Temel İktisadi Kavramlar ve Arz-Talep

103 soru

İktisat literatüründe üretim sürecine katılan dört temel üretim faktörü (emek, sermaye, doğal kaynaklar ve girişimci) bulunmaktadır. Bu faktörlerin her biri, üretim sürecine sundukları katkı karşılığında farklı adlar altında gelir elde etmektedir. Buna göre, üretimde kullanılan makineler, binalar ve teçhizat gibi unsurları temsil eden sermaye faktörünün elde ettiği gelir türü aşağıdakilerden hangisidir?

Ücret

Rant

Faiz

Kâr

Temettü

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Faiz

Cevap

Sermaye faktörünün üretim sürecindeki kullanımının karşılığı olan gelir türü faizdir.

İktisat biliminde üretim faktörlerinin fonksiyonel bölüşümü kuramına göre; emek faktörü ücret, toprak (doğal kaynaklar) faktörü rant, sermaye faktörü faiz ve girişimci faktörü kâr elde eder. Makineler, binalar ve teçhizat gibi insanlar tarafından üretilmiş üretim araçlarını temsil eden sermaye faktörünün getirisi bu nedenle faizdir.

Adım Adım Çözüm

Üretim faktörlerini ve getirilerini hatırla.

Emek

\rightarrow

Ücret, Doğal Kaynaklar

\rightarrow

Rant, Sermaye

\rightarrow

Faiz, Girişimci

\rightarrow

Kâr.

İktisadın temel tanımları gereği her üretim faktörünün spesifik bir fonksiyonel gelir karşılığı vardır.

Soru kökünde sorulan faktörü tespit et.

Soru 'sermaye' faktörünün getirisini sormaktadır.

Hangi faktörün analiz edileceğini belirlemek doğru sonuca ulaşmak için gereklidir.

Eşleştirmeyi doğrula.

Sermaye için doğru karşılık 'Faiz'dir.

Sermayenin üretimdeki verimliliği ve kullanımı karşılığında ödenen bedel faiz olarak tanımlanır.

Anahtar Kavram

Üretim Faktörleri ve Fonksiyonel Gelir Bölüşümü

Daha Fazla Pratik

Üretim faktörleri arasındaki 'girişimci' faktörünün diğer üç faktörden farkını ve risk unsurunu inceleyen soruları çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 2Soru →

Bir tekstil üreticisinin piyasaya sunduğu ürünlerin satış fiyatı, diğer tüm değişkenler sabitken ( $ceteris$ $paribus$ ) düşüş göstermiştir. Bu durumun "Arz Kanunu" çerçevesinde üretici davranışı üzerindeki doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Arz edilen mal miktarının azalması

Arz eğrisinin bir bütün olarak sağa doğru kayması

Arz edilen mal miktarının artması

Arz eğrisinin bir bütün olarak sola doğru kayması

Üretim maliyetlerinin düşmesi sonucu toplam arzın artması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Arz edilen mal miktarının azalması

Cevap

Arz Kanunu gereğince, diğer değişkenler sabitken fiyat ile arz edilen miktar doğru orantılıdır; bu nedenle fiyat düşüşü arz edilen miktarın azalmasına yol açar.

Arz Kanunu, diğer tüm faktörler sabitken (

ceteris

paribus

) bir malın fiyatı ile arz edilen miktarı arasında doğru yönlü bir ilişki olduğunu belirtir. Bu nedenle, tekstil ürünlerinin fiyatı düştüğünde, üreticilerin bu fiyattan satmak isteyecekleri miktar da azalacaktır.

Adım Adım Çözüm

Arz Kanunu'nun temel ilkesini hatırla.

Fiyat (

P

) ile arz edilen miktar (

Q_s

) arasında doğru yönlü (pozitif) bir ilişki vardır.

Üreticiler daha düşük fiyatlarda daha az kâr elde edecekleri için piyasaya daha az mal sunma eğilimindedir.

Soruda verilen fiyat değişimini analiz et.

Fiyatın azaldığı (

P \downarrow

) belirtilmiştir.

Ceteris paribus varsayımı altında sadece fiyatın değiştiği kabul edilir.

Fiyat değişiminin miktar ve eğri üzerindeki etkisini belirle.

Arz edilen miktar azalır (

Q_s \downarrow

) ve arz eğrisi üzerinde aşağıya doğru bir hareket gerçekleşir.

Malın kendi fiyatındaki değişim arzın kendisini (eğriyi) değil, arz edilen miktarı değiştirir.

Anahtar Kavram

Arz Kanunu (Fiyat ve Miktar Arasındaki Pozitif İlişki)

İpuçları

Arz Kanunu, fiyat ve miktar arasındaki ilişkinin yönünü (doğru/ters) belirler.

Fiyat azaldığında üreticinin kâr beklentisi de azalır. Bu durum üreticinin daha az mal sunmasına mı yoksa daha çok mal sunmasına mı neden olur?

Unutmayın; malın kendi fiyatındaki değişimler arz eğrisini kaydırmaz, sadece eğri üzerinde bir noktadan diğerine geçiş sağlar.

Daha Fazla Pratik

Arz eğrisini kaydıran faktörleri (girdi maliyetleri, beklentiler, teknoloji) çalışarak 'arz değişimi' ile 'arz edilen miktar değişimi' farkını pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 3Soru →

Mikro iktisat analizinde, elektrikli otomobiller ile benzinli otomobillerin ikame (substitute) mallar olduğu, elektrik enerjisinin (şarj hizmeti) ise elektrikli otomobiller için tamamlayıcı (komplementer) bir mal olduğu varsayılmaktadır. $Ceteris$ $paribus$ varsayımı altında, benzin fiyatlarında yaşanan keskin bir artışın benzinli araç kullanım maliyetlerini yükselttiği ve aynı dönemde teknolojik gelişmelerle elektrikli araç şarj maliyetlerinin azaldığı bir durumda, elektrikli otomobil piyasasındaki talep eğrisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Talep eğrisi bir bütün olarak sağa kayar.

Talep eğrisi bir bütün olarak sola kayar.

Talep eğrisi üzerinde aşağıya doğru bir hareket gerçekleşir.

İkame malın fiyat artışı talebi azaltırken, tamamlayıcı malın fiyat azalışı talebi artıracağından eğrinin konumu değişmez.

Talep eğrisi üzerinde yukarıya doğru bir hareket gerçekleşir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Talep eğrisi bir bütün olarak sağa kayar.

Cevap

Elektrikli otomobil piyasasında talep eğrisi bir bütün olarak sağa kayar.

Elektrikli ve benzinli otomobiller ikame mallardır; benzinli otomobil fiyatının artması tüketicileri elektrikli otomobillere yönlendirerek bu malın talebini artırır. Şarj hizmeti ise tamamlayıcı bir maldır; tamamlayıcı malın fiyatının düşmesi ana malın (elektrikli otomobil) cazibesini artırarak talebin yine artmasına neden olur. Her iki etki de talep eğrisini sağa kaydırır.

Adım Adım Çözüm

İkame mal etkisinin analizi

Elektrikli otomobil talebi artar (sağa kayma).

Benzinli otomobil (ikame mal) fiyatı arttığında, tüketiciler daha pahalı hale gelen benzinli araçlardan uzaklaşarak elektrikli araçlara yönelirler.

Tamamlayıcı mal etkisinin analizi

Elektrikli otomobil talebi artar (sağa kayma).

Şarj maliyeti (tamamlayıcı mal) azaldığında, elektrikli otomobil kullanmanın toplam maliyeti düşer ve bu durum talebi artırır.

Bileşik etkinin belirlenmesi

Talep eğrisinin sağa kayması.

Her iki faktör de (ikame fiyat artışı ve tamamlayıcı fiyat azalışı) talep eğrisini aynı yönde (sağa) etkilemektedir.

Anahtar Kavram

Talebi Kaydıran Faktörler (İkame ve Tamamlayıcı Mallar)

İpuçları

İkame mallar arasında birinin fiyatı ile diğerinin talebi aynı yönlü değişir.

Tamamlayıcı mallar arasında birinin fiyatı ile diğerinin talebi ters yönlü değişir.

