Examkin

Milli Gelir ve Büyüme

88 soru

Soru 1Soru →

Türkiye ekonomisinin 1990'lı yıllardan itibaren sergilediği büyüme performansı incelendiğinde; Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYHGSYH)'nın reel olarak küçüldüğü (negatif büyüme) ve kişi başına düşen gelirin gerilediği yıllar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2005

Cevap

Türkiye ekonomisinin yüksek büyüme sergilediği 2005 yılı, GSYH'nin küçüldüğü kriz yılları arasında yer almaz.
2005 yılı, Türkiye ekonomisinin 2001 krizi sonrası yakaladığı yüksek büyüme trendinin devam ettiği ve reel olarak %9,0 oranında büyüdüğü bir yıldır. Bu nedenle GSYH'nin küçüldüğü yıllar kategorisine dahil edilemez.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye'de 1990 sonrası yaşanan ekonomik kriz ve küçülme yıllarını belirle.
1994, 1999, 2001 ve 2009 yılları reel GSYH'nin negatif büyüme kaydettiği yıllardır.
Bu yıllarda yaşanan iç veya dış şoklar üretimin ve gelirin azalmasına neden olmuştur.
2
Seçeneklerdeki 2005 yılının ekonomik performansını değerlendir.
2005 yılı, 2001 krizi sonrası uygulanan istikrar programının etkisiyle %9,0 büyüme oranına ulaşılan başarılı bir yıldır.
Bu dönem enflasyonun düştüğü ve milli gelirin cari olarak hızla arttığı bir büyüme dönemidir.
3
Soru kökündeki 'yer almaz' ifadesine göre kriz olmayan yılı işaretle.
2005 yılı bir küçülme yılı değildir.
Seçenekler arasında tek pozitif büyüme yılı budur.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinde Ekonomik Küçülme (Negatif Büyüme) Yılları

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de büyüme oranlarının nüfus artış hızının altına düştüğü ancak pozitif kaldığı yıllar ile mutlak küçülme yıllarının ayrımını çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 2Soru →

Türkiye İstatistik Kurumu (TU¨I˙KTÜİK), milli hesaplar sisteminde Avrupa Hesaplar Sistemi (ESAESA 20102010) metodolojisini esas almaktadır. Bu metodolojik çerçevede, Gelir Yöntemi (IncomeIncome ApproachApproach) ile Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYHGSYH) hesaplamalarında yer alan 'Karma Gelir' (MixedMixed IncomeIncome) bileşeni aşağıdakilerden hangisini tanımlamaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hanehalkı sektöründeki şirketleşmemiş teşebbüs sahiplerinin hem kendi emeklerini hem de sermayelerini üretim sürecine katarak elde ettikleri ve bu iki unsurun payının teknik olarak birbirinden ayrıştırılamadığı gelir türüdür.

Cevap

Hanehalkı sektöründeki şirketleşmemiş teşebbüs sahiplerinin hem kendi emeklerini hem de sermayelerini üretim sürecine katarak elde ettikleri ve bu iki unsurun payının teknik olarak birbirinden ayrıştırılamadığı gelir türü doğru tanımdır.
Hanehalkı sektöründeki şirketleşmemiş teşebbüs sahiplerinin (örneğin esnaf, serbest meslek erbabı) hem kendi fiziksel/zihinsel emeklerini hem de sahip oldukları sermaye unsurlarını kullanarak yarattıkları katma değer 'Karma Gelir' olarak adlandırılır. Buradaki 'karma' ifadesi, gelirin içindeki emek payı ile sermaye payının teknik olarak ayrıştırılamamasından kaynaklanır.

Adım Adım Çözüm

1
Gelir yöntemiyle GSYHGSYH bileşenlerini belirleyin.
GSYH=I˙s\cgu¨cu¨O¨demeleri+U¨retim/I˙thalatU¨zerindekiNetVergiler+GayrisafiI˙s\cletmeArtıg˘ı+GayrisafiKarmaGelirGSYH = İşgücü Ödemeleri + Üretim/İthalat Üzerindeki Net Vergiler + Gayrisafi İşletme Artığı + Gayrisafi Karma Gelir.
TU¨I˙KTÜİK ve ESAESA 20102010 standartlarına göre gelir yöntemi bu dört ana kalemden oluşur.
2
Kurumsal sektör ayrımını analiz edin.
Şirketleşmiş yapılar (Finansal/Finansal olmayan şirketler) 'İşletme Artığı' üretirken, hanehalkı bünyesindeki küçük yapılar 'Karma Gelir' üretir.
Kurumsal bir yapıya sahip olmayan küçük esnaf, çiftçi veya serbest meslek sahibi kendi emeğini de sürece kattığı için ayrım zordur.
3
'Karma' (Mixed) ifadesinin nedenini saptayın.
Bu gelir hem emek karşılığı olan ücreti hem de sermaye karşılığı olan kârı içerir.
Girişimcinin kendi işinde çalışması durumunda aldığı karşılığı ücret ve kâr olarak bölmek objektif olarak mümkün değildir.

Anahtar Kavram

Gelir Yöntemiyle GSYH ve Kurumsal Sektör Ayrımı

İpuçları

1
Gelir yönteminde her üretim faktörünün aldığı pay farklı isimlerle anılır.
2
'Karma' ifadesi, gelirin hem emek hem de sermaye (girişimcilik) unsurlarını içermesi nedeniyle kullanılır.

Daha Fazla Pratik

Üretim yöntemi ile temel fiyatlardan piyasa fiyatlarına geçişte kullanılan 'Ürün Üzerindeki Net Vergiler' kalemini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 3Soru →

Türkiye'de Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYHGSYH) gelir yöntemiyle hesaplanırken; işgücü ödemeleri, üretim ve ithalat üzerindeki net vergiler ile işletme artığı ve karma gelir kalemleri dikkate alınmaktadır. Türkiye ekonomisinde özellikle 20182018 sonrası süreçte yaşanan makroekonomik gelişmeler ve katma değerin fonksiyonel bölüşüm trendleri göz önüne alındığında, GSYHGSYH bileşenlerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşgücü ödemelerinin katma değer içerisindeki payı, özellikle yüksek enflasyon ve kur şoklarının yaşandığı dönemlerde sermaye gelirlerini temsil eden işletme artığı/karma gelir payı karşısında belirgin bir gerileme göstermiştir.

