Temel Hak ve Hürriyetler

206 soru

1982 Anayasası’nın 17. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan; "Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz." hükmü, vücut bütünlüğüne müdahale türleri arasında anayasal koruma rejimi bakımından kritik bir ayrım öngörmektedir.

Bu hükmün söz dizimi (sentaks), noktalama işaretlerinin kullanımı ve Anayasa'nın 15. maddesindeki "çekirdek haklar" düzenlemesi birlikte değerlendirildiğinde, kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuksal açıdan doğrudur?

Kamu sağlığını ilgilendiren acil durumlarda veya salgın hastalık riskinin bulunduğu hallerde, kanunda açıkça belirtilmek kaydıyla kişilerin rızası aranmaksızın tıbbi deneylere tabi tutulabileceği anayasal olarak kabul edilmektedir.

"Kanunda yazılı haller" ibaresi yalnızca vücut bütünlüğüne dokunulmasına yönelik genel bir sınırlama imkanı tanırken; bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulma yasağı, kanunla dahi aşılamayacak şekilde mutlak olarak rıza şartına bağlanmıştır.

Anayasa'nın 15. maddesindeki "sert çekirdek haklar" listesinde açıkça zikredilmeyen tıbbi deney yasağı, savaş ve seferberlik gibi olağanüstü hallerde milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler çerçevesinde tamamen durdurulabilir.

Tıbbi zorunluluk teşkil eden haller, kişinin bilinci yerinde ve rızası olmasa dahi hem klasik tıbbi müdahalelerin hem de iyileştirme amaçlı deneysel tedavilerin anayasal dayanak aranmaksızın uygulanabilmesi için yeterlidir.

Kişinin maddi ve manevi varlığına yönelik müdahalelerin kapsamı, temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması rejimi gereği olağan dönemlerde yürütmenin düzenleme yetkisi kapsamında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile belirlenebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "Kanunda yazılı haller" ibaresi yalnızca vücut bütünlüğüne dokunulmasına yönelik genel bir sınırlama imkanı tanırken; bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulma yasağı, kanunla dahi aşılamayacak şekilde mutlak olarak rıza şartına bağlanmıştır.

Cevap

Anayasa'nın 17. maddesi uyarınca, vücut bütünlüğüne müdahale için kanuni istisna mümkün olsa da, bilimsel ve tıbbi deneyler için rıza şartı mutlak bir zorunluluktur ve kanunla dahi kaldırılamaz.

Doğru ifade, Anayasa'nın 17. maddesinin 2. fıkrasındaki yapısal ayrımı tam olarak açıklar. Bu fıkrada 'vücut bütünlüğüne dokunulması' için tıbbi zorunluluk ve kanun istisnası getirilirken, 'bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulma' eylemi bu istisnaların dışında bırakılarak doğrudan ve mutlak bir şekilde rıza şartına bağlanmıştır. Bu durum, yasama organının dahi kanun çıkararak bir kişiyi rızası dışında bilimsel deneye tabi tutamayacağı anlamına gelir.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın 17/2. maddesinin dil bilgisi ve hukuki yapısını analiz edin.

Cümledeki noktalı virgül (;), iki farklı hüküm cümlesini birbirinden ayırır. İlk kısımda 'tıbbi zorunluluk' ve 'kanun' istisnaları varken, ikinci kısımda (deneyler) bu istisnalar zikredilmemiştir.

Anayasa koyucunun istisnaları yalnızca ilk kısımla sınırlı tutup tutmadığını anlamak için gereklidir.

Sınırlama ölçütlerini karşılaştırın.

Vücut bütünlüğüne dokunulması (örneğin iğne yapılması veya üst araması) kanunla mümkün kılınmışken; deneylere tabi tutulma eylemi rıza şartına sıkı sıkıya bağlanmıştır.

Hangi müdahale türünün daha katı bir koruma rejimine sahip olduğunu belirlemek için gereklidir.

Hakların olağanüstü dönemlerdeki (Anayasa m. 15) statüsünü değerlendirin.

Maddi ve manevi varlığın bütünlüğü bir 'çekirdek hak'tır. Bu nedenle m. 17/2'deki rıza şartı, savaş veya OHAL durumunda dahi bilimsel deneyler için askıya alınamaz.

Seçeneklerdeki OHAL istisnalarının geçerliliğini denetlemek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Vücut Bütünlüğünün Korunması ve Deney Yasağı Ayrımı

Daha Fazla Pratik

İşkence yasağı ile eziyet ve insan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza arasındaki farkları ve bu yasakların mutlaklığını inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 42Soru →

$1982$ Anayasası'nın "Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler" bölümünde düzenlenen çalışma hayatı, sendika ve grev haklarına ilişkin kurallar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin haklarını korumak amacıyla önceden izin almaksızın sendika kurma hakkına sahip olup; aynı zamanda ve aynı işkolunda birden fazla sendikaya üye olunmasını engelleyen anayasal sınırlama

2010

yılında kaldırılmıştır.

Toplu iş sözleşmesi hakkı çerçevesinde, çalışma barışının korunması amacıyla aynı işyerinde ve aynı dönem için birden fazla toplu iş sözleşmesinin yapılması ve uygulanması anayasal olarak yasaklanmıştır.

Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin toplu sözleşme yapma hakkı anayasal bir güvence olup; toplu sözleşme sürecindeki uyuşmazlıklarda Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesin ve toplu sözleşme hükmündedir.

Kamu hizmetine girme hakkı; her Türk vatandaşının liyakat ilkesi çerçevesinde kamu kurumlarında görev alabilmesini güvence altına alan ve çalışma hayatı başlığı altında düzenlenen bir sosyal haktır.

Grev hakkı ve lokavtın kullanılmasında iyi niyet kurallarına aykırı hareket edilemeyeceği gibi; bu hakların toplum zararına ve millî serveti tahrip edecek tarzda kullanılması da anayasal olarak yasaklanmıştır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu hizmetine girme hakkı; her Türk vatandaşının liyakat ilkesi çerçevesinde kamu kurumlarında görev alabilmesini güvence altına alan ve çalışma hayatı başlığı altında düzenlenen bir sosyal haktır.

Cevap

Kamu hizmetine girme hakkı, anayasal sınıflandırmaya göre 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' grubunda değil, 'Siyasi Haklar ve Ödevler' (Aktif Statü Hakları) grubunda yer almaktadır.

Kamu hizmetine girme hakkı, liyakat esasına dayanması ve bir mesleki faaliyeti içermesi nedeniyle sıklıkla sosyal haklarla karıştırılsa da,

1982

Anayasası'nın

70

. maddesi uyarınca 'Siyasi Haklar ve Ödevler' (Aktif Statü Hakları) arasında yer alır. Sosyal haklar devletten bir edim isteme hakkı verirken, siyasi haklar devlet yönetimine katılma ve kamusal yetki kullanma ile ilgilidir.

Adım Adım Çözüm

Jellinek'in hak sınıflandırması ve

1982

Anayasası'nın sistematik yapısını inceleyin.