Fiyat dışı faktörlerin (gelir, diğer malların fiyatları vb.) değişimi talep eğrisini sağa veya sola kaydırır.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir senaryoyu düşük (inferior) mallar ve gelir artışı durumu için analiz etmeyi deneyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 4Soru →

Bir malın piyasa talep fonksiyonu $Q_d = 1000 - 5P$ ve piyasa arz fonksiyonu $Q_s = -200 + 10P$ olarak tanımlanmıştır. Hükümetin, her bir birim malın satış fiyatı üzerinden tüketicilerden $\%20$ oranında ad valorem (değer üzerinden) vergi alması durumunda, piyasada oluşacak yeni denge fiyatı (tüketicinin ödeyeceği fiyat) kaç birim olur?

100

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 90

Cevap

Tüketicilerin ödeyeceği yeni denge fiyatı 90 birimdir.

Piyasa dengesi arz ve talep miktarlarının eşitlendiği noktada oluşur. Ad valorem vergi durumunda, tüketicinin ödediği fiyat ile üreticinin aldığı fiyat arasında bir vergi takozu oluşur.

1,2 P_s

olarak ifade edilen tüketici fiyatını talep fonksiyonunda yerine koyduğumuzda, piyasa mekanizması yeni bir miktar ve fiyat seviyesinde dengeye gelir. Yapılan hesaplamalar sonucunda üreticinin eline 75 birim geçerken, tüketicinin ödediği fiyatın 90 birim olduğu görülmektedir.

Adım Adım Çözüm

Vergi öncesi başlangıç denge durumunu bulun.

1000 - 5P = -200 + 10P \Rightarrow 1200 = 15P \Rightarrow P = 80

Q = 600

Vergi etkisini karşılaştırmak için başlangıç fiyat ve miktarını belirlemek gerekir.

Vergi sonrası tüketici fiyatı (

P_d

) ile üretici fiyatı (

P_s

) arasındaki ilişkiyi kurun.

P_d = P_s \times (1 + 0,20) = 1,2 P_s

Ad valorem vergi, üreticinin eline geçen fiyatın belirli bir yüzdesi olarak eklenir.

Yeni fiyat ilişkisini piyasa denge koşulunda (arz = talep) yerine koyun.

Q_d(P_d) = Q_s(P_s) \Rightarrow 1000 - 5(1,2 P_s) = -200 + 10 P_s

Dengede talep edilen miktar, tüketicinin ödediği fiyata; arz edilen miktar ise üreticinin aldığı fiyata bağlıdır.

Denklemi çözerek üretici ve tüketici fiyatlarını hesaplayın.

1000 - 6 P_s = -200 + 10 P_s \Rightarrow 1200 = 16 P_s \Rightarrow P_s = 75

. Tüketici fiyatı ise

P_d = 75 \times 1,2 = 90

olur.

Matematiksel çözüm neticesinde piyasadaki nihai fiyatlar belirlenmiş olur.

Anahtar Kavram

Piyasa Dengesi ve Vergi Takozu (Tax Wedge)

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 5Soru →

İktisat biliminin metodolojik temelleri; kıtlık sorunu, rasyonel seçim süreci ve üretim faktörlerinin fonksiyonel bölüşümü üzerine inşa edilmiştir. Buna göre, iktisadın tanımı ve temel kavramları çerçevesinde aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Normatif iktisat; ekonomik olayları neden-sonuç ilişkisi içinde, değer yargılarına yer vermeden ve objektif bir biçimde inceleyen iktisat dalıdır.

Üretim sürecine dahil edilen girişimci (müteşebbis) faktörünün, diğer faktörleri organize etmesi ve risk üstlenmesi karşılığında elde ettiği getiriye 'faiz' denir.

Kıtlık kavramı; kaynakların mutlak miktarının azlığını değil, mevcut kaynakların insanların sınırsız isteklerini karşılamada yetersiz kalması durumunu ifade eder.

Hava, güneş ışığı ve deniz suyu gibi doğada her istendiğinde bol miktarda bulunabilen ve bedel ödenmeksizin elde edilen mallar 'iktisadi mal' sınıfına girer.

Bir kaynağın kullanımı sonucunda vazgeçilen en iyi ikinci alternatifin değeri, iktisat literatüründe 'marjinal maliyet' olarak tanımlanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kıtlık kavramı; kaynakların mutlak miktarının azlığını değil, mevcut kaynakların insanların sınırsız isteklerini karşılamada yetersiz kalması durumunu ifade eder.

Cevap

İktisadi analizde kıtlık; kaynakların mutlak azlığı değil, sınırsız insan ihtiyaçları karşısında kaynakların yetersiz (nispi kıtlık) kalması durumudur.

İktisatta kıtlık kavramı mutlak bir yokluğu değil, kaynakların insan ihtiyaçları karşısındaki nispi yetersizliğini ifade eder. Bu durum, kaynakların fiyatının sıfır olduğu bir durumda dahi talebin arzdan fazla olacağı anlamına gelir ve iktisat biliminin varlık sebebidir.

Adım Adım Çözüm

Kıtlık ve seçim ilişkisinin analizi

İktisadın temel sorunu olan kıtlık, kaynakların ihtiyaçlara oranla yetersizliğini ifade eder.

İktisat bilimi, kıt kaynakların sınırsız ihtiyaçları karşılamak üzere nasıl etkin tahsis edileceğini inceler.

Üretim faktörleri ve getirilerinin eşleştirilmesi

Emek (Ücret), Sermaye (Faiz), Doğal Kaynaklar (Rant) ve Girişimci (Kâr).

Fonksiyonel bölüşüm teorisine göre her üretim faktörü sürece katkısı oranında pay alır.

İktisadi analiz yöntemlerinin (Pozitif vs. Normatif) ayırt edilmesi

Pozitif iktisat objektif gerçeklikleri, normatif iktisat ise subjektif değer yargılarını inceler.

Metodolojik ayrım, analizlerin test edilebilirliği (pozitif) veya görüş birliğine dayanması (normatif) ile ilgilidir.

Anahtar Kavram

İktisadi Kıtlık, Üretim Faktörleri ve İktisadın Metodolojisi

Daha Fazla Pratik

Üretim imkanları eğrisi üzerinde bir noktadan diğerine hareketin fırsat maliyeti cinsinden hesaplanması konusuna çalışabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 6Soru →

Bir ekonomide mevcut tüm üretim faktörleri ve teknoloji düzeyi sabitken, tam istihdam koşullarında üretilebilecek Buğday ( $B$ ) ve Bilgisayar ( $C$ ) miktarlarına ilişkin üretim bileşenleri aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Üretim Bileşimi	Buğday ( $B$ ) - Ton	Bilgisayar ( $C$ ) - Adet
A	$100$	$0$
B	$90$	$10$
C	$75$	$20$
D	$55$	$30$
E	$30$	$40$
F	$0$	$50$

Buna göre, ekonomide üretim $C$ bileşiminden $D$ bileşimine geçtiğinde, üretilen her bir birim ilave bilgisayarın fırsat maliyeti kaç ton buğdaydır?

0,5

1,5

2

2,5

20

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2$

Cevap

Ekonomide üretim C bileşiminden D bileşimine geçtiğinde, üretilen her bir birim ilave bilgisayarın fırsat maliyeti

2

ton buğdaydır.

C noktasından D noktasına geçildiğinde bilgisayar üretimi

20

'den

30

'a çıkmış (

10

birim artış), bu sırada buğday üretimi

75

'ten

55

'e düşmüştür (

20

birim azalış). Her bir ilave bilgisayar için vazgeçilen buğday miktarı

20/10 = 2

olarak hesaplanır. Bu, ekonominin içbükey bir üretim imkanları eğrisine sahip olduğunu ve bilgisayar üretimi arttıkça fırsat maliyetinin de arttığını göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

C

D

noktalarındaki üretim miktarlarını belirleyin.

C

noktasında

B = 75

C = 20

;

D

noktasında

B = 55

C = 30

Değişim oranlarını hesaplamak için başlangıç ve bitiş değerlerine ihtiyaç vardır.

Buğdaydaki azalış miktarını (

\Delta B

) hesaplayın.

\Delta B = 75 - 55 = 20

ton.

Fırsat maliyeti, vazgeçilen miktarı temsil eder.

Bilgisayardaki artış miktarını (

\Delta C

) hesaplayın.

\Delta C = 30 - 20 = 10

adet.

Maliyetin birim başına hesaplanması için üretimdeki artış miktarı bilinmelidir.

