek başına satıcının ne de alıcının kuralı geçerli olur. Fiyat ve miktar teorik olarak 'belirsiz' kabul edilir; nihai denge tarafların ikna kabiliyeti, finansal gücü ve diğer stratejik faktörlerden oluşan pazarlık gücüne göre bir fiyat aralığı içerisinde şekillenir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa yapısını analiz etme.
Sorudaki durumda tek bir satıcı (Maden İşletmesi - Monopol) ve tek bir alıcı (Teknoloji Fabrikası - Monopson) karşı karşıyadır. Bu yapı 'İki Yanlı Tekel' (Bilateral Monopol) olarak adlandırılır.
Denge koşullarını belirlemeden önce piyasa tipinin doğru teşhis edilmesi gerekir.
2
Tarafların fiyat tercihlerini belirleme.
Satıcı (Monopol) karını maksimize etmek için yüksek bir fiyat talep ederken, alıcı (Monopson) maliyetini minimize etmek için düşük bir fiyat teklif eder.
Çıkar çatışması, piyasada tek bir denge noktasının oluşmasını engelleyen temel unsurdur.
3
Denge aralığını ve sonucu değerlendirme.
Teorik olarak fiyatın bir üst sınırı (monopol fiyatı) ve bir alt sınırı (monopson fiyatı) vardır. Gerçekleşecek olan fiyat bu aralıktadır ve 'pazarlık gücü' (bargaining power) tarafından belirlenir.
Matematiksel bir kesinlik yerine stratejik bir etkileşim söz konusudur.

Anahtar Kavram

İki Yanlı Tekel (Bilateral Monopol) ve Belirsizlik İlkesi

İpuçları

1
Piyasada kaç alıcı ve kaç satıcı olduğunu belirleyerek başlayın.
2
Satıcının tekel (monopol), alıcının ise tek alıcı (monopson) olduğu bu özel yapıda fiyatın kimin tarafından dikte edilebileceğini düşünün.
3
Her iki tarafın da fiyat üzerinde gücü varsa, fiyatın matematiksel bir fonksiyonla mı yoksa karşılıklı pazarlıkla mı belirleneceğini sorgulayın.

Daha Fazla Pratik

İşçi sendikası (tek satıcı) ile büyük bir fabrikanın (tek alıcı) karşı karşıya geldiği emek piyasası örneklerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
İki Yanlı Tekel (Bilateral Monopol) Alıştırma Soruları — KPSS İktisat | Examkin