Üretim Yönetimi Temelleri

Mal ve hizmetlerin üretilebilmesi için bir araya getirilmesi gereken kaynaklara genel olarak üretim faktörleri (girdiler) denir. Geleneksel yaklaşımda temel üretim faktörleri ve bunların üretim sürecine katılımları karşılığında elde ettikleri spesifik getiriler (paylar) bulunmaktadır. Günümüzde ise rekabetin ve teknolojinin gelişmesiyle bu geleneksel faktörlere yeni stratejik unsurlar da eklenmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi işletme ve ekonomi disiplinlerinde kabul edilen temel üretim faktörlerinden veya bu faktörlerin getirilerinden biri değildir?

Bir beyaz eşya üreticisi, pazardaki talep dalgalanmaları nedeniyle üretim planlarını ve süreçlerini kapsamlı bir şekilde gözden geçirmektedir. İşletme yönetimi bu süreçte; uzun vadeli fabrika yatırımlarını, orta vadeli stok ve iş gücü düzeylerini, ayrıca günlük operasyon akışını yeniden düzenleme ihtiyacı duymuştur.

Üretim yönetiminde karar alma hiyerarşisi dikkate alındığında, aşağıdaki eylemlerden hangisi işletmenin taktik (orta vadeli) üretim kararlarına bir örnek olarak gösterilebilir?

Üretim yönetimi, işletmenin diğer fonksiyonlarıyla sürekli bir etkileşim içindedir ve alınan kararlar genellikle departmanlar arası ödünleşmeleri (trade-off) gerektirir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi üretim departmanı ile pazarlama departmanı arasında sıklıkla karşılaşılan temel çatışma alanını doğru ifade etmektedir?

X İşletmesi, ham petrolü işleyerek çeşitli akaryakıt ürünleri elde eden tam otomatik bir rafineriye sahiptir. Bu tesiste üretim, sıvı maddelerin boru hatları aracılığıyla bir işlemden diğerine aktarılmasıyla 24 saat boyunca kesintisiz olarak devam etmektedir.

Y İşletmesi ise hazır giyim sektöründe faaliyet göstermektedir. İşletme, sahip olduğu üretim hattında önce 5.000 adet A modeli yazlık gömlek üretmiş; daha sonra makinelerde gerekli hazırlık ve ayarlama (setup) işlemlerini gerçekleştirerek 3.000 adet B modeli kışlık ceket üretimine geçmiştir.

Bu senaryoda anlatılan özelliklere göre, X ve Y işletmelerinin benimsedikleri üretim sistemleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir üretim işletmesi, aylık 20.000 birimlik üretim hedefini tam zamanında tutturmuş ve müşteri teslimatlarını eksiksiz gerçekleştirmiştir. Ancak, bu üretim miktarına ulaşabilmek için makinelerde yaşanan plansız duruşlar sebebiyle yoğun fazla mesai yapılmış, standartların çok üzerinde hammadde tüketilmiş ve hurda oranı planlananın iki katına çıkmıştır. Ayrıca, pazardaki yoğun rekabet nedeniyle ürünlerin birim satış fiyatları mecburen düşürülmüş, bunun sonucunda işletme ilgili dönemi mali zararla kapatmıştır.

Buna göre; işletmenin dönemsel performansı 'etkinlik', 'verimlilik' ve 'kârlılık' kavramları açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İkinci Dünya Savaşı yıllarında askeri lojistik, kaynak tahsisi ve stratejik karar alma süreçlerinde karşılaşılan karmaşık problemleri çözmek amacıyla bilim insanlarından oluşan çok disiplinli ekipler tarafından matematiksel ve istatistiksel modeller geliştirilmiştir. Savaş sonrasında ise bu kantitatif yöntemlerin işletmelerin kapasite planlama, stok kontrolü ve dağıtım gibi üretim yönetimi sorunlarının optimizasyonuna uyarlanmasıyla yeni bir dönem başlamıştır.

Bu açıklamada özellikleri verilen ve üretim yönetiminde doğrusal programlama gibi analitik araçların kullanımını başlatan tarihsel dönem aşağıdakilerden hangisidir?

Bir petrokimya işletmesi, petrol türevlerini yüksek otomasyonlu özel tesislerde, ardışık işlemlerden geçirerek 24 saat kesintisiz bir akışla ve yüksek hacimlerde standart ürünlere dönüştürmektedir. Tesis yönetimi, son bir yılda kullanılan hammadde ve enerji başına elde edilen nihai ürün miktarını maksimize etmeyi başarmıştır. Ancak, değişen pazar koşullarına ve yeni müşteri taleplerine zamanında uyum sağlanamadığı için işletmenin stratejik pazar payı ile kârlılık hedeflerine ulaşılamamıştır.

