Uluslararası Ekonomik İlişkiler

70 soru

Türkiye'de $1980$ sonrası dışa açılma sürecinde, ithalat felsefesi "her şeyin yasak olduğu ancak izin verilenlerin ithal edilebileceği" anlayışından, "her şeyin serbest olduğu ancak yasaklananların ithal edilemeyeceği" anlayışına evrilmiştir.

Buna göre, bu köklü zihniyet değişimini kurumsallaştıran $1984$ İthalat Rejimi düzenlemesi aşağıdakilerden hangisidir?

İthalatı yasaklanan ve izne bağlı olan ürünlerin listelenerek, bu listeler dışındaki tüm malların ithalatının serbest bırakılması

1963

yılından itibaren uygulanan 'Kota Listeleri'nin kaldırılarak tüm ürünlerin I. Sayılı Liberalizasyon Listesi'ne dahil edilmesi

İthalat işlemlerinde 'Fiili İthalat' şartının kaldırılarak sadece 'Akreditif' açılmasıyla dış ticaretin başlatılabilmesi

'Damga Vergisi' ve 'Rıhtım Resmi' gibi ek yüklerin kaldırılarak gümrük vergilerinin 'Ad Valorem' sistemine dönüştürülmesi

1970

Katma Protokolü uyarınca Avrupa Topluluğu ülkelerine uygulanan 'Miktar Kısıtlamaları'nın (Kontenjanlar) tamamen sıfırlanması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İthalatı yasaklanan ve izne bağlı olan ürünlerin listelenerek, bu listeler dışındaki tüm malların ithalatının serbest bırakılması

Cevap

İthalatı yasaklanan ve izne bağlı olan ürünlerin listelenerek, bu listeler dışındaki tüm malların ithalatının serbest bırakılması (Negatif Liste sistemi)

Doğru yanıt, ithalatın felsefi olarak 'serbestiyet' temeline oturtulmasını sağlayan uygulamadır.

1984

yılına kadar Türkiye'de sadece devletin izin verdiği (pozitif liste) mallar ithal edilebiliyordu.

1984

İthalat Rejimi ile sadece ithalatı yasak olan ve izne tabi olan mallar listelenmiş, bu listelerde yer almayan her türlü malın ithalatı serbest bırakılmıştır. Bu durum iktisat literatüründe 'Negatif Liste' uygulaması olarak bilinir.

Adım Adım Çözüm

1980

öncesi ve sonrası ithalat rejimlerinin karşılaştırılması.

1980

öncesi 'Pozitif Liste' (izin verilenler listesi) varken,

1984

ile 'Negatif Liste' (yasaklananlar listesi) mantığına geçilmiştir.

Dışa açık büyüme modelinde ithalatın bürokratik engellerden arındırılması gerekir.

1984

İthalat Rejimi'nin teknik detaylarının analiz edilmesi.

Bu rejimle 'İthali Yasak Maddeler' ve 'İthali Ön İzne Bağlı Maddeler' listeleri oluşturulmuştur.

Listenin dışında kalan tüm malların ithalatı için lisans alma zorunluluğu kaldırılarak serbestiyet kural haline getirilmiştir.

Anahtar Kavram

1984 İthalat Rejimi ve Negatif Liste Uygulaması

Soru 2Soru →

Türkiye ekonomisinin dış ticaret verileri incelendiğinde, ithalatın yapısal özellikleri üretim süreci ve enerji gereksinimiyle sıkı bir bağ içerisindedir. Aşağıdaki tabloda Türkiye'nin 2023-2025 dönemi ithalatının Geniş Ekonomik Grupların Sınıflamasına ( $BEC$ ) göre oransal dağılımı verilmiştir:

Mal Grupları ( $BEC$ )	2023 (%)	2024 (%)	2025 (%)
Ara Malları (Hammadde)	$73,1$	$70,5$	$71,2$
Sermaye (Yatırım) Malları	$14,0$	$15,2$	$14,8$
Tüketim Malları	$12,8$	$14,1$	$13,8$
Diğer	$0,1$	$0,2$	$0,2$

Bu veriler ve Türkiye'nin ithalat yapısı dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Ara mallarının ithalattaki payının her yıl

\%70

’in üzerinde gerçekleşmesi, imalat sanayisinin üretim aşamasında dış dünyaya olan yapısal bağımlılığını ve enerji ithalatının baskın rolünü göstermektedir.

Sermaye (yatırım) malları ithalatındaki oransal değişimler; yurt içindeki sabit sermaye yatırımları, kapasite kullanım oranları ve sanayinin teknolojik yenilenme ihtiyacı ile paralellik göstermektedir.

Ülke bazlı ithalat verileriyle birlikte düşünüldüğünde; Rusya Federasyonu'ndan yapılan ithalatın büyük kısmını ara malları (enerji) oluştururken, Çin'den yapılan ithalatta sermaye ve tüketim malları öne çıkmaktadır.

Tüketim malları ithalatının payı diğer gruplara göre daha düşük olsa da bu kalemdeki değişimler döviz kuru hareketlerine ve hanehalkı harcanabilir gelirindeki dalgalanmalara karşı yüksek hassasiyet sergilemektedir.

Ara malları ithalatının toplam içindeki payının çok yüksek olması, Türkiye'nin dış ticaret hadlerinin her zaman ülke lehine geliştiğini ve imalat sanayisinin hammadde açısından kendine yeterli hale geldiğini kanıtlamaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ara malları ithalatının toplam içindeki payının çok yüksek olması, Türkiye'nin dış ticaret hadlerinin her zaman ülke lehine geliştiğini ve imalat sanayisinin hammadde açısından kendine yeterli hale geldiğini kanıtlamaktadır.

Cevap

Ara malları ithalatının payının yüksek olmasının dış ticaret hadlerinin lehine geliştiğini veya hammadde açısından yeterliliği kanıtladığını öne süren ifade yanlıştır.

Yanlış olan ifade, ara mallarının yüksek payını 'kendine yeterlilik' ve 'ticaret hadlerinin iyileşmesi' ile ilişkilendiren seçenektir. Gerçekte, ara mallarının ithalattaki baskınlığı Türkiye'nin enerji ve sanayi girdisi açısından dışa bağımlı olduğunu gösterir. Bu durum, ithal girdi fiyatları arttığında dış ticaret hadlerinin (ihraç fiyatları / ithal fiyatları) ülke aleyhine bozulmasına neden olur. Ayrıca bu yapı, 1960-1980 arası uygulanan 'ithal ikameci' modelin tam tersi bir durumu, yani dışa açık ama girdi bağımlısı bir yapıyı temsil eder.

Adım Adım Çözüm

Tablodaki

BEC

(Geniş Ekonomik Grupların Sınıflaması) verilerini analiz etme.

Ara mallarının payı yaklaşık

\%71-\%73

civarındadır.

İthalatın büyük çoğunluğunun hammadde ve ara malı olduğunu saptamak için.

Ara malı ithalatının nedenlerini değerlendirme.

Sanayi üretimindeki ithal girdi bağımlılığı ve enerji (petrol, doğal gaz) ihtiyacı temel nedenlerdir.

Yüksek payın bir 'yeterlilik' değil, aksine bir 'bağımlılık' göstergesi olduğunu anlamak için.

Dış ticaret hadleri ve ekonomik politika ilişkisini kurma.

Yüksek ara malı bağımlılığı, özellikle enerji fiyatları arttığında dış ticaret hadlerini ülke aleyhine çevirir.

Yanlış olan seçeneğin teorik hatasını belirlemek için.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin İthalatında Mal Grupları ve Yapısal Bağımlılık

İpuçları

Türkiye'nin ithalatında en büyük pay her zaman ara mallarına (hammadde ve enerji) aittir.

Bir ülkenin ithalatında ara mallarının payının yüksek olması, sanayinin dışarıdan gelen girdilere muhtaç olduğunu gösterir; bu durum 'kendine yeterlilik' ile çelişir.

Dış ticaret hadleri, ihraç fiyatlarının ithal fiyatlarına oranıdır. Enerji ve hammadde fiyatları yükseldiğinde ithalat faturası kabarır ve ticaret hadleri kötüleşir.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin en çok ithalat yaptığı ilk 5 ülkenin yıllar içindeki değişimini ve bu ülkelerden alınan baskın mal gruplarını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Eleme yöntemi ile seçeneklerdeki ülke-mal grubu eşleşmelerini (Rusya-Enerji, Çin-Sanayi) kontrol ederek ve 'ara malı' kavramının 'bağımlılık' demek olduğunu hatırlayarak sonuca ulaşılabilir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3Soru →

Dış ticaret performansının ölçülmesinde kullanılan endekslere göre; incelenen bir dönemde Türkiye'nin ihraç fiyatlarındaki (birim değer endeksi) artış %15, ithal fiyatlarındaki artış ise %25 olarak kaydedilmiştir. İhracat hacminin (miktar endeksi) ise aynı süreçte %40 genişlediği tespit edilmiştir.

Bu verilere göre, Türkiye'nin dış ticaret hadlerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Net dış ticaret hadleri ülke aleyhine gelişmiş olsa da ülkenin toplam ithalat kapasitesi (gelir dış ticaret hadleri) artış göstermiştir.

İhracat miktarındaki güçlü artış sayesinde hem net dış ticaret hadleri hem de gelir dış ticaret hadleri ülke lehine değişim sergilemiştir.

Dış ticaret hadlerindeki bozulma nedeniyle, miktar artışına rağmen Türkiye'nin reel satın alma gücü kesin olarak azalmıştır.