Anayasa; Kişi Hakları (Bölüm 2), Sosyal ve Ekonomik Haklar (Bölüm 3) ve Siyasi Haklar (Bölüm 4) olarak üç ana kategoriye ayrılmıştır.

Hakların anayasal rejimini ve devletin yükümlülüklerini belirlemek için doğru kategoriyi tespit etmek gerekir.

Çalışma hayatı, sendika ve grev haklarının yerini tespit edin.

Bu haklar Anayasa'nın

48

ila

54

. maddeleri arasında 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' başlığı altında düzenlenmiştir.

Soru kökündeki konunun anayasal çerçevesini doğrulamak için.

Kamu hizmetine girme hakkının (m.

70

) anayasal konumunu kontrol edin.

Bu hak, Anayasa'nın 'Siyasi Haklar ve Ödevler' başlığı altında yer alan

70

. maddedir.

Liyakat ve kamu görevi kavramları çalışma hayatıyla ilişkili görünse de anayasal olarak 'katılma hakkı' niteliğindedir.

Anahtar Kavram

Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınıflandırılması: Sosyal Haklar vs. Siyasi Haklar

Alternatif Yöntem

Jellinek'in 'isteme' (pozitif) ve 'katılma' (aktif) statü hakları ayrımını kullanarak hakların devletten ne talep ettiğine bakmak: Devletin istihdam yaratması 'isteme' iken, devlette görev alma 'katılma'dır.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 43Soru →

1982 Anayasası'nın 13. maddesinde düzenlenen temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasına ilişkin genel ilkeler (güvenceler) arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Sınırlamanın ancak kanunla yapılması

Sınırlamanın hakkın özüne dokunmaması

Sınırlamanın genel sınırlama sebeplerine dayanılarak yapılması

Sınırlamanın ölçülülük ilkesine uygun olması

Sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmaması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sınırlamanın genel sınırlama sebeplerine dayanılarak yapılması

Cevap

Sınırlamanın genel sınırlama sebeplerine dayanılarak yapılması ifadesi yanlıştır; çünkü bu sistem 2001 yılında yapılan anayasa değişikliği ile tamamen kaldırılmıştır.

1982 Anayasası'nın 13. maddesinde 2001 yılında yapılan değişiklikle 'genel sınırlama sebepleri' anayasadan çıkarılmıştır. Bu tarihten itibaren bir temel hak ancak anayasanın o hakkı düzenleyen ilgili maddesinde açıkça belirtilen 'özel sebepler' ile sınırlanabilir. Dolayısıyla genel sınırlama sebeplerine dayanılması artık bir sınırlama ilkesi değil, kaldırılmış bir uygulamadır.

Adım Adım Çözüm

1982 Anayasası Madde 13'ün güncel içeriğini hatırla.

Temel hakların ancak kanunla, özel sebeplere bağlı olarak, anayasanın sözüne/ruhuna, demokratik toplum düzenine, laik Cumhuriyete ve ölçülülük ilkesine uygun şekilde sınırlanabileceği görüldü.

Sınırlama rejiminin sınırlarını belirleyen anayasal metne hakim olmak gerekir.

2001 yılındaki temel değişikliği analiz et.

2001 değişikliği öncesinde var olan 'genel sınırlama' (kamu düzeni, genel ahlak gibi tüm haklar için geçerli ortak sebepler) sisteminin kaldırıldığı tespit edildi.

Soruda istenen 'yer almayan' unsuru bulmak için tarihi gelişimi bilmek önemlidir.

Seçenekleri anayasal kriterlerle karşılaştır.

Genel sınırlama sebeplerine dayanma ifadesinin güncel anayasal düzende bir geçerliliğinin kalmadığı onaylandı.

Doğru seçeneğe ulaşmak için kriterleri eleme yöntemi uygulanır.

Anahtar Kavram

Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanması Ölçütleri (Madde 13)

Soru 44Soru →

1982 Anayasası'nın 74. maddesine göre, Türkiye'de ikamet eden yabancıların kendileriyle veya kamuyla ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurabilmeleri için aşağıdaki şartlardan hangisinin varlığı zorunludur?

Karşılıklılık esasının gözetilmesi

Türkiye'de en az beş yıl kesintisiz ikamet edilmiş olması

Başvurunun en geç 15 gün içinde sonuçlandırılması zorunluluğu

Yabancının bir kamu kurumunda sigortalı olarak çalışması

Başvurunun sadece elektronik ortamda yapılması şartı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karşılıklılık esasının gözetilmesi

Cevap

Türkiye'de ikamet eden yabancıların dilekçe hakkından yararlanabilmesi karşılıklılık esasının gözetilmesine bağlıdır.

1982 Anayasası'nın 74. maddesine göre; vatandaşlar ile Türkiye'de ikamet eden yabancılar, kendileriyle veya kamuyla ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara ve TBMM'ye yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Ancak yabancılar için bu hakkın kullanımı 'karşılıklılık esasının gözetilmesi' şartına bağlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın 74. maddesindeki dilekçe hakkı düzenlemesini inceleyin.

Maddede vatandaşlar ve yabancılar için farklı şartlar öngörüldüğü görülür.

Hakkın öznelerine göre kullanım şartlarını belirlemek için.

Yabancılar için öngörülen özel sınırlamayı tespit edin.

Yabancılar için 'karşılıklılık esası' (reciprocity) ve 'ikamet' şartı bir arada aranır.

Yabancıların siyasi haklardan yararlanma sınırlarını belirleyen anayasal kuralı uygulamak için.

Anahtar Kavram

Dilekçe Hakkı ve Karşılıklılık Esası

Daha Fazla Pratik

Dilekçe hakkının yanı sıra 2010 değişikliği ile gelen Kamu Denetçiliği Kurumu'nun (Ombudsmanlık) TBMM'ye bağlı olduğunu ve Kamu Denetçisi'nin TBMM tarafından seçildiğini mutlaka öğrenin.

Tahmini Süre:45s

Soru 45Soru →

1982 Anayasası’nın "Siyasi Haklar ve Ödevler" bölümünde düzenlenen vergi ödevi, vatan hizmeti ve kamu hizmetine girme hakları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Kamu hizmetine girme hakkı, devletin vatandaşlarına istihdam sağlama ve iş imkanı yaratma borcu altında olduğu "pozitif statü hakları" (isteme hakları) kategorisinde yer alan bir sosyal haktır.

Vergi ödevine hakim olan "genellik" ilkesi her ekonomik gücü olanın vergi ödemesini, "mali güç" ilkesi ise vergi yükünün kişilerin ekonomik kapasitesiyle orantılı dağıtılmasını ifade eder.

Vatan hizmeti, anayasal metinde her Türk için hem bir hak hem de bir ödev olarak nitelendirilmiş olup bu hizmetin sadece Silahlı Kuvvetlerde değil, kamu kesiminde de yerine getirilebileceği hükme bağlanmıştır.