Marjinal Fırsat Maliyeti formülünü uygulayın:

MRT_{CB} = |\Delta B / \Delta C|

20 / 10 = 2

İlave bir birim bilgisayar üretmek için kaç birim buğdaydan vazgeçildiğini bulmak için oranlama yapılır.

Anahtar Kavram

Marjinal Fırsat Maliyeti (MRT), bir maldan bir birim daha fazla üretmek için diğer maldan vazgeçilmesi gereken miktarı ifade eder ve Üretim İmkanları Eğrisi'nin eğimine eşittir.

İpuçları

Fırsat maliyeti, bir şeyi elde etmek için vazgeçilen en iyi alternatiftir.

C noktasından D noktasına geçerken vazgeçilen buğday miktarını, kazanılan bilgisayar miktarına bölün.

Formül:

|\Delta Buğday / \Delta Bilgisayar|

. C'de (

75, 20

), D'de (

55, 30

) değerlerini kullanın.

Daha Fazla Pratik

Tablodaki tüm noktalar için fırsat maliyetlerini hesaplayarak maliyetin artan mı, azalan mı yoksa sabit mi olduğunu belirleyin.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 7Soru →

Mikro iktisadi analizde, bir tüketicinin $X$ malına ilişkin bireysel talep fonksiyonu $Q_d = 200 - 5P$ şeklinde ifade edilmektedir. Diğer tüm değişkenler sabitken ( $ceteris$ $paribus$ ), malın birim fiyatı $20$ TL'den $30$ TL'ye yükseldiğinde talep edilen miktardaki değişim aşağıdakilerden hangisidir?

50

birim azalır.

50

birim artar.

100

birim azalır.

Talep eğrisi bütünüyle sola kayar.

150

birim azalır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $50$ birim azalır.

Cevap

Malın fiyatı

20

TL'den

30

TL'ye yükseldiğinde, talep edilen miktar

50

birim azalır.

Doğru yanıt olan seçenek, talep fonksiyonu üzerinden yapılan matematiksel hesaplamayı tam olarak yansıtmaktadır. Malın birim fiyatı

20

TL iken talep edilen miktar

100

birimdir; fiyat

30

TL'ye çıktığında ise bu miktar

50

birime düşmektedir. Aradaki

50

birimlik fark, fiyat artışına bağlı olarak talep edilen miktarın azaldığını gösterir ve bu durum Talep Kanunu ile uyumludur.

Adım Adım Çözüm

Başlangıç fiyatındaki (

P_1 = 20

) talep edilen miktarı hesaplayınız.

Q_1 = 200 - 5(20) = 200 - 100 = 100

birim.

Değişimi bulmak için öncelikle başlangıç noktasındaki miktar belirlenmelidir.

Yeni fiyattaki (

P_2 = 30

) talep edilen miktarı hesaplayınız.

Q_2 = 200 - 5(30) = 200 - 150 = 50

birim.

Fiyat yükseldiğinde talep edilen miktarın ulaştığı yeni değer hesaplanmalıdır.

Talep edilen miktardaki değişimi (

ΔQ

) bulunuz.

ΔQ = Q_2 - Q_1 = 50 - 100 = -50

birim.

Son durumdaki miktardan ilk durumdaki miktar çıkarılarak net değişim bulunur. Negatif sonuç azalışı ifade eder.

Anahtar Kavram

Talep Kanunu ve Eğri Üzerinde Hareket

İpuçları

Talep fonksiyonunda fiyat (

P

) yerine verilen değerleri koyarak miktarları bulun.

Talep kanunu uyarınca, malın fiyatı arttığında talep edilen miktarın azalması gerektiğini unutmayın.

P=20

için

Q=100

P=30

için

Q=50

değerlerini bulup farkını hesaplayın.

Daha Fazla Pratik

Fiyatın

40

TL olması durumunda talep edilen miktarın sıfırlanacağı (yasaklayıcı fiyat) üzerine bir çalışma yapılabilir.

Tahmini Süre:45s

Soru 8Soru →

İktisat biliminde üretim sürecine dahil edilen faktörlerin bu süreçten aldıkları paylar (getiriler), her bir faktör için farklı teknik terimlerle ifade edilir. Buna göre, 'doğal kaynaklar' (toprak) faktörünün üretim sürecine sunduğu katkı karşılığında elde ettiği getiri aşağıdakilerden hangisidir?

Ücret

Faiz

Rant

Kâr

Temettü

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Rant

Cevap

Doğal kaynakların (toprak) üretim sürecinden aldığı pay 'rant'tır.

İktisat teorisinde üretim sürecine katılan 'doğal kaynaklar' veya diğer adıyla 'toprak' faktörünün bu hizmeti karşılığında elde ettiği gelire 'rant' denir. Bu, klasik iktisattan günümüze kadar gelen temel bir tanımlamadır.

Adım Adım Çözüm

Üretim faktörlerinin sınıflandırılması

Emek, sermaye, doğal kaynaklar (toprak) ve girişimci olmak üzere dört temel faktör tanımlanır.

İktisadi analizi sistemli bir şekilde yapabilmek için kaynakların kategorize edilmesi gerekir.

Faktör ve getiri eşleşmesinin yapılması

Emek

\rightarrow

Ücret, Sermaye

\rightarrow

Faiz, Toprak

\rightarrow

Rant, Girişimci

\rightarrow

Kâr eşleşmesi kurulur.

Her üretim faktörü, üretim sürecine sunduğu katkı karşılığında farklı bir isimle adlandırılan gelir elde eder.

Hedef faktörün getirisinin belirlenmesi

Doğal kaynaklar için karşılık gelen 'rant' terimi seçilir.

Soru kökünde spesifik olarak doğal kaynakların (toprak) getirisi sorulmaktadır.

Anahtar Kavram

Faktör Gelirleri (Fonksiyonel Gelir Dağılımı)

İpuçları

Üretim faktörlerinin her birinin kendine özgü bir gelir adı vardır.

Toprak veya doğal kaynak dendiğinde akla gelmesi gereken klasik terimi hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Diğer üretim faktörlerinin (emek, sermaye, girişimci) getirilerini de tekrar ederek kavramları pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:30s

Soru 9Soru →

Çay ve şeker birbirini tamamlayan (komplementer) iki maldır. Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen 'Dengeli Beslenme' kampanyası sonucunda tüketicilerin şeker tüketimine yönelik tercihlerinin olumsuz yönde değiştiği ve şeker kullanımının azaldığı gözlemlenmiştir. $Ceteris$ $paribus$ varsayımı altında, bu gelişmenin çay piyasasına olan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Çay talep eğrisi bir bütün olarak sola kayar.

Çay talep eğrisi bir bütün olarak sağa kayar.

Çay talep eğrisi üzerinde yukarıya doğru bir hareket gerçekleşir.

Çay talep eğrisi üzerinde aşağıya doğru bir hareket gerçekleşir.

Çay talep eğrisi değişmez, sadece arz eğrisi sağa kayar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çay talep eğrisi bir bütün olarak sola kayar.

Cevap

Çay ve şeker tamamlayıcı mallar olduğundan ve şeker talebi tercihlerdeki olumsuz değişim nedeniyle azaldığından, çay talep eğrisi bir bütün olarak sola kayar.

Çay ve şeker tamamlayıcı mallar olduğu için birbirlerine bağımlıdırlar. Şeker tüketimine yönelik tercihlerin olumsuz değişmesi şekere olan talebi azaltır. Şeker talebi azaldığında, onunla birlikte tüketilen çaya olan ihtiyaç da azalır ve bu durum çay talep eğrisini bir bütün olarak sola kaydırır.

Adım Adım Çözüm

Mal ilişkisini tanımlama

Çay ve şeker tamamlayıcı (complementary) mallardır; yani birlikte tüketilirler.

Tamamlayıcı mallarda birinin talebindeki azalma diğerinin talebini de aynı yönde etkiler.

Dışsal şoku analiz etme

Sağlık kampanyası şeker lehine olan tercihleri azaltmıştır.

Zevk ve tercihlerin bir mal aleyhine değişmesi o malın talebini düşürür.

Piyasa etkisini belirleme

Şeker kullanımı azaldığı için onunla birlikte kullanılan çaya olan talep de azalır.

Tamamlayıcı mal olan şekerin talebi düştüğünde, çay için her fiyat seviyesinde talep edilen miktar azalır.

