Gama Mobilya, bir devlet kurumu için özel olarak ürettiği 5.000 adetlik ofis mobilyası siparişini şartnamede belirtilen tarihte ve eksiksiz olarak teslim etmeyi başarmıştır. Ancak proje sonrasında hazırlanan performans değerlendirme raporunda; üretim sürecinde standartların çok üzerinde ahşap firesi verildiği, sık yaşanan makine duruşlarını telafi etmek için planlananın iki katı fazla mesai yaptırıldığı ve parça başı üretim maliyetlerinin bütçelenen tutarın oldukça üzerine çıktığı saptanmıştır. Bu yüksek maliyetler sebebiyle işletmenin bu siparişten elde ettiği finansal getiri sektörel beklentilerin çok altında kalmıştır.
Bu senaryoya göre, işletmenin üretim sistemi performansıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?
- AÜretim hedeflerine eksiksiz ulaşıldığı için verimlilik yüksek, artan maliyetler ve hammadde fireleri sebebiyle etkinlik düşüktür.
- BSiparişin eksiksiz ve tam zamanında teslim edilmesi, işletmenin üretim sürecinde hem etkin hem de verimli çalıştığının temel göstergesidir.
- CMaliyetlerin bütçelenen tutarı aşması sürecin etkin yürütülmediğini, ürünlerin zamanında teslim edilmesi ise kaynakların verimli kullanıldığını kanıtlar.
- Hedeflenen teslimat gerçekleştiği için etkinlik düzeyi yüksek, ancak kaynak kullanımında israf yaşandığı için verimlilik düzeyi düşüktür.Cevap
- Eİhale şartnamesine tam uyum sağlanarak ürünlerin teslim edilmesi işletmenin kârlılığını maksimize etmiş, fakat kaynak israfı etkinlik düzeyini düşürmüştür.
Cevap
İşletmenin siparişi zamanında ve eksiksiz teslim etmesi hedefe ulaşıldığını (etkinliğin yüksek olduğunu) gösterirken, standart dışı fire ve fazla mesai gibi aşırı girdi kullanımı kaynakların kötü yönetildiğini (verimliliğin düşük olduğunu) ifade eder.
Doğru ifadede etkinlik ve verimlilik kavramları tam yerinde kullanılmıştır. Etkinlik (effectiveness), belirlenen hedeflere ne ölçüde ulaşıldığıdır; işletme 5.000 adetlik siparişi eksiksiz teslim ederek etkin olmuştur. Verimlilik (productivity/efficiency) ise üretilen çıktı ile kullanılan girdi arasındaki ilişkidir. İşletme aynı çıktıyı elde etmek için aşırı fire vermiş ve fazla mesai yapmış, yani girdi miktarını (maliyetleri) artırmıştır. Girdilerin artması verimliliğin düşük olduğunu gösterir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İşletmelerde hedeflere (üretim miktarı, zamanlama) ulaşma derecesi etkinlik (effectiveness) olarak tanımlanırken; bu hedeflere ulaşırken kullanılan kaynakların ne kadar ekonomik kullanıldığı (çıktı/girdi oranı) verimlilik (productivity) olarak tanımlanır.