Verilen veriler doğrultusunda Türkiye'nin tek faktörlü dış ticaret hadlerinin yönü hakkında kesin bir hesaplama yapılabilir.

İthalat miktar endeksi verisi sağlanmadığı için ülkenin gelir dış ticaret hadlerinde meydana gelen değişim belirlenemez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Net dış ticaret hadleri ülke aleyhine gelişmiş olsa da ülkenin toplam ithalat kapasitesi (gelir dış ticaret hadleri) artış göstermiştir.

Cevap

Net dış ticaret hadleri ihraç fiyatlarının ithal fiyatlarından yavaş artması nedeniyle kötüleşmiş (92 endeks değeri), ancak ihracat miktarındaki %40'lık artışın etkisiyle gelir dış ticaret hadleri (ithalat kapasitesi) 128,8 değerine ulaşarak iyileşmiştir.

İhraç edilen malların fiyatı ithal edilenlere göre daha az arttığı için (115/125) net dış ticaret hadleri 100'ün altına düşerek bozulmuştur. Ancak ihracat miktarındaki %40'lık güçlü artış, bu fiyat dezavantajını karşılamış ve ülkenin dış dünyadan mal alma gücünü (gelir dış ticaret hadlerini) artırmıştır.

Adım Adım Çözüm

Net Dış Ticaret Hadlerinin (N) hesaplanması

N = (P_x / P_m) \times 100 = (115 / 125) \times 100 = 92

İhraç fiyatları ile ithal fiyatları arasındaki değişim oranını belirleyerek fiyat bazlı ticaret hadlerini bulmak.

Endeksteki değişimin yorumlanması

92 < 100 olduğu için net dış ticaret hadleri ülke aleyhine (%8 oranında) gelişmiştir.

100 baz değerinin altındaki sonuçlar fiyatlar açısından ticaret hadlerinin kötüleştiğini gösterir.

Gelir Dış Ticaret Hadlerinin (I) - İthalat Kapasitesinin hesaplanması

I = (N / 100) \times Q_x = (92 / 100) \times 140 = 128,8

İhracat gelirlerinin reel olarak kaç birim ithal malı satın alabildiğini (ithalat kapasitesini) tespit etmek.

Nihai karşılaştırmanın yapılması

N (92) aleyhte, I (128,8) lehte sonuç vermiştir.

Miktar endeksindeki artışın (%40), fiyatlardaki kötüleşmeden (%8) daha yüksek olması ithalat kapasitesini artırmıştır.

Anahtar Kavram

Net ve Gelir Dış Ticaret Hadleri Arasındaki İlişki

Daha Fazla Pratik

İmizahileşen büyüme (immiserizing growth) kavramını, dış ticaret hadlerindeki bozulma ve miktar artışı ekseninde incelemek bu konudaki analitik yeteneğinizi artıracaktır.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 4Soru →

Türkiye ekonomisinde enerji ve ham madde ithalat maliyetlerindeki artış nedeniyle ihraç malları birim değer endeksinin ithal malları birim değer endeksine oranının gerilediği, ancak aynı dönemde ihracat sektöründeki teknolojik dönüşüm sayesinde emek verimliliğinin bu gerilemeyi telafi edecek düzeyde arttığı gözlemlenmiştir.

Bu verilere göre, dış ticaret hadlerindeki değişimle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Net dış ticaret hadleri kötüleşmiş ancak tek faktörlü dış ticaret hadleri iyileşmiştir.

Gelir dış ticaret hadleri, ihracat miktarı sabit kalsa dahi mutlaka lehine bir gelişim göstermiştir.

Gayrisafi dış ticaret hadleri, tanımı gereği ihracat fiyatlarının ithalat fiyatlarına oranı olduğu için azalmıştır.

Reel efektif döviz kuru değer kazandığı için Türkiye'nin uluslararası rekabet gücü artış göstermiştir.

Çift faktörlü dış ticaret hadleri, sadece ithalat fiyatlarındaki değişimden etkilendiği için sabit kalmıştır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Net dış ticaret hadleri kötüleşmiş ancak tek faktörlü dış ticaret hadleri iyileşmiştir.

Cevap

Net dış ticaret hadleri kötüleşirken, verimlilik artışının etkisiyle tek faktörlü dış ticaret hadleri iyileşmiştir.

Net dış ticaret hadleri sadece fiyat oranlarını (

P_x/P_m

) dikkate alır; ihraç fiyatları ithal fiyatlarına göre göreceli düştüğü için bu endeks geriler. Ancak tek faktörlü dış ticaret hadleri, bu fiyat oranını ihracat sektöründeki verimlilikle (

Z_x

) çarpar. Soruda verimlilik artışının fiyat düşüşünü telafi ettiği belirtildiği için tek faktörlü hadlerin lehine bir gelişim (iyileşme) olduğu söylenebilir.

Adım Adım Çözüm

Net dış ticaret hadlerinin (

N

) durumunu analiz edin.

N = \frac{P_x}{P_m} \times 100

formülüne göre, ihraç fiyatlarının ithal fiyatlarına oranı gerilediği için net dış ticaret hadleri kötüleşmiştir.

İthalat maliyetlerindeki artışın ihracat fiyatlarından daha yüksek olması paydanın paydan daha hızlı büyümesine neden olur.

Tek faktörlü dış ticaret hadlerinin (

S

) durumunu analiz edin.

S = N \times Z_x

(

Z_x

: İhracat sektörü verimliliği) formülüne göre,

N

düşse de

Z_x

daha fazla arttığı için

S

değeri yükselmiştir.

Tek faktörlü hadler, bir birim emekle ne kadar ithal malı alınabileceğini gösterir ve verimlilik artışı fiyat dezavantajını telafi edebilir.

Verilen senaryoyu sonuçla eşleştirin.

Net hadler kötüleşmiş, tek faktörlü hadler iyileşmiştir.

Soruda verimlilik artışının gerilemeyi telafi edecek düzeyde olduğu açıkça belirtilmiştir.

Anahtar Kavram

Tek Faktörlü Dış Ticaret Hadleri

İpuçları

Net dış ticaret hadlerinin sadece fiyatlarla, tek faktörlü hadlerin ise fiyat ve verimlilikle ilgili olduğunu hatırlayın.

S = N \times Z_x

formülünü düşünün.

N

azalırken

Z_x

daha büyük bir oranda artarsa

S

nasıl değişir?

Daha Fazla Pratik

İhracat miktarının dış ticaret hadlerine etkisini incelemek için 'Gelir Dış Ticaret Hadleri' (İthalat Kapasitesi) kavramını tekrar gözden geçirebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 5Soru →

Türkiye'de yerleşik olmayan bir yabancı yatırımcının, Türkiye sınırları içerisinde yatırım amacıyla bir taşınmaz (gayrimenkul) satın alması işlemi; Ödemeler Dengesi El Kitabı 6. Versiyon ( $BPM6$ ) standartlarına göre aşağıdakilerin hangisinde doğru şekilde sınıflandırılmaktadır?

Finans Hesabı / Doğrudan Yatırımlar / Yükümlülüklerdeki Net Artış

Finans Hesabı / Portföy Yatırımları / Yükümlülüklerdeki Net Artış

Finans Hesabı / Diğer Yatırımlar / Varlıklardaki Net Artış

Sermaye Hesabı / Üretilmeyen Finansal Olmayan Varlıklar / Alacak

Cari İşlemler Hesabı / Hizmetler Dengesi / Alacak

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Finans Hesabı / Doğrudan Yatırımlar / Yükümlülüklerdeki Net Artış

Cevap

Taşınmaz mal alımı işlemi, Ödemeler Dengesi'nde Finans Hesabı altında, Doğrudan Yatırımlar kategorisinde ve Yükümlülüklerdeki Net Artış kalemine kaydedilir.

Ödemeler Dengesi El Kitabı 6. Versiyon (

BPM6

) uyarınca, yerleşik olmayanların bir ekonomide taşınmaz mal (arazi, konut, iş yeri vb.) satın alması 'Doğrudan Yatırım' olarak kabul edilir. Bu işlem Türkiye'ye bir sermaye girişi başlattığı ve dış dünyadan gelen bir fonu temsil ettiği için 'Finans Hesabı' altında 'Yükümlülüklerdeki Net Artış' kalemine artı (+) işaretli olarak kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

İşlemin niteliğini belirlemek

Taşınmaz (gayrimenkul) alımı bir yatırım faaliyetidir.

Ödemeler dengesinde mülkiyet değişikliği içeren yatırım faaliyetleri Finans Hesabı'nda izlenir.

Yatırım türünü sınıflandırmak

Taşınmaz mal edinimi 'Doğrudan Yatırım' kategorisine girer.

BPM6

standartlarına göre, bir ekonomideki taşınmazların mülkiyetinin yerleşik olmayanlara geçmesi, tutar sınırlaması olmaksızın doğrudan yatırım sayılır.

Kayıt yönünü ve işaretini belirlemek

Yükümlülüklerdeki Net Artış (+)

Yabancı bir yatırımcının Türkiye'de varlık edinmesi, Türkiye'nin dış dünyaya olan borç/yükümlülük pozisyonunu artırır ve sermaye girişi sağlar.

Anahtar Kavram

Gayrimenkul Yatırımlarının Ödemeler Dengesi Sınıflandırması

İpuçları

Gayrimenkul alımları ödemeler dengesinde her zaman bir yatırım faaliyeti olarak görülür.