Vergi, resim ve harçların kanunla konulması ilkesi gereği, Cumhurbaşkanına sadece kanunla belirlenen sınırlar içinde muaflık, istisna ve oranlarda değişiklik yapma yetkisi verilebilir.

Kamu hizmetine alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilememesi, liyakat ilkesinin ve kanun önünde eşitliğin anayasal bir gereğidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu hizmetine girme hakkı, devletin vatandaşlarına istihdam sağlama ve iş imkanı yaratma borcu altında olduğu "pozitif statü hakları" (isteme hakları) kategorisinde yer alan bir sosyal haktır.

Cevap

Kamu hizmetine girme hakkının pozitif statü hakkı olduğunu savunan ifade yanlıştır; çünkü bu hak bir aktif statü (katılma) hakkıdır.

Kamu hizmetine girme hakkı, 1982 Anayasası'nın 'Siyasi Haklar ve Ödevler' bölümünde düzenlenmiş olup aktif statü (katılma) hakları kategorisindedir. Pozitif statü hakları ise 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' bölümünde yer alır. Ayrıca kamu hizmetine girme hakkı, devletin her vatandaşa iş sağlama borcu (istihdam garantisi) değil, şartları taşıyan her Türk vatandaşının kamu görevlerine liyakat esasına göre erişebilme hakkını ifade eder.

Adım Adım Çözüm

Hakların anayasal kategorisini belirleme

Kamu hizmetine girme hakkı (Madde 70), Jellinek tasnifine göre 'Aktif Statü Hakları' (Katılma Hakları) arasındadır.

Bireyin devlet yönetimine ve mekanizmasına katılmasını sağlayan haklar bu grupta yer alır.

Pozitif statü hakları ile farkını analiz etme

Pozitif statü hakları (İsteme Hakları), devletten bir hizmet veya yardım talep edilen (sosyal güvenlik, eğitim, sağlık gibi) haklardır.

Kamu hizmetine girmek bir hizmet talebi değil, bir yeterlilik ve liyakat temelinde kamu görevine erişim hakkıdır.

Vergi ve Vatan Hizmeti hükümlerini kontrol etme

Verginin genelliği (herkesin ödemesi), mali güç (ödeme gücüne görelik), vatan hizmetinin hak ve ödev niteliği anayasa metniyle tam uyumludur.

Anayasa'nın 72. ve 73. maddeleri bu kavramları açıkça düzenlemiştir.

Anahtar Kavram

Hakların Statü Tasnifi ve Siyasi Hakların İçeriği

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 46Soru →

1982 Anayasası'nın 65. maddesinde yer alan; "Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir." hükmü, devletin sunmakla yükümlü olduğu hizmetlerin kapsamını belirlemektedir.

Buna göre, aşağıda verilen temel hak ve hürriyetlerden hangisi, Anayasa'da öngörülen bu mali kaynak sınırlamasına tabi olan "isteme hakları" (pozitif statü hakları) arasında yer almaz?

Eğitim ve öğrenim hakkı

Sosyal güvenlik hakkı

Ailenin korunması ve çocuk hakları

Mülkiyet hakkı

Konut hakkı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mülkiyet hakkı

Cevap

Mülkiyet hakkı, devletin müdahalesinden korunan bir 'Kişi Hakkı' (Negatif Statü Hakkı) niteliğinde olduğu için Anayasa'nın 65. maddesindeki mali kaynak sınırlamasına tabi değildir.

1982 Anayasası'nın 65. maddesinde yer alan 'mali kaynakların yeterliliği' ölçütü, devletin bireylere hizmet sunmak, sosyal yardımlar yapmak veya belirli ekonomik standartları sağlamakla yükümlü olduğu 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' (Pozitif Statü Hakları) için geçerlidir. Mülkiyet hakkı ise bireyin mal varlığı üzerindeki yetkilerini devlete karşı koruyan bir 'Kişi Hakkı' (Negatif Statü Hakkı) kategorisindedir. Bu tür haklar devletin müdahalesizliğini talep ettiği için, bunların korunması devletin bütçe imkanlarına veya mali gücüne bağlı bir sınırlamaya tabi değildir.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın 65. maddesindeki mali kaynak sınırlamasının kapsamını analiz edin.

Bu sınırlamanın sadece 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' bölümündeki isteme hakları için geçerli olduğu tespit edilir.

Anayasa metni, bu sınırı devletin sosyal ve ekonomik alanlardaki pozitif görevleri için öngörmüştür.

Seçeneklerdeki hakları Jellinek'in statü teorisine göre sınıflandırın.

Eğitim, sosyal güvenlik, aile ve konut haklarının 'Pozitif Statü Hakkı'; mülkiyet hakkının ise 'Negatif Statü Hakkı' olduğu saptanır.

Negatif statü hakları dokunulmazlık alanını ifade ederken, pozitif statü hakları devletten bir hizmet edimini ifade eder.

Tespit edilen sınıflara göre 65. madde hükmünü uygulayın.

Mülkiyet hakkı bir isteme hakkı değil, koruyucu bir hak olduğu için mali imkanların kısıtlılığı bu hakkın kullanımını etkilemez.

Mali kaynak sınırlaması sadece devletin harcama yapmasını veya teşkilat kurmasını gerektiren haklar için bir ölçüttür.

Anahtar Kavram

Sosyal ve Ekonomik Hakların Mali Sınırı (Madde 65)

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 47Soru →

$1982$ Anayasası’nda "Kişi Hakları ve Ödevleri" (Negatif Statü Hakları) başlığı altında düzenlenen toplumsal ve mekânsal hürriyetlerin kullanım usulleri ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Dernek kurma hürriyeti, demokratik toplum düzeninin korunması amacıyla kanunla belirlenen makamlardan önceden izin alınması kaydıyla kısıtlanabilir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılabilmesi için mahalli mülki amire en az

48

saat önceden bildirimde bulunarak izin alınması şarttır.

Dernek kurma hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı, Anayasa'da belirtilen özel sınırlama sebeplerine bağlı kalmak kaydıyla önceden izin almaksızın kullanılır.

Haberleşme hürriyeti, suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yetkili merciin yazılı emriyle kısıtlandığında, bu işlem yargı denetimi dışındadır.

Yerleşme hürriyeti; kamu mallarını korumak ve sağlıklı kentleşmeyi sağlamak amacıyla idari bir makamın kararıyla herhangi bir kanuni dayanak olmaksızın süresiz sınırlandırılabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dernek kurma hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı, Anayasa'da belirtilen özel sınırlama sebeplerine bağlı kalmak kaydıyla önceden izin almaksızın kullanılır.

Cevap

Dernek kurma hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı, milli güvenlik, kamu düzeni ve suç işlenmesinin önlenmesi gibi sebeplerle kanunla sınırlanabilse de önceden izin almaksızın kullanılır.

Doğru yanıt olan seçenek,

1982

Anayasası'nın

33

. maddesindeki dernek kurma hürriyeti ve

34

. maddesindeki toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ortak özelliğini yansıtmaktadır. Her iki hak da demokratik toplum düzeninin gereği olarak 'önceden izin almaksızın' kullanılır. Bu haklar ancak milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlakın korunması gibi özel sebeplerle ve sadece kanunla sınırlanabilir.

Adım Adım Çözüm

Dernek kurma hürriyetinin anayasal usulünü incele.

1982

Anayasası'nın

33

. maddesine göre "Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma... hakkına sahiptir."

Dernek kurmanın bir izin sistemine değil, serbestlik sistemine tabi olduğunu teyit etmek için.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının anayasal usulünü incele.

Anayasa'nın

34

. maddesine göre "Herkes, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir."

Bu hakkın da önceden izin alma şartına bağlanamayacağını doğrulamak için.

Seçenekleri anayasal sınırlama ilkeleriyle karşılaştır.

Doğru seçenek, her iki hakkın da serbestçe (izin almaksızın) ancak anayasal sebeplerle kanunla sınırlanabileceğini belirtmektedir.

Hukuki doğruluğu en kapsamlı şekilde yansıtan ifadeyi belirlemek için.

Anahtar Kavram

Toplumsal ve Mekânsal Hürriyetlerde İzin Almaksızın Kullanım İlkesi

Daha Fazla Pratik

Yerleşme hürriyeti ile seyahat hürriyetinin anayasadaki farklı sınırlama sebeplerini (örneğin sağlıklı kentleşmenin sadece yerleşme için bir sebep olması gibi) karşılaştıran soruları inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 48Soru →

$1982$ Anayasası'nda yer alan "Kişi Hakları ve Ödevleri" bölümündeki toplumsal ve mekânsal hürriyetlerin (konut dokunulmazlığı, haberleşme, yerleşme, seyahat, dernek, toplantı ve gösteri yürüyüşü) sınırlama rejimlerine dair aşağıdaki karşılaştırmalı ifadelerden hangisi yanlıştır?

Konut dokunulmazlığı ile haberleşme hürriyetinin anayasal sınırlama sebepleri (millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesi, genel sağlık ve ahlak, başkalarının hak ve özgürlükleri) metin içerisinde birebir aynı şekilde sayılmıştır.

Dernek kurma hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı; millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk gerekçeleriyle kanunla sınırlanabilir.

Yerleşme hürriyetinin sınırlama sebepleri arasında sayılan "kamu mallarını korumak" ve "sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak" gerekçeleri, seyahat hürriyeti için bir sınırlama sebebi olarak öngörülmemiştir.

Konut dokunulmazlığı ve haberleşme hürriyetinde gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yetkili merci kararı

24

saat içinde hâkim onayına sunulurken; derneklerin faaliyetten men edilmesine ilişkin idari kararın hâkim onayına sunulma süresi

48

saat olarak düzenlenmiştir.

Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti sadece suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararıyla sınırlanabilirken, ülke içindeki seyahat hürriyeti bunlara ek olarak suç işlenmesini önlemek amacıyla da sınırlanabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Konut dokunulmazlığı ve haberleşme hürriyetinde gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yetkili merci kararı $24$ saat içinde hâkim onayına sunulurken; derneklerin faaliyetten men edilmesine ilişkin idari kararın hâkim onayına sunulma süresi $48$ saat olarak düzenlenmiştir.

Cevap

Konut dokunulmazlığı ve haberleşme hürriyetinde olduğu gibi, derneklerin faaliyetten men edilmesine ilişkin yetkili merci kararının hâkim onayına sunulma süresi de 24 saattir.

Anayasa'nın

33

. maddesinde yapılan

2001

değişikliği uyarınca, derneklerin millî güvenlik veya kamu düzeni gerekçesiyle faaliyetten men edilmesine dair idari karar,

24

saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim ise kararını

48

saat içinde açıklar. Seçenekteki sürenin

48

saat olarak belirtilmesi anayasal hükme aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

Hürriyetlerin anayasal dayanaklarını belirle

Konut (

21

), Haberleşme (

22

), Yerleşme/Seyahat (

23

), Dernek (

33

), Toplantı (

34

)

Her hakkın kendine has sınırlama rejimini analiz etmek için temel maddeleri tespit etmek gerekir.

Sınırlama sebeplerini (meşru amaçları) karşılaştır

Yerleşme ve seyahat hürriyetinin (

23

) diğerlerinden farklı, daha spesifik amaçlara (kentleşme, kamu malları vb.) sahip olduğu görüldü.

Yerleşme ve seyahat ayrımındaki teknik farklar, KPSS'de en çok sorulan ve karıştırılan alanlardandır.

İstisnai usul ve süreleri kontrol et

Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yetkili merci müdahalesi olan haklarda (Konut, Haberleşme, Dernek) hâkim onayına sunma süresinin hepsinde

24

saat olduğu teyit edildi.

Anayasa koyucu, idari organın hürriyete müdahalesini sıkı bir yargısal denetime tabi tutmuş ve süreleri genel olarak

24/48

saat kuralına bağlamıştır.

Anahtar Kavram

Toplumsal ve Mekânsal Hürriyetlerin Sınırlama Rejimindeki Teknik Farklar

Daha Fazla Pratik

Yerleşme ve Seyahat hürriyetinde hangi hallerde idari kararla sınırlama yapılabileceğini (örneğin salgın hastalık durumları) ve bunun anayasal dayanağını araştırınız.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 49Soru →

1982 Anayasası'nda 2010 yılında yapılan değişiklikler ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde; "Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma" haklarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de ikamet eden yabancılar, herhangi bir kısıtlama veya karşılıklılık esası aranmaksızın vatandaşlar gibi dilekçe hakkından yararlanabilirler.

Bilgi edinme hakkı kapsamında yapılan başvuruların ilgili kurumlarca cevaplandırılma süresi kural olarak otuz iş günüdür.

Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyetleri incelemek üzere Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak kurulmuş bir denetim organıdır.

Kamu Başdenetçisi, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin gösterdiği adaylar arasından Cumhurbaşkanı tarafından dört yıl için atanır.

Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulur ve Kamu Başdenetçisi Meclis tarafından seçilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulur ve Kamu Başdenetçisi Meclis tarafından seçilir.

Cevap

Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulur ve Kamu Başdenetçisi Meclis tarafından seçilir.

1982 Anayasası'nın 74. maddesine göre Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulur. Kamu Başdenetçisi ise yine Meclis tarafından, anayasada belirtilen nitelikli çoğunluklar aranarak gizli oyla dört yıl için seçilmektedir. Bu yapı, kurumun yürütmeden bağımsız olarak idarenin işleyişini denetlemesini sağlar.

Adım Adım Çözüm

Anayasa m. 74'teki dilekçe ve bilgi edinme haklarının kapsamını analiz et.

Yabancılar için dilekçe hakkı karşılıklılık ve ikamet şartına tabidir.

Yabancıların siyasi haklarının kullanımı anayasal sınırlar dahilindedir.

Kamu Denetçiliği Kurumu'nun hiyerarşik konumunu belirle.

Kurum, TBMM Başkanlığına bağlıdır.