Cevap

İşgücü ödemelerinin katma değer içerisindeki payının, sermaye gelirlerini temsil eden işletme artığı karşısında gerilemiş olması doğru bir ifadedir.
Doğru yanıt olan ifade, Türkiye ekonomisinin son yıllardaki en belirgin yapısal özelliklerinden birini tanımlar. TÜİK verilerine göre, özellikle 2018−20222018-2022 yılları arasında işgücü ödemelerinin toplam katma değer içindeki payı yaklaşık 10 puan gerileyerek sermaye kesiminin payı olan işletme artığı lehine bir değişim yaşanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Gelir yöntemiyle GSYH bileşenlerini analiz etme
GSYH=I˙s\cgu¨cu¨O¨demeleri+NetU¨retimVergileri+I˙s\cletmeArtıg˘ı+KarmaGelirGSYH = İşgücü Ödemeleri + Net Üretim Vergileri + İşletme Artığı + Karma Gelir
Milli gelirin nasıl bölüşüldüğünü anlamak için temel formülün bilinmesi gerekir.
2
Türkiye ekonomisindeki güncel trendleri değerlendirme
2018-2022 döneminde işgücü payının azaldığı, sermaye ve kâr payının arttığı görülmektedir.
Yüksek enflasyon dönemlerinde ücretlerin fiyat artışlarının gerisinde kalması, fonksiyonel gelir dağılımını sermaye lehine bozar.
3
GSYH ve GSMH ayrımını netleştirme
Dış Âlem Net Faktör Gelirleri (DANFGDANFG) gelir yöntemi bileşenleri arasında değil, GSYH'den GSMH'ye geçişte bir köprüdür.
Kavramsal karışıklıkları gidermek için GSYH'nin yurt içi, GSMH'nin ise ulusal sınırları aştığı hatırlanmalıdır.

Anahtar Kavram

Gelir Yöntemiyle GSYH ve Fonksiyonel Gelir Dağılımı

Daha Fazla Pratik

TÜİK'in 2016 yılında geçtiği ESA 2010 revizyonunun GSYH seviyesi ve büyüme oranları üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4Soru →

Türkiye ekonomisinin Cumhuriyet dönemindeki büyüme performansı ve reel daralma (negatifnegatif bu¨yu¨mebüyüme) yılları tarihsel perspektifle analiz edildiğinde, aşağıdakilerden hangisi yanlış bir tespittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 19291929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın Türkiye üzerindeki etkileri nedeniyle 19301930-19341934 yılları arasındaki beş yıllık dönemde reel GSYHGSYH her yıl kesintisiz olarak azalmıştır.

Cevap

1929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın etkileriyle 1930-1934 yılları arasında her yıl reel GSYH'nin azaldığını belirten ifade yanlıştır; bu dönemde sadece 1932 yılında negatif büyüme yaşanmıştır.
Türkiye ekonomisinde 19291929 Dünya Ekonomik Buhranı'nın en sert hissedildiği yıl 19321932'dir ve bu yıl yaklaşık %10,6\%10,6 oranında bir daralma yaşanmıştır. Ancak, 19301930-19341934 döneminin bütününe bakıldığında, devletçi politikaların ve sanayi hamlelerinin etkisiyle diğer yıllarda oldukça yüksek büyüme hızları yakalanmıştır. Bu nedenle, krizin bu beş yıl boyunca kesintisiz bir küçülmeye neden olduğu tespiti tarihsel verilerle çelişmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cumhuriyet dönemi daralma yıllarının tespiti
1927,1932,1940,1941,1943,1944,1945,1954,1979,1980,1994,1999,2001,20091927, 1932, 1940, 1941, 1943, 1944, 1945, 1954, 1979, 1980, 1994, 1999, 2001, 2009.
Yanlış olan seçeneği bulmak için gerçek daralma verilerini hatırlamak gerekir.
2
19291929-19341934 döneminin analizi
19301930 (%9,3\%9,3), 19311931 (%8,5\%8,5), 19331933 (%16,1\%16,1) ve 19341934 (%7,2\%7,2) yıllarında yüksek oranlı büyüme kaydedilmiştir. Sadece 19321932 (−%10,6-\%10,6) yılında küçülme olmuştur.
Krizin her yıl kesintisiz daralmaya yol açtığı varsayımının yanlışlığını ispatlamak.
3
Diğer kritik yılların (19451945 ve 19581958) doğrulanması
19451945 en derin daralmadır (−%15,3-\%15,3). 19581958 kriz yılıdır ancak büyüme pozitif (%4,8\%4,8) kalmıştır.
Çeldiricilerin doğruluğunu teyit ederek ana cevabı kesinleştirmek.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinde Negatif Büyüme (Daralma) Yılları ve Nedenleri

İpuçları

1
Türkiye ekonomisinde kriz yıllarının her biri mutlaka negatif büyüme (küçülme) anlamına gelmez.
2
19301930'lu yılların genelinde uygulanan Devletçilik ilkesinin büyüme üzerindeki etkisini hatırlayın.
3
Büyük Buhran sırasında Türkiye'nin sadece 19321932 yılında daraldığını, diğer yıllarda ise ithal ikameci sanayileşme ile büyüdüğünü düşünün.

Daha Fazla Pratik

1994, 1999 ve 2001 krizlerinin daralma oranlarını ve temel tetikleyici unsurlarını (finansal kriz vs. doğal afet) karşılaştırın.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 5Soru →

Aşağıdaki tabloda Türkiye ekonomisinin 19971997-20012001 dönemine ait reel büyüme verileri yer almaktadır:

YılReel GSYH Büyüme Oranı (%)
199719977,57,5
199819983,13,1
19991999−3,4-3,4
200020006,36,3
20012001−5,7-5,7

Tablodaki verilere göre, 19991999 yılında Türkiye ekonomisinin daralmasına (negatif büyüme) yol açan temel gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Marmara Depremi'nin yarattığı üretim kaybı ve 19981998 Rusya ekonomik krizinin dış ticaret üzerindeki etkileri

Cevap

1999 yılındaki ekonomik küçülmenin temel nedeni Marmara Depremi ve Rusya ekonomik krizidir.
Türkiye ekonomisi 19991999 yılında iki büyük şokun etkisiyle küçülmüştür. İlki dışsal kaynaklı olan 19981998 Rusya mali krizidir; bu kriz Türkiye'nin bölgeye olan ihracatını ve bavul ticaretini baltalamıştır. İkincisi ise içsel kaynaklı olan 1717 Ağustos 19991999 Marmara Depremi'dir; Türkiye sanayisinin kalbi konumundaki bölgede yaşanan bu afet, üretim kapasitesinde ciddi bir kayba yol açmış ve büyümeyi negatife çekmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
19991999 yılındaki %−3,4\%-3,4 büyüme verisi incelenir.
Bu oranın Cumhuriyet tarihinin önemli negatif büyüme yıllarından biri olduğu tespit edilir.
Yılın ekonomik ve sosyal olaylarını ilişkilendirmek için başlangıç noktasıdır.
2
19981998 yılında yaşanan Rusya krizinin (Moratoryum) Türkiye'nin ihracat ve bavul ticareti üzerindeki etkisi analiz edilir.
Dışsal bir talep şoku yaşandığı görülür.
Krizin dışsal faktörünü belirlemek için gereklidir.
3
1717 Ağustos 19991999 Marmara Depremi'nin sanayi bölgesindeki üretim kaybı ve maliyet artışları değerlendirilir.
İçsel bir arz ve üretim şoku yaşandığı görülür.
Krizin içsel faktörünü belirlemek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinde Negatif Büyüme Yılları ve Nedenleri
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 6Soru →

Türkiye ekonomisinde gelir dağılımı adaletini ve eşitsizliğini incelemek amacıyla kullanılan; yatay eksende nüfusun birikimli yüzde paylarını, dikey eksende ise toplam gelirin birikimli yüzde paylarını gösteren grafiksel analiz aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Lorenz Eğrisi

Cevap

Gelir dağılımındaki eşitsizliği grafiksel olarak gösteren araç Lorenz Eğrisidir.
Lorenz Eğrisi, bir ekonomideki gelir dağılımını grafiksel olarak ifade eden, mutlak eşitlik doğrusundan uzaklaştıkça gelirin daha adaletsiz dağıldığını gösteren temel analiz aracıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Gelir dağılımı analizinde kullanılan temel kavramları belirle.
Gini katsayısı ve Lorenz eğrisi temel araçlardır.
Soru bir grafiksel araç (eğri) sormaktadır.
2
Yatay ve dikey eksenlerdeki birikimli yüzde paylarının anlamını değerlendir.
Nüfusun birikimli payına karşılık gelirin birikimli payının gösterilmesi Lorenz Eğrisinin tanımıdır.
Tanım doğrudan Lorenz Eğrisi metodolojisine karşılık gelir.