Bu tür yatırımlar, yatırımcının ekonomiye olan uzun vadeli ilgisini gösterdiği için 'doğrudan yatırım' sınıfına dahil edilir.

Yabancı bir yatırımcının Türkiye'den bir şey satın alması, Türkiye'nin dış dünyaya karşı yükümlülüğünün (liability) arttığı anlamına gelir.

Daha Fazla Pratik

Doğrudan yatırımlarda

\%10

kuralının gayrimenkul edinimleri için neden geçerli olmadığını araştırabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 6Soru →

Türkiye ekonomisi ödemeler dengesi istatistikleri, IMF'nin Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu El Kitabı ( $BPM6$ ) standartlarına göre düzenlenmektedir. Bu standartlar çerçevesinde, aşağıdakilerden hangisi "Cari İşlemler Hesabı" kapsamında yer alan temel alt kalemlerden biri değildir?

Mal Dengesi (Dış Ticaret)

Hizmetler Dengesi

Birincil Gelir Dengesi

İkincil Gelir Dengesi

Doğrudan Yatırımlar

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğrudan Yatırımlar

Cevap

Doğrudan Yatırımlar, cari işlemler hesabı kapsamında değil, Finans Hesabı kapsamında yer alan bir kalemdir.

Cari İşlemler Hesabı; ülkeler arasındaki reel mal ve hizmet alışverişini, üretim faktörlerine yapılan ödemeleri (ücret, faiz, kâr) ve karşılıksız transferleri kapsar. Doğrudan yatırımlar ise finansal varlık ve yükümlülüklerdeki değişimleri gösteren Finans Hesabı'nın bir alt kalemidir. Bu nedenle cari işlemler dengesi içerisinde değil, finans hesabı içerisinde yer alır.

Adım Adım Çözüm

Cari işlemler hesabının bileşenlerini belirle.

Cari İşlemler Hesabı; Mal Dengesi, Hizmetler Dengesi, Birincil Gelir Dengesi ve İkincil Gelir Dengesi olmak üzere dört ana kalemden oluşur.

Soruda cari işlemler hesabı içinde yer almayan kalem sorulduğu için önce hesabın yapısını tanımlamak gerekir.

Seçeneklerdeki kalemleri sınıflandır.

Mal Dengesi, Hizmetler Dengesi, Birincil Gelir Dengesi ve İkincil Gelir Dengesi Cari İşlemler Hesabı altındadır. Ancak doğrudan yatırımlar, bir mülkiyet edinimi veya ortaklık kurma amacını taşıdığı için Finans Hesabı kalemidir.

Hangi kalemin farklı bir hesap grubuna ait olduğunu tespit etmek çözüm için yeterlidir.

Anahtar Kavram

Cari İşlemler Hesabı Yapısı

İpuçları

Cari işlemler hesabı reel ekonomik akımları (mal, hizmet, gelir) kapsarken; sermaye hareketleri finans hesabında izlenir.

Cari işlemler hesabı dört ana kalemden oluşur: Mal, Hizmetler, Birincil Gelir ve İkincil Gelir.

Seçenekler arasında mülkiyet edinimi veya sermaye girişi/çıkışı niteliği taşıyan kalem hangisidir?

Daha Fazla Pratik

Finans hesabı alt kalemlerini (doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları, diğer yatırımlar ve rezerv varlıklar) çalışarak hesaplar arası ayrımı pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 7Soru →

Türkiye'nin son yıllardaki dış ticaret verileri ve ihracatın yapısal kompozisyonu dikkate alındığında, sektörel ve ülke bazlı ihracat yapısı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

İhracatın sektörel dağılımında imalat sanayinin payı, tarım ve madencilik sektörlerinin toplam payından çok daha yüksektir.

Teknoloji yoğunluğuna göre ihracat verileri incelendiğinde, yüksek teknolojili ürünlerin payı orta-yüksek teknolojili ürün grubuna göre daha düşüktür.

Geniş Ekonomik Grupların Sınıflamasına (BEC) göre ihracatta en büyük payı 'ara malları' (hammadde) grubu oluşturmaktadır.

Türkiye'nin ihracat ortakları sıralamasında Rusya Federasyonu, enerji ticaretinin etkisiyle Almanya'yı geride bırakarak birinci sıraya yerleşmiştir.

İhracatın ülke gruplarına göre dağılımında Avrupa Birliği (AB-27), Türkiye'nin en büyük ve geleneksel ticaret ortağı olma özelliğini korumaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'nin ihracat ortakları sıralamasında Rusya Federasyonu, enerji ticaretinin etkisiyle Almanya'yı geride bırakarak birinci sıraya yerleşmiştir.

Cevap

Türkiye'nin ihracatında en büyük pazar payının Rusya Federasyonu'na ait olduğu ifadesi yanlıştır; zira Rusya ithalatta liderdir, ihracatta ise lider Almanya'dır.

Doğru yanıt olan ifadedeki hata, Rusya Federasyonu'nun ihracat değil, ithalat ortağı olarak birinci sırada yer almasıdır. Türkiye'nin en çok ihracat yaptığı ülke geleneksel olarak Almanya'dır. Rusya ile olan ticaret hacmi yüksek olsa da bu hacmin büyük çoğunluğu Türkiye'nin enerji ithalatından kaynaklanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

Türkiye'nin ihracatının sektörel yapısını analiz et.

İmalat sanayinin payının %94 civarında olduğu ve lokomotif sektörlerin otomotiv ile kimya olduğu görülür.

İhracatın yapısal olarak sanayileşmiş bir kompozisyon sergilediğini doğrulamak için.

Ülke bazlı ihracat ve ithalat ortakları arasındaki farkı karşılaştır.

Almanya ihracatta birinciyken, Rusya ve Çin'in ithalatta birinci olduğu tespit edilir.

En çok dış ticaret yapılan ülkelerin ithalat ve ihracat bazında farklılaştığını anlamak için.

Yanlış olan önermeyi belirle.

Rusya'nın ihracat lideri olduğu ifadesinin, ithalat verileriyle karıştırıldığı için yanlış olduğu sonucuna varılır.

Sınavda sıkça yapılan ithalat/ihracat ortağı karıştırma hatasını elemek için.

Anahtar Kavram

İhracat ve İthalat Ortaklarının Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin ithalat yapısındaki mal grupları (BEC) dağılımı ile ihracat yapısı arasındaki benzerlikleri (özellikle ara malı bağımlılığı) inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Pazar Payı vs. Artış Hızı ayrımına dikkat ediniz: Örneğin, 2024-2026 döneminde Suudi Arabistan'a yapılan ihracat 'artış hızı' bakımından en yüksek olabilir, ancak 'pazar payı' bakımından Almanya hala birinci sıradadır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 8Soru →

Türkiye ekonomisinin dış ticaret yapısı ve üretim karakteristikleri göz önünde bulundurulduğunda, Geniş Ekonomik Grupların Sınıflandırmasına ( $BEC$ ) göre ithalatın mal grupları bazındaki dağılımı ve ana tedarikçi ülkeler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'nin sanayi üretimindeki dışa bağımlı yapısı nedeniyle ithalatta en büyük payı

%70

’in üzerindeki bir oranla ara (hammadde) malları alırken; ülke bazında ise enerji ve emtia fiyatlarındaki değişimlere bağlı olarak Rusya ve Çin ilk sıralarda yer almaktadır.

Teknolojik dönüşüm ve sanayileşme hamleleri sonucunda yatırım (sermaye) mallarının toplam ithalat içindeki payı, ara mallarının payını geride bırakarak birinci sıraya yükselmiştir.

Döviz kurlarındaki artış ve gümrük vergisi düzenlemeleri nedeniyle tüketim malları grubu, toplam ithalat içerisinde son on yıldır en düşük paya sahip olan ve payı sürekli azalan kalemdir.

Avrupa Birliği ile yapılan Gümrük Birliği anlaşması çerçevesinde Almanya, Türkiye'nin ithalatında her yıl açık ara birinci sırada yer almakta olup Rusya ve Çin'in toplam payı Almanya'yı geçememektedir.

İthalatın sektörel dağılımında madencilik ve enerji ürünlerinin payı, imalat sanayisi için yapılan ithalattan daha yüksek bir hacme ulaşarak ithalatın yarısından fazlasını kapsamaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'nin sanayi üretimindeki dışa bağımlı yapısı nedeniyle ithalatta en büyük payı $%70$ ’in üzerindeki bir oranla ara (hammadde) malları alırken; ülke bazında ise enerji ve emtia fiyatlarındaki değişimlere bağlı olarak Rusya ve Çin ilk sıralarda yer almaktadır.

Cevap

Türkiye'nin ithalatında en büyük pay %70'in üzerindeki oranla ara mallarına aittir ve ülke bazında Rusya ile Çin önde gelen tedarikçilerdir.

Doğru seçenek, Türkiye ekonomisinin en temel yapısal gerçeği olan üretimde dışa bağımlılığı (ara malı ithalatı) ve enerji-hammadde kaynaklı partner dağılımını (Rusya ve Çin) doğru şekilde ifade etmektedir. Türkiye'nin ithalat faturasının yaklaşık dörtte üçü üretim süreçlerinde kullanılan hammaddelerden ve enerjiden oluşmaktadır.

Adım Adım Çözüm

BEC Sınıflandırmasını analiz et.

Ara malları (~%70-75), Yatırım malları (~%13-15), Tüketim malları (~%10-12).

