Süreç Değişkenliği (Genel ve Özel Nedenler)

Bir kamu hizmet merkezinde vatandaşların işlem bekleme süreleri istatistiksel kalite kontrol grafikleriyle izlenmektedir. Yapılan analiz sonucunda, sürecin istatistiksel denetim altında olduğu ancak mevcut doğal değişkenlik sınırlarının (kontrol limitlerinin) kurumun belirlediği kabul edilebilir hizmet süresi spesifikasyon (tolerans) sınırlarının dışında kaldığı tespit edilmiştir. Kurum yönetimi bu duruma acil bir çözüm bulunmasını talep etmektedir.

Bu durum karşısında kalite kontrol uzmanının değişkenliği yorumlaması ve sürece yapacağı müdahale ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi istatistiksel kalite kontrol prensiplerine göre en uygundur?

Bir kimyevi gübre fabrikasında üretilen paketlerdeki azot oranı $\bar{X}$ ve $R$ (Ortalama ve Değişim Aralığı) grafikleriyle eşzamanlı olarak izlenmektedir. Son bir ayın verilerine göre, çizilen grafiklerdeki tüm örneklem noktaları alt ve üst kontrol sınırları (AKS ve ÜKS) içerisinde tamamen rastgele bir dağılım sergilemekte ve herhangi bir sistematik örüntü veya eğilim barındırmamaktadır. Ancak üretim müdürü, son alınan örneklem grubuna ait ortalamanın hedeflenen nominal değerin (merkezi çizginin) hafifçe altında kalmasından endişe duymuş ve bir sonraki üretim partisinde bu eksikliği telafi etmek amacıyla makine ayarlarını yukarı yönde değiştirme talimatı vermiştir.

İstatistiksel kalite kontrol prensipleri bağlamında, müdürün bu müdahalesinin niteliği ve sürecin değişkenliği üzerindeki olası etkisi aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde ifade edilmiştir?

Bir otomotiv yedek parça fabrikasında, üretilen silindir kapaklarının kalınlık ölçümleri $\bar{X}$ ve $R$ grafikleri aracılığıyla takip edilmektedir. Mevcut veriler incelendiğinde, sistemin istatistiksel denetim altında bulunduğu ve noktaların merkez çizgi etrafında herhangi bir kural dışı desen (trend, periyodiklik vb.) oluşturmadan rastgele dağıldığı görülmüştür. Üretim hattı mühendisi, son alınan ölçüm grubuna ait ortalamanın hedef kalınlık değerinin biraz altında çıkması üzerine —ölçüm değeri Alt Kontrol Sınırı'nın (AKS) oldukça üzerinde kalmasına ve kural dışı bir durum olmamasına rağmen— makine kalibrasyonunu değiştirerek ürün kalınlığını artırma yoluna gitmiştir.

İstatistiksel kalite denetimi ilkelerine göre, mühendisin bu yaklaşımı ve sürecin doğası hakkında aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir ilaç üretim tesisinde, aşı flakonlarına yapılan mililitre cinsinden sıvı dolum işlemi periyodik olarak alınan örneklemlerle takip edilmektedir. Kalite kontrol uzmanları tarafından oluşturulan grafikler incelendiğinde, dolum sürecinin istatistiksel olarak tamamen denetim altında olduğu ve ölçümlerin sadece hedef değer etrafında doğal dalgalanmalar sergilediği görülmüştür. Buna rağmen üretim sorumlusu, hedef değerden gerçekleşen her bir küçük sapmayı düzeltmek amacıyla dolum makinesinin valf ayarlarına anlık olarak müdahale etme kararı almıştır.

Süreç değişkenliği kavramları dikkate alındığında, bu durumla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir fiber optik kablo üretim tesisinde, çekilen kabloların sinyal zayıflama katsayıları $\bar{X}$ ve $R$ grafikleri ile takip edilmektedir. İncelenen kontrol grafiğinde tüm gözlem değerlerinin $\pm 3\sigma$ sınırları içerisinde kaldığı ve ardışık noktalarda herhangi bir yapısal desen, eğilim (trend) veya periyodiklik bulunmadığı tespit edilmiştir. Sürecin işleyişini optimize etmek isteyen kalite mühendisi, ölçümlerin hedef değerden olan anlık sapmalarını sıfıra indirmek maksadıyla, hedef değerden $1\sigma$ ve üzeri her sapmada makinenin çekme gerilimi ayarına sapmanın zıt yönünde otomatik olarak müdahale eden bir düzeltme mekanizması entegre etmiştir.

İstatistiksel kalite kontrol ilkeleri dikkate alındığında, kurulan bu mekanizmanın sürecin gelecekteki durumu üzerindeki etkisi ve mühendisin yaklaşımındaki temel kavram yanılgısı aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde ifade edilmiştir?

Bir tarım işletmesinde paketlenen organik gübre çuvallarının ağırlıkları, kalite kontrol uzmanları tarafından belirli periyotlarla çekilen örneklemlerle izlenmektedir. Hazırlanan kontrol grafiklerinde, örneklem ortalamalarının tamamının alt ve üst kontrol limitleri arasında rastgele dağıldığı ve grafik üzerinde hiçbir sistematik örüntü barındırmadığı raporlanmıştır.

Bu bulgulara göre, gübre paketleme işleminin durumu ve süreçteki değişkenliğin doğası hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir devlet hastanesinin acil servisinde hastaların triyaj ve ilk muayene süreleri periyodik örneklemler alınarak $\bar{X}$ ve $R$ kontrol grafikleriyle izlenmektedir. Mevcut veriler, sürecin istatistiksel olarak denetim altında olduğunu ve gözlenen tüm değişkenliğin yalnızca genel (rastgele) nedenlerden kaynaklandığını göstermektedir. Ancak hastane başhekimi, işlem sürelerinin kontrol sınırları içinde kalmasına rağmen tarihsel ortalamanın üzerine çıktığı her vardiya sonunda, sürece anlık müdahalelerde bulunarak personel görev yerlerini ve iş akışını yeniden düzenleme kararı almıştır.

İstatistiksel kalite kontrol prensipleri dikkate alındığında, başhekimin sadece genel nedenler barındıran bu sürece yaptığı sürekli müdahalelerin (aşırı ayar/tampering) sonucu olarak aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Bir seramik fabrikasında üretilen fayansların sır kalınlığı, periyodik olarak alınan örneklemlerle $\bar{X}$ ve $R$ kontrol grafikleri aracılığıyla izlenmektedir. İncelenen son 25 alt gruba ait verilerde, tüm noktaların kontrol sınırları içerisinde yer aldığı ve merkez çizgi etrafında tamamen rastgele bir dağılım sergilediği görülmüştür. Ancak kalite kontrol sorumlusu, son örneklemdeki ortalama sır kalınlığının hedef değerin bir miktar üzerinde olduğunu (fakat üst kontrol sınırını aşmadığını) fark edip, süreci tam hedef değere getirmek amacıyla makine basınç ayarlarını derhal aşağı yönde kalibre etmiştir.

İstatistiksel kalite kontrol ilkeleri dikkate alındığında, kalite kontrol sorumlusunun bu müdahalesi ve beklenen sonucu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Büyük ölçekli bir çağrı merkezinde, müşteri şikayetlerinin çözüme kavuşturulma süreleri kontrol grafikleriyle periyodik olarak izlenmektedir. Yapılan son analiz sonucunda, sürecin istatistiksel olarak denetim altında olduğu belirlenmiştir. Ancak yönetim, çözüm sürelerinde halen belirli bir aralıkta dalgalanmaların devam ettiğini gözlemlemektedir.

Buna göre, söz konusu hizmet sürecindeki değişkenliğin niteliği ve bu duruma yaklaşım ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir otomotiv parçası üretim tesisinde, üretilen piston pimlerinin dış çapları $\bar{X}$ ve $R$ kontrol grafikleri kullanılarak takip edilmektedir. Sürecin istatistiksel olarak denetim altında olduğu ve kontrol limitleri içerisinde rastgele bir dağılım sergilediği saptanmıştır.

Buna göre, piston pimi üretim süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir plastik ambalaj üretim tesisinde, üretilen PET şişelerin et kalınlıkları kalite kontrol departmanı tarafından düzenli olarak izlenmektedir. Veriler incelendiğinde, sürecin istatistiksel olarak kontrol altında (kararlı) olduğu sonucuna varılmıştır. Ancak üretim müdürü, şişelerin et kalınlıklarında kontrol limitleri içerisinde kalsa da hâlâ ufak dalgalanmalar gözlemlemiştir. Müdür, bu dalgalanmaları "hata" olarak nitelendirmiş ve kalınlığın her örneklemde tam olarak hedef değere eşitlenmesi için operatörlere makine ayarlarına sürekli müdahale etmeleri talimatını vermmiştir.

İstatistiksel kalite kontrol ilkeleri dikkate alındığında, bu süreçteki değişkenlik ve üretim müdürünün yaklaşımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumunun evrak kayıt biriminde, gelen evrakların sisteme giriş süreleri $\bar{X}$ ve $R$ kontrol grafikleriyle izlenmektedir. Yapılan analizler sonucunda sürecin istatistiksel olarak denetim altında olduğu ve değişkenliğin sadece sistemin doğasından kaynaklanan rastgele faktörlerden oluştuğu tespit edilmiştir. Birim amirinin, kontrol sınırları içerisinde kalan ancak ortalamadan hafif sapma gösteren değerleri "personel ihmali" olarak değerlendirip sürece müdahale etmesi durumu, istatistiksel kalite kontrol literatüründe aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanır?

Bir kamu bankasında gişe işlemlerinin tamamlanma süreleri kontrol grafikleriyle periyodik olarak izlenmektedir. Yapılan analizlerde, işlem sürelerindeki dalgalanmaların sadece personelin doğal çalışma temposundaki mikro değişimler, ortamdaki ışık düzeyi ve nem oranı gibi sistemin ayrılmaz bir parçası olan, öngörülebilir faktörlerden kaynaklandığı belirlenmiştir. İstatistiksel kalite kontrol terminolojisine göre, bu süreçte gözlemlenen değişkenlik türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir tekstil işletmesinde üretilen kumaşların birim metrekare ağırlıkları $\bar{X}$ ve $R$ kontrol grafikleriyle düzenli olarak takip edilmektedir. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda sürecin 'kontrol altında' olduğu, gözlenen dalgalanmaların ise sistemin doğasından kaynaklanan, önlenemeyen ve şansa bağlı faktörlerden ileri geldiği belirlenmiştir. Buna göre, kalite kontrol terminolojisinde bu tür bir değişkenliğe verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

Bir güneş paneli üretim tesisinde, panellerin cam kalınlıkları kontrol grafikleriyle takip edilmektedir. Yapılan incelemede, kalınlıktaki küçük değişimlerin yalnızca kesim makinesinin kendi hassasiyet sınırlarından ve hammadde yapısındaki doğal heterojenlikten kaynaklandığı tespit edilmiştir. İstatistiksel kalite kontrol prensiplerine göre, bir sürecin doğasında her zaman var olan ve engellenemeyen bu tür değişkenlikler aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır?

Bir kamu iştiraki olan şeker fabrikasında, üretilen toz şekerlerin nem oranları kalite kontrol departmanı tarafından periyodik olarak alınan örneklemlerle kontrol grafikleri üzerinden izlenmektedir. Yapılan son inceleme sonucunda, kalite kontrol uzmanı sürecin "istatistiksel denetim (kontrol) altında" olduğunu raporlamıştır.

Buna göre, bu üretim sürecindeki değişkenlik ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir rüzgâr enerjisi santralinde türbinlerin ürettiği anlık güç dalgalanmaları istatistiksel olarak denetim altındadır ve süreçte gözlenen değişkenlik yalnızca genel (rastlantısal) nedenlerden kaynaklanmaktadır. Sürecin doğal varyansı $\sigma^2$ olarak hesaplanmıştır. Tesis yönetimi, üretimi tam olarak hedef değerde sabitlemek amacıyla yeni bir otonom düzeltme yazılımı devreye alır. Bu yazılım, her ölçüm periyodunda ölçülen değerin hedeften saptığı miktar kadar, bir sonraki periyodun başlangıç ayarını ters yönde ve aynı büyüklükte değiştirmektedir.

İstatistiksel kalite kontrol teorisi bağlamında, bu otonom yazılımın sürece müdahale biçimi ve süreç değişkenliği üzerindeki nihai etkisi aşağıdakilerden hangisinde en doğru biçimde ifade edilmiştir?