Anahtar Kavram

Lorenz Eğrisi Tanımı ve Kullanımı

İpuçları

1
Bu araç, 45 derecelik 'mutlak eşitlik doğrusu' ile birlikte kullanılır.

Daha Fazla Pratik

Lorenz eğrisinden hareketle Gini katsayısının nasıl hesaplandığını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 7Soru →

Türkiye ekonomisinde, Cumhuriyet'in ilanından sonraki ilk dönem olan 19231923-19291929 yılları arasında yıllık ortalama %1010 civarında oldukça yüksek bir büyüme hızı kaydedilmiştir. Bu dönemde görülen yüksek büyüme performansının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Savaş sonrası yeniden inşa süreci ve atıl kapasitenin ekonomiye kazandırılması

Cevap

Savaş sonrası yeniden inşa süreci ve atıl kapasitenin ekonomiye kazandırılması
Doğru cevap olan ifade, 19231923-19291929 döneminin gerçek dinamiklerini açıklar. Savaşlardan bitkin çıkan Türkiye, elindeki atıl toprakları ve işgücünü barış ortamında hızla üretime yönlendirmiş, bu da düşük bir bazdan başlayan ekonominin çok yüksek oranlarda büyümesini sağlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dönem analizi yapılması
19231923-19291929 arası Cumhuriyet'in ilk yıllarıdır ve bu dönem 'Liberal Dönem' olarak adlandırılır.
Soruda sorulan dönemin ekonomik karakteristiğini belirlemek için ilk adımdır.
2
Büyümenin kaynağını sorgulama
Uzun süren savaşlardan çıkan ekonomide, tarımsal alanların ve atıl kalmış kaynakların hızla üretime dönmesi büyümenin ana motorudur.
Yüksek büyüme hızlarının (ortalama %1010) arkasındaki reel sebebi tespit etmek gerekir.
3
Diğer dönem politikalarıyla karşılaştırma
Devletçilik (19301930), Planlı Dönem (19631963) ve Dışa Açılma (19801980) bu dönemin sonrasındaki gelişmelerdir.
Yanlış seçenekleri eleyerek doğru sonuca ulaşılmasını sağlar.

Anahtar Kavram

Cumhuriyet Dönemi İlk Yılları ve Savaş Sonrası Toparlanma

İpuçları

1
19231923-19291929 arası dönemde Türkiye ekonomisi hangi iktisadi görüşe daha yakındı?
2
Kurtuluş Savaşı'ndan yeni çıkmış bir ülkede fabrikalar mı yoksa tarım ve temel toparlanma mı ön plandadır?

Daha Fazla Pratik

İzmir İktisat Kongresi kararlarını ve tarımda Aşar vergisinin kaldırılmasının bu büyüme üzerindeki etkisini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 8Soru →

Türkiye ekonomisinin 1980 sonrası dışa açılma ve finansal serbestleşme süreciyle birlikte milli gelir kalemleri arasındaki dengeler yapısal bir dönüşüm geçirmiştir. Bu dönemden itibaren istatistiksel veriler incelendiğinde, Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYHGSYH) değerinin, Gayrisafi Milli Hasıla (GSMHGSMH) değerinden sistemli olarak daha yüksek gerçekleştiği gözlemlenmektedir.

Bu makroekonomik farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yabancı sermaye girişi ve dış borçlanmaya bağlı olarak, dış dünyaya yapılan faiz, kâr ve temettü transferlerinin, yerleşiklerin yurt dışından elde ettiği faktör gelirlerini aşması

Cevap

Dış dünyaya yapılan faiz ve kâr transferlerinin, yurt dışından elde edilen gelirlerden fazla olması (DÂNFG'nin negatif olması) nedeniyle GSYH değeri GSMH değerinden büyüktür.
Türkiye ekonomisinde GSYHGSYH'nin GSMHGSMH'den büyük olmasının nedeni, Dış Âlem Net Faktör Gelirlerinin (DA^NFGDÂNFG) negatif olmasıdır. Bu negatif bakiye, Türkiye'de yerleşik olmayan (yabancı) üretim faktörlerine ödenen kâr, faiz ve temettü gibi bedellerin, Türk vatandaşlarının dış dünyadan elde ettiği benzeri gelirlerden daha yüksek olmasından kaynaklanır. Özellikle 1980 sonrası artan dış borçluluk ve doğrudan yabancı yatırımların kâr transferleri bu makası GSYHGSYH lehine açmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
GSYHGSYH ve GSMHGSMH arasındaki temel farkı belirleyen formülün hatırlanması
GSMH=GSYH+DA^NFGGSMH = GSYH + DÂNFG (Dış Âlem Net Faktör Gelirleri)
Milli gelir ve yurt içi hasıla arasındaki farkın kaynağı üretim faktörlerinin sahipliği ve coğrafi konumudur.
2
GSYH>GSMHGSYH > GSMH durumunun matematiksel analizinin yapılması
Eğer GSYH>GSMHGSYH > GSMH ise, DA^NFGDÂNFG değeri negatif (küçük sıfır) olmalıdır.
Toplama işleminde sonucun (GSMHGSMH) ana kalemden (GSYHGSYH) küçük olması için eklenen kalemin negatif olması gerekir.
3
DA^NFGDÂNFG kaleminin negatif olma nedenlerinin Türkiye ekonomisi özelinde değerlendirilmesi
Türkiye'de yabancı yatırımların kâr transferleri ve dış borçların faiz ödemeleri, Türk vatandaşlarının veya firmalarının yurt dışından getirdiği gelirlerden fazladır.
1980 sonrası artan yabancı sermaye bağımlılığı ve dış borç stoku bu durumu kalıcı hale getirmiştir.