Buna göre, işletmenin uyguladığı üretim sistemi türü ve süreçteki performans durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Üretim yönetiminin tarihsel gelişimi incelendiğinde, farklı dönemlerde ortaya çıkan felsefelerin birbirini şekillendirdiği ve üretim paradigmalarında köklü değişimler yarattığı görülmektedir. Bu gelişim sürecine yön veren bazı temel aşamalar şunlardır:

I. Çalışma ortamındaki fiziksel koşullardan ziyade; grup normları, aidiyet ve motivasyon gibi sosyal unsurların üretim verimliliğini artırdığının bilimsel olarak kanıtlanması
II. Üretim sürecinde zanaatkâr usulünden vazgeçilerek, ürün montajında 'birbirinin yerine geçebilen standart parçalar' (interchangeable parts) yaklaşımının uygulanmaya başlanması
III. İsrafı ortadan kaldırmayı, sıfır stoku ve sürekli iyileştirmeyi merkeze alan, müşteri talebine duyarlı çekme (pull) tabanlı sistemlerin küresel çapta benimsenmesi
IV. Fabrikalarda üretim hızını artırmak için işlerin en küçük görevlere bölünerek hareket ve zaman etütlerinin yapılması, 'en iyi tek yol' arayışına girilmesi

Üretim yönetiminin tarihsel gelişim seyri dikkate alındığında, yukarıda verilen gelişmelerin geçmişten günümüze doğru kronolojik sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?

Müşterilerinin özel tasarım ve ölçü taleplerine göre tekil veya çok küçük miktarlarda lüks mobilya üretimi yapan bir işletme, pazar payını artırmak ve birim maliyetlerini düşürmek amacıyla köklü bir strateji değişikliğine gitmiştir. İşletme, pazar araştırmaları sonucunda belirlediği birkaç standart modeli yüksek hacimlerde ve standart işlem adımlarıyla üretecek yeni bir bant (akış) sistemi kurmuştur.

Bu işletmenin 'siparişe göre üretim' sisteminden 'sürekli (kütle) üretim' sistemine geçişiyle birlikte, işletmenin üretim yapısında aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

Sanayi Devrimi öncesindeki zanaatkar üretim tarzında her bir ürün benzersizdi; bozulan bir ürünün onarımı, arızalı parçanın o ürüne özel olarak elde yeniden işlenmesini ve mevcut sisteme uydurulmasını gerektiriyordu. 18. yüzyılın sonlarında Eli Whitney'in öncülüğünde silah sanayisinde hayata geçirilen bir yaklaşımla, ürünleri oluşturan alt bileşenlerin belirli kalıplar ve toleranslar dahilinde tamamen özdeş üretilmesi fikri uygulanmıştır. Bu gelişme sayesinde arızalanan bir bileşenin yerine, ek bir tesviye veya uyarlama işlemine gerek duyulmadan stoktan alınan herhangi bir eşdeğer parçanın doğrudan takılabilmesi sağlanmış ve sanayide standardizasyonun temelleri atılmıştır.

Üretim yönetiminin tarihsel gelişiminde, kitlesel üretime geçişin en kritik ön koşullarından biri olan bu yenilikçi kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsü (KİT), yıllık üretim programında belirlediği 50.000 tonluk nihai ürün hedefine yıl sonunda tam olarak ulaşmış ve pazar talebini eksiksiz karşılamıştır. Ancak yapılan performans denetimlerinde, üretim sürecinde yaşanan plansız duruşlar ve yüksek fire oranları nedeniyle, bu üretimi gerçekleştirmek için öngörülenden %25 daha fazla hammadde ve makine saati kullanıldığı tespit edilmiştir.

Bu işletmenin üretim performansı, 'verimlilik' ve 'etkinlik' kavramları bağlamında değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Bir tekstil işletmesi, artan maliyetler ve sipariş gecikmeleri nedeniyle süreçlerini yeniden değerlendirmiş ve aşağıdaki kararları almıştır:

I. Üretim faaliyetlerinin bir kısmının yurt dışındaki yeni bir entegre tesise kaydırılması
II. Önümüzdeki yılın ilkbahar sezonu için işgücü ihtiyacının ve optimum stok düzeylerinin toplu olarak planlanması
III. Gecikme riski bulunan 'T-100' kodlu acil siparişin, haftalık çizelgelemede öne alınarak birinci tezgaha atanması

Buna göre, alınan bu kararların üretim yönetimindeki karar alma hiyerarşisine (kapsam ve süre) göre sınıflandırılması aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Gıda sektöründe faaliyet gösteren bir işletme, üretim süreçlerini iyileştirmek ve müşteri taleplerine zamanında yanıt verebilmek amacıyla yönetim hiyerarşisinin farklı kademelerinde çeşitli kararlar almaktadır. İşletmenin hedeflerine ulaşabilmesi için bu kararların zaman ufku ve etki derecesi açısından doğru sınıflandırılması ve planlanması gerekmektedir.

Buna göre, işletmede alınan aşağıdaki kararlardan hangisi üretim yönetiminin taktiksel (orta vadeli) karar alma düzeyine ait bir örnektir?

Gama Mobilya, bir devlet kurumu için özel olarak ürettiği 5.000 adetlik ofis mobilyası siparişini şartnamede belirtilen tarihte ve eksiksiz olarak teslim etmeyi başarmıştır. Ancak proje sonrasında hazırlanan performans değerlendirme raporunda; üretim sürecinde standartların çok üzerinde ahşap firesi verildiği, sık yaşanan makine duruşlarını telafi etmek için planlananın iki katı fazla mesai yaptırıldığı ve parça başı üretim maliyetlerinin bütçelenen tutarın oldukça üzerine çıktığı saptanmıştır. Bu yüksek maliyetler sebebiyle işletmenin bu siparişten elde ettiği finansal getiri sektörel beklentilerin çok altında kalmıştır.

Bu senaryoya göre, işletmenin üretim sistemi performansıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir üretim işletmesi, pazardaki farklı ve hızla değişen müşteri beklentilerini karşılayabilmek amacıyla standart ürün üretiminden uzaklaşarak geniş bir ürün yelpazesinde, küçük partiler hâlinde üretim yapma kararı almıştır. Bu stratejik değişiklik sayesinde pazarın değişen taleplerine başarılı bir şekilde uyum sağlanmış; ancak makine hazırlık (setup) sürelerinin uzaması ve ölçek ekonomisinden yararlanılamaması nedeniyle birim üretim maliyetlerinde belirgin bir artış meydana gelmiştir.

Bu senaryoda ifade edilen durum, üretim yönetiminin temel amaçları (rekabet öncelikleri) bağlamında ele alındığında aşağıdaki kavram çiftlerinden hangisi arasındaki "ödünleşim (trade-off)" ilişkisini temsil etmektedir?

Bir endüstriyel makine üreticisi, sözleşmelerde yer alan teslimat tarihlerine kesinlikle uymak ve müşterilerine verdiği termin sözlerini eksiksiz yerine getirmek amacıyla, üretim planlamasında makinelerin kapasite kullanım oranlarını kasten düşük tutarak beklenmedik durumlar için boşluklar bırakmaktadır. İşletmenin uyguladığı bu politika, atıl kapasite oluşumuna ve birim ürün başına düşen sabit giderlerin artmasına yol açmıştır.

Bu parçada ifade edilen stratejide, işletmenin önceliklendirdiği (ulaşmak istediği) ve karşılığında ödün verdiği (feda ettiği) üretim yönetimi amaçları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Bir işletme yöneticisi, üretim hattındaki verimsizliği gidermek için üretim yönetiminin tarihsel gelişimindeki farklı yaklaşımları incelemektedir. İncelemeleri sonucunda; işçilerin performansını artırmak için sadece işin standart süresini kronometre ile ölçmenin yeterli olmadığına, aynı zamanda işçinin fiziksel eforunu optimize etmenin de gerektiğine karar vermiştir. Bu doğrultuda, işçilerin üretim esnasında yaptığı gereksiz ve yorucu mikro hareketleri (kavrama, taşıma, bırakma vb.) filme alarak analiz etmiş ve bu hareketleri minimize ederek hem verimliliği hem de işçi refahını artırmayı hedefleyen standart bir yöntem uygulamaya koymuştur.

Buna göre, yöneticinin üretim sürecini iyileştirmek için benimsediği bu mikro hareket analizi yaklaşımı, üretim yönetiminin tarihsel gelişim sürecinde ilk olarak aşağıdaki isimlerden hangisinin çalışmalarıyla literatüre kazandırılmıştır?

İktisadi mal ve hizmetlerin meydana getirilmesi amacıyla çeşitli yapıtaşlarının planlı bir biçimde sisteme dahil edilmesi şarttır. İşletme yönetimi ve iktisat teorisi, sürece katılan bu girdileri ve üretimden aldıkları gelir paylarını spesifik kavramlarla ele alır.

Buna göre, üretim faktörleri ve bu faktörlerin iktisadi getirileri (payları) dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru bir tanımlamadır?

Rekabetin yoğun olduğu bir pazarda faaliyet gösteren bir tekstil işletmesi, pazar payını artırmak amacıyla agresif bir fiyat indirim stratejisi benimsemiştir. Bu stratejiyi desteklemek için üretim hattında daha düşük maliyetli hammaddeler kullanılmaya başlanmış ve süreç sonu kalite kontrol aşamalarına ayrılan süreler ciddi oranda kısaltılmıştır. Bu uygulamanın sonucunda işletmenin birim üretim giderleri hedeflenen seviyeye inmiş ancak hatalı ürün oranlarında ve müşteri iadelerinde belirgin bir artış yaşanmıştır.

Üretim yönetiminin temel amaçları dikkate alındığında, bu işletmenin aldığı stratejik kararla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir kamu hastanesinin mikrobiyoloji laboratuvarı, aylık 20.000 adet kan tahlili yapmayı hedeflemiş ve bu işlem için belirli bir bütçe ile standart sayıda personel görevlendirmiştir. Ay sonunda yapılan performans değerlendirmesinde, laboratuvarın tam olarak 20.000 adet tahlili tamamlayarak hedeflediği hizmet hacmine ulaştığı tespit edilmiştir. Ancak bu süreçte yaşanan cihaz kalibrasyon sorunları nedeniyle planlanandan %25 daha fazla kimyasal reaktif (ayraç) kullanılmış ve personelin yoğun olarak fazla mesai yapması gerekmiştir.

Üretim yönetimi temel kavramları dikkate alındığında, bu laboratuvarın performans durumu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?