Meclisin idare üzerindeki denetim yetkisini destekleyen bir yapıdır.

Kamu Başdenetçisi'nin göreve gelme usulünü kontrol et.

TBMM tarafından gizli oyla dört yıllığına seçilir.

Yürütmeden bağımsız bir seçim prosedürü ile demokratik meşruiyet sağlanır.

Anahtar Kavram

Siyasi Hakların Anayasal Güvencesi ve Kamu Denetçiliği Kurumu

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 50Soru →

1982 Anayasası’nın 74. maddesinde düzenlenen 'Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı' ile bu hakların kullanım esaslarını belirleyen mevzuat hükümleri çerçevesinde, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de ikamet eden yabancıların dilekçe hakkından yararlanabilmesi, karşılıklılık esasının gözetilmesi ve ikamet şartına bağlıdır.

Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelemek amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulmuştur.

Kamu Başdenetçisi, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir.

4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu uyarınca, kurum ve kuruluşlar istenen bilgi veya belgeye erişimi kural olarak otuz iş günü içerisinde sağlamakla yükümlüdür.

Kamu denetçisine başvurulabilmesi için, kural olarak idari başvuru yollarının tüketilmiş olması şartı aranır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu uyarınca, kurum ve kuruluşlar istenen bilgi veya belgeye erişimi kural olarak otuz iş günü içerisinde sağlamakla yükümlüdür.

Cevap

Bilgi edinme hakkı kapsamında kurum ve kuruluşların bilgiye erişim sağlama yükümlülüğü kural olarak otuz iş günü değil, on beş iş günüdür.

4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu'nun 11. maddesine göre, kurum ve kuruluşlar istenen bilgi veya belgeye erişimi kural olarak 15 iş günü içinde sağlarlar. 30 iş günü süresi ise belgenin başka bir kurumdan getirtilmesi veya içeriğinin geniş kapsamlı olması gibi özel durumlarda uygulanan istisnadır. Bu nedenle bilginin kural olarak 30 iş günü içinde sağlanacağı ifadesi hukuken yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Anayasa m. 74 ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu'ndaki süre hükümlerini incelemek.

Kanunun 11. maddesinde genel cevap süresinin 15 iş günü olduğu görülür.

Bilgi edinme hakkının hızlı ve etkin kullanımı için yasa koyucu kısa bir süre öngörmüştür.

İstisnai durumları ve diğer siyasi hak sürelerini (Dilekçe hakkı gibi) karşılaştırmak.

Otuz iş günü süresinin ancak bilgi veya belgenin başka bir kurumdan sağlanması veya ayrı bir inceleme gerektirmesi halinde geçerli olduğu tespit edilir.

Genel kural ile istisna arasındaki farkı ayırt etmek sorunun çözümünde kritiktir.

Anahtar Kavram

Siyasi hakların (Dilekçe, Bilgi Edinme, Ombudsman) anayasal temelleri ve yasal süre sınırları.

Daha Fazla Pratik

Dilekçe hakkına verilen cevap süresinin (30 gün) takvim günü, bilgi edinme hakkındaki sürenin (15 iş günü) ise iş günü olduğunu not ediniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 51Soru →

1982 Anayasası'nın 17. maddesinin son fıkrasında, yaşama hakkının korunmasının istisnası olarak, hangi durumlarda meydana gelen öldürme fiillerinin anayasal olarak "yaşama hakkının ihlali" sayılmayacağı tahdidi (sınırlı) olarak sayılmıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nın 17. maddesinde bu kapsamda açıkça düzenlenen durumlardan biri değildir?

Meşru müdafaa hali

Yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi

Bir ayaklanma veya isyanın bastırılması

Savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler

Bir tutuklu veya hükümlünün kaçmasının önlenmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler

Cevap

Savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler ifadesi, Anayasa'nın 17. maddesinde düzenlenen yaşama hakkı istisnaları arasında değil, 15. maddede düzenlenen çekirdek hakların durdurulma sınırı olarak yer almaktadır.

Doğru cevap olan savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler ifadesi, Anayasa'nın 15. maddesinde 'Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması' başlığı altında, çekirdek haklara dokunulamayacağı kuralının tek istisnası olarak düzenlenmiştir. 17. maddede ise sadece iç güvenlik ve adli süreçlere (meşru müdafaa, yakalama, tutuklama, kaçmanın önlenmesi, ayaklanma bastırılması) ilişkin istisnalar yer alır.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın 17. maddesinin son fıkrasını analiz etme

Bu fıkrada; meşru müdafaa, yakalama/tutuklama kararlarının icrası, kaçmanın önlenmesi, ayaklanma/isyan bastırılması ve OHAL emirlerinin uygulanması halleri sayılmıştır.

Yaşama hakkının hangi özel güvenlik ve adli kolluk faaliyetleri sırasında sınırlanabileceğini belirlemek için gereklidir.

Seçenekleri Anayasa'nın 15. maddesiyle karşılaştırma

Savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler ifadesinin 15. maddede (Temel hakların durdurulması) geçtiği tespit edilir.

KPSS sorularında 15. ve 17. maddedeki 'yaşama hakkı' istisnaları arasındaki nüans sıklıkla test edilir.

Anahtar Kavram

Yaşama Hakkı İstisnaları (Madde 17) vs. Çekirdek Hak Sınırı (Madde 15)

Daha Fazla Pratik

Anayasa Madde 15'teki çekirdek haklar listesini Madde 17'deki kişi dokunulmazlığı istisnalarıyla karşılaştırarak çalışmanız önerilir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 52Soru →

1982 Anayasası'nda 2010 yılında yapılan değişiklikler ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde düzenlenen 'Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma' haklarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulmuş olup; Kamu Başdenetçisi, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir.

Türkiye'de ikamet eden yabancılar, dilekçe hakkından yararlanırken karşılıklılık esasına tabi değildir; ancak sadece kendileriyle ilgili şikâyetlerde bu hakkı kullanabilirler.

Bilgi Edinme Hakkı Kanunu uyarınca, istenen belgenin başka bir kurumdan temin edilmesini gerektiren durumlarda kuruma tanınan cevap verme süresi en fazla 20 iş günü olarak belirlenmiştir.

Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin işleyişiyle ilgili her türlü şikâyeti incelemeye yetkili olup; yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin askeri faaliyetleri de bu denetimin kapsamına dâhildir.

Kamu Denetçiliği Kurumu, idari denetim mekanizması olarak doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlıdır ve kararları ilgili idari merciler için hukuki açıdan kesin bağlayıcılık arz eder.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulmuş olup; Kamu Başdenetçisi, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gizli oyla dört yıl için seçilir.

Cevap

Kamu Denetçiliği Kurumu'nun TBMM Başkanlığına bağlı olması ve Kamu Başdenetçisinin TBMM tarafından gizli oyla seçilmesi anayasal bir kuraldır.