Anahtar Kavram

Dış Âlem Net Faktör Gelirleri (DA^NFGDÂNFG)

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin 1994, 2001 ve 2009 kriz yıllarındaki GSYH daralma oranlarını karşılaştıran soruları inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru →

Türkiye'de gelir dağılımı analizlerinde; piyasa mekanizması sonucunda üretim faktörlerinin aldığı paylarla oluşan dağılımın, devletin vergi politikaları ve sosyal transfer harcamaları gibi araçlarla müdahale etmesi sonucunda ulaşılan nihai dağılım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İkincil gelir dağılımı

Cevap

İkincil gelir dağılımı
Doğru cevap olan ikincil gelir dağılımı, piyasada faktör paylarına göre oluşan 'birincil dağılımın', devletin maliye politikası araçlarını (özellikle dolaysız vergiler ve sosyal güvenlik ödemeleri, yardımlar gibi transferleri) kullanarak geliri yeniden paylaştırması sonucunda ortaya çıkan nihai durumdur.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa mekanizması ile oluşan ilk dağılım aşaması (Birincil Dağılım) belirlenir.
Üretim faktörlerinin (emek, sermaye vb.) piyasa şartlarında aldığı paylar tespit edilir.
Bu aşama devlet müdahalesinden önceki durumu temsil eder.
2
Devletin gelir dağılımına müdahale araçları (vergilendirme ve sosyal transferler) incelenir.
Zenginden alınan vergiler ve dar gelirliye yapılan transferler sonucunda gelirin el değiştirdiği görülür.
Gelir dağılımında adaleti sağlamak amacıyla yapılan bu işleme 'yeniden dağıtım' denir.
3
Bu müdahale sonrasında oluşan nihai durumun teknik karşılığı bulunur.
Bu kavrama 'İkincil Gelir Dağılımı' adı verilir.
Milli gelirin vergi ve transferler sonrası son kullanıcıya ulaşan halini tanımladığı için.

Anahtar Kavram

İkincil (Yeniden) Gelir Dağılımı

İpuçları

1
Devletin vergi ve transferler yoluyla yaptığı 'yeniden dağıtım' sürecini düşünün.
2
Piyasa sonucunda oluşan dağılıma 'birincil' deniliyorsa, müdahale sonrası oluşan sonrakine ne denir?

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de gelir dağılımı adaletini sağlamak için kullanılan dolaysız vergilerin ikincil gelir dağılımı üzerindeki etkisini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Mantık yoluyla eleme: Seçeneklerdeki 'bölgesel', 'sektörel' ve 'fonksiyonel' terimleri gelirin 'nereden' veya 'kimden' geldiğine odaklanırken, 'ikincil' terimi bir sürece (önce-sonra) işaret eder.
Tahmini Süre:45s
Soru 10Soru →

Türkiye ekonomisinin Cumhuriyet'ten günümüze uzanan gelişim süreci incelendiğinde; tarım sektörünün hem toplam katma değer (GSYHGSYH) hem de istihdam içindeki ağırlığının azaldığı, buna karşın hizmetler sektörünün her iki göstergede de baskın hale geldiği görülmektedir. Ancak bu dönüşümde, tarım sektörünün GSYHGSYH payındaki düşüş hızı ile istihdam payındaki düşüş hızı arasında ciddi bir asimetri (makas) oluşmuştur.

Sektörel paylardaki değişim oranları dikkate alındığında, Türkiye ekonomisinin yapısal dönüşümü hakkında yapılabilecek aşağıdaki analizlerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tarım sektöründe istihdam payının GSYH payından belirgin şekilde yüksek kalması, sektördeki işgücü verimliliğinin ülke ortalamasının altında olduğunu ve gizli işsizliğin yapısal bir sorun olarak varlığını sürdürdüğünü gösterir.

Cevap

Tarım sektöründe istihdam payının GSYH payından yüksek olması, işgücü verimliliğinin düşüklüğünü ve yapısal verimlilik makasını ifade eden seçenektir.
Türkiye ekonomisinde tarım sektörünün GSYH payındaki radikal düşüşe (yaklaşık %40'tan %6'ya) istihdamın aynı hızla eşlik edememesi (%80'den %16'ya), tarımda kişi başına düşen katma değerin ulusal ortalamanın çok altında kalmasına yol açmıştır. Bu durum, sektördeki düşük verimliliği ve gizli işsizlik gibi yapısal sorunları simgeler.

Adım Adım Çözüm

1
Verileri Analiz Etme
Tarımın GSYH payı yaklaşık %6-7, istihdam payı ise %15-18 civarındadır.
Sektörel dönüşümün derinliğini anlamak için üretim ve istihdam dengesine bakılmalıdır.
2
Verimlilik Hesabı Yapma
İstihdam payı / GSYH payı oranı 1'den büyüktür (yaklaşık 2.5 kat).
Bir sektörün istihdam yükü, ürettiği değerden fazlaysa o sektörde verimlilik düşüktür.
3
Yapısal Yorumlama
Düşük verimlilik, tarımda 'gizli işsizlik' ve kaynakların verimsiz dağılımı demektir.
Türkiye ekonomisinin en temel yapısal sorunlarından biri tarımdaki bu verimlilik makasıdır.

Anahtar Kavram

Sektörel Verimlilik Makası ve Yapısal Dönüşüm Asimetrisi

İpuçları

1
Bir sektörün istihdam payı, GSYH payından çok daha yüksekse o sektörün verimliliği hakkında ne söylenebilir?
2
Türkiye'de tarımın milli gelirdeki payı %6 civarındayken, çalışan her 100 kişiden yaklaşık 16'sı hala tarımdadır. Bu aradaki fark verimliliği nasıl etkiler?

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de hizmetler sektörünün GSYH içindeki payının %60'ı aşmasının 'hizmetlerin niteliği' açısından sonuçlarını araştırınız.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 11Soru →

Türkiye ekonomisinin Cumhuriyet döneminden günümüze kadar olan tarihsel gelişimi incelendiğinde, bazı yıllarda çeşitli krizler ve yapısal sorunlar nedeniyle ekonomik küçülme (negatif büyüme) yaşandığı görülmektedir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye ekonomisinin reel GSYH büyüme oranının negatif olarak gerçekleştiği yıllardan biridir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20012001

Cevap

20012001 yılı, Türkiye ekonomisinin kriz nedeniyle reel olarak küçüldüğü ve negatif büyüme oranına sahip olduğu bir yıldır.
Türkiye ekonomisi 20012001 yılında yaşanan ağır finansal kriz nedeniyle reel GSYH bazında %5,7\%5,7 oranında daralmıştır. Bu, Cumhuriyet tarihinin en derin küçülme yıllarından biri olarak kaydedilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye ekonomisindeki büyüme trendini ve kriz yıllarını hatırla.
Ekonominin daraldığı (negatif büyüme) temel yıllar: 1927,1945,1954,1958,1979,1980,1994,1999,2001,2009,20201927, 1945, 1954, 1958, 1979, 1980, 1994, 1999, 2001, 2009, 2020.
Soruda negatif büyüme yaşanan yılı bulmak için bu kronolojik bilgiyi kullanmalıyız.
2
Seçeneklerde verilen yılları bu liste ile karşılaştır.
20012001 yılı listedeki temel kriz yıllarından biridir.
20012001 yılındaki Şubat Krizi bankacılık sektörü ve reel ekonomi üzerinde yıkıcı etkiler yaratmıştır.
3
Diğer seçeneklerin neden büyüme yılı olduğunu teyit et.
1950,1967,19881950, 1967, 1988 ve 20152015 yıllarında ekonominin genişlediği görülür.
Bu yıllarda Türkiye ekonomisi reel olarak değer kazanmaya devam etmiştir.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinde Negatif Büyüme (Küçülme) Yılları

İpuçları

1
Türkiye ekonomisinde negatif büyüme genellikle büyük finansal krizlerin veya savaşların olduğu yıllarda görülür.
2
Düşünmen gereken yıl, bankacılık sektörünün çöktüğü ve kur rejiminin değiştiği 'Kara Çarşamba' olayının yaşandığı yıldır.
3
20002000 yılının sonunda başlayan ve 20012001 yılının başında zirve yapan ekonomik krizi hatırla.