Türkiye'nin üretim yapısı ithal girdiye dayalıdır.

Ülke bazlı ithalat verilerini değerlendir.

Rusya (enerji bağımlılığı) ve Çin (makine, elektronik ve yarı mamul) en büyük tedarikçilerdir.

Enerji maliyetleri ve küresel üretim zincirindeki konum ithalat kaynaklarını belirler.

Anahtar Kavram

İthalatın Yapısal Analizi (BEC ve Partner Ülkeler)

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin ihracat yapısında hangi mal grubunun (SITC veya ISIC bazlı) baskın olduğunu inceleyerek dış ticaretin niteliğini karşılaştırabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 50s

Soru 9Soru →

Türkiye'nin $2020-2026$ dönemindeki ihracat yapısı; mal grupları (BEC), sektörel kompozisyon (ISIC Rev.4) ve teknoloji yoğunluğu kriterlerine göre analiz edildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi hatalı bir tespittir?

İhracatın mal grupları bazında dağılımında, sanayi üretimine yönelik girdi temini ihtiyacının bir yansıması olarak 'ara (hammadde) malları' en yüksek paya sahiptir.

İmalat sanayi içerisinde 'orta-yüksek' teknolojili ürünlerin payı, otomotiv ve makine sektörlerindeki performansın etkisiyle

\%

30

bandına yaklaşmıştır.

Toplam ihracat içerisinde 'tüketim malları' grubu, 'sermaye (yatırım) malları' grubuna oranla her dönem daha yüksek bir paya sahiptir.

İhracatın teknoloji yoğunluğu açısından yapılan sınıflandırmada, 'yüksek teknoloji' grubuna giren ürünlerin payı, 'düşük teknoloji' grubunun payını geride bırakarak yapısal dönüşümün tamamlandığını göstermektedir.

Türkiye'nin ihracatında Avrupa Birliği (

27

) ülkelerinin payı, küresel konjonktür ve pazar çeşitlendirme stratejilerine rağmen geleneksel olarak

\%

40

üzerindeki seviyesini korumaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İhracatın teknoloji yoğunluğu açısından yapılan sınıflandırmada, 'yüksek teknoloji' grubuna giren ürünlerin payı, 'düşük teknoloji' grubunun payını geride bırakarak yapısal dönüşümün tamamlandığını göstermektedir.

Cevap

İhracatın teknoloji yoğunluğuna göre sınıflandırılmasında, yüksek teknolojili ürünlerin payının düşük teknolojili ürünleri geçtiği ifadesi yanlıştır.

Doğru cevap olan ifade hatalıdır çünkü Türkiye'nin ihracatında yüksek teknolojili ürünlerin (ISIC Rev.4'e göre eczacılık, bilgisayar, optik vb.) payı yaklaşık

\%

3

ile

\%

4

arasında değişmektedir. Buna karşın gıda, tekstil ve giyim gibi düşük teknolojili ürünlerin payı yaklaşık

\%

30

civarındadır. Dolayısıyla yüksek teknolojinin düşük teknolojiyi geride bıraktığı tespiti güncel verilerle bağdaşmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

Sektörel yapının analiz edilmesi

İhracatın

\%

94-95

gibi büyük bir bölümü imalat sanayiinden oluşmaktadır.

Türkiye'nin ihracat gelirlerinin temel kaynağını belirlemek için.

Mal grupları (BEC) bazlı inceleme yapılması

Ara (hammadde) malları

\%

50

, tüketim malları

\%

35-40

, sermaye malları

\%

10-12

civarındadır.

İhracatın üretimdeki rolünü ve kullanım alanını anlamak için.

Teknoloji yoğunluğunun karşılaştırılması

Düşük teknoloji payı:

\%

30-35

, Orta-yüksek payı:

\%

25-30

, Yüksek teknoloji payı:

\%

3-4

seviyesindedir.

Yapısal dönüşümün hangi aşamada olduğunu tespit etmek için.

Sonucun doğrulanması

Yüksek teknolojinin düşük teknolojiyi geçtiği ifadesinin verilerle çeliştiği görülür.

Yanlış olan seçeneği işaretlemek için.

Anahtar Kavram

Türkiye İhracatında Teknoloji Yoğunluğu ve Mal Grupları Dağılımı

İpuçları

Türkiye'nin ihracatında teknoloji yoğunluğu sınıflandırmasına (Düşük, Orta-Düşük, Orta-Yüksek, Yüksek) odaklanın.

Türkiye'nin en çok ihraç ettiği ürünlerin (otomobil, beyaz eşya, tekstil) hangi teknoloji grubuna girdiğini düşünün.

Yüksek teknoloji payının

\%

10

gibi bir seviyeye ulaşıp ulaşmadığını sorgulayın; bu payın genellikle tek haneli (yaklaşık

\%

3

) olduğunu hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin ithalat yapısındaki mal grupları (sermaye, ara, tüketim) ile ihracat yapısını karşılaştırarak dış ticaret bağımlılığını inceleyin.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 10Soru →

Türkiye ekonomisi ödemeler dengesi istatistiklerinde, IMF Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu El Kitabı ( $BPM6$ ) standartları uyarınca, "Cari İşlemler Dengesi" içerisinde yer alan "Birincil Gelir Dengesi" kaleminde bir "borç" (negatif) kaydı oluşturarak cari açığın artmasına neden olan işlem aşağıdakilerden hangisidir?

Yurt dışında yerleşik bir işçinin Türkiye'deki ailesine banka aracılığıyla gönderdiği karşılıksız nakdi transfer tutarı

Türkiye'de doğrudan yatırımı bulunan yabancı sermayeli bir bankanın, yıl sonunda elde ettiği kâr payını yurt dışındaki ana merkezine transfer etmesi

Yurt dışı yerleşiklerin Borsa İstanbul'dan portföy yatırımı amacıyla bir Türk şirketinin pay senetlerini satın alması

Bir Türk mühendislik firmasının Orta Doğu'da üstlendiği baraj projesi kapsamında sunduğu hizmet karşılığında elde ettiği bedel

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası'nın (TCMB) yurt dışı muhabir bankalarda tuttuğu döviz rezervlerinden elde ettiği faiz geliri

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'de doğrudan yatırımı bulunan yabancı sermayeli bir bankanın, yıl sonunda elde ettiği kâr payını yurt dışındaki ana merkezine transfer etmesi

Cevap

Türkiye'de doğrudan yatırımı bulunan yabancı sermayeli bir bankanın kâr payını yurt dışına transfer etmesi, Birincil Gelir Dengesi kaleminde bir borç kaydı oluşturur.

Doğru yanıt olan yabancı sermayeli bankanın kâr transferi işlemi, üretim faktörü olan 'sermaye'nin kullanımı karşılığında yurt dışına yapılan bir ödemedir.

BPM6

standartlarına göre yatırım gelirleri (doğrudan yatırım, portföy yatırımı ve diğer yatırım gelirleri) 'Birincil Gelir Dengesi' altında izlenir. Bu transfer ülkeden döviz çıkışı temsil ettiği için 'borç' kaydı oluşturur ve cari dengeyi olumsuz etkiler.

Adım Adım Çözüm

Cari İşlemler Dengesi bileşenlerini sınıflandırın.

Cari İşlemler Dengesi =

Mal \: Dengesi + Hizmetler \: Dengesi + Birincil \: Gelir \: Dengesi + İkincil \: Gelir \: Dengesi

formülü ile hesaplanır.

Soruda istenen 'Birincil Gelir Dengesi' kaleminin yerini saptamak için bu ayrım gereklidir.

Birincil Gelir Dengesi'nin içeriğini tanımlayın.

Üretim faktörlerinin (emek ve sermaye) kullanımı karşılığında oluşan gelir akımları (çalışan ücretleri, yatırım gelirleri: faiz, temettü, kâr payı) bu kalemde izlenir.

Yatırım gelirleri ile yatırımın kendisi (finans hesabı) arasındaki ayrımı yapmak kritik bir öneme sahiptir.

İşlemin yönünü (borç/alacak) belirleyin.

Ülkeden dışarıya yapılan ödemeler 'borç' (debit/-), dışarıdan ülkeye gelen gelirler 'alacak' (credit/+) olarak kaydedilir.

Soruda cari açığı artıran 'borç' kaydı sorulduğu için döviz çıkışı yaratan işlem bulunmalıdır.

Seçeneklerdeki işlemi uygun kategoriye yerleştirin.

Yabancı firmanın kâr transferi, sermaye faktörünün kullanımı karşılığı yapılan bir ödemedir ve ülkeden döviz çıkışı olduğu için Birincil Gelir Dengesi'nde borç kaydı oluşturur.

Doğru sınıflandırma ve kayıt yönü tespiti ile sonuca ulaşılır.

Anahtar Kavram

Ödemeler Dengesi Kayıt Esasları ve Birincil Gelir Dengesi

İpuçları

Cari işlemler hesabının dört ana kalemini (Mal, Hizmet, Birincil Gelir, İkincil Gelir) hatırlayın.

Birincil gelirin üretim faktörlerine (emek, sermaye) yapılan ödemelerle sınırlı olduğunu unutmayın.

Kâr payı (temettü) ve faiz ödemeleri sermaye faktörünün geliri olarak 'Birincil Gelir Dengesi'nde izlenir ve dışarıya yapıldığında borç kaydı oluşturur.