Grafiksel gösterimi seçme

Talep eğrisinin sola (içeriye) doğru kayması.

Talebin azalması talep eğrisinin orijine doğru, yani sola kayması anlamına gelir.

Anahtar Kavram

Tamamlayıcı mallar ve zevk/tercihlerin talep üzerindeki etkisi

İpuçları

Önce şeker ve çay arasındaki ilişkiyi (tamamlayıcı mı ikame mi) belirleyin.

Tercihlerin olumsuz değişmesi talebi artırır mı yoksa azaltır mı?

Daha Fazla Pratik

Eğer çay ve kahve ikame mallar olsaydı ve kahve fiyatları artsaydı, çay piyasası nasıl etkilenirdi?

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 10Soru →

X malı için talep fonksiyonu $Q_d = f(P_x, I, P_y, P_z, E)$ olarak tanımlanmıştır. X malının düşük bir mal olduğu, Y malı ile ikame, Z malı ile tamamlayıcı ilişkisi içinde bulunduğu bilinmektedir. Buna göre, diğer değişkenlerin sabit olduğu varsayımı altında, aşağıdakilerden hangisi X malının talep eğrisinin kesinlikle sağa kaymasına (talebin artmasına) yol açar?

Tüketicilerin nominal gelirleri %15 artarken, genel fiyatlar düzeyinin %25 arttığı ve X malının ikamesi olan Y malının fiyatının düştüğü durum

X malının gelecekteki fiyatının düşeceği beklentisinin güçlendiği ve tüketicilerin zevk ve tercihlerinin X malı lehine değiştiği durum

Tüketicilerin reel gelirlerinin arttığı ve tamamlayıcı Z malının üretiminde kullanılan bir hammaddenin fiyatının arttığı durum

X malının kendi fiyatının düştüğü ve tüketicilerin nominal gelirlerinin genel fiyatlar düzeyinden daha fazla arttığı durum

Tüketicilerin nominal gelirleri %10 artarken genel fiyatlar düzeyinin %20 arttığı ve tamamlayıcı Z malı üretimindeki birim vergilerin kaldırıldığı durum

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tüketicilerin nominal gelirleri %10 artarken genel fiyatlar düzeyinin %20 arttığı ve tamamlayıcı Z malı üretimindeki birim vergilerin kaldırıldığı durum

Cevap

Tüketicilerin nominal gelirlerindeki artışın genel fiyat düzeyindeki artışın altında kalması reel geliri düşürür; düşük mallarda reel gelir azalışı talebi artırarak eğriyi sağa kaydırır. Aynı zamanda tamamlayıcı malın vergisinin kaldırılması onun piyasa fiyatını düşürerek X malına olan talebi de artırır, böylece talep eğrisi kesinlikle sağa kayar.

Doğru olan seçenekteki senaryoda, nominal gelir artışı enflasyonun altında kaldığı için tüketicilerin reel geliri azalmıştır. X malı düşük bir mal olduğundan, alım gücü azalan tüketici bu mala daha fazla yönelecek ve talep eğrisi sağa kayacaktır. Aynı zamanda, tamamlayıcı olan Z malının üzerindeki verginin kaldırılması Z malını ucuzlatacak, bu da X malına olan talebi ek olarak artıracaktır. Her iki faktör de talebi artırıcı yönde çalıştığı için sonuç kesindir.

Adım Adım Çözüm

Reel gelir değişimini analiz etme

Nominal gelir

%10

artarken fiyatlar

%20

arttığı için reel gelir yaklaşık olarak

%10 - %20 = -%10

oranında azalmıştır.

Alım gücündeki değişimi belirlemek için nominal gelirdeki değişimin genel fiyatlar düzeyindeki değişimle (enflasyon) kıyaslanması gerekir.

Gelir etkisinin düşük mal üzerindeki etkisini belirleme

Reel gelir azaldığı için düşük bir mal (inferior good) olan X'e duyulan talep artar (

D_x \uparrow

Düşük malların tanımı gereği, tüketicinin geliri ile mala olan talebi arasında ters yönlü bir ilişki bulunmaktadır.

İlgili mal piyasasına yönelik müdahalenin etkisini analiz etme

Z malı üzerindeki birim vergilerin kaldırılması, Z malının arzını artırarak piyasa denge fiyatının (

P_z

) düşmesine neden olur.

Üretim üzerindeki vergilerin kaldırılması marjinal maliyetleri düşürerek arz eğrisini sağa kaydırır ve fiyatın düşmesini sağlar.

Çapraz fiyat etkisini X malı üzerine uygulama

Z ve X tamamlayıcı mallar olduğundan, Z'nin fiyatındaki düşüş X malına olan talebi artırır (

P_z \downarrow \Rightarrow D_x \uparrow

Tamamlayıcı mallarda birinin fiyatındaki azalış, diğer malın kullanımını daha cazip hale getirerek ona olan talebi artırır.

Toplam etkiyi sentezleme

Hem negatif gelir etkisinin (düşük mal olması sebebiyle) hem de tamamlayıcı mal fiyat etkisinin talebi artırması sonucu X malının talep eğrisi kesinlikle sağa kayar.

Eğriyi kaydıran iki bağımsız değişkenin de aynı yönde (artış yönlü) etki etmesi, sonucun kesinliğini sağlar.

Anahtar Kavram

Talebi etkileyen dışsal faktörlerin (gelir ve ilgili mal fiyatları) talep eğrisi üzerindeki kaydırıcı etkisi ve düşük mal-tamamlayıcı mal ilişkisi.

Daha Fazla Pratik

Bu analizdeki mantığı 'Giffen malları' için talep eğrisinin eğimi ile birleştirerek, toplam etkinin (gelir ve ikame etkisi) nasıl oluştuğunu incelemeniz konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 11Soru →

Bir malın arz fonksiyonu $Q_s = -120 + 4P$ olarak modellenmiştir. Arz kanunu ve bu matematiksel modelin iktisadi yorumu dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Üretimin başlaması ve piyasaya arz yapılması için malın fiyatının

30

birim eşiğini aşması gerekmektedir.

Arz edilen miktar ile fiyat arasındaki pozitif ilişki nedeniyle, malın fiyatındaki bir artış arz eğrisinin bütünüyle sağa doğru kaymasına yol açar.

Malın fiyatı

40

birimden

50

birime çıktığında, arz edilen miktar

\%25

oranında artış göstermektedir.

Fonksiyondaki sabit terim olan

-120

değeri, fiyat sıfır iken üreticilerin piyasaya sunduğu başlangıç arz miktarını temsil eder.

Arz kanunu gereği fiyat ile miktar doğru orantılı olduğundan, fiyat azaldığında arz fonksiyonunun eğimi azalmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üretimin başlaması ve piyasaya arz yapılması için malın fiyatının $30$ birim eşiğini aşması gerekmektedir.

Cevap

Üretimin başlaması ve piyasaya arz yapılması için malın fiyatının 30 birim eşiğini aşması gerekmektedir.

Verilen

Q_s = -120 + 4P

fonksiyonunda, arzın başlaması için miktarın sıfırdan büyük olması (

Q_s > 0

) gerekir. Bu durumda

-120 + 4P > 0

eşitsizliğinden

P > 30

sonucu elde edilir. Dolayısıyla üreticinin piyasaya mal sunmaya başlaması için fiyatın

30

birimi aşması gerektiği ifadesi kesinlikle doğrudur.

Adım Adım Çözüm

Arz fonksiyonunda arzın başladığı minimum fiyat düzeyini (eşik fiyat) belirlemek için

Q_s

değerini sıfıra eşitleyin.

0 = -120 + 4P \Rightarrow 4P = 120 \Rightarrow P = 30

Arz edilen miktarın pozitif bir değer alabilmesi için matematiksel olarak fiyatın bu eşiği geçmesi gerekir.

Arz kanununa göre fiyat ve miktar arasındaki ilişkiyi analiz edin.

Fiyat arttıkça arz edilen miktar artar (pozitif eğim).

Fonksiyondaki

P

katsayısının (

+4

) pozitif olması arz kanununa uygunluğu gösterir.

Fiyat değişimlerinin eğri üzerindeki etkisini değerlendirin.

Fiyat değişimi sadece eğri üzerinde bir noktadan diğerine geçişi (arz edilen miktardaki değişim) sağlar.

