Soru

Zorluk: ZorDeğerler ve Duygular

Ticaret Bakanlığı'na bağlı bir gümrük kapısında muhafaza memuru olarak görev yapan Zeynep Hanım, nihai yaşam hedefi olan 'iç huzur' ve 'güvenli bir toplum' ideallerine ulaşmak için mesleki hayatında 'dürüstlük' ve 'kurallara itaat' ilkelerini rehber edinmiştir. Yoğun bir mesai gününde, uzayan kuyruklar nedeniyle gerginleşen bir yolcu kendisine yüksek sesle hakaret etmiştir. Zeynep Hanım, yolcunun bu tek olumsuz tavrından yola çıkarak onun hayatın her alanında geçimsiz ve kötü biri olduğu yargısına varmış ve o an yolcuya karşı çok şiddetli bir öfke hissetmiştir. Ancak mesleki gereklilikler sebebiyle iç dünyasındaki bu öfkeyi değiştirmeye çalışmadan yalnızca yüz ifadesini kontrol ederek profesyonelce işlem yapmaya devam etmiştir. Olay kapanıp yolcu gittikten sonra ise Zeynep Hanım, doğrudan o yolcuyla ilgili olmamasına rağmen mesaisinin geri kalanını genel bir neşesizlik ve karamsarlık hissiyle geçirmiştir.

Örgütsel davranış disiplinindeki temel kavramlar dikkate alındığında, Zeynep Hanım'ın yaşadığı bu durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Zeynep Hanım'ın yolcunun yalnızca öfkeli tavrından yola çıkarak onun genel karakteri hakkında olumsuz yargıya varması, örgütsel davranışta "kalıpyargı" (stereotyping) hatasına bir örnektir.
  2. B
    Zeynep Hanım'ın içsel hislerini değiştirmeden yalnızca dışa yansıyan davranışlarını kurum kurallarına uydurması "derinlemesine rol yapma" (deep acting) stratejisidir.
  3. Zeynep Hanım'ın "dürüstlük" ilkesi araçsal (instrumental) değerleri temsil ederken; gün boyu süren, odak noktası belirsiz karamsarlık hali bir duygudurumu (mood) örneğidir.Cevap
  4. D
    Zeynep Hanım'ın "iç huzur" hedefi Rokeach'ın araçsal değerler sınıfına girerken; gün boyu süren karamsarlık hali, nesnesi belirli olan güçlü bir "duygu" (emotion) olarak nitelendirilir.
  5. E
    Zeynep Hanım'ın kurallara itaat etme davranışı örgüte duyulan "normatif bağlılık" sonucunda ortaya çıkan bir uç değer (terminal value) olarak sınıflandırılır.

Cevap

Zeynep Hanım'ın benimsediği 'dürüstlük' ilkesinin amaca ulaştıran araçsal bir değer olması ve olay sonrası gün boyu süren, kaynağı belirsiz karamsarlığının duygudurumu (mood) olarak tanımlanması örgütsel davranış bağlamında doğru bir tespittir.
Vakada Zeynep Hanım'ın 'dürüstlük' ilkesi, Rokeach'ın değerler sisteminde nihai amaca ulaşmak için tercih edilen davranış tarzlarını ifade eden araçsal (instrumental) değerlere tam bir örnektir. Olay sonrasında gün boyu süren, spesifik bir nesneye yönelmeyen ve nispeten düşük yoğunluklu olan karamsarlık hali ise örgütsel davranış literatüründe açıkça duygudurumu (mood) olarak tanımlanır. Doğru cevap olan ifadede bu iki temel kavramsal yapı eksiksiz biçimde eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Vakadaki değer ifadelerinin (iç huzur, güvenli toplum vs. ile dürüstlük, kurallara itaat) Rokeach'ın değerler sınıflandırmasına göre analiz edilmesi
İç huzur ve güvenli toplumun nihai hedefler (uç/terminal değerler), dürüstlük ve itaatin ise bu hedeflere ulaştıran davranış biçimleri (araçsal/instrumental değerler) olduğu belirlenir.
Değer türleri arasındaki kavramsal farkı netleştirmek.
2
Zeynep Hanım'ın yolcuya karşı geliştirdiği tutum ve algısal sürecin değerlendirilmesi
Yolcunun tek bir olumsuz tavrından hareketle tüm karakterini kötü olarak değerlendirmesinin 'kalıpyargı' değil, 'boynuz etkisi' (horn effect) olduğu tespit edilir.
Seçeneklerdeki algı hatası yanılgısını elemek.
3
Duygusal emek stratejisinin tespit edilmesi
İçsel öfkeyi değiştirmeden yalnızca dışa yansıyan ifadenin profesyonelce kontrol edilmesinin 'derinlemesine rol yapma' değil 'yüzeysel rol yapma' (surface acting) olduğu görülür.
Rol yapma türleri arasındaki kavramsal farkı ortaya koymak.
4
Olay anındaki tepki ve sonrasındaki genel psikolojik durumun ayrımının yapılması
Yolcuya karşı hissedilen anlık, şiddetli ve odaklı öfkenin 'duygu' (emotion), gün boyu süren ve spesifik bir hedefi olmayan genel karamsarlığın ise 'duygudurumu' (mood) olduğu sonucuna varılır.
Duygu ile duygudurumu kavramlarını doğru şekilde eşleştirmek.

Anahtar Kavram

Değer Sistemleri (Rokeach), Duygusal Emek ve Duygu - Duygudurumu Ayrımı
Bu soruyu puanla