Daha Fazla Pratik

Finans Hesabı ile Birincil Gelir Dengesi arasındaki farkı pekiştirmek için 'portföy yatırımı sermaye girişi' ile 'portföy yatırımı faiz ödemesi' işlemlerinin kaydını karşılaştırın.

Alternatif Yöntem

GSMH ve GSYH arasındaki farkı oluşturan 'Net Faktör Gelirleri' kavramı ile Birincil Gelir Dengesi arasındaki ilişkiyi kurarak, hangisinin bir 'gider' (borç) kalemi olduğunu düşünebilirsiniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 11Soru →

Türkiye ekonomisi ödemeler dengesi istatistiklerinde, IMF $BPM6$ ( $6.$ El Kitabı) standartları uyarınca, aşağıdaki işlemlerden hangisi 'Cari İşlemler Hesabı' içerisinde yer alan 'Birincil Gelir Dengesi' kalemine alacak ( $+$ ) olarak kaydedilir?

Türkiye'de yerleşik bir inşaat firmasının yurt dışındaki bir baraj projesini tamamlayarak elde ettiği net hakediş bedeli

Türkiye'de yerleşik bir firmanın çalışanı olup, yurt dışındaki bir projede sekiz ay süreyle görev yapan bir uzmanın elde ettiği brüt ücret geliri

Almanya'da on yıldan uzun süredir yaşayan ve orada yerleşik olan bir Türk vatandaşının Türkiye'deki akrabalarına gönderdiği nakdi yardımlar

Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin, bölgesel kalkınma projelerini desteklemek amacıyla Avrupa Birliği fonlarından sağladığı karşılıksız hibeler

Yurt dışında yerleşik bir yatırım bankasının Türkiye'den aldığı bir hazine müsteşarlığı tahvilinin anapara geri ödeme tutarı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'de yerleşik bir firmanın çalışanı olup, yurt dışındaki bir projede sekiz ay süreyle görev yapan bir uzmanın elde ettiği brüt ücret geliri

Cevap

Türkiye'de yerleşik bir firmanın çalışanı olup yurt dışında bir yıldan az süreyle görev yapan uzmanın ücret geliri 'Birincil Gelir Dengesi'ne alacak olarak kaydedilir.

Doğru cevap olan seçenekte belirtilen uzmanın durumu, IMF

BPM6

metodolojisindeki 'Çalışan Ücretleri' (Compensation of Employees) tanımına tam olarak uymaktadır. Türkiye'de yerleşik olan ancak geçici görevle (bir yıldan az) yurt dışında çalışan bir kişinin elde ettiği brüt gelir, Türkiye ekonomisi için bir üretim faktörü geliri girişi niteliği taşır. Bu nedenle 'Birincil Gelir Dengesi' hesabına alacak (

+

) kaydı olarak girilir.

Adım Adım Çözüm

Cari İşlemler Hesabı alt kalemlerini sınıflandırmak

Cari İşlemler; Mal, Hizmet, Birincil Gelir ve İkincil Gelir kalemlerinden oluşur.

İşlemin hangi ana hesap grubuna ait olduğunu belirlemek için gereklidir.

Birincil Gelir Dengesi kapsamını analiz etmek

Bu kalem; yatırım gelirleri (faiz, temettü) ve çalışan ücretlerini (bir yıldan az süreli) kapsar.

Soruda istenen 'Birincil Gelir' tanımına uygun seçeneği bulmak için temel kriterdir.

Yerleşiklik (ikamet) kuralını ve süre sınırını kontrol etmek

Bir yıldan az süreyle yurt dışında bulunanlar yerleşik kabul edilir ve gelirleri birincil gelire yazılır; bir yılı aşanlar ise ikincil gelire dahil edilir.

Çalışan ücretleri ile kişisel transferler (işçi dövizleri) arasındaki farkı ayırt etmek için kritiktir.

Döviz giriş ve çıkış yönünü (Alacak/Borç) belirlemek

Türkiye'ye yönelik gelir akışları 'Alacak' (

+

), dışarıya giden ödemeler 'Borç' (

-

) olarak kaydedilir.

Seçeneğin işaret yönünün doğruluğunu teyit etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Ödemeler Dengesi Birincil Gelir ve İkincil Gelir Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Ödemeler dengesindeki 'Birincil Gelir' net bakiyesinin Türkiye'nin GSYH ve GSMH değerleri arasındaki farka etkisini inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 12Soru →

Ödemeler Dengesi El Kitabı 6. Versiyon (BPM6) metodolojisi çerçevesinde; Türkiye'de yerleşik bir yatırım grubunun, İspanya'da faaliyet gösteren bir enerji şirketinin toplam sermayesinin $\%15$ 'ine tekabül eden payını satın alması işlemi, Türkiye'nin ödemeler dengesi istatistiklerinde hangi ana kalem altında ve hangi işaretle kaydedilir?

Doğrudan Yatırımlar / Varlıkların Net Edinimi / (+)

Doğrudan Yatırımlar / Yükümlülüklerin Net Oluşumu / (+)

Portföy Yatırımları / Varlıkların Net Edinimi / (+)

Portföy Yatırımları / Yükümlülüklerin Net Oluşumu / (-)

Diğer Yatırımlar / Varlıkların Net Edinimi / (-)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğrudan Yatırımlar / Varlıkların Net Edinimi / (+)

Cevap

Doğrudan Yatırımlar altında Varlıkların Net Edinimi kalemine pozitif (+) işaretle kaydedilir.

Türkiye'de yerleşik bir grubun yurt dışında bir şirketin sermayesinin

\%15

'ini alması,

\%10

eşiğini aştığı için 'Doğrudan Yatırım' kapsamına girer. İşlem bir dış varlık edinimi olduğu için 'Varlıkların Net Edinimi' başlığında izlenir ve BPM6 standartları gereği varlıklardaki artışlar artı (+) işaretiyle gösterilir.

Adım Adım Çözüm

Yatırımın türünü belirleme

Doğrudan Yatırım

Ödemeler dengesi standartlarına göre bir şirketin sermayesinin

\%10

veya daha fazlasına sahip olunması 'Doğrudan Yatırım' olarak sınıflandırılır.

Hesap yönünü saptama

Varlıkların Net Edinimi

Yurt içi yerleşiklerin (Türk firması) yurt dışındaki bir varlığı (İspanyol firması hissesi) satın alması, Türkiye'nin dış varlıklarının artması anlamına gelir.

BPM6 kayıt işaretini belirleme

(+)

BPM6 metodolojisinde finans hesabında varlıklar ve yükümlülüklerdeki artışlar pozitif (+) işaretle gösterilir.

Anahtar Kavram

BPM6 Finans Hesabı Kayıt Esasları

Alternatif Yöntem

Önce sermaye payına bakarak doğrudan/portföy ayrımı yapın, ardından paranın yönüne (varlık artışı/azalışı) odaklanarak işareti belirleyin.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 13Soru →

Türkiye'nin $2023$ - $2025$ dönemine ait ithalat verileri ve mal gruplarının toplam ithalat içerisindeki payları (Geniş Ekonomik Grupların Sınıflandırmasına - $BEC$ göre) aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Mal Grubu	$2023$ Payı ( $\%$ )	$2024$ Payı ( $\%$ )	$2025$ Payı ( $\%$ )
Ara Malları (Hammadde)	$73,1$	$70,4$	$71,8$
Sermaye (Yatırım) Malları	$14,2$	$15,9$	$14,7$
Tüketim Malları	$12,6$	$13,6$	$13,4$
Diğer	$0,1$	$0,1$	$0,1$

Bu veriler ve Türkiye'nin dış ticaret ortaklarının genel yapısı dikkate alındığında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Ülke bazlı ithalat verilerinde Rusya'nın ilk sıralarda yer alması, temel olarak bu ülkeden yapılan yüksek teknolojili sermaye malı ithalatının toplam içerisindeki ağırlığından kaynaklanmaktadır.

Türkiye'de imalat sanayi üretiminin ithal ara malına olan yüksek bağımlılığı, ekonomik büyüme dönemlerinde ithalat hacminin ve cari açığın artma eğilimini açıklamaktadır.

Dış ticaret ortakları arasında Çin'den yapılan ithalatın büyük bir bölümünü, sanayi üretimi için gerekli olan yarı mamul ürünler, makineler ve elektrikli cihazlar oluşturmaktadır.

İthalatın mal grupları bazındaki kompozisyonu, Türkiye'nin üretim yapısının hammadde ve enerji fiyatlarındaki küresel dalgalanmalara karşı kırılgan olduğunu göstermektedir.

Tablodaki verilere göre, yatırım (sermaye) mallarının payının tüketim mallarından yüksek seyretmesi, ithalatın öncelikle üretim kapasitesini korumaya ve artırmaya yönelik olduğunu kanıtlamaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ülke bazlı ithalat verilerinde Rusya'nın ilk sıralarda yer alması, temel olarak bu ülkeden yapılan yüksek teknolojili sermaye malı ithalatının toplam içerisindeki ağırlığından kaynaklanmaktadır.

Cevap

Ülke bazlı ithalat verilerinde Rusya'nın ilk sıralarda yer almasının yüksek teknolojili sermaye malı ithalatından kaynaklandığını belirten ifade yanlıştır.