Fonksiyonun kendisinin kayması için ceteris paribus varsayımı altındaki maliyet, teknoloji gibi diğer faktörlerin değişmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Arz Fonksiyonu ve Eşik Fiyat Analizi

İpuçları

Arz fonksiyonunda

Q_s

değerini sıfıra eşitleyerek üretimin başladığı kritik fiyat seviyesini bulun.

Fiyat değişimlerinin 'arzın kayması' ile 'arz edilen miktarın değişimi' arasındaki farkı unutmayın.

P=30

olduğunda

Q_s=0

çıkar. Bu, fiyatın

30

birimden küçük olduğu durumlarda piyasaya ürün sunulmayacağı anlamına gelir.

Daha Fazla Pratik

Maliyetlerdeki bir artışın veya teknolojideki bir iyileşmenin bu fonksiyonun parametrelerini (

120

veya

4

) nasıl etkileyeceğini düşünerek arzın kayması konusunu pekiştirin.

Alternatif Yöntem

Ters arz fonksiyonunu türeterek fiyat eksenini kestiği noktayı bulabilirsiniz:

P = (Q_s + 120) / 4 \Rightarrow P = 0.25Q_s + 30

. Burada

Q=0

iken

P=30

olduğu net görülür.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 12Soru →

İktisat kuramında üretim faktörlerinin fonksiyonel dağılımı analiz edilirken, müteşebbis (girişimci) faktörünün üretim sürecindeki özgün rolü ve bu rol karşılığında elde ettiği kâr geliri; emek, sermaye ve doğa faktörlerinden farklı bir mantığa dayanır. Frank Knight’ın belirsizlik teorisi ve modern mikro iktisadi yaklaşımlar çerçevesinde, müteşebbisin üretim faktörü olarak konumu ve kârın oluşum süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi analitik olarak en doğrudur?

Müteşebbis, hesaplanabilir risklerin ötesinde, istatistiksel olarak öngörülemeyen 'belirsizliğe' (uncertainty) karşı sorumluluk üstlenen ve diğer üretim faktörlerinin sözleşmeye dayalı bedelleri ödendikten sonra kalan 'artık gelir' (residual claim) üzerinde hak sahibi olan birimdir.

Müteşebbis, üretim organizasyonunu teknik düzeyde sevk ve idare eden profesyonel bir işgücü niteliğindedir ve bu fonksiyonel katkısı karşılığında, piyasada oluşan marjinal ürün hasılatı değerine eşit bir ücret geliri elde eder.

Müteşebbis, üretimin gerçekleştirilmesi için gerekli olan makine, teçhizat ve bina gibi fiziki sermaye araçlarını finanse eden tasarruf sahibidir ve elde ettiği gelir, sermayenin üretim sürecindeki yıpranma payını da içeren faiz ödemeleridir.

Müteşebbisin elde ettiği kâr, tam rekabet koşullarında üretim faktörlerinin bileşiminden kaynaklanan teknolojik verimlilik artışının bir sonucudur ve bu gelir, üretimin her aşamasında önceden belirlenmiş sabit bir maliyet kalemidir.

Müteşebbis, üretim sürecinde kullanılan ve arz esnekliği sıfır kabul edilen doğal kaynakların mülkiyetine sahip olan faktördür; bu nedenle elde ettiği gelir aslında doğanın sağladığı bir kıtlık rantıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Müteşebbis, hesaplanabilir risklerin ötesinde, istatistiksel olarak öngörülemeyen 'belirsizliğe' (uncertainty) karşı sorumluluk üstlenen ve diğer üretim faktörlerinin sözleşmeye dayalı bedelleri ödendikten sonra kalan 'artık gelir' (residual claim) üzerinde hak sahibi olan birimdir.

Cevap

Müteşebbisin 'belirsizlik' üstlenmesi ve 'artık gelir' (residual income) sahibi olması seçeneği doğrudur.

İktisat literatüründe, özellikle Frank Knight tarafından geliştirilen yaklaşıma göre, kâr; hesaplanabilir risklerin (ki bunlar sigortalanabilir ve maliyetlere eklenebilir) ötesindeki 'belirsizliklerin' karşılığıdır. Müteşebbis, üretim faktörlerini bir araya getirerek diğerlerine sabit (sözleşmeli) ödemeler yaptıktan sonra (residual claimant) geri kalan artığa sahip olduğu için kâr elde eder. Bu durum onu diğer faktörlerden analitik olarak ayırır.

Adım Adım Çözüm

Üretim faktörlerini ve gelirlerini tanımlama

Emek (Ücret), Sermaye (Faiz), Doğa (Rant) ve Müteşebbis (Kâr) olarak dört temel faktör bulunur.

Sorunun temelini oluşturan faktör-gelir eşleşmesini netleştirmek için.

Müteşebbisin fonksiyonel farkını analiz etme

Diğer faktörler (emek, sermaye, doğa) üretim süreci başlamadan önce sözleşmeli olarak bedellerini garanti altına alırken, müteşebbis belirsizliğe katlanır.

Müteşebbisi diğer faktörlerden ayıran temel riski/sorumluluğu belirlemek için.

Frank Knight'ın 'Risk' ve 'Belirsizlik' ayrımını uygulama

Hesaplanabilir riskler (sigortalanabilir) maliyetlere dahil edilirken, hesaplanamayan belirsizlikler (uncertainty) gerçek ekonomik kârın kaynağıdır.

Üst düzey iktisadi analizi tamamlamak ve kârın kaynağını açıklamak için.

Kârın 'Artık Gelir' niteliğini doğrulama

Toplam hasılattan tüm sözleşmeli ödemeler (ücret, faiz, rant) çıktıktan sonra kalan miktar müteşebbise aittir.

Kârın rezidüel doğasını kavramsal olarak ispatlamak için.

Anahtar Kavram

Müteşebbisin Fonksiyonel Rolü ve Artık Gelir Olarak Kâr

İpuçları

Üretim faktörlerinin gelirlerini (Ücret, Faiz, Rant, Kâr) ve hangisinin 'garanti' edilmediğini düşünün.

Müteşebbis ile profesyonel yönetici arasındaki farkı 'risk ve belirsizlik' kavramları üzerinden sorgulayın.

Frank Knight'a göre kâr, sigortalanamayan 'belirsizlik' (uncertainty) faktörünün bir sonucudur ve tüm ödemelerden sonra kalan artığı ifade eder.

Daha Fazla Pratik

Üretim imkanları eğrisi üzerinde bir noktanın müteşebbis kararlarıyla nasıl değişebileceğini inceleyen 'Teknolojik Gelişme' sorularına göz atabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Muhasebe kârı ile iktisadi kâr farkını düşünerek, kârın neden bir 'artık' olduğunu anlayabilirsiniz; iktisadi kârda tüm faktörlerin fırsat maliyetleri (örtük maliyetler) düşüldükten sonra kalan kısım müteşebbise aittir.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 13Soru →

Bir ekonomide sadece buğday ve mısır üretilmektedir. Tam istihdam ve etkin teknoloji altında üretilebilecek alternatif mal bileşimlerini gösteren üretim imkanları sınırı üzerindeki iki nokta aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Üretim Bileşimi	Buğday (Ton)	Mısır (Ton)
K	$120$	$40$
L	$100$	$50$

Buna göre, ekonomide üretim $K$ noktasından $L$ noktasına kaydırıldığında, $1$ ton ilave mısır üretmenin fırsat maliyeti kaç ton buğdaydır?

0,5

2

10

20

2,5

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2$

Cevap

Ekonomide üretim

K

noktasından

L

noktasına geçtiğinde

1

birim ilave mısır üretmenin fırsat maliyeti

2

birim buğdaydır.

Üretim

120

tondan

100

tona düştüğünde

20

ton buğdaydan vazgeçilmiş; buna karşılık mısır üretimi

40

tondan

50

tona çıkarak

10

ton artmıştır.

1

ton mısır için vazgeçilen buğday miktarı

20 / 10 = 2

olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

Mısır üretimindeki artışı hesaplayın.

\Delta Mısır = 50 - 40 = 10

ton

Fırsat maliyeti paydası için üretimdeki artış miktarını belirlemek gerekir.

Buğday üretiminden vazgeçilen miktarı hesaplayın.

\Delta Buğday = 120 - 100 = 20

ton

Fırsat maliyeti payı için fedakarlık edilen miktarı belirlemek gerekir.

Birim fırsat maliyeti formülünü uygulayın.

Fırsat Maliyeti

= \frac{\text{Vazgeçilen Miktar}}{\text{Artırılan Miktar}} = \frac{20}{10} = 2

Marjinal fırsat maliyeti, üretimdeki değişimin maliyetini birim bazında ifade eder.

Anahtar Kavram

Fırsat Maliyeti (Alternatif Maliyet)

İpuçları

Fırsat maliyeti, 'vazgeçilen miktar / kazanılan miktar' olarak hesaplanır.

Mısır üretimini 10 birim artırmak için kaç birim buğdaydan fedakarlık edildiğini bulun.

Daha Fazla Pratik

Artan fırsat maliyeti varsayımı altında üretim imkanları eğrisinin şeklini (içbükey) hatırlayın.

Tahmini Süre:45s

Soru 14Soru →

Bir ekonomi sadece $X$ (Sanayi Ürünü) ve $Y$ (Tarım Ürünü) üretmektedir. Aşağıdaki tablo, bu ekonomideki tam istihdam ve etkin teknoloji altındaki üretim bileşimlerini göstermektedir:

Üretim Bileşimi	$X$ Üretimi (Birim)	$Y$ Üretimi (Birim)
A	$0$	$100$
B	$10$	$95$
C	$20$	$85$
D	$30$	$70$
E	$40$	$50$

Buna göre, ekonominin üretim bileşimini D noktasından E noktasına taşıması durumunda $X$ malının marjinal fırsat maliyeti (marjinal dönüşüm oranı) kaçtır ve bu üretim imkanları eğrisinin orijine göre şekli nasıldır?

2

birim

Y

malı; orijine göre içbükey

0,5

birim

Y

malı; orijine göre dışbükey

2

birim

Y

malı; orijine göre dışbükey

10

birim

Y

malı; negatif eğimli bir doğru

20

birim

Y

malı; orijine göre içbükey

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2$ birim $Y$ malı; orijine göre içbükey

Cevap

D'den E'ye geçişte X malının marjinal fırsat maliyeti 2 birim Y malıdır ve eğri orijine göre içbükeydir.

D noktasından E noktasına geçişte

X

üretimi

10

birim artarken,

Y

üretimi

20

birim azalmaktadır. Bu durumda

X

malının marjinal fırsat maliyeti

20/10 = 2

olur. Tablo geneline bakıldığında

X

üretimi arttıkça vazgeçilen

Y

miktarının (fırsat maliyetinin) arttığı görülmektedir (

0,5 \rightarrow 1 \rightarrow 1,5 \rightarrow 2

). Artan fırsat maliyeti durumu, üretim imkanları eğrisinin orijine göre içbükey olmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

D ve E noktaları arasındaki değişim miktarlarını belirle.

\Delta X = 40 - 30 = 10

;

\Delta Y = 50 - 70 = -20

Marjinal fırsat maliyeti formülü için değişim oranları gereklidir.

X

malı için Marjinal Fırsat Maliyeti (MRT) formülünü uygula.

MRT_{XY} = |\Delta Y / \Delta X| = |-20 / 10| = 2

X

malı üretimini 1 birim artırmak için vazgeçilen

Y

miktarı hesaplanır.

Tüm üretim aralıklarındaki marjinal maliyet trendini analiz et.

A-B:

0,5

; B-C:

1

; C-D:

1,5

; D-E:

2

Artan fırsat maliyeti kanununun geçerli olup olmadığı kontrol edilir.

Trende göre üretim imkanları eğrisinin (ÜİE) şeklini belirle.

Artan maliyetler nedeniyle ÜİE orijine göre içbükeydir.

Fırsat maliyeti üretim arttıkça yükseliyorsa eğri dışarı doğru kavislenir (içbükey).

Anahtar Kavram

Artan Fırsat Maliyeti Kanunu ve Üretim İmkanları Eğrisinin Şekli

Daha Fazla Pratik

Üretim imkanları eğrisinin üzerindeki, içindeki ve dışındaki noktaların anlamlarını (etkinlik, eksik istihdam, ulaşılamazlık) tekrar edin.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 15Soru →

Bir malın talep fonksiyonu $Q_d = 400 - 2P$ ve arz fonksiyonu $Q_s = -80 + 2P$ olarak verilmiştir. Hükümet, piyasada üreticileri desteklemek amacıyla $140$ TL düzeyinde bir taban fiyat ( $P_{taban}$ ) uygulaması başlatmıştır. Bir süre sonra, tüketicilerin gelirindeki artışla birlikte talep fonksiyonu $Q_d' = 480 - 2P$ şeklinde güncellenirken; üretim maliyetlerindeki düşüş ve teknolojik ilerleme sonucunda arz fonksiyonu $Q_s' = -40 + 2P$ halini almıştır. Hükümetin $140$ TL'lik taban fiyat politikasını değiştirmeden sürdürdüğü varsayıldığında, yeni piyasa koşullarında oluşacak arz fazlası (stok fazlası) kaç birimdir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 40

Cevap

Yeni piyasa koşullarında, 140 TL taban fiyat düzeyinde 40 birimlik bir arz fazlası oluşur.

Yeni piyasa koşullarında serbest denge fiyatı

130

TL olarak hesaplanmıştır. Hükümetin uyguladığı

140

TL'lik taban fiyat, bu denge fiyatının üzerinde olduğu için bağlayıcıdır.

140

TL fiyat seviyesinde üreticiler piyasaya

240

birim mal sunmak isterken, tüketiciler sadece

200

birim talep etmektedir. Bu durum, aradaki

40

birimlik farkın arz fazlası olarak piyasada kalmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

Yeni serbest piyasa denge fiyatının (

P^*

) hesaplanması.

480 - 2P = -40 + 2P \Rightarrow 4P = 520 \Rightarrow P^* = 130

TL.

Mevcut arz ve talep kaymaları sonrası piyasanın kendi kendine oluşacak denge fiyatını belirlemek gerekir.

Taban fiyatın (

P_{taban} = 140

TL) bağlayıcılığının kontrol edilmesi.

P_{taban} (140) > P^* (130)

olduğu için taban fiyat bağlayıcıdır.

Taban fiyat, piyasa dengesinin üzerinde belirlendiği sürece piyasada arz fazlasına yol açan bağlayıcı bir kısıttır.

Taban fiyat düzeyinde yeni arz ve talep miktarlarının hesaplanması.

Q_d' = 480 - 2(140) = 200

birim;

Q_s' = -40 + 2(140) = 240

birim.

Hükümetin belirlediği fiyat düzeyinde tüketicilerin ne kadar almak istediği ve üreticilerin ne kadar satmak istediği bulunmalıdır.

Arz fazlasının (Surplus) hesaplanması.

Q_s' - Q_d' = 240 - 200 = 40

birim.

Arz edilen miktarın talep edilen miktarı aşan kısmı stok/arz fazlasını oluşturur.

Anahtar Kavram

Tam Rekabet Piyasasında Eş Anlı Arz-Talep Kaymaları ve Bağlayıcı Taban Fiyat Uygulaması

İpuçları

Öncelikle her iki fonksiyonun da değiştiğini dikkate alarak yeni piyasa denge fiyatını bulun.

Bulduğunuz yeni denge fiyatını (

130

TL), mevcut taban fiyat (

140

TL) ile karşılaştırarak politikanın hala etkili olup olmadığını kontrol edin.

Daha Fazla Pratik

Talep esnekliğinin arz fazlası üzerindeki etkisini analiz etmek için fonksiyon eğimlerini değiştirerek benzer bir senaryo kurgulayabilirsiniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 16Soru →

Tüketiciler tarafından 'düşük mal' (inferior good) olarak nitelendirilen $X$ malı ile bu malın 'tamamlayıcısı' olan $Y$ malının işlem gördüğü bir piyasa ortamında; tüketicilerin reel gelirlerinde bir artış yaşandığı ve eş anlı olarak $Y$ malı üretiminde maliyetleri düşüren teknolojik bir yenilik gerçekleştiği bilinmektedir. Bu iki gelişmenin $X$ malı piyasası üzerindeki etkileri dikkate alındığında, $X$ malının talep eğrisinin yer değiştirmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Tüketicilerin satın alma gücü arttığı için talep eğrisi kesinlikle sağa kayar.

Talep eğrisi üzerinde, değişen piyasa koşullarına bağlı olarak aşağı doğru bir hareket gerçekleşir.

Gelir artışının yarattığı etki baskın olduğu için talep eğrisi kesinlikle sola kayar.

Talep eğrisinin yeni konumu, gelir artışının yarattığı negatif etki ile tamamlayıcı mal fiyatındaki düşüşün yarattığı pozitif etkinin göreceli büyüklüğüne bağlı olarak belirsizdir.

Sadece

Y

malının arzı değiştiği için

X

malının talep eğrisi sabit kalır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Talep eğrisinin yeni konumu, gelir artışının yarattığı negatif etki ile tamamlayıcı mal fiyatındaki düşüşün yarattığı pozitif etkinin göreceli büyüklüğüne bağlı olarak belirsizdir.

Cevap

Doğru cevap, talep eğrisinin nihai yönünün belirsiz olduğunu ifade eder. Çünkü düşük mal olan

X

için gelir artışı talebi azaltan (sola kaydıran) bir etki yaparken, tamamlayıcı

Y

malının teknolojik gelişme sonucu ucuzlaması

X

'e olan talebi artıran (sağa kaydıran) bir etki yaratır. Bu iki zıt kuvvetin hangisinin daha büyük olduğu verilmediği için talep eğrisinin sağa mı yoksa sola mı kayacağı kesin olarak bilinemez.

Adım Adım Çözüm

X

malı için gelir etkisini analiz etme

Talep eğrisi sola kayar.

X

malı 'düşük mal' olduğu için gelir artışı (

I \uparrow

) talebi (

D_x \downarrow

) azaltır.

Y

malındaki teknolojik gelişmenin etkisini analiz etme

Y

malının fiyatı (

P_y

) düşer.

Teknolojik yenilik arzı artırır (

S_y \rightarrow

), bu da piyasa denge fiyatını aşağı çeker.

Y

malındaki fiyat değişiminin

X

üzerindeki etkisini analiz etme

Talep eğrisi sağa kayar.

X

Y

tamamlayıcı mallardır; birinin fiyatı düştüğünde (

P_y \downarrow

) diğerinin talebi artar (

D_x \uparrow

Net etkiyi belirleme

Kayma yönü belirsizdir.

Birinci etki (sola kayma) ve ikinci etki (sağa kayma) zıt yönlüdür; büyüklükleri bilinmeden net yön tayin edilemez.

Anahtar Kavram

Talebi Etkileyen Faktörlerin Bileşik Etkisi

İpuçları

X

malının 'düşük mal' olması, geliriniz arttığında ondan daha az almak isteyeceğiniz anlamına gelir.

Tamamlayıcı mal olan

Y

'deki teknolojik gelişme,

Y

'nin ucuzlamasına neden olur.

Y

ucuzlarsa, onunla beraber kullanılan

X

'e olan ilgi nasıl değişir?

Eğriyi sola çeken bir güç (gelir artışı) ile sağa çeken bir güç (tamamlayıcı fiyat düşüşü) aynı anda işliyor. Biri diğerinden büyük mü?

Daha Fazla Pratik

Benzer bir senaryoyu

X

Y

mallarının 'ikame mal' olduğu durum için analiz ederek öğrenmenizi pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 17Soru →

İktisadi analizde 'ceteris paribus' varsayımı altında, bir malın arz fonksiyonu $Q_s = -100 + 20P$ denklemi ile temsil edilmektedir. Bu fonksiyon ve arz kanununun işleyişi dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Malın piyasa fiyatı

5

birim seviyesinin altında kaldığı sürece, üreticinin piyasaya sunduğu miktar sıfırdır.

Malın fiyatının

10

birimden

15

birime yükselmesi, arz kanunu gereği arz eğrisinin bütünüyle sağa kaymasına neden olur.

Fonksiyondaki pozitif eğim katsayısı (

20

), fiyat ile arz edilen miktar arasında ters yönlü bir ilişki olduğunu gösterir.

Üretim teknolojisindeki bir iyileşme, 'ceteris paribus' varsayımı altında mevcut arz doğrusu üzerinde yukarı yönlü bir harekete yol açar.

Piyasa fiyatının

10

birim olduğu bir dengede, üreticinin piyasaya arz ettiği toplam miktar

200

birimdir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Malın piyasa fiyatı $5$ birim seviyesinin altında kaldığı sürece, üreticinin piyasaya sunduğu miktar sıfırdır.

Cevap

Malın piyasa fiyatı beş birim seviyesinin altında kaldığı sürece üreticinin piyasaya sunduğu miktar sıfırdır.

Verilen

Q_s = -100 + 20P

fonksiyonunda, arzın gerçekleşebilmesi için miktarın pozitif (

Q_s > 0

) olması gerekir. Denklemi sıfıra eşitlediğimizde elde edilen

5

birim fiyat, üretimin başladığı sınır değerdir. Bu değerin altındaki herhangi bir fiyat seviyesinde matematiksel olarak miktar negatif çıkacağından, iktisadi gerçeklikte piyasaya ürün sunulmaz.

Adım Adım Çözüm

Arzın başladığı minimum fiyat seviyesini (eşik fiyat) belirlemek için miktarı sıfıra eşitleyin.

Q_s = 0

için

-100 + 20P = 0 \Rightarrow 20P = 100 \Rightarrow P = 5

birim.

Bir üreticinin piyasaya mal sunabilmesi için fiyatın, maliyetleri karşılayan minimum bir seviyede olması gerekir.

Fiyat ve miktar arasındaki ilişkiyi arz kanunu çerçevesinde analiz edin.

Fiyat (

P

) ile miktar (

Q_s

) arasındaki katsayı

+20

olduğu için doğru yönlü bir ilişki vardır.

Arz kanunu, diğer değişkenler sabitken fiyat arttıkça arz edilen miktarın artacağını öngörür.

Fiyat değişimi ile diğer faktörlerin değişimini (kayma vs. hareket) ayırt edin.

Malın kendi fiyatındaki değişimler eğri üzerinde harekete, fiyat dışı unsurlar (teknoloji, maliyet) ise eğrinin kaymasına yol açar.

'Ceteris paribus' varsayımı, fonksiyonun konumunu belirleyen diğer değişkenlerin sabit tutulduğunu ifade eder.

Anahtar Kavram

Arz Fonksiyonu ve Arz Kanunu (Eşik Fiyat Analizi)

Soru 18Soru →

Bir malın arz fonksiyonu $Q_s = -160 + 2P$ olarak modellenmiştir. Bu fonksiyon ve iktisat literatüründeki "Arz Kanunu" dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Malın piyasa fiyatı 80 birimin üzerine çıktığında arz edilen miktar pozitif değerler alır ve fiyattaki artışlar arz eğrisi üzerinde yukarı yönlü bir hareketi temsil eder.

Verilen fonksiyona göre çizilecek arz eğrisinin eğimi 2'dir ve bu pozitif değer fiyat ile miktar arasındaki doğru yönlü ilişkiyi gösterir.

Malın fiyatının 90 birimden 110 birime yükselmesi, arz fonksiyonunun konumunu değiştirerek piyasada "arz artışı" meydana getirir.

Üretim teknolojisindeki bir iyileşme, arz eğrisi üzerinde yukarı yönlü bir harekete yol açarak aynı fiyat düzeyinde daha fazla mal sunulmasını sağlar.

Fonksiyondaki sabit terimin -160'tan -180'e gerilemesi, üretim maliyetlerinin düştüğünü ve arz eğrisinin sağa kaydığını ifade eder.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Malın piyasa fiyatı 80 birimin üzerine çıktığında arz edilen miktar pozitif değerler alır ve fiyattaki artışlar arz eğrisi üzerinde yukarı yönlü bir hareketi temsil eder.

Cevap

Malın fiyatı 80 birimin üzerine çıktığında üretimin başlaması ve fiyattaki artışın arz eğrisi üzerinde yukarı yönlü harekete neden olması ifadesi doğrudur.

Verilen arz fonksiyonunda miktar sıfıra eşitlendiğinde fiyatın 80 olduğu görülür. Bu, üreticinin 80 birimin altındaki fiyatlarda piyasaya mal sunmayacağını (arz edilen miktarın sıfır olacağını) kanıtlar. Ayrıca iktisat kurallarına göre bir malın kendi fiyatındaki değişimler, diğer tüm değişkenler sabitken (ceteris paribus), sadece mevcut arz eğrisi üzerinde aşağı veya yukarı yönlü bir harekete yol açar. Bu durum 'arz edilen miktardaki değişim' olarak tanımlanır.