1982 Anayasası'nın 74. maddesi ve 6328 sayılı Kanun uyarınca, Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelemek üzere TBMM Başkanlığına bağlı olarak kurulmuştur. Kurumun başındaki Kamu Başdenetçisi, TBMM tarafından gizli oyla ve kademeli seçim turları (2/3, 2/3, salt çoğunluk ve en çok oy) sonucunda 4 yıllığına seçilir. Bu ifade anayasal ve yasal metne tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

Dilekçe hakkının yabancılar için kullanım şartlarını analiz et.

Yabancıların bu haktan yararlanabilmesi için 'Türkiye'de ikamet etme' ve 'karşılıklılık esası' (mütekabiliyet) şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Anayasa'nın 74. maddesindeki yabancılara ilişkin özel kısıtlamayı tespit etmek için.

Kamu Denetçiliği Kurumu'nun hukuki statüsünü ve bağlılığını incele.

2010 değişikliği ile kurulan bu kurumun TBMM Başkanlığına bağlı olduğu ve Başdenetçinin TBMM tarafından seçildiği belirlenir.

İdari denetim yapan kurumların hangisinin yürütmeye, hangisinin yasamaya bağlı olduğunu ayırt etmek için.

Bilgi edinme hakkındaki yasal süreleri kontrol et.

Standart süre 15 iş günüdür; ancak koordinasyon gerektiren durumlarda bu süre 30 iş gününe çıkar.

Mevzuattaki süre sınırlarını ve istisnaları teyit etmek için.

Anahtar Kavram

Siyasi Hakların Anayasal ve Yasal Çerçevesi

Daha Fazla Pratik

Kamu Başdenetçisinin TBMM tarafından seçilme usulündeki tur sayılarını ve gereken çoğunluk oranlarını inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 53Soru →

1982 Anayasası'nda 2001 yılında yapılan değişiklikle, temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması sisteminden tamamen çıkarılan ve artık bir sınırlama ölçütü olarak kabul edilmeyen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Genel sınırlama sebepleri

Hakkın özüne dokunmama

Ölçülülük ilkesi

Demokratik toplum düzeninin gerekleri

Anayasanın sözüne ve ruhuna uygunluk

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genel sınırlama sebepleri

Cevap

Genel sınırlama sebepleri

1982 Anayasası'nın ilk halinde temel hak ve hürriyetler hem genel sebeplerle (milli güvenlik, kamu düzeni vb.) hem de özel sebeplerle sınırlanabiliyordu. 2001 yılında yapılan değişiklikle, 13. maddedeki genel sınırlama ifadesi çıkarılmış ve her hakkın ancak Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen özel sebeplerle sınırlanabileceği hükme bağlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1982 Anayasası'nın 13. maddesindeki sınırlama rejimini analiz etme

Temel hakların sınırlanabilmesi için kanun, özel sebep, anayasanın sözü/ruhu, demokratik toplum düzeni, laik cumhuriyet, ölçülülük ve hakkın özü gibi kriterler mevcuttur.

Sınırlama sisteminin temel taşlarını belirlemek için gereklidir.

2001 Anayasa değişikliğinin etkisini hatırlama

2001 yılında 'genel sınırlama' anlayışı terk edilerek 'özel sınırlama' sistemine geçilmiştir.

Sorunun odaklandığı tarihsel ve hukuki dönüşümü tespit etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanmasında Özel Sınırlama Sistemi

Tahmini Süre:45s

Soru 54Soru →

1982 Anayasası'nın 13. maddesinde düzenlenen "temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" rejimi ile ilgili olarak 2001 yılı değişiklikleri ve güncel anayasal düzenlemeler çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

2001 değişikliğiyle "genel sınırlama sebepleri" metinden çıkarılmış olup; bir hak ancak Anayasa'nın ilgili maddesinde gösterilen özel sebeplerle, ölçülülük ilkesi ve hakkın özüne dokunmama kriterine uygun olarak kanunla sınırlanabilir.

Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasında kullanılan "çekirdek haklara dokunmama" yasağı, olağan dönemlerdeki sınırlamaların da en üst anayasal denetim kriterini oluşturur.

Temel hak ve hürriyetler, Anayasa'nın 13. maddesindeki güvencelere riayet edilmek kaydıyla, olağan dönemlerde yürütme organının çıkardığı Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile sınırlanabilir.

Ölçülülük ilkesine uygun olarak gerçekleştirilen her sınırlama, hakkın özüne de dokunmamış sayılır ve Anayasa Mahkemesi denetiminde bu iki kriter tek bir basamak olarak ele alınır.

Kamu düzeni, genel ahlak ve genel sağlık gibi kavramlar, Anayasa'nın 13. maddesinde "genel sınırlama sebepleri" başlığı altında korunmaya devam etmekte ve tüm haklar için geçerli sayılmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2001 değişikliğiyle "genel sınırlama sebepleri" metinden çıkarılmış olup; bir hak ancak Anayasa'nın ilgili maddesinde gösterilen özel sebeplerle, ölçülülük ilkesi ve hakkın özüne dokunmama kriterine uygun olarak kanunla sınırlanabilir.

Cevap

2001 değişikliğiyle genel sınırlama sebeplerinin kaldırıldığı ve sınırlamaların ancak özel sebeplerle, ölçülülük ve hakkın özüne dokunmama kriterlerine uygun olarak kanunla yapılabileceği ifadesi doğrudur.

2001 Anayasa değişikliği, Türkiye'deki hak ve özgürlükler rejiminde bir dönüm noktasıdır. Bu değişiklikle 13. maddedeki genel sınırlama nedenleri (kamu düzeni, milli güvenlik vb.) madde metninden çıkarılmış, yerine her hakkın sadece kendi özel maddesinde yazan nedenlerle sınırlanabileceği esası getirilmiştir. Ayrıca, 1961 Anayasası'nda olup 1982'nin ilk metninde yer almayan 'hakkın özüne dokunmama' ve 'ölçülülük' kriterleri de metne açıkça eklenerek güvenceler tahkim edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1982 Anayasası Madde 13'ün 2001 değişikliği öncesi ve sonrası durumunu analiz etmek.

2001 öncesinde 'genel sınırlama sebepleri' (kamu düzeni vb.) varken, 2001 sonrasında bu sebepler kaldırılmış ve 'özel sınırlama' sistemine geçilmiştir.

Sınırlama rejiminin hukuki temelini belirlemek için tarihsel değişikliği bilmek gerekir.

Güncel sınırlama kriterlerini (kümülatif şartları) sıralamak.

Kanunla sınırlama, Özel sebep, Anayasanın sözüne/ruhuna uygunluk, Demokratik toplum düzeni/Laik Cumhuriyet gerekleri, Ölçülülük ve Hakkın özüne dokunmama.

Sınırlamanın anayasaya uygunluk denetimindeki tüm basamakları doğrulamak için gereklidir.

Seçeneklerdeki kavramsal ayrımları (Art 13 vs Art 15, Kanun vs CBK) kontrol etmek.

Çekirdek hakların Art 15'e (OHAL), kanunla sınırlamanın mutlaklığına ve ölçülülük ile özün farklılığına ulaşıldı.

Çeldiricileri eleyerek kesin doğruya ulaşmak için teknik terimlerin yerini saptamak gerekir.

Anahtar Kavram

Anayasa Madde 13 Kümülatif Sınırlama Kriterleri

Alternatif Yöntem

Sınırlama kriterlerini 'K-Ö-D-A-H' (Kanun, Özel sebep, Demokratik toplum, Anayasa sözü/ruhu, Hakkın özü/Ölçülülük) şeklinde kodlayarak seçenekleri tek tek bu süzgeçten geçirebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 55Soru →

1982 Anayasası'nda 2010 yılında yapılan değişiklikler ve ilgili mevzuat hükümleri (3071, 4982 ve 6328 sayılı Kanunlar) çerçevesinde düzenlenen "Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma" haklarının kullanım usul ve esaslarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun uyarınca yetkili makamlar dilekçe sahiplerine en geç 15 gün içinde cevap vermek zorundayken; Bilgi Edinme Hakkı Kanunu'nda bu süre kural olarak 30 iş günü olarak belirlenmiştir.

Anayasa uyarınca yabancıların kamu denetçisine başvurma hakkından yararlanabilmesi için karşılıklılık esasının gözetilmesi ve Türkiye'de ikamet etme şartının bulunması anayasal bir zorunluluktur.

Kamu Denetçiliği Kurumu'na yapılacak başvurularda, bireysel başvuru usulüne paralel olarak idari başvuru yollarının tüketilmesi şartı aranmaz; vatandaşlar idarenin her türlü eylemine karşı doğrudan kuruma şikâyette bulunabilirler.

Kamu Başdenetçisinin Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gizli oyla seçilmesi sürecinde; Anayasa'nın 94. maddesinde Meclis Başkanı seçimi için öngörülen oylama usulü ve kademeli nitelikli çoğunluklar uygulanır.

Kamu Denetçiliği Kurumu, Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak çalışan ve idarenin her türlü eylemi ile yargı kararlarını yerindelik denetimine tabi tutabilen anayasal bir denetim mekanizmasıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu Başdenetçisinin Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gizli oyla seçilmesi sürecinde; Anayasa'nın 94. maddesinde Meclis Başkanı seçimi için öngörülen oylama usulü ve kademeli nitelikli çoğunluklar uygulanır.

Cevap

Kamu Başdenetçisi seçiminde TBMM Başkanı seçimi için öngörülen oylama usulü ve çoğunluklar uygulanır.

1982 Anayasası'nın 74. maddesinin son fıkrası uyarınca, Kamu Başdenetçisi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gizli oyla seçilir ve bu seçimde Meclis Başkanı seçimi (m. 94) için öngörülen kademeli oylama usulü (dört tur) ve nitelikli çoğunluklar (2/3, salt çoğunluk vb.) aynen uygulanır.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın 74. maddesinin incelenmesi

Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma haklarının 2010 yılında anayasal bir bütünlük içinde düzenlendiği görülür.

Hakların anayasal dayanağını ve kapsamını belirlemek için.

Kamu Başdenetçisi seçim usulünün analizi

Anayasa m. 74/son fıkrası, bu seçimde m. 94'e (TBMM Başkanı seçimi) atıf yapıldığını teyit eder.

Seçim sürecindeki nitelikli çoğunluk ve oylama gizliliği kurallarını doğrulamak için.

Yabancıların hak kullanım şartlarının karşılaştırılması

Karşılıklılık ve ikamet şartının sadece dilekçe hakkı paragrafında geçtiği, diğerleri için 'herkes' denildiği saptanır.

Özneler bakımından anayasal farkları ayırt etmek için.

Yasal sürelerin ve başvuru şartlarının kontrolü

3071 ve 4982 sayılı Kanunlardaki sürelerin (30 gün vs. 15 iş günü) ve 6328 sayılı Kanundaki idari başvuru yolu tüketme şartının varlığı doğrulanır.

Teknik mevzuat detaylarındaki yanlışlıkları elemek için.

Anahtar Kavram

Siyasi Hakların Anayasal ve Yasal Çerçevesi

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 56Soru →

Olağanüstü yönetim usullerinin ilan edildiği dönemlerde temel hak ve özgürlüklerin durdurulması rejiminde, 'milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklerin ihlal edilmemesi' ve 'ölçülülük' ilkeleri temel sınırları oluşturur. $1982$ Anayasası'nın ilgili hükümleri uyarınca, bu şartlar altında dahi dokunulması mutlak surette yasaklanmış olan haklar 'çekirdek alan' olarak tanımlanır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi belirtilen çekirdek haklar kapsamında güvence altına alınmıştır?

Kişinin yerleşme ve seyahat hürriyeti

Suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimsenin suçlu sayılmaması

Özel hayatın gizliliğinin korunması hakkı

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı

Haberleşme hürriyeti

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimsenin suçlu sayılmaması

Cevap

Suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimsenin suçlu sayılmaması ilkesidir.

Suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimsenin suçlu sayılmaması ilkesi (masumiyet karinesi),

1982

Anayasası'nın

15

. maddesinde açıkça belirtilen ve savaş, seferberlik veya olağanüstü hal gibi dönemlerde dahi hiçbir şekilde dokunulamayacak beş çekirdek haktan biridir.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın

15

. maddesinde düzenlenen 'Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması' rejimini analiz etmek.

Savaş, seferberlik ve olağanüstü hallerde dahi dokunulamayacak 'çekirdek haklar' listesine ulaşılır.

Hangi hakların mutlak dokunulmazlığa sahip olduğunu belirlemek için yasal dayanağı hatırlamak gerekir.

Çekirdek haklar listesini (yaşam hakkı, maddi ve manevi varlığın bütünlüğü, din/vicdan/düşünce hürriyeti, suç ve cezaların geçmişe yürümemesi, masumiyet karinesi) hatırlamak.

Masumiyet karinesinin (suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar suçlu sayılmama) bu listede yer aldığı görülür.

Seçenekler arasında yer alan hakların hukuki statüsünü karşılaştırmak için bu liste esastır.

Anahtar Kavram

1982 Anayasası Madde 15 (Çekirdek Haklar)

Daha Fazla Pratik

Çekirdek haklar listesinde yaşam hakkı ile ilgili istisnayı (savaş hukukuna uygun eylemler) mutlaka tekrar ediniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 57Soru →

$1982$ Anayasası'nın "Toplumsal ve Mekansal Hürriyetler" kapsamında düzenlenen $34$ . maddesine göre, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasıyla ilgili temel anayasal ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Toplantı yapabilmek için mülki amirden izin alınması zorunludur.

Bu hak sadece kamu tüzel kişileri ve meslek kuruluşları tarafından kullanılabilir.

Herkes, önceden izin almaksızın, silahsız ve saldırısız toplantı düzenleme hakkına sahiptir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşleri sadece belediye meclislerinin onayıyla gerçekleştirilebilir.