Rusya, Türkiye'nin ithalatında özellikle

2020

sonrası dönemde enerji fiyatlarındaki artışın da etkisiyle sık sık birinci sırada yer almaktadır. Ancak bu ithalatın içeriği 'yüksek teknolojili sermaye malları' değil, 'mineral yakıtlar, yağlar ve hammadde' gibi ara mallarıdır. Türkiye'nin yüksek teknolojili makine ve cihaz (sermaye malı) ihtiyacı temel olarak Almanya ve Çin gibi ülkelerden karşılanmaktadır. Bu nedenle Rusya'nın teknoloji odaklı bir sermaye malı tedarikçisi olarak tanımlanması bilimsel verilere aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

Tablodaki mal grupları dağılımını analiz etme

Ara mallarının (hammadde) toplam ithalattaki payının

\%70

barajının üzerinde olduğu ve en büyük kalemi oluşturduğu görülmektedir.

İthalatın yapısal karakterini belirlemek için BEC gruplarının ağırlığını anlamak gerekir.

Dış ticaret ortakları ile mal grupları arasındaki ilişkiyi kurma

Rusya, Türkiye'nin en büyük ithalat ortağı olmasına rağmen bu durumun temel sebebi enerji (petrol, doğal gaz) ve hububat gibi hammadde/ara mallarıdır.

Ülke bazlı uzmanlaşmanın hangi mal grubuna girdiğini saptamak yanlış değerlendirmeyi eler.

Sermaye mallarının kaynağını belirleme

Yüksek teknolojili sermaye (yatırım) malları ağırlıklı olarak Almanya, Çin ve ABD gibi ülkelerden ithal edilmektedir.

Yanlış olan seçeneğin neden yanlış olduğunu teknik olarak doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

İthalatın Mal Grupları ve Ülke Bazlı Yapısal Dağılımı

İpuçları

Türkiye'nin en çok ithalat yaptığı ülkelerin (Rusya, Çin, Almanya) hangi mal gruplarında uzmanlaştığını düşünün.

Rusya'dan ithal edilen 'doğal gaz' ve 'petrol' Geniş Ekonomik Gruplar (

BEC

) sınıflamasında hangi kategoriye (Ara malı mı, Yatırım malı mı?) girmektedir?

Daha Fazla Pratik

Türkiye'nin ihracat yapısı ile ithalat yapısını (Ara malı bağımlılığı üzerinden) karşılaştıran soruları çözerek dış ticaret hadleri konusunu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 14Soru →

Ödemeler Dengesi El Kitabı 6. Versiyon (BPM6) standartları ve Türkiye'nin güncel ödemeler dengesi raporlama sistemi dikkate alındığında;

I. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) bir başka ülke merkez bankası ile yaptığı para takası (swap) anlaşması sonucunda döviz likiditesi temin etmesi,
II. Türkiye'de yerleşik bir portföy yönetim şirketinin, yurt dışı piyasalarda ihraç edilmiş ve vadesine 18 ay kalmış olan yabancı devlet tahvillerini satın alması,
III. Türkiye'de faaliyet gösteren yabancı ortaklı bir firmanın, yıl sonunda elde ettiği kârı yurt dışındaki ana merkezine transfer etmek yerine Türkiye'deki fabrikasının kapasite artırımı için kullanması (yeniden yatırılan kârlar),

gibi işlemlerin Ödemeler Dengesi 'Finans Hesabı' kapsamındaki muhasebeleştirme süreçlerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

1. işlem sonucunda 'Varlıkların Net Edinimi' (Rezerv Varlıklar) ve 'Yükümlülüklerin Net Oluşumu' (Diğer Yatırımlar) kalemlerinde eş anlı ve aynı tutarda artış meydana gelir.

2. işlem, Finans Hesabı'nın 'Portföy Yatırımları / Varlıklar' alt kaleminde pozitif (+) yönlü, 'Rezerv Varlıklar' kaleminde ise negatif (-) yönlü bir kayıt oluşturur.

3. işlem, 'Cari İşlemler Hesabı / Birincil Gelir Dengesi' altında bir gider (çıkış) olarak izlenirken; 'Finans Hesabı / Doğrudan Yatırımlar / Yükümlülükler' kaleminde artış (+) olarak kaydedilir.

1. işlem kapsamında TCMB'nin üstlendiği geri ödeme yükümlülüğü, dış borç stokundaki artışı temsil ettiği için Finans Hesabı'nın 'Yükümlülüklerin Net Oluşumu' sütununda negatif (-) işaretli bir kalem olarak gösterilir.

2. işlem sonucunda Türkiye'de yerleşiklerin yurt dışındaki finansal varlık stoku artarken, 'Varlıkların Net Edinimi' toplam dengesi (rezerv değişimi dahil) başlangıçta değişmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1. işlem kapsamında TCMB'nin üstlendiği geri ödeme yükümlülüğü, dış borç stokundaki artışı temsil ettiği için Finans Hesabı'nın 'Yükümlülüklerin Net Oluşumu' sütununda negatif (-) işaretli bir kalem olarak gösterilir.

Cevap

1. işlem kapsamında TCMB'nin üstlendiği geri ödeme yükümlülüğünün 'Yükümlülüklerin Net Oluşumu' sütununda negatif (-) işaretli bir kalem olarak gösterileceğini belirten ifade yanlıştır.

BPM6 (Balance of Payments Manual 6) metodolojisinde, 'Yükümlülüklerin Net Oluşumu' (Net Incurrence of Liabilities) ana başlığı altında gerçekleşen tüm artışlar pozitif (+) değer olarak kaydedilir. TCMB'nin swap anlaşması ile döviz sağlaması, kurumun kısa vadeli dış yükümlülüklerini (borcunu) artıran bir işlem olduğu için bu kaleme pozitif (+) bir kayıt düşülmelidir. Seçenekte belirtilen negatif (-) işaretli kayıt usulü, yükümlülüğün (borcun) geri ödenmesi durumunda söz konusu olur.

Adım Adım Çözüm

BPM6 İşaret Sistemini Belirle

Varlıkların Net Edinimi (Net Acquisition of Financial Assets) sütununda artışlar (+), azalışlar (-) ile gösterilir. Yükümlülüklerin Net Oluşumu (Net Incurrence of Liabilities) sütununda ise artışlar (+) (borçlanma gibi), azalışlar (-) (borç ödemesi gibi) ile gösterilir.

Ödemeler dengesinin 6. versiyon el kitabındaki standart kayıt usulünü doğrulamak gerekir.

Swap İşlemini Analiz Et

TCMB bir swap işlemi ile döviz aldığında; rezervleri (varlık) artar (+) ve aynı anda karşı tarafa olan borcu/yükümlülüğü (diğer yatırımlar/mevduat) artar (+).

Swapın çift taraflı bir finansal işlem olduğunu ve her iki bacağın da finans hesabına pozitif kaydedileceğini anlamak gerekir.

Yanlış Seçeneği Teşhis Et

Yükümlülük artışının (borç artışının) 'negatif (-)' olarak kaydedileceği iddiası, BPM6'nın temel muhasebe mantığına aykırıdır.

Öğrencilerin genellikle 'borç kötüdür, o halde eksi olmalıdır' şeklindeki kavramsal hatasını test etmek amaçlanmıştır.

Anahtar Kavram

BPM6 Finans Hesabı Kayıt Standartları

Soru 15Soru →

Türkiye ekonomisi ödemeler dengesi kayıtlarında, IMF $BPM6$ ( $6.$ El Kitabı) standartları çerçevesinde 'Birincil Gelir Dengesi' ( $Primary$ $Income$ $Account$ ) hesabına borç ( $debit$ ) kaydedilen işlemler, üretim faktörlerinin (emek ve sermaye) kullanımı karşılığında yurt dışına yapılan ödemeleri temsil eder. Buna göre, aşağıdaki ekonomik işlemlerden hangisi doğrudan 'Birincil Gelir Dengesi' hesabına borç ( $debit$ ) olarak kaydedilir?

Türkiye'de bir kamu projesinde danışmanlık yapmak üzere geçici görevle (bir yıldan az süreyle) bulunan yabancı uyruklu bir uzmana yapılan maaş ve yan ödemeler

Türkiye'de yerleşik bir sanayi şirketinin, üretimde kullanmak üzere yurt dışındaki bir tedarikçiden ithal ettiği ara malı grubunun bedelini ödemesi

Yurt dışında çalışan ve orada yerleşik olan bir Türk vatandaşının, Türkiye'deki ailesine geçimlerini sağlamaları için gönderdiği karşılıksız nakdi yardımlar

Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nin, uluslararası bir yardım kuruluşu aracılığıyla doğal afet yaşayan bir ülkeye gönderdiği tıbbi malzeme ve insani yardım bedelleri

Türkiye'de yerleşik bir ticari bankanın, geçmiş dönemlerde yurt dışı piyasalardan temin ettiği sendikasyon kredisinin vadesi gelen anapara ödemesini gerçekleştirmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'de bir kamu projesinde danışmanlık yapmak üzere geçici görevle (bir yıldan az süreyle) bulunan yabancı uyruklu bir uzmana yapılan maaş ve yan ödemeler

Cevap

Türkiye'de bir yıldan az süreyle bulunan yerleşik olmayan bir çalışana yapılan ödemeler, Birincil Gelir Dengesi'ne borç kaydedilir.

Birincil Gelir Dengesi, üretim faktörlerinin (emek, sermaye ve doğal kaynaklar) sınır ötesi kullanımı karşılığında oluşan akımları kapsar. Türkiye'de bir yıldan daha kısa süreyle bulunan yabancı uyruklu bir uzmanın emeği karşılığında aldığı maaş, 'yerleşik olmayan birime yapılan çalışan ücreti ödemesi' niteliğindedir. Bu durum, Türkiye için bir borç (

debit

) kaydı oluşturur.

