Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorSüreç Değişkenliği (Genel ve Özel Nedenler)

Bir rüzgâr enerjisi santralinde türbinlerin ürettiği anlık güç dalgalanmaları istatistiksel olarak denetim altındadır ve süreçte gözlenen değişkenlik yalnızca genel (rastlantısal) nedenlerden kaynaklanmaktadır. Sürecin doğal varyansı σ2\sigma^2 olarak hesaplanmıştır. Tesis yönetimi, üretimi tam olarak hedef değerde sabitlemek amacıyla yeni bir otonom düzeltme yazılımı devreye alır. Bu yazılım, her ölçüm periyodunda ölçülen değerin hedeften saptığı miktar kadar, bir sonraki periyodun başlangıç ayarını ters yönde ve aynı büyüklükte değiştirmektedir.

İstatistiksel kalite kontrol teorisi bağlamında, bu otonom yazılımın sürece müdahale biçimi ve süreç değişkenliği üzerindeki nihai etkisi aşağıdakilerden hangisinde en doğru biçimde ifade edilmiştir?

  1. Sistemdeki genel nedenli değişkenliğe özel nedenli değişkenlik gibi müdahale edilmiştir (Aşırı müdahale); bu durum sürecin doğal dengesini bozarak toplam varyansın σ2\sigma^2'nin üzerine çıkmasına yol açar.Cevap
  2. B
    Özel nedenlerin tespit edilip ortadan kaldırılması için proaktif bir yaklaşım sergilenmiştir; sürecin varyansı σ2\sigma^2 seviyesinde sabit kalarak spesifikasyon sınırlarına uyum artar.
  3. C
    Kontrol altındaki bir süreçte ikinci tip (Tip II) istatistiksel hata yapma riski göze alınmıştır; bunun sonucunda sürecin ortalaması hedeften kalıcı olarak saparken varyansı azalır.
  4. D
    Sürecin kendi iç dinamiklerinden kaynaklanan genel nedenler nokta bazlı olarak başarıyla düzeltilmiştir; bu sayede zamanla kontrol grafiğindeki alt ve üst kontrol sınırları daralır.
  5. E
    Sistemin doğal dalgalanmaları algoritma ile dengelendiği için birinci tip (Tip I) hata önlenmiştir; süreçte yalnızca özel nedenli dalgalanmalar kalacağından değişkenlik azalır.

Cevap

Sistemdeki genel nedenli değişkenliğe özel nedenli değişkenlik gibi müdahale edildiğini (aşırı müdahale/tampering) ve bu durumun toplam varyansı σ2\sigma^2'nin üzerine çıkaracağını belirten seçenektir.
İstatistiksel kalite kontrolünde temel kural, sadece genel nedenlerin hâkim olduğu (denetim altındaki) bir sürece dokunmamaktır. Doğal dalgalanmaları ortadan kaldırmak amacıyla, hedeften her sapmada ayarları değiştirmek 'Aşırı Müdahale' (Tampering) olarak adlandırılır. W.E. Deming'in meşhur Huni Deneyi (Funnel Experiment) ile kanıtladığı üzere, sistemin doğal varyansını (σ2\sigma^2) yok sayarak yapılan bu tarz ardışık düzeltmeler, sürece kendi müdahalesinden kaynaklanan yeni bir varyans ekler. Sonuç olarak sürecin toplam değişkenliği başlangıçtaki σ2\sigma^2 seviyesinin çok daha üzerine çıkar.

Adım Adım Çözüm

1
Sürecin başlangıç durumu ve mevcut değişkenlik kaynağı analiz edilir.
Süreç istatistiksel olarak denetim altındadır, yani sadece genel (rastlantısal) nedenlere bağlı doğal bir σ2\sigma^2 varyansına sahiptir.
Müdahalenin hangi değişkenlik türüne karşı yapıldığını anlamak için temel durum tespiti gerekir.
2
Otonom yazılımın sisteme yaptığı müdahalenin istatistiksel niteliği belirlenir.
Yazılım, sürecin doğal dalgalanmalarını hata olarak kabul edip (sanki özel bir nedenmiş gibi) her adımda düzeltme yapmaktadır.
İstatistiksel süreç kontrolünde, genel nedenlere anlık tepki vermek 'Aşırı Müdahale' (Tampering) olarak tanımlanır.
3
Aşırı müdahalenin (Tampering) süreç varyansı üzerindeki matematiksel sonucu değerlendirilir.
Sürekli yapılan bu ters yönlü ayarlamalar, sistemin doğal dalgalanmalarına yeni bir varyans kaynağı olarak eklenir. W.E. Deming'in Huni Deneyi (Funnel Experiment - Kural 2) uyarınca, bu tür bir müdahale sürecin varyansını teorik olarak iki katına çıkarır.
Kontrol altındaki bir sisteme yapılan yersiz müdahalelerin varyansı daraltmadığı, aksine artırdığı kuralını uygulamak için.

Anahtar Kavram

Genel ve Özel Nedenli Değişkenlik Arasındaki Fark ve Aşırı Müdahale (Tampering) Etkisi
Bu soruyu puanla

Konular

Süreç Değişkenliği (Genel ve Özel Nedenler)

Bu konudan daha fazla soru