Daha Fazla Pratik

Türkiye ekonomisinde 19231923 yılından bu yana en yüksek büyüme oranının hangi dönemde gerçekleştiğini araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 12Soru →

Türkiye ekonomisinin 19231923 yılından günümüze kadar olan büyüme performansı ve konjonktürel dalgalanmaları incelendiğinde, yaşanan ekonomik krizler ile GSYH'deki daralma (negatif büyüme) süreçlerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20012001 krizi, döviz çıpasına dayalı dezenflasyon programının çökmesiyle tetiklenmiş olup, bu yıl yaşanan daralma temel olarak bankacılık sektöründeki sistemik risklerin reel sektöre yansımasından kaynaklanmıştır.

Cevap

2001 krizinin döviz çıpasına dayalı programın çöküşü ve bankacılık sektörü odaklı bir daralma olduğunu belirten ifade doğrudur.
Doğru olan ifade, 2001 krizinin mekanizmasını doğru tanımlamaktadır. 1999 sonunda başlatılan 'Enflasyonla Mücadele Programı', döviz kurunu önceden ilan edilen bir takvime göre belirleyen bir 'döviz çıpası' sistemine dayanıyordu. 2000 yılı Kasım ve 2001 yılı Şubat aylarında yaşanan finansal çalkantılar, bankacılık sistemindeki kırılganlıkları tetiklemiş, sermaye çıkışıyla birlikte çıpa çökmüş ve ekonomi ciddi bir likidite krizine girerek küçülmüştür.

Adım Adım Çözüm

1
Türkiye ekonomisinin tarihsel büyüme verilerini (19231923-20262026) analiz ediniz.
Ekonominin 1927,1932,1935,19401927, 1932, 1935, 1940-45,1954,1979,1980,1994,1999,200145, 1954, 1979, 1980, 1994, 1999, 2001 ve 20092009 yıllarında küçüldüğü görülmektedir.
Yanlış yıllara veya yanlış büyüklüklere odaklanan seçenekleri elemek için temel veri setini bilmek gerekir.
2
Krizlerin temel nedenlerini ve derinliklerini karşılaştırınız.
En derin daralma 19451945 (−15,3%-15,3\%), modern dönemde ise 20012001 (−5,7%-5,7\% veya revizyon öncesi −9,5%-9,5\%) krizidir. 20012001 krizi bankacılık odaklıyken, 20092009 krizi küresel talep odaklıdır.
Krizlerin tetikleyici unsurlarını (arz vs. talep, iç vs. dış şok) ayırt etmek analitik doğruluk sağlar.
3
Seçeneklerdeki 'en derin yıl' ve 'daralma yılları' bilgilerini teyit ediniz.
19941994 en derin yıl değildir; 20082008 küçülme yılı değildir; 19581958 bir küçülme yılı değildir.
Sıkça yapılan ezber hatalarını eleyerek doğru yapısal analize ulaşılır.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinde Konjonktürel Daralmalar ve Kriz Tipolojileri

İpuçları

1
Türkiye'de büyüme verilerinde en sert düşüşün hangi büyük dünya olayına denk geldiğini düşünün.
2
2008 krizinin Türkiye'deki etkisinin takvim yılı bazında hangi yıla sarktığını hatırlayın.
3
2001 krizinin 'bankacılık krizi' olarak literatüre geçtiğini ve dalgalı kura geçişle sonuçlandığını unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin kriz yılları olan 1994, 2001 ve 2009 daralma oranlarını TÜİK'in güncel GSYH serisi üzerinden karşılaştırarak inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 13Soru →

Türkiye ekonomisinde gelir dağılımı eşitsizliğini ölçmek amacıyla kullanılan göstergeler ve bu göstergelerin yorumlanmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gini katsayısının 0,400,40’tan 0,430,43’e yükselmesi, Lorenz eğrisinin mutlak eşitlik doğrusundan uzaklaştığını ve gelir dağılımının bozulduğunu gösterir.

Cevap

Gini katsayısının yükselmesi gelir dağılımının bozulduğunu ve Lorenz eğrisinin mutlak eşitlik doğrusundan uzaklaştığını gösteren ifadedir.
Gini katsayısının artması (0,400,40’tan 0,430,43’e çıkması), gelir dağılımındaki eşitsizliğin arttığını gösterir. Geometrik olarak Gini katsayısı, Lorenz eğrisi ile mutlak eşitlik doğrusu arasındaki alanın toplam üçgen alana oranıdır. Eşitsizlik arttığında Lorenz eğrisi mutlak eşitlik doğrusundan daha fazla sarkar, dolayısıyla aradaki alan büyür ve katsayı yükselir.

Adım Adım Çözüm

1
Gini katsayısı değer aralığını ve anlamını analiz et.
Gini katsayısı 00 (tam eşitlik) ile 11 (tam eşitsizlik) arasında değer alır.
Katsayının sayısal artışı eşitsizliğin arttığına işaret eder.
2
Lorenz eğrisi ile mutlak eşitlik doğrusu arasındaki ilişkiyi kur.
Gelir dağılımı bozuldukça (0,40→0,430,40 \rightarrow 0,43), Lorenz eğrisi 45∘45^{\circ}’lik mutlak eşitlik doğrusundan aşağı/sağa doğru uzaklaşır.
Eğri ile doğru arasındaki alanın büyümesi Gini katsayısını artırır.
3
Diğer göstergelerin (P80/P20 ve vergi yapısı) etkisini değerlendir.
P80/P20 oranının küçülmesi ve dolaylı vergilerin payının azalması iyileşme belirtisidir.
Doğru seçenek bu temel kavramsal ilişkiyi yansıtmaktadır.

Anahtar Kavram

Gini Katsayısı ve Lorenz Eğrisi İlişkisi
Soru 14Soru →

Türkiye ekonomisinin 19231923 yılından günümüze uzanan sektörel gelişim süreci; tarım temelli bir yapıdan sanayi ve özellikle hizmetler ağırlıklı bir yapıya geçişi ifade eden "yapısal dönüşüm" (structural transformation) hikayesidir.

Aşağıdaki tabloda, Türkiye ekonomisinin belirli dönemlerindeki sektörel GSYH ve istihdam payları (yaklaşık %\% olarak) verilmiştir:

Sektör / Yıl19231923 (GSYH)19231923 (İstihdam)19801980 (GSYH)19801980 (İstihdam)20232023 (GSYH)20232023 (İstihdam)
Tarım4343898925255454661616
Sanayi1111552020121222222121
Hizmetler4646665555343472726363

Tablodaki veriler ve Türkiye ekonomisinin tarihsel süreci birlikte değerlendirildiğinde, sektörel dönüşüme dair aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tarım sektörünün katma değer (GSYH) payındaki azalış hızı, istihdam payındaki azalış hızından daha yüksek seyretmiş; sanayi sektörü ise istihdam yaratma kapasitesi bakımından hiçbir dönemde hizmetler sektörünün üzerine çıkamamıştır.