Adım Adım Çözüm

İşlemin niteliğini analiz et

Yabancı uzmanın bir yıldan az süreyle Türkiye'de bulunması, onun 'yerleşik olmayan' (non-resident) statüsünde kalmasını sağlar.

IMF

BPM6

standartlarına göre, yerleşiklik sınırı genellikle bir yıldır.

Hesap grubunu belirle

Üretim faktörü olan emeğin karşılığı olarak yapılan maaş ödemesi 'Çalışan Ücretleri' (Compensation of Employees) kapsamındadır.

Çalışan ücretleri ve yatırım gelirleri (faiz, kar payı vb.) Birincil Gelir Dengesi'nde izlenir.

Kayıt yönünü tayin et

Türkiye'den (yerleşik birimden) yurt dışına (yerleşik olmayan birime) bir kaynak çıkışı olduğu için 'Borç' (

Debit

) olarak kaydedilir.

Ülkeden döviz çıkışına neden olan tüm cari işlemler borç hanesine yazılır.

Anahtar Kavram

Birincil Gelir Dengesi ve Yerleşiklik Kriteri

İpuçları

Birincil gelirler, üretim faktörlerinin (emek ve sermaye) sağladığı gelirlerdir.

Faiz, kar payı ve çalışan ücretleri bu hesaba girer; ancak çalışanın yerleşiklik statüsüne dikkat ediniz.

Daha Fazla Pratik

IMF

BPM6

standartlarına göre çalışan ücretleri ile kişisel transferler arasındaki temel farkları tekrar ediniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 16Soru →

Türkiye ekonomisi ödemeler dengesi istatistiklerinde, $BPM6$ ( $6.$ El Kitabı) standartları çerçevesinde işlemlerin niteliğine göre yapılan sınıflandırmada; üretim sürecine katkı sağlayan emek, sermaye gibi faktörlerin gelir ve giderleri 'Birincil Gelir Dengesi' ( $Primary$ $Income$ ) kaleminde izlenmektedir.

Buna göre;
$I.$ Türkiye'de yerleşik bir bankanın yurt dışından temin ettiği sendikasyon kredisi için ödediği faizler,
$II.$ Türkiye'de bir aydan kısa süreliğine teknik danışmanlık yapan yurt dışı yerleşik bir uzmana ödenen ücretler,
$III.$ Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin Avrupa Birliği fonlarından kamu yatırımları için aldığı karşılıksız hibeler,
$IV.$ Yurt dışında yerleşik bir şirketin Türkiye'deki doğrudan yatırımlarından elde ettiği kârları ana merkezine transfer etmesi

işlemlerinden hangileri Birincil Gelir Dengesi hesabına 'borç' ( $debit$ ) kalem olarak kaydedilir?

Yalnız

I

I

IV

II

III

I

II

IV

I

II

III

IV

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $I$ , $II$ ve $IV$

Cevap

Faiz ödemeleri (

I

), kısa süreli uzman ücretleri (

II

) ve kâr transferleri (

IV

) işlemlerini içeren seçenek doğrudur.

Doğru yanıt olan seçenek; yerleşiklerin yurt dışına ödediği faizleri, yerleşik olmayan çalışanlara ödenen ücretleri ve yabancı sermayenin kâr transferlerini kapsar. Bu üç işlem de faktör ödemesi niteliği taşıdığı için Birincil Gelir Dengesi'nde negatif (borç) yönlü izlenir.

Adım Adım Çözüm

Birincil Gelir Dengesi tanımını analiz etme

Birincil gelirler; çalışan ücretleri, yatırım geliri (faiz, temettü, kâr transferi) ve diğer birincil gelirlerden oluşur.

BPM6

standartlarına göre faktör gelirleri bu başlıkta toplanır.

Öncülleri sınıflandırma

I

II

IV

faktör ödemesi iken,

III

karşılıksız bir transferdir.

Faiz ve kâr transferi sermayenin, uzman ücreti emeğin karşılığıdır; hibeler ise bir karşılığı olmayan transferlerdir.

İşlem yönünü (Borç/Alacak) belirleme

Dışarıya yapılan ödemeler (

I

II

IV

) borç (

debit

), ülkeye giren fonlar (

III

) alacak (

credit

) olarak kaydedilir.

Ödemeler dengesinde nakit çıkışı veya yükümlülük artışı borç sütununa yazılır.

Anahtar Kavram

Birincil Gelir Dengesi (

Primary

Income

Account

)

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 17Soru →

Türkiye'nin dış ticaret verileri incelendiğinde, ihracatın sektörel kompozisyonunda imalat sanayinin payı yaklaşık $\%94$ seviyesindedir. İmalat sanayi içerisinde yer alan ürün grupları (fasıllar) bazında bir değerlendirme yapıldığında, Türkiye'nin toplam ihracatında en yüksek paya sahip olan ürün grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Motorlu kara taşıtları, traktörler ve bunların aksam-parçaları

Tarım, hayvancılık ve ormancılık ürünleri

Örme giyim eşyası ve aksesuarı (Tekstil)

Kazanlar, makineler ve mekanik cihazlar

Madencilik ve taş ocakçılığı ürünleri

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Motorlu kara taşıtları, traktörler ve bunların aksam-parçaları

Cevap

Türkiye'nin ihracatında fasıllar bazında en yüksek paya sahip olan ürün grubu motorlu kara taşıtları, traktörler ve bunların aksam-parçalarıdır.

Motorlu kara taşıtları, traktörler ve parçaları faslı, Türkiye'nin ihracatında uzun yıllardır liderliğini korumaktadır. Bu durum Türkiye ekonomisinin üretim ve ihracat yapısının yüksek katma değerli sanayi ürünlerine doğru kaydığının bir göstergesidir.

Adım Adım Çözüm

İhracatın ana sektörel dağılımını belirle.

Türkiye ihracatının yaklaşık

\%94,2

'si imalat sanayi ürünlerinden oluşmaktadır.

Türkiye ekonomisi ihracata dayalı bir sanayileşme stratejisi izlemektedir.

İmalat sanayi içerisindeki alt ürün gruplarını (fasılları) karşılaştır.

Motorlu kara taşıtları (Otomotiv) sektörü, diğer fasılları (makine, tekstil, demir-çelik) geride bırakarak birinci sıradadır.

Türkiye'nin otomotiv üretim kapasitesi ve küresel tedarik zincirindeki rolü ihracat rakamlarına yansımaktadır.

Anahtar Kavram

İhracatın Sektörel Dağılımı ve Lider Sektör (Otomotiv)

Tahmini Süre:45s

Soru 18Soru →

Türkiye ekonomisinin 2020-2026 dönemindeki dış ticaret performansı ve sanayi politikaları çerçevesinde gerçekleşen yapısal dönüşümler incelendiğinde; ihracatın teknoloji yoğunluğu, mal grupları (BEC) sınıflaması ve pazar çeşitliliği açısından aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileriyle tam olarak örtüşmektedir?

İmalat sanayi ihracatı içerisinde 'Orta-Yüksek Teknoloji' grubunun payı %35 eşiğini aşarak liderlik yarışına girmiş olsa da, 'Yüksek Teknoloji' ürünlerinin toplam ihracat içindeki payı %4 bandını geçmekte zorlanmaktadır.

Geniş Ekonomik Gruplar (BEC) sınıflamasına göre Türkiye, üretim kapasitesindeki değişimle birlikte 'Tüketim Malları' ihracatında 'Ara Malları' grubunu geride bırakarak nihai ürün ihracatçısı konumuna yerleşmiştir.

Dış ticaret ortaklarındaki çeşitlendirme stratejileri neticesinde, 2025 yılı itibarıyla en çok ihracat yapılan ülkeler sıralamasında Rusya Federasyonu ve Çin Halk Cumhuriyeti, Almanya'yı geride bırakarak ilk iki sırayı almıştır.

İhracatın sektörel kompozisyonunda tarım, avcılık ve ormancılık sektörünün payı, gıda arz güvenliği politikalarıyla %15 seviyesine ulaşarak sanayi ürünlerinin ihracattaki mutlak hakimiyetini kırmıştır.

Savunma ve havacılık sanayisindeki yerlileşme hamleleri sonucunda, 2026 yılı projeksiyonlarında 'Yüksek Teknoloji' sınıfına giren ürünlerin toplam sanayi ihracatı içindeki payı %20 seviyesine yükselmiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İmalat sanayi ihracatı içerisinde 'Orta-Yüksek Teknoloji' grubunun payı %35 eşiğini aşarak liderlik yarışına girmiş olsa da, 'Yüksek Teknoloji' ürünlerinin toplam ihracat içindeki payı %4 bandını geçmekte zorlanmaktadır.

Cevap

İmalat sanayi ihracatı içinde 'Orta-Yüksek Teknoloji' ürünlerinin payı belirgin bir ağırlığa (yaklaşık %36) sahipken, 'Yüksek Teknoloji' grubunun payı oldukça düşük (%3-4) seyretmektedir.

Türkiye'nin güncel dış ticaret verilerine göre, imalat sanayi ihracatı içerisinde orta-yüksek teknolojili ürünlerin payı (otomotiv ve makine gibi lokomotif sektörler sayesinde) %36 seviyelerine kadar çıkmış olsa da, yüksek teknolojili ürünlerin payı yapısal engeller nedeniyle %3-4 bandında kalmaktadır. Bu, ekonomideki 'teknolojik derinleşme' ihtiyacını gösteren en temel tespittir.

Adım Adım Çözüm

İhracatın sektörel yapısını analiz et.

İmalat sanayi yaklaşık %94-95 pay ile baskın sektördür. Tarım ve madencilik payları çok düşüktür.

Türkiye'nin sanayileşmiş bir ihracat yapısına sahip olup olmadığını belirlemek için gereklidir.

Teknoloji yoğunluk seviyelerini incele.

Orta-Yüksek teknoloji (otomotiv, beyaz eşya, makine) en güçlü ivmeye sahipken, Yüksek teknoloji (ilaç, uçak, bilgisayar) payı %4 civarındadır.

İhracatın niteliğini ve katma değer kapasitesini ölçmek için bu ayrım kritiktir.

BEC (Geniş Ekonomik Gruplar) sınıflamasını değerlendir.

Ara malları (%50+), Tüketim malları (%35-40), Sermaye malları (%10-12) şeklindedir.

Dış ticaretin üretim süreciyle olan bağlantısını anlamayı sağlar.

Ülke bazlı dağılımı kontrol et.

İhracatta en büyük pazar Almanya ve AB ülkeleridir. İthalatta ise Rusya ve Çin öndedir.

Dış ticaret ortaklarının yönelimini doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin İhracatının Yapısal Kompozisyonu (Teknoloji ve BEC)

Daha Fazla Pratik

İthalatın mal grupları (BEC) sınıflamasına bakarak, yatırım ve ara malı bağımlılığını ihracat yapısıyla kıyaslayınız.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 19Soru →

Türkiye ekonomisinin dış ticaret dengesi ve üretim kompozisyonu açısından ithalatın yapısı kritik bir öneme sahiptir. Geniş Ekonomik Grupların Sınıflandırmasına ( $BEC$ ) göre ithalat verileri ve ana ticaret ortaklarının sektörel uzmanlıkları dikkate alındığında, güncel dönem ( $2023$ - $2025$ ) ithalat yapısına dair aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'nin ithalatında ara (hammadde) mallarının payının yaklaşık

\%70

\%80

bandında seyretmesi sanayinin dışa bağımlı yapısını teyit ederken; enerji ithalatının Rusya Federasyonu'nu, altın ithalatının ise İsviçre'yi ithalat sıralamasında üst basamaklara taşıması bu grubun toplam hacim üzerindeki belirleyiciliğini kanıtlamaktadır.

Son yıllarda uygulanan yerlileştirme teşvikleriyle birlikte Türkiye'nin toplam ithalatında sermaye (yatırım) mallarının payı ilk kez

\%45

seviyesini aşarak ara malları ile olan yapısal farkı ortadan kaldırmıştır.

Ülke bazlı ithalat verilerinde Çin Halk Cumhuriyeti'nden yapılan ithalatın tamamına yakınının doğrudan hanehalkı tarafından tüketilen bitmiş ürünlerden oluşması, bu ülkeyi tüketim malları grubunda tartışmasız lider yapmaktadır.

İthalatın mal grupları bazındaki dağılımında tüketim malları grubunun payı, enerji fiyatlarındaki düşüş dönemlerinde sermaye (yatırım) mallarını geride bırakarak her zaman ikinci sıraya yerleşmektedir.

Ülke bazlı dağılımda en büyük partnerlerden biri olan Almanya'dan yapılan ithalatın ana karakteristiği, Rusya Federasyonu'nda olduğu gibi birincil enerji kaynakları ve maden cevheri tedariğine dayanmasıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'nin ithalatında ara (hammadde) mallarının payının yaklaşık $\%70$ - $\%80$ bandında seyretmesi sanayinin dışa bağımlı yapısını teyit ederken; enerji ithalatının Rusya Federasyonu'nu, altın ithalatının ise İsviçre'yi ithalat sıralamasında üst basamaklara taşıması bu grubun toplam hacim üzerindeki belirleyiciliğini kanıtlamaktadır.

Cevap

Türkiye ithalatında ara (hammadde) mallarının payının

\%70

\%80

civarında olması ve bu durumun enerji/altın gibi kalemler üzerinden Rusya ve İsviçre gibi ülkeleri partner sıralamasında öne çıkarması doğru değerlendirmedir.

Türkiye'nin ithalat yapısında ara (hammadde) malları grubu, imalat sanayinin girdi ihtiyacı, enerji gereksinimi ve altın ticareti nedeniyle

\%70

\%80

gibi ezici bir paya sahiptir. Bu durum, enerji tedarikçisi olan Rusya'yı ve altın ticaretinin merkezi olan İsviçre'yi (ve son yıllarda BAE'yi) Türkiye'nin ithalat ortakları listesinde ilk sıralara taşımaktadır. Dolayısıyla doğru seçenek, bu yapısal bağımlılığı ve ülke bazlı sonuçlarını doğru ilişkilendiren ifadedir.

Adım Adım Çözüm

BEC (Geniş Ekonomik Grupların Sınıflandırması) kategorilerini hatırla.

İthalat; Ara (Hammadde) Malları, Sermaye (Yatırım) Malları ve Tüketim Malları olarak üçe ayrılır.

Türkiye'nin üretim yapısını anlamak için mal grubu dağılımı temel veridir.

Ara mallarının toplam içindeki ağırlığını analiz et.

Ara malları Türkiye ithalatında her dönem

\%70

ile

\%80

arasında bir paya sahiptir.

İmalat sanayinin üretim yapısı büyük ölçüde ithal girdi ve hammadde kullanımına dayanır.

Ara malları grubundaki baskın kalemleri ve bunların hangi ülkelerle ilişkili olduğunu belirle.

Enerji (petrol, doğalgaz) Rusya'dan, standart dışı altın ise özellikle İsviçre ve BAE gibi ülkelerden gelmektedir.

Bu iki kalem Türkiye'nin ithalat faturasını ve partner sıralamasını doğrudan belirleyen değişkenlerdir.

Ülke bazlı güncel verilerle mal gruplarını sentezle.

Rusya'nın (enerji) ve İsviçre'nin (altın) ara malı tedarikindeki rolleri, bu ülkeleri ithalat listesinin üst sıralarında tutmaktadır.

Sektörel bazlı ülke uzmanlıkları ile BEC sınıflandırması arasındaki bağ sorunun çözüm noktasıdır.

Anahtar Kavram

İthalatın Mal Gruplarına (BEC) Göre Yapısı ve Ülke Bazlı Yoğunlaşma

Soru 20Soru →

Türkiye ekonomisinin $2020$ sonrası dış ticaret verileri ve TÜİK istatistikleri ışığında ihracatın sektörel kompozisyonu ile ülke bazlı dağılımı değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türkiye'nin toplam ihracat gelirleri içerisinde tarım ve hayvancılık sektörünün payı, sanayi sektörünün payını geride bırakmıştır.

Ülke bazlı ihracat sıralamasında Rusya Federasyonu ve Çin, Türkiye'nin en çok ihracat yaptığı ilk iki ülke konumundadır.

İmalat sanayi ihracatı içerisinde yüksek teknolojili ürünlerin payı, toplam ihracatın yarısından fazlasını oluşturmaktadır.

Türkiye'nin ihracat yapısında imalat sanayi ürünleri yaklaşık

\%94

ile en yüksek paya sahiptir ve bu grup içerisinde otomotiv ile kimyevi maddeler sektörleri ön plandadır.

Geniş Ekonomik Gruplar (BEC) sınıflamasına göre ihracatta en büyük pay 'Yatırım (Sermaye) Malları' grubuna aittir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'nin ihracat yapısında imalat sanayi ürünleri yaklaşık $\%94$ ile en yüksek paya sahiptir ve bu grup içerisinde otomotiv ile kimyevi maddeler sektörleri ön plandadır.

Cevap

Türkiye'nin ihracat yapısında imalat sanayi ürünleri yaklaşık

\%94

ile en yüksek paya sahiptir ve bu grup içerisinde otomotiv ile kimyevi maddeler sektörleri ön plandadır.

Doğru cevap, Türkiye'nin ihracat yapısının temel gerçeğini yansıtmaktadır: İhracatın yaklaşık

\%94

'ü imalat sanayi ürünlerinden oluşmaktadır. Bu ana grup içerisinde otomotiv (motorlu kara taşıtları), kimyevi maddeler ve mamulleri, hazır giyim ve tekstil gibi sektörler en yüksek ihracat değerine ulaşan ve Türkiye'nin döviz gelirlerinde kritik rol oynayan sektörlerdir.

Adım Adım Çözüm

İhracatın sektörel dağılımını analiz etme

İmalat sanayi ürünlerinin toplam ihracat içindeki payının

\%94

üzerinde olduğu, tarım ve madenciliğin ise payının oldukça düşük olduğu görülür.

Türkiye'nin

1980

sonrası dışa açılma süreci ihracatı sanayi odaklı bir yapıya dönüştürmüştür.

Öncü sektörleri ve ülkeleri belirleme

Sektörel bazda otomotiv (motorlu kara taşıtları), kimyevi maddeler ve hazır giyim; ülke bazında ise Almanya ve ABD gibi gelişmiş pazarlar öne çıkmaktadır.

İhracatın katma değer yapısı ve pazar çeşitliliği bu sektörler üzerinden şekillenmektedir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin İhracatının Sektörel ve Ülke Bazlı Yapısı

Tahmini Süre:1m 15s

Sayfa 1 / 4Sonraki

Uluslararası Ekonomik İlişkiler

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap