İşletmelerin Sınıflandırılması

Bağımsız bir denetim kuruluşu, pazar araştırması raporunda portföyündeki üç farklı işletmenin temel faaliyet alanlarını aşağıdaki gibi tanımlamıştır:

• X İşletmesi: Madencilik firmalarının cevher çıkarma süreçlerinde kullandığı yüksek tonajlı ekskavatörlerin hidrolik aksamlarını ve yürüyen paletlerini imal etmektedir.
• Y İşletmesi: Maden sahalarında kurulan şantiyelerdeki personelin günlük yemek (iaşe) ve tesis temizliği ihtiyaçlarını dış kaynak sağlama sözleşmeleri kapsamında karşılamaktadır.
• Z İşletmesi: Nihai tüketicilerin günlük beslenme rutinlerinde hızlı kalori ihtiyacını karşılamak amacıyla, marketlerde perakende satılan paketlenmiş yulaf barları üretmektedir.

Üretilen mal veya hizmetin niteliğine göre yapılan sınıflandırma dikkate alındığında; X, Y ve Z işletmelerinin türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Toplumun genel ve ortak ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kurulan; kâr elde etmekten ziyade kamu yararı sağlama hedefiyle faaliyet gösteren ve sermayesinin tamamı veya yarısından fazlası devlete, belediyelere ya da il özel idarelerine ait olan işletmeler, mülkiyet yapılarına göre yapılan sınıflandırmada aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

İşletmelerin hukuki yapılarına göre sınıflandırılmasında, Türk Ticaret Kanunu (TTK) sistematiği 'şahıs şirketleri' ve 'sermaye şirketleri' olmak üzere ikili bir ayrımı esas alır. Bu ayrım; ortakların sorumluluğu, şirketin yönetimi, sermaye yapısı ve tüzel kişiliğin sürekliliği gibi konularda köklü farklılıklar yaratır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir ticari işletmenin 'şahıs şirketi' yapısından ziyade 'sermaye şirketi' karakteri taşıdığını gösteren hukuki bir özelliktir?

Üç girişimci, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösterecek bir işletme kurmak üzere bir araya gelmiştir. Girişimciler, kuracakları işletmenin tüzel kişiliğe sahip bir 'sermaye şirketi' olmasını ve sadece taahhüt ettikleri sermaye miktarı kadar risk almayı hedeflemektedir. Ancak bu girişimciler, şirketin ticari borçlarının yanı sıra, ileride doğabilecek ve şirketin malvarlığından tahsil edilemeyecek olan vergi, SGK primi gibi kamu borçlarından dolayı da kişisel malvarlıklarıyla (sermaye payları oranında dahi olsa) hiçbir şekilde takip edilmek istememektedirler.

Girişimcilerin şirkette yönetim kurulu üyesi veya müdür sıfatıyla herhangi bir kanuni temsil görevi üstlenmeyecekleri varsayıldığında, Türk Ticaret Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca yukarıdaki amaca en uygun şirket türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir girişimci, önceleri nihai tüketicilerin günlük hayatta kısa sürede kullanıp tükettiği standart tıbbi yüz maskelerinin üretimini gerçekleştiren bir tesis kurmuştur. Ancak pazar koşullarındaki değişimi analiz eden girişimci, bu üretim hattını tamamen kapatmış ve stratejik bir kararla farklı bir alana yönelmiştir. Yeni kurduğu tesiste, diğer tekstil ve sağlık firmalarının kendi fabrikalarında üretim sürecine katmaları amacıyla, dakikada bin adet maske dokuyabilen tam otomatik endüstriyel dokuma ve kesim makineleri üretmeye başlamıştır.

İşletmelerin "üretilen mal veya hizmetin niteliğine göre" sınıflandırıldığı göz önüne alındığında, bu firmanın faaliyet statüsündeki değişim aşağıdakilerin hangisinde doğru ifade edilmiştir?

İktisadi faaliyetlerin yürütülmesinde tercih edilen yasal statü, ortakların üçüncü kişilere karşı mali sorumluluklarının sınırını çizer. Ortakların şirket borçlarından dolayı taahhüt ettikleri sermaye ile değil, tüm malvarlıklarıyla, sınırsız ve müteselsilen sorumlu tutulduğu şirket türleri genel olarak 'şahıs şirketleri' çatısı altında toplanmaktadır.

Belirtilen bu temel tanım ve yasal sorumluluk çerçevesi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bir şahıs şirketi statüsündedir?

Rekabet Kurumu uzmanları tarafından hazırlanan bir sektör inceleme raporunda, işletmelerin pazardaki stratejik hamleleriyle ilgili aşağıdaki tespitlere yer verilmiştir:

I. X ve Y anonim şirketleri, uluslararası pazarlarda daha güçlü rekabet edebilmek amacıyla mevcut tüzel kişiliklerini tamamen sona erdirmiş ve tüm aktif ile pasiflerini yeni kurulan Z anonim şirketine devrederek faaliyetlerine bu yeni çatı altında devam etme kararı almışlardır.
II. Sektördeki K ve L işletmeleri, hukuki ve ekonomik bağımsızlıklarını aynen muhafaza etmekle birlikte, yalnızca yabancı bir ülkede gerçekleştirilecek olan devasa bir otoyol inşaatı ihalesini üstlenebilmek ve riskleri paylaşmak amacıyla, salt bu projenin süresiyle sınırlı olacak şekilde güçlerini birleştirmişlerdir.
III. Pazara hâkim konumda bulunan M ve N işletmeleri ise, aralarındaki fiyat savaşlarından kaçınmak amacıyla; hukuki bağlayıcılığı olan herhangi bir yazılı sözleşme yapmaksızın, tamamen karşılıklı güven esasına dayanarak birbirlerinin pazar bölgelerine girmeme yönünde şifahi (sözlü) bir mutabakata varmışlardır.

Bu raporda özellikleri ifade edilen işletmeler arası işbirliği ve birleşme türleri, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine göre, şirketlerin hukuki yapısı ortakların niteliğini ve borçlara karşı sorumluluk derecelerini doğrudan belirlemektedir. Bir ticari girişim için bir araya gelen X ve Y gerçek kişileri ile Z Anonim Şirketi, yeni bir şirket kurma kararı almıştır. Yapılan sözleşmeye göre; X ve Y şirket alacaklılarına karşı tüm malvarlıklarıyla ve müteselsilen sorumlu olacak, Z Anonim Şirketi ise yalnızca taahhüt ettiği sermaye payı kadar sorumlu olacak ve şirketi temsil yetkisi bulunmayacaktır.

Buna göre, kurulan bu şirketin hukuki türü ile Z Anonim Şirketi'nin bu yapıdaki kanuni sıfatı aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Uzun yıllardır lojistik sektöründe faaliyet gösteren bir aile işletmesinde, ortakların tamamı şirket alacaklılarına karşı kendi kişisel malvarlıklarıyla, sınırsız ve müteselsilen sorumludur. Ayrıca, ortaklardan herhangi birinin ayrılması veya vefatı durumunda, aksi sözleşmede kararlaştırılmadıkça işletmenin hukuki varlığının sona ermesi (infisah) riski bulunmaktadır. İşletme yönetimi, kurumsallaşma adımları kapsamında ortakların yasal sorumluluğunu yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payları ile sınırlandırmak ve yapacağı büyük ölçekli altyapı yatırımları için sermaye piyasalarına açılarak tahvil ihraç etmek istemektedir.

Bu işletmenin mevcut hukuki yapısı ve söz konusu hedeflerine ulaşabilmesi için dönüşmesi gereken şirket türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir kamu kurumu iştiraki olan 'Alfa Enerji A.Ş.' adlı tüzel kişi ile yüksek elektrik mühendisi olan 'Bay K', yenilenebilir enerji alanında faaliyet gösterecek yeni bir işletme kurma kararı almıştır. Tarafların imzaladığı şirket sözleşmesine göre; Alfa Enerji A.Ş. yalnızca taahhüt ettiği 10.000.000 TL'lik sermaye payı kadar sorumlu olacak ve işletmeyi yönetme yetkisi bulunmayacaktır. Bay K ise işletmenin sevk ve idaresinden tek başına yetkili olup, işletmenin borçlarına karşı alacaklılara tüm kişisel malvarlığıyla, müteselsilen hesap verecektir.

Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümleri ile işletmelerin hukuki yapılarına ilişkin kurallar bir arada değerlendirildiğinde; tarafların kurmuş olduğu bu ticaret şirketi türü ile tüzel kişi ortağın (Alfa Enerji A.Ş.) sahip olduğu yasal statü aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Türkiye'de otomotiv sektöründe yatırım yapmak isteyen yabancı bir marka, kuruluş sermayesinin tamamını kendi öz kaynaklarından karşılayarak Marmara Bölgesi'nde yeni bir fabrika kurmuştur.

İşletmelerin mülkiyet yapılarına (sermayelerine) göre sınıflandırılması temel alındığında, kurulan bu fabrika aşağıdaki işletme türlerinden hangisine örnektir?

İşletmeler, faaliyet gösterdikleri pazarın sınırlarına ve yurt dışı pazarlara açılma derecelerine göre çeşitli sınıflara ayrılmaktadır.

Sermayesi, yönetim çevresi ve faaliyet alanı tek bir ülkenin siyasi sınırları içinde kalan; üretim, tedarik ve pazarlama eylemlerinin tamamını yalnızca kurulduğu ülkenin iç piyasası için gerçekleştiren işletme türü aşağıdakilerden hangisidir?

A ve B adlı iki tekstil firması, pazardaki rekabet güçlerini artırmak ve maliyet avantajı sağlamak amacıyla bir araya gelme kararı almıştır. Yapılan anlaşma sonucunda her iki firma da mevcut tüzel kişiliklerini (hukuki varlıklarını) sona erdirmiş ve tüm mal varlıklarını birleştirerek 'C Tekstil A.Ş.' adında yepyeni ve tek bir işletme kurmuşlardır.

Buna göre, işletmelerin hem hukuki hem de ekonomik bağımsızlıklarını tamamen kaybederek yeni bir çatı altında oluşturdukları bu yapı aşağıdakilerden hangisidir?

Organik gıda üretimi yapan ve ürünlerini doğrudan nihai tüketicilere ihraç eden bir aile şirketi, artan pazar talebini karşılamak amacıyla devletten %15 oranında sermaye iştiraki desteği almıştır. Bu atılımın ardından şirket, istihdam ettiği personel sayısını 210'a, yıllık net satış hasılatını ise 480 milyon TL'ye yükseltmiştir. Ancak şirket, artan üretim ve satış hacmine rağmen fonksiyonel bir kurumsal örgüt yapısına geçememiş, stratejik karar alma süreçlerini profesyonellere devretmek yerine tamamen kurucu ortakların inisiyatifinde tutmaya devam etmiştir.

İşletme bilimi temel kavramları ve güncel KOBİ ölçütleri dikkate alındığında, bu şirket ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir sanayi işletmesi, artan ihracat hacmiyle birlikte yıllık net satış hasılatı ve istihdam ettiği personel sayısı bakımından KOBİ (Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler) sınırlarını aşarak 'büyük işletme' kategorisine ulaşmıştır. Ancak bağımsız bir yönetim danışmanlığı firmasının hazırladığı stratejik analiz raporunda, 'İşletme niceliksel ölçütler bağlamında büyük işletme statüsüne geçse de, niteliksel ölçütler açısından hâlâ geleneksel bir küçük işletme profili sergilemektedir.' tespitine yer verilmiştir.

Buna göre, rapordaki 'niteliksel olarak küçük işletme profili sergileme' tespitine işletmenin aşağıdaki özelliklerinden hangisi kanıt olarak gösterilebilir?

İşletmelerin faaliyetlerini ulusal sınırların ötesine taşıma sürecinde benimsedikleri yönetim felsefesi ve pazar algısı, onların coğrafi kapsamlarına göre sınıflandırılmasında temel belirleyicidir.

Ana merkezdeki yönetim anlayışını, üretim yöntemlerini ve ürün standartlarını en doğru yol olarak kabul eden (etnosentrik yaklaşım); dış pazarları genellikle iç pazardaki ekonomik dalgalanmaları dengelemek, atıl üretim kapasitesini değerlendirmek veya ürün yaşam eğrisini uzatmak için ikincil bir alan olarak gören işletme türü aşağıdakilerden hangisidir?

Merkezi Avrupa'da bulunan büyük bir dayanıklı tüketim malları üreticisi, uzun yıllar boyunca tüm dünya pazarını homojen ve tek bir pazar olarak kabul etmiş; maliyet liderliği sağlamak amacıyla ürünlerini yüksek oranda standartlaştırarak anavatandaki merkezinden sıkı bir şekilde koordine etmiştir. Ancak farklı coğrafyalardaki sosyo-kültürel farklılıkların ve yerel tüketici beklentilerinin artmasıyla bu katı yapı sürdürülemez hale gelmiştir. Yönetim kurulu, stratejik bir kararla 'polisentrik (çok merkezli)' bir yönetim anlayışına geçiş yapmış; faaliyet gösterilen her bir ülkedeki bağlı kuruluşlara tam bir özerklik tanıyarak, kendi yerel pazarları için bağımsız ürün geliştirme, fiyatlama ve pazarlama kararları alma yetkisi devretmiştir.

Bu stratejik dönüşüm incelendiğinde, işletmenin coğrafi kapsam ve uluslararasılaşma derecesi açısından aşağıdaki yapıların hangisinden hangisine geçiş yaptığı söylenebilir?

Türkiye'de altyapı hizmetleri sunan ve sermayesinin tamamı devlete ait olan bir kamu işletmesi, ilgili kanunda yapılan bir değişiklikle yeniden yapılandırılmıştır. Değişiklik öncesinde tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı önceliğiyle üreten bu kurum; yeni düzenlemeyle birlikte tekel ayrıcalıklarını kaybetmiş, rekabetçi piyasa koşullarına dâhil edilmiş ve tamamen ticari esaslara göre kârlılık amacıyla faaliyet gösterecek şekilde konumlandırılmıştır. İşletmenin sermayesinin tamamı devlete ait olmaya devam etmektedir.

Mülkiyet yapılarına göre işletmeler sınıflandırması ve ilgili yasal çerçeve dikkate alındığında, bu kurumun statüsünde yaşanan değişim aşağıdakilerin hangisinde en doğru şekilde ifade edilmiştir?

Türkiye'de yüksek teknoloji çip üretimi yapmak üzere üç mühendis tarafından bir şirket kurulmuştur. Bu şirket, stratejik önemi nedeniyle devletten bedelsiz yatırım yeri tahsisi almış, Ar-Ge faaliyetleri için TÜBİTAK'tan geri ödemesiz hibe fonu kullanmış ve üretim tezgahları için kamu bankalarından düşük faizli kredi sağlamıştır. Ayrıca üreteceği çiplerin $\%50$'si için savunma sanayisi kurumları tarafından alım garantisi verilmiştir. Tüm bu yoğun kamu desteklerine ve kamu kurumlarıyla olan organik ticari bağına rağmen, şirketin ana sözleşmesinde belirtilen kuruluş sermayesinin tamamı kurucu üç mühendisin kişisel tasarruflarından karşılanmıştır.

Buna göre, söz konusu işletme mülkiyet (sermaye) yapılarına göre yapılan sınıflandırmada aşağıdakilerden hangisi içinde yer alır?

Geniş çaplı operasyonlar yürüten bir holding bünyesinde son dönemde üç farklı alt şirket yapılandırılmıştır:

• Birinci Şirket: Piyasadan tedarik ettiği çeşitli elektronik bileşenleri, sensörleri ve yonga setlerini kendi montaj hatlarında birleştirerek akıllı ev güvenlik sistemleri üretmekte ve ambalajlamaktadır.
• İkinci Şirket: Üretilen bu güvenlik sistemlerinin ve piyasadaki diğer markalara ait teknolojik donanımların toptancı ağlarına, perakende mağazalara ve elektronik ticaret platformlarına dağıtımını ve satışını gerçekleştirmektedir.
• Üçüncü Şirket: Satışı yapılan güvenlik sistemlerinin 7/24 uzaktan izlenmesi, periyodik yazılım güncellemelerinin sağlanması ve sistem arızalarına yerinde müdahale edilmesi süreçlerini üstlenmektedir.

İşletmelerin faaliyet alanlarına (sektörlerine) göre sınıflandırılması ve yarattıkları ekonomik fayda türleri dikkate alındığında, bu şirketler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?