Gösteri yürüyüşü yapılabilmesi için en az

15

gün önceden bildirim yapılması şarttır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Herkes, önceden izin almaksızın, silahsız ve saldırısız toplantı düzenleme hakkına sahiptir.

Cevap

Herkesin önceden izin almaksızın, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahip olmasıdır.

Doğru cevap olan ifade,

1982

Anayasası'nın

34

. maddesinin birinci fıkrasındaki metinle birebir örtüşmektedir. Anayasa koyucu, bu hakkın kullanılmasını idari bir makamın önceden vereceği rızaya (izne) bağlamamış, sadece silahsız ve saldırısız olma şartını getirmiştir.

Adım Adım Çözüm

İlgili Anayasa maddesinin (

34

. Madde) içeriğini hatırla.

Hakkın öznesi 'herkes', temel şartı ise 'izin almaksızın' olmasıdır.

Anayasal hakların doğrudan metindeki tanımı sorunun cevabını oluşturur.

Hakkın kullanım şeklindeki sınırlamaları değerlendir.

Hakkın ancak 'silahsız ve saldırısız' olması durumunda anayasal güvence altında olduğu belirlenir.

Anayasa, hakkın kullanım sınırlarını aynı cümlede belirtmiştir.

Seçeneklerdeki idari ve hukuki şartları karşılaştır.

İzin alma veya belirli kurumlara özgü olma gibi şartların anayasaya aykırı olduğu sonucuna varılır.

Anayasal ilke, kanuni ayrıntılardan daha üstündür.

Anahtar Kavram

İzin Almaksızın Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı

Tahmini Süre:45s

Soru 58Soru →

Anayasal sistemimizde savaş, seferberlik veya olağanüstü hal gibi istisnai kriz dönemlerinde; milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek ve durumun gerektirdiği ölçüde olmak kaydıyla temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilmektedir. Ancak anayasa koyucu, devleti tehdit eden tehlikenin boyutu ne olursa olsun müdahale edilemeyecek bir 'çekirdek haklar' alanı öngörerek bireyi devlete karşı koruma altına almıştır.

Buna göre, kamu düzenini sarsan ağır bir kriz sebebiyle ilan edilen olağanüstü hal döneminde yürürlüğe konulan aşağıdaki idari veya yasal tedbirlerden hangisi, bu mutlak koruma kalkanını (çekirdek hakları) ihlal ettiği için anayasal hukuka açıkça aykırılık teşkil eder?

İdarenin acil barınma ve lojistik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, özel mülkiyete konu olan ticari binalara ve nakliye araçlarına önceden mahkeme kararı alınmaksızın doğrudan el konulması

Kamu otoritelerinin kriz yönetimini zafiyete uğratabilecek her türlü toplumsal tepkiyi önlemek maksadıyla, sendikal faaliyetlerin, açık ve kapalı alan toplantılarının ikinci bir emre kadar yasaklanması

Krizin ortaya çıkmasından önceki tarihlerde yürürlükteki yasalara göre suç teşkil etmeyen birtakım sivil eylemlerin, kamu güvenliği gerekçesiyle geriye yürütülerek yeni ihdas edilen cezai yaptırımlara tabi tutulması

Kriz sürecinin yönetilmesinde halkta infial yaratabilecek asılsız haberlerin yayılmasını önlemek amacıyla, belirli bölgelerde internet erişiminin ve telekomünikasyon altyapısının geçici süreyle kesilmesi

Güvenlik risklerinin yüksek olduğu değerlendirilen il ve ilçelerde, vatandaşların hayati ihtiyaçlarını karşılayacakları kısa zaman dilimleri haricinde kesintisiz sokağa çıkma yasaklarının uygulanması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Krizin ortaya çıkmasından önceki tarihlerde yürürlükteki yasalara göre suç teşkil etmeyen birtakım sivil eylemlerin, kamu güvenliği gerekçesiyle geriye yürütülerek yeni ihdas edilen cezai yaptırımlara tabi tutulması

Cevap

Doğru cevap, krizden önce suç olmayan eylemlerin geriye dönük olarak yeni cezai yaptırımlara tabi tutulmasını öngören seçenektir.

Anayasamıza göre 'suç ve cezaların geçmişe yürütülememesi' hiçbir şart altında dokunulamayacak mutlak bir çekirdek haktır. Savaş, seferberlik veya olağanüstü hal (OHAL) dönemlerinde dahi, kişilerin geçmişte işledikleri ve o tarihte mevzuatın suç saymadığı bir fiilden dolayı sonradan çıkarılan kurallarla cezalandırılmaları mümkün değildir. Bu nedenle, geriye dönük cezai yaptırım öngören düzenleme, anayasal koruma kalkanını doğrudan deldiği için açıkça hukuka aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

Soru metnindeki anayasal kuralın analiz edilmesi

Savaş, seferberlik veya olağanüstü hal dönemlerinde temel hak ve hürriyetlerin durdurulması mümkündür; ancak Anayasa uyarınca bazı dokunulmaz 'çekirdek haklara' müdahale edilemez.

Olağanüstü yönetim usullerinin temel haklara müdahale sınırını tespit etmek.

Çekirdek hakların neler olduğunun tespit edilmesi

Yaşama hakkı, maddi ve manevi varlığın bütünlüğü, din, vicdan ve düşünceyi açıklamaya zorlanamama, suç ve cezaların geçmişe yürütülememesi ile masumiyet karinesi çekirdek hakları oluşturur.

Seçeneklerde yer alan kısıtlamaların hangisinin bu listeye girdiğini bulmak.

Seçeneklerdeki idari ve cezai tedbirlerin çekirdek hak ihlali yönünden değerlendirilmesi

Mülkiyete el konulması, internetin kesilmesi, sokağa çıkma yasağı ve toplantı yasakları çekirdek hak olmadıklarından olağanüstü hallerde uygulanabilirler. Ancak kanunsuz suç ve ceza ihdas edilerek geçmişe yürütülmesi mutlak bir ihlaldir.

Doğru seçeneği hukuki temellendirmeyle ayıklamak.

Anahtar Kavram

Olağanüstü Hallerde Temel Hak ve Hürriyetlerin Durdurulması ve Çekirdek Haklar

Soru 59Soru →

1982 Anayasası’nın 17. maddesinde yer alan "kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı" kapsamında düzenlenen işkence ve eziyet yasağı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.

Savaş ve seferberlik hallerinde, disiplini sağlamak amacıyla tutuklulara eziyet edilmesi kanunla mümkün kılınabilir.

Bilimsel ve tıbbi deneyler, kamu sağlığı için gerekli görüldüğünde ilgilinin rızası aranmaksızın her durumda yapılabilir.

İşkence yasağı, sadece suçluluğu mahkeme kararıyla kesinleşmemiş olan şüpheli ve sanıklar için geçerli bir güvencedir.

Kişinin vücut bütünlüğüne dokunulması, suçla mücadele kapsamında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile serbest bırakılabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.

Cevap

Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.

1982 Anayasası'nın 17. maddesinin üçüncü fıkrası, kimseye işkence ve