Bir endüstri mühendisi, bir otomotiv fabrikasında operatörlerin montaj hattındaki çalışma verimliliğini (birim zamanda üretilen parça sayısı) incelemektedir. Çalışmada, fabrikada uygulanan üç farklı vardiya sistemi (Gündüz, Akşam, Gece) temel alınmıştır. Fabrikada aynı işi yapan yüzlerce operatör arasından kura ile rastgele seçilen beş operatör deneye dahil edilmiş ve her bir operatörün her üç vardiyadaki üretim miktarları farklı günlerde ikişer kez (tekrarlı olarak) kaydedilmiştir.
Buna göre, bu deney tasarımı ve varyans analizi (ANOVA) yapısal modeli ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- AÇalışmada yer alan "Gündüz, Akşam ve Gece" seçenekleri bağımsız faktörler, "vardiya sistemi" ise bu faktörlerin bir düzeyi olarak kabul edildiğinden, tasarım tamamen sabit etkili bir model olarak değerlendirilmelidir.
- BVardiya sistemi sabit bir faktör olarak modellendiği için, analiz sonucunda elde edilecek istatistiksel çıkarımlar ve verimlilik tahminleri, işletmedeki test edilmeyen diğer tüm olası vardiya düzenlerine de genellenebilir.
- Vardiya sistemi araştırmacı tarafından özel olarak seçilmiş düzeyleri içerdiğinden sabit etkili (Model I), operatörler ise geniş bir popülasyondan şansa bağlı seçildiğinden tesadüfi etkili (Model II) faktördür; dolayısıyla bu tasarım bir karma modeldir.Cevap
- DTasarım bir karma model (mixed model) olduğu için, beklenen kareler ortalaması () kuralları gereğince her iki ana etkinin anlamlılığını sınamak için hesaplanan istatistiğinin paydasında daima "Hata Kareler Ortalaması" yer almalıdır.
- EDeneyde her bir operatörün üretim miktarının ikişer kez ölçülerek tekrarlama (replikasyon) ilkesinin uygulanması, analizin varsayımlarını değiştirerek tüm faktörlerin istatistiksel olarak tesadüfi model (Model II) kapsamında değerlendirilmesini zorunlu kılar.
Cevap
Vardiya sisteminin sabit, operatörlerin ise tesadüfi faktör olduğu ve dolayısıyla tasarımın karma model (mixed model) olduğunu belirten seçenektir.
Deneydeki 'vardiya sistemi' faktörünün düzeyleri (Gündüz, Akşam, Gece) araştırmacı tarafından özel olarak, amaca yönelik seçilmiştir. Bu durum onu sabit etkili (Model I) bir faktör yapar. Diğer taraftan 'operatörler' faktörü, çok sayıda operatörün oluşturduğu geniş bir evrenden rastgele çekilmiştir, bu da onu tesadüfi etkili (Model II) faktör yapar. Bir sabit ve bir tesadüfi faktörün aynı anda analiz edildiği tasarımlara istatistiksel olarak 'Karma Model' (Mixed Model) adı verilir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sabit, Tesadüfi ve Karma Modeller
Tahmini Süre:1m 30s