Adım Adım Çözüm

Minimum arz fiyatının hesaplanması

0 = -160 + 2P \Rightarrow 2P = 160 \Rightarrow P = 80

Üreticinin piyasaya mal sunmaya başlaması için gereken eşik fiyatı belirlemek gerekir.

Fiyat değişimi ile arz değişimi arasındaki farkın analizi

Fiyat değişimi

\rightarrow

Eğri üzerinde hareket; Teknoloji/Maliyet değişimi

\rightarrow

Eğrinin kayması

Arz kanunu uyarınca fiyattaki değişim 'arz edilen miktar'ı değiştirir, arz fonksiyonunun parametrelerini (konumunu) değiştirmez.

Eğim kontrolü

Eğim (Slope)

= \frac{\Delta P}{\Delta Q} = \frac{1}{2} = 0,5

İktisatta dikey eksende fiyat yer aldığı için eğim, fonksiyonun tersi alınarak hesaplanır.

Anahtar Kavram

Arz Edilen Miktar vs. Arz Değişimi ve Rezervasyon Fiyatı

Soru 19Soru →

Bir malın arz fonksiyonu $Q_s = 2P^2 - 40P - 600$ denklemi ile temsil edilmektedir. Arz kanununun geçerli olduğu fiyat aralığı dikkate alındığında; üreticinin piyasaya mal arz etmeye başladığı minimum fiyat (eşik fiyat) düzeyi ile malın piyasa fiyatının $35$ birimden $40$ birime yükselmesi durumunda arz edilen miktardaki değişim aşağıdakilerden hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

Eşik Fiyat: 30; Miktar Değişimi: 550 birim artış

Eşik Fiyat: 20; Miktar Değişimi: 550 birim artış

Eşik Fiyat: 30; Miktar Değişimi: 450 birim artış

Eşik Fiyat: 10; Miktar Değişimi: 1000 birim artış

Eşik Fiyat: 30; Miktar Değişimi: 550 birim azalış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Eşik Fiyat: 30; Miktar Değişimi: 550 birim artış

Cevap

Üreticinin piyasaya girdiği eşik fiyat 30 birim, fiyat artışı sonucu miktardaki değişim ise 550 birimlik bir artıştır.

Verilen arz fonksiyonunda

Q_s = 0

şartını sağlayan anlamlı fiyat düzeyi

30

birimdir (eşik fiyat). Arz kanunu uyarınca fiyat

35

birimden

40

birime yükseldiğinde, arz edilen miktar da hesaplamalar sonucunda

450

birimden

1000

birime çıkarak toplamda

550

birimlik bir artış göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

Eşik fiyatın (minimum arz fiyatı) hesaplanması

P = 30

Arzın başlaması için

Q_s = 0

olmalıdır.

2P^2 - 40P - 600 = 0

denklemi sadeleştirildiğinde

P^2 - 20P - 300 = 0

olur. Çarpanlarına ayrıldığında

(P - 30)(P + 10) = 0

elde edilir. Fiyat negatif olamayacağı için eşik fiyat

30

birimdir.

Piyasada arz kanununun geçerliliğinin kontrolü

Pozitif eğimli (

4P - 40 > 0

)

Arz fonksiyonunun türevi

\frac{dQ_s}{dP} = 4P - 40

şeklindedir.

P > 10

için türev pozitif olduğundan,

30

birim ve üzerindeki fiyatlarda arz kanunu (fiyat artarken miktarın artması) geçerlidir.

Fiyat 35 birim iken arz edilen miktarın bulunması

Q_s = 450

Q_s = 2(35)^2 - 40(35) - 600 = 2(1225) - 1400 - 600 = 2450 - 2000 = 450

birim.

Fiyat 40 birim iken arz edilen miktarın bulunması

Q_s = 1000

Q_s = 2(40)^2 - 40(40) - 600 = 2(1600) - 1600 - 600 = 3200 - 2200 = 1000

birim.

Miktardaki değişimin hesaplanması

550

birim artış

Değişim =

1000 - 450 = 550

. Fiyat arttığı için arz kanunu gereği bu bir artıştır.

Anahtar Kavram

Arz fonksiyonunda miktar sıfıra eşitlenerek eşik fiyat bulunur ve arz kanunu gereği fiyat ile arz edilen miktar arasındaki ilişki doğru yönlüdür.

İpuçları

Arzın başladığı noktada (eşik fiyat) üreticinin sunduğu miktar sıfırdır; bu nedenle denklemi sıfıra eşitleyerek fiyatı bulun.

2P^2 - 40P - 600 = 0

denklemini çözerken sadeleştirme yapmak işinizi kolaylaştıracaktır. Pozitif olan kökü dikkate alın.

Fiyat 35 ve 40 birim iken miktar değerlerini tek tek hesaplayıp aradaki farkı bulun. Arz kanunu gereği fiyat artışı miktarı artırmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Eşik fiyatın vergi uygulamaları veya teknolojik gelişmelerle nasıl değişebileceğine dair senaryoları inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Değişimi daha hızlı hesaplamak için fonksiyonun türevi üzerinden ortalama bir değişim tahmini yapılabilir, ancak kesin sonuç için her iki fiyat düzeyindeki miktarların farkını almak en güvenli yoldur.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 20Soru →

Bir ekonomi tüm kaynaklarını etkin kullanarak sadece tüketim malları ve yatırım malları üretmektedir. Bu ekonominin üretim imkanları eğrisi üzerindeki iki farklı üretim bileşimi aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Üretim Bileşimi	Tüketim Malları Miktarı	Yatırım Malları Miktarı
A	$100$	$0$
B	$80$	$10$

Buna göre, ekonominin üretimini A noktasından B noktasına kaydırması durumunda, ilave üretilen $1$ birim yatırım malının fırsat maliyeti kaç birim tüketim malıdır?

2

birim tüketim malı

0,5

birim tüketim malı

10

birim tüketim malı

20

birim tüketim malı

80

birim tüketim malı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2$ birim tüketim malı

Cevap

İlave üretilen her bir birim yatırım malı için vazgeçilen tüketim malı miktarı

2

birimdir.

Üretim imkanları eğrisi üzerinde bir noktadan diğerine hareket edildiğinde, üretimi artırılan mal için diğer maldan ne kadar vazgeçildiği birim bazında hesaplanmalıdır. A noktasından B noktasına geçişte yatırım malı üretimi

10

birim artarken, tüketim malı üretimi

20

birim azalmıştır. Bu durumda

1

birim yatırım malı üretmenin maliyeti

20 / 10 = 2

birim tüketim malıdır.

Adım Adım Çözüm

Vazgeçilen tüketim malı miktarını hesapla

100 - 80 = 20

birim tüketim malı

A'dan B'ye geçildiğinde tüketim malı üretiminde meydana gelen azalma, toplam fırsat maliyetini verir.

Artırılan yatırım malı miktarını hesapla

10 - 0 = 10

birim yatırım malı

Üretimi artırılan malın miktarındaki değişim, birim başına maliyeti hesaplamak için gereklidir.

Birim fırsat maliyeti formülünü uygula

20 / 10 = 2

birim

Fırsat maliyeti = (Vazgeçilen Miktar) / (Artırılan Miktar) formülü ile

1

birim yatırım malı için kaç birim tüketim malından vazgeçildiği bulunur.

Anahtar Kavram

Marjinal Dönüşüm Oranı (MRT) ve Fırsat Maliyeti

İpuçları

Fırsat maliyeti, bir şeyi elde etmek için vazgeçilen en iyi alternatiftir.

Tablodaki A ve B bileşimleri arasındaki farklara odaklanın: Tüketim malı ne kadar azalmış, yatırım malı ne kadar artmış?

Birim maliyeti bulmak için tüketim malındaki azalmayı (

20

), yatırım malındaki artışa (

10

) bölün.

Daha Fazla Pratik

Üretim imkanları eğrisi orijine göre içbükey olduğunda, eğri üzerinde aşağı doğru hareket edildikçe fırsat maliyetinin nasıl değiştiğini inceleyin.

Tahmini Süre:45s

Sayfa 1 / 6Sonraki

Temel İktisadi Kavramlar ve Arz-Talep

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar