Bir ulaşım planlama uzmanı, uluslararası bir limanın 2000-2025 yılları arasındaki aylık yolcu trafiği verilerini incelemektedir. Verilerin görsel ve istatistiksel analizinde şu temel bulgular elde edilmiştir:
- İncelenen dönem boyunca limanı ziyaret eden yolcu sayısında genel bir artış eğilimi mevcuttur.
- Her yıl yaz aylarında gözlenen yoğunluk ile kış aylarındaki düşüş arasındaki fark (dalgalanma genliği), genel yolcu hacmi arttıkça orantılı bir şekilde genişlemektedir.
- Seride ayrıca, küresel turizm krizleri ve toparlanma süreçlerine bağlı olarak ortaya çıkan, başlangıcı ve bitişi kesin olarak bilinemeyen, yaklaşık 4 ila 7 yıl süren iniş-çıkış evreleri bulunmaktadır.
Bu zaman serisinin özellikleri dikkate alındığında, model seçimi ve serinin bileşenleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Yaz ve kış ayları arasındaki dalgalanmaların genliğinin genel hacimle birlikte artması çarpımsal modelin kullanımını gerektirirken; 4-7 yıl süren değişken periyotlu iniş-çıkış evreleri döngüsel bileşeni ifade eder.Cevap
- BDalgalanmaların yolcu hacmiyle orantılı büyümesi serinin toplanabilir (additive) yapıda olduğunu gösterir; 4-7 yıllık öngörülemeyen evreler ise istatistiksel olarak düzensiz bileşen kapsamında değerlendirilir.
- CHer yıl düzenli olarak tekrarlayan yoğunluk değişimleri döngüsel bileşeni oluştururken; 4-7 yıllık periyotlara sahip iniş-çıkış evreleri serinin mevsimsel hareketleri olarak tanımlanır.
- DYolcu hacmine bağlı olarak büyüyen dalgalanmalar varyansın sabit kaldığını kanıtlar; bu sebeple analizde çarpımsal model yerine durağan toplanabilir model tercih edilmelidir.
- E4-7 yıl süren iniş-çıkış evreleri serinin deterministik trendini meydana getirir; yaz ve kış ayları arasındaki farkların giderek açılması ise serinin tam durağan bir yapı sergilediğini gösterir.