Cevap

Türkiye ekonomisinde tarım sektörünün katma değer payındaki azalış, istihdam payındaki azalıştan daha hızlı gerçekleşmiş; sanayi sektörü ise istihdamda hizmetler sektörünü hiçbir zaman geçememiştir.
Veriler incelendiğinde, tarım sektörünün katma değerdeki payı 1923'ten 2023'e %43'ten %6'ya inerek dramatik bir hızla düşmüştür. Ancak tarımsal istihdamın çözülmesi (kırsal göç) daha yavaş bir seyir izlemiş ve %16 seviyesinde kalmıştır. Ayrıca Türkiye ekonomisi, sanayi istihdamının %30-40'lara ulaştığı klasik kalkınma aşamasını tam yaşamadan hizmetler sektörüne kaymış; bu nedenle sanayi istihdamı hiçbir zaman hizmetler istihdamının üzerine çıkamamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Tarım verilerini analiz etme
Tarımın GSYH payı %43'ten %6'ya (yaklaşık 7 kat azalış), istihdam payı %89'dan %16'ya (yaklaşık 5.5 kat azalış) düşmüştür.
Katma değer payındaki düşüşün istihdamdaki düşüşten daha hızlı olduğunu teyit etmek için.
2
Sanayi ve Hizmetler istihdamını karşılaştırma
İstihdamda sanayi %5'ten %21'e çıkarken, hizmetler %6'dan %63'e çıkmıştır.
Sektörel kaymanın hangi yöne daha güçlü olduğunu belirlemek için.
3
Liderlik analizini yapma
Sanayi sektörünün istihdam payı hiçbir zaman hizmetler sektörünün payını yakalayamamış veya geçememiştir.
Türkiye'nin 'erken sanayisizleşme' veya 'hizmetler odaklı büyüme' karakteristiğini doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Yapısal Dönüşüm ve Sektörel Payların Diverjansı

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin 1960-1980 dönemindeki ithal ikameci sanayileşme ile 1980 sonrası ihracata dayalı sanayileşme modellerinin istihdam yaratma kapasitelerini karşılaştırınız.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 15Soru →

Türkiye ekonomisinin 19801980 sonrası yaşadığı yapısal dönüşüm sürecinde, sektörlerin Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYHGSYH) içindeki payları ile toplam istihdam içindeki paylarının gelişimi aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

DönemTarım (GSYH / İstihdam)Sanayi (GSYH / İstihdam)Hizmetler (GSYH / İstihdam)
19801980%25\%25 / %54\%54%19\%19 / %12\%12%56\%56 / %34\%34
20002000%10\%10 / %36\%36%22\%22 / %18\%18%68\%68 / %46\%46
20242024%6\%6 / %15\%15%21\%21 / %21\%21%73\%73 / %64\%64

Bu veriler ve Türkiye ekonomisinin sektörel dönüşüm dinamikleri dikkate alındığında, yapısal değişim süreci hakkında yapılabilecek en doğru analiz aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hizmetler sektörü hem katma değer hem de istihdamda baskın hale gelmiş; ancak tarım sektörünün üretimdeki payının azalma hızı, işgücünün bu sektörden çözülme hızından daha yüksek seyretmiştir.

Cevap

Hizmetler sektörünün hem üretim hem istihdamda baskın hale gelmesi ve tarımdaki katma değer düşüşünün istihdam düşüşünden hızlı olması
Verilen tabloda tarımın üretim payındaki sert düşüşe (%25'ten %6'ya) karşın istihdamdaki payının daha yavaş (%54'ten %15'ye) azaldığı görülmektedir. Bu, tarım sektöründe 'gizli işsizlik' veya 'düşük verimlilik' sorununun devam ettiğini ve işgücünün sektörden daha zor koptuğunu gösterir. Aynı zamanda hizmetler sektörü her iki kategoride de ezici çoğunluğa ulaşmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki tarım verilerini karşılaştırın.
Tarımın GSYH payı %25→%6\%25 \rightarrow \%6 (4.1 kat azalma), istihdam payı %54→%15\%54 \rightarrow \%15 (3.6 kat azalma).
Sektörel dönüşümün hızını ölçmek için katma değer ve istihdam değişim oranlarını belirlemek gerekir.
2
Hizmetler sektörünün baskınlığını analiz edin.
Hizmetler sektörü hem 1980'de hem de 2024'te en yüksek paya sahiptir ve payını artırmıştır.
Yapısal dönüşümün hangi yöne (sanayileşme mi hizmetleşme mi) olduğunu anlamak için baskın sektörü belirlemek gerekir.
3
Sanayi sektörünün verimlilik ve pay dengesini kontrol edin.
Sanayinin payı %19\%19 ile %22\%22 arasında dar bir bantta hareket etmiş, istihdam payı ise katma değer payına eşitlenmiştir.
Sanayinin istihdam yaratma kapasitesinin tarımı ne zaman geçtiğini veya geçip geçmediğini doğrulamak gerekir.
4
Verileri sentezleyerek en kapsamlı analizi seçin.
Tarımdan kopan işgücünün hizmetler sektörüne akması ve tarımdaki verimlilik kaybının (katma değer payı kaybı) istihdamdan daha sert olması en doğru tespittir.
Türkiye ekonomisindeki sektörel dönüşümün 'erken hizmetleşme' ve 'tarımda istihdam yığılması' özelliklerini birleştiren analiz budur.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinde Sektörel Payların (GSYH ve İstihdam) Dönüşümü ve Verimlilik İlişkisi

İpuçları

1
Tablodaki tarım verilerinin düşüş oranlarını (katlarını) hesaplayarak karşılaştırın.
2
Bir sektörün GSYH payı istihdam payından çok düşükse, o sektörde kişi başına düşen katma değerin (verimliliğin) düşük olduğunu hatırlayın.
3
Hizmetler sektörünün hem 1980 hem de günümüzde Türkiye ekonomisinin en büyük sektörü olduğuna dikkat edin.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de tarım dışı işsizlik oranları ile sektörel dönüşüm arasındaki ilişkiyi inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 16Soru →

Türkiye ekonomisinde 19231923 yılından günümüze kadar geçen tarihsel süreçte, sanayileşme ve modernleşme çabaları sonucunda sektörlerin Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYHGSYH) içindeki ağırlıkları önemli ölçüde değişmiştir. Buna göre, Cumhuriyet'in ilk yıllarında ekonominin temelini oluştururken günümüzde GSYHGSYH içindeki payı en belirgin şekilde azalan sektör aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tarım

Cevap

Cumhuriyet'in ilk yıllarında ekonominin lokomotifi olan ancak günümüzde GSYH içindeki payı en çok azalan sektör Tarım sektörüdür.
Türkiye ekonomisinin yapısal dönüşümü incelendiğinde, 19231923 yılında GSYH'nin yaklaşık yarısını oluşturan tarım sektörü, sanayileşme ve hizmetleşme süreçleriyle birlikte oransal olarak en büyük kaybı yaşamıştır. Günümüzde en düşük paya sahip ana sektör tarımdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki sektörel yapıyı değerlendirmek
19231923 yılında Türkiye ekonomisi büyük oranda tarıma dayalıdır.
O dönemde nüfusun büyük çoğunluğu kırsaldadır ve üretim tarımsal faaliyetlere odaklanmıştır.
2
Tarihsel süreçteki dönüşümü analiz etmek
Sanayileşme ve kentleşme ile birlikte Sanayi ve Hizmetler sektörleri büyümüştür.
Ekonomik kalkınma modelleri, işgücünün ve üretimin tarımdan diğer modern sektörlere kaymasını sağlamıştır.
3
Güncel verilerle kıyaslama yapmak
Tarımın GSYH içindeki payı yaklaşık %40\%40 seviyelerinden %6\%6 seviyelerine gerilemiştir.
Sektörel paylar toplamda %100\%100 olacağı için, diğer sektörlerin hızlı büyümesi tarımın oransal payının azalmasına neden olmuştur.

Anahtar Kavram

Sektörel Yapısal Dönüşüm

İpuçları

1
Cumhuriyet'in kurulduğu yıllarda Türkiye'nin bir 'tarım toplumu' olduğunu hatırlayın.
2
Sanayileşme ve kentleşme hangi sektörün oransal payını düşürür?
3
Günümüzde GSYH içindeki payı tek haneli rakamlara (yaklaşık %6) kadar düşen ana sektörü düşünün.

Daha Fazla Pratik

Tarım sektörünün GSYH payı azalırken istihdamdaki payının neden hâlâ yüksek olduğunu araştırarak verimlilik konusunu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 17Soru →

Türkiye ekonomisinin Cumhuriyet dönemindeki büyüme performansı incelendiğinde; bankacılık sektöründe yaşanan likidite sıkışıklığı ile tetiklenen ve ekonominin reel GSYH bazında yaklaşık %9,5\%9,5 oranında daraldığı büyük finansal kriz yılı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20012001

Cevap

20012001 yılı Türkiye ekonomisinin en derin finansal kriz ve daralma (%9,5)(\%9,5) yıllarından biridir.
20012001 yılında yaşanan kriz, bankacılık sisteminde likidite krizine dönüşmüş, gecelik faizlerin astronomik seviyelere çıkmasına ve sonucunda ekonominin reel olarak yaklaşık %9,5\%9,5 oranında daralmasına yol açmıştır. Bu oran, modern dönem Türkiye ekonomisindeki en yüksek küçülme verilerinden biridir.

Adım Adım Çözüm

1
Krizin nedenini analiz etme
Soruda belirtilen 'bankacılık sektörü' ve 'likidite sıkışıklığı' ifadeleri 20012001 krizinin temel özellikleridir.
Krizleri ayırt etmek için tetikleyici unsurları belirlemek gerekir.
2
Daralma oranını değerlendirme
%9,5\%9,5 (bazı serilerde %9,4\%9,4) oranındaki küçülme 20012001 yılına aittir.
Daralma oranları krizin şiddetini ve yılını belirlemede ayırt edici bir veridir.
3
Doğru yılı seçme
Belirtilen özellikler 20012001 yılına işaret etmektedir.
Diğer yıllarda (1994,1999,20091994, 1999, 2009) gerçekleşen daralmalar daha düşük oranlıdır.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinde Küçülme Yılları ve Daralma Oranları

İpuçları

1
Bu kriz yılı, kamuoyunda 'Anayasa kitapçığı fırlatılması' olayıyla simgeleşen siyasi gerilimle de anılmaktadır.
2
Bu yıldaki küçülme oranı (%9,5)(\%9,5), 19941994 ve 20092009 krizlerindeki küçülme oranlarından daha yüksektir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye ekonomisinde en büyük küçülmenin yaşandığı yıl olan 19451945 (%15,3)(\%15,3) ile 20012001 krizinin nedenlerini karşılaştırarak çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 18Soru →

Türkiye'de yoksulluk analizi bağlamında TÜİK'in "Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması" kapsamında kullandığı metodoloji ve göstergeler dikkate alındığında; göreli yoksulluk, maddi yoksunluk ve sosyal dışlanma arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki çıkarımlardan hangisi iktisadi literatür ve güncel uygulama çerçevesinde en doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yoksulluk veya Sosyal Dışlanma Riski (AROPE) göstergesi; göreli yoksulluk, şiddetli maddi ve sosyal yoksunluk ile çok düşük iş yoğunluğu bileşenlerinden en az birine sahip olanları kapsayarak refah düzeyini çok boyutlu bir perspektifle ölçmektedir.

Cevap

Yoksulluk veya Sosyal Dışlanma Riski (AROPE) göstergesinin, göreli yoksulluk, şiddetli maddi/sosyal yoksunluk ve düşük iş yoğunluğunu içeren bütünleşik yapısını belirten seçenek doğrudur.
Doğru ifade, modern yoksulluk ölçümlerinde kullanılan AROPE (At Risk of Poverty or Social Exclusion) göstergesini tanımlamaktadır. Bu gösterge; sadece gelire dayalı 'göreli yoksulluğu' değil, aynı zamanda fiziksel yaşam koşullarını temsil eden 'şiddetli maddi ve sosyal yoksunluğu' ve işgücü piyasasına katılımı temsil eden 'çok düşük iş yoğunluğunu' birleştirerek Türkiye'nin yaşam standartlarını daha kapsamlı analiz eder.

Adım Adım Çözüm

1
Göreli yoksulluk kavramını analiz etme
Medyan gelirin belirli bir yüzdesi (genellikle %50\%50 veya %60\%60) altındaki nüfus.
Yoksulluğun toplumun genel refahına göre konumunu belirlemek için.
2
Maddi yoksunluk bileşenini inceleme
TÜİK verilerinde 13 kalemden (kira, ısıtma, protein alımı, otomobil vb.) en az 7'sini karşılayamayanlar 'şiddetli maddi ve sosyal yoksun' kabul edilir.
Sadece geliri değil, harcama kapasitesi ve varlıkları ölçmek için.
3
İş yoğunluğu göstergesini değerlendirme
Hanehalkındaki çalışma çağındaki kişilerin potansiyel çalışma sürelerinin %20\%20'sinden azını çalışarak geçirmesi.
Sosyal dışlanma ve işgücü piyasasından kopukluğu analiz etmek için.
4
Bütünleşik göstergeyi (AROPE) tanımlama
Bu üç boyuttan en az birinde risk altında olanların oranı refahın çok boyutlu ölçümünü sağlar.
Modern iktisat literatüründe tek başına gelir verisinin yaşam standartlarını açıklamada yetersiz kalması.

Anahtar Kavram

Yoksulluk veya Sosyal Dışlanma Riski (AROPE) ve Çok Boyutlu Refah Ölçümü

İpuçları

1
TÜİK'in modern yoksulluk ölçümlerinde tek bir gösterge yerine 'bileşik' göstergelere odaklandığını hatırlayın.
2
AB ile uyumlu AROPE göstergesinin üç ana sütundan (gelir, yoksunluk, iş) oluştuğunu düşünün.
3
Maddi yoksunluğun 2021 sonrasında 'maddi ve sosyal yoksunluk' olarak güncellendiğini ve 13 kritere çıktığını göz önüne alın.

