Soru

Zorluk: ZorTBMM Bilgi Edinme ve Denetim Yolları

Demokratik rejimlerde yasama organının temel işlevlerinden biri de yürütmeyi denetlemektir. Ülkemizde bu denetim yolları, anayasal sistemin işleyişine uygun olarak zaman içinde çeşitli usul ve esas kurallarına bağlanmıştır.

Mevcut anayasal hükümlere göre, TBMM'de yürütülecek bir denetim faaliyeti için meclis başkanlığına sunulan aşağıdaki taleplerden hangisi hukuka uygundur?

  1. A
    Devletin genel siyasetine ilişkin konularda, doğrudan Cumhurbaşkanının cevaplaması istemiyle yazılı soru önergesi verilmesi
  2. B
    Yargı mercilerinde görülmekte olan bir davanın seyri hakkında bilgi almak amacıyla meclis araştırması komisyonu kurulmasının istenmesi
  3. Bir Cumhurbaşkanı yardımcısının veya bakanın görev alanına giren bir konuda, en geç on beş gün içinde cevaplanmak üzere yazılı soru yöneltilmesiCevap
  4. D
    Bir bakan hakkında meclis soruşturması açılmasına üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (301) karar verilip, Yüce Divana sevkinin beşte üç (360) çoğunlukla talep edilmesi
  5. E
    Yürütme organının uygulamalarından duyulan rahatsızlık nedeniyle bir bakan hakkında siyasi sorumluluk doğuracak gensoru önergesi sunulması

Cevap

Bir Cumhurbaşkanı yardımcısının veya bakanın görev alanına giren bir konuda, en geç on beş gün içinde cevaplanmak üzere yazılı soru yöneltilmesini ifade eden seçenek doğrudur.
1982 Anayasası'nın 98. maddesine göre yasama organının temel bilgi edinme yollarından biri olan yazılı soru; milletvekilleri tarafından Cumhurbaşkanı yardımcılarına ve bakanlara yöneltilir. Anayasa metninde bu soruların 'en geç on beş gün içinde' cevaplanması gerektiği açıkça hüküm altına alınmıştır. Bu nedenle, ilgili seçenekte belirtilen talep hukuka tam olarak uygundur.

Adım Adım Çözüm

1
Yazılı soru mekanizmasının muhataplarını ve süresini değerlendir
Yazılı soru sadece Cumhurbaşkanı yardımcılarına ve bakanlara sorulabilir; Cumhurbaşkanına yöneltilemez. Cevaplanma süresi anayasada net olarak 15 gün şeklinde belirlenmiştir.
1982 Anayasası'nın 98. maddesi yürütmenin bilgi edinme ve denetim yollarını kesin kurallara bağlamıştır.
2
Meclis araştırmasının anayasal sınırlarını kontrol et
Meclis araştırması her konuda açılamaz; özellikle devlet sırları ve yargı organlarında görülmekte olan davalar meclis araştırmasına konu edilemez.
Kuvvetler ayrılığı ilkesi ve yargı bağımsızlığı (Madde 138) yasama organının yargıya müdahalesini engeller.
3
Meclis soruşturmasındaki karar yeter sayılarını analiz et
Meclis soruşturması açılmasını istemek için 301 (salt çoğunluk), soruşturma açılmasına karar vermek için 360 (3/5) ve Yüce Divana sevk kararı almak için 400 (2/3) oy gerekir.
Bakanların cezai sorumluluğuna giden süreçte adım adım zorlaşan nitelikli çoğunluklar öngörülmüştür.
4
2017 değişikliği ile kaldırılan mekanizmaları ele
Gensoru ve sözlü soru mekanizmaları artık mevcut değildir.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde yürütme meclis içinden çıkmadığı için meclise karşı siyasi sorumluluğu (güvenoyu/gensoru) bulunmaz.

Anahtar Kavram

TBMM'nin Bilgi Edinme ve Denetim Yolları (2017 Değişiklikleri Sonrası)
Bu soruyu puanla