Daha Fazla Pratik

TÜİK'in Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması'ndaki 'sürekli yoksulluk' ve 'maddi yoksunluk' arasındaki korelasyonu güncel raporlar üzerinden inceleyiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 19Soru →

Türkiye ekonomisinde 19801980 sonrası hızlanan ve 20012001 krizi sonrası yeni bir evreye giren sektörel dönüşüm süreci; üretim yapısının tarımdan hizmetlere kayması ve imalat sanayiinin toplam katma değer içindeki ağırlığının belirli bir eşikte takılı kalmasıyla karakterize edilmektedir. Bu yapısal dönüşümün dinamikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi Türkiye ekonomisinin sektörel yapısı hakkındaki en isabetli değerlendirmedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hizmetler sektörünün GSYHGSYH payındaki hızlı artışa karşın, istihdamın büyük oranda düşük verimli ve ticaret dışı (non-tradable) faaliyetlerde yoğunlaşması, büyümenin sürdürülebilirliği ve 'erken sanayisizleşme' (premature deindustrialization) riski açısından eleştiri konusu olmaktadır.

Cevap

Hizmetler sektörünün payındaki artışın düşük verimli ve ticaret dışı faaliyetlerde yoğunlaşarak 'erken sanayisizleşme' riski oluşturduğunu belirten ifade doğrudur.
Doğru seçenek, Türkiye ekonomisinin 20002000 sonrası büyüme kompozisyonunu en iyi özetleyen ifadedir. Türkiye'de sanayi sektörü GSYHGSYH içindeki payını belirli bir seviyenin üzerine çıkaramamışken, işgücü düşük verimli hizmetler sektörüne kaymıştır. Bu durum, ekonomide yüksek katma değer yaratılmasını zorlaştırmakta ve kalkınma literatüründe 'erken sanayisizleşme' olarak tanımlanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Tarihsel verileri analiz et
Türkiye'de tarım payı hızla düşerken, hizmetler payı %60'ın üzerine çıkmış, sanayi payı ise yerinde saymıştır.
Sektörel dönüşümün yönünü belirlemek için.
2
İstihdam ve GSYH paylarını karşılaştır
Hizmetler ve tarımda istihdam payı, bu sektörlerin GSYH'ye katkısından daha yüksektir.
Sektörel verimliliği anlamak için.
3
Hizmetler sektörünün alt kalemlerini incele
Büyümenin lokomotifi teknoloji değil, inşaat, perakende ticaret ve kamu yönetimi gibi alanlardır.
Sektörel kalitenin yapısal dönüşüm teorileriyle uyumunu test etmek için.
4
Erken sanayisizleşme kavramını uygula
Gelişmiş ülkelerin aksine, sanayi payı doyum noktasına ulaşmadan hizmetlere kayış yaşanması bu riski teyit eder.
En isabetli teorik değerlendirmeyi yapmak için.

Anahtar Kavram

Erken Sanayisizleşme (Premature Deindustrialization) ve Yapısal Kırılma

İpuçları

1
Türkiye'de istihdamın büyük kısmının hizmetler sektöründe olduğunu ancak bu sektörün niteliğini düşünün.
2
Sanayi sektörünün payının neden bir türlü %25\%25 bandını aşamadığını ve bu durumun kalkınma literatüründeki adını hatırlayın.
3
Düşük verimli hizmetler (ticaret, inşaat) ile yüksek verimli hizmetler (yazılım, AR-GE) arasındaki farka odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'de imalat sanayiinin alt kollarının teknolojik yoğunluklarına göre dağılımını inceleyen bir soru çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 20Soru →

Türkiye’de yoksulluk ve yaşam standartlarının belirlenmesinde kullanılan en kapsamlı veri seti TÜİK tarafından yürütülen "Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması"dır. Bu araştırma kapsamında, yoksulluğun zamansal boyutunu ve kalıcılığını ölçmek amacıyla "sürekli yoksulluk oranı" (persistent at-risk-of-poverty rate) göstergesi de hesaplanmaktadır. Buna göre, Türkiye ekonomisi istatistiklerinde "sürekli yoksulluk" göstergesinin hesaplanmasında esas alınan temel kriter aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bireyin referans yılında yoksulluk riski altında olması ve önceki üç yılın en az ikisinde de bu riskin devam etmiş olması

Cevap

Sürekli yoksulluk, bireyin referans yılında yoksulluk riski altında olması ve önceki üç yılın en az ikisinde de yoksul olması durumudur.
Sürekli yoksulluk oranı, yoksulluğun zamansal derinliğini ölçen bir göstergedir. TÜİK metodolojisine göre, hanehalkı eşdeğer harcanabilir medyan gelirinin %60 'ı temel alınarak hesaplanan yoksulluk riski altında olanlardan, referans yılında ve önceki üç yılın en az ikisinde de yoksul olanlar 'sürekli yoksul' kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Yoksulluğun ölçülmesinde kullanılan boylamsal (longitudinal) yaklaşımı tanımlayın.
Yoksulluğun anlık bir durum mu yoksa kronik bir süreç mi olduğunu belirlemek için zaman serisi verileri gereklidir.
Sürekli yoksulluk kavramı, yoksulluk riskinin zamansal kalıcılığını ölçmeyi amaçlar.
2
TÜİK ve Avrupa Birliği (EU-SILC) standartlarındaki 'referans yıl' kriterini uygulayın.
Hesaplamanın yapıldığı güncel (referans) yılda bireyin yoksulluk riski altında olması ilk şarttır.
Mevcut durumda yoksul olmayan bir birey sürekli yoksulluk kapsamına dahil edilmez.
3
Geçmişe dönük veri setindeki asgari süre şartını kontrol edin.
Referans yılından önceki üç yıllık dönemin en az ikisinde de eşdeğer hanehalkı kullanılabilir medyan gelirinin %60 'ı eşiğinin altında kalınmış olmalıdır.
Yoksulluğun 'sürekli' sayılabilmesi için son dört yılın en az üçünde (referans yıl dahil) yoksulluk riskinin gerçekleşmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Sürekli Yoksulluk Oranı (Persistent Poverty Rate)

İpuçları

1
Yoksulluğun 'sürekli' olması, tek bir yıla değil, bir zaman dilimine yayılması gerektiği anlamına gelir.
2
TÜİK yoksulluğu hesaplarken 'referans yıl' ve 'geçmiş üç yıl' verilerini içeren 4 yıllık bir periyodu baz alır.
3
Birey güncel yılda yoksul olmalı ve geçmiş 3 yılın en az 2'sinde de medyan gelirin %60 'ının altında kalmış olmalıdır.

Daha Fazla Pratik

TÜİK'in 'Yoksulluk veya Sosyal Dışlanma Riski Altında Olanlar' (AROPE) endeksinin üç temel bileşenini (gelir yoksulluğu, maddi yoksunluk, düşük iş yoğunluğu) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Sayfa 1 / 5Sonraki
Milli Gelir ve Büyüme Alıştırma Soruları — KPSS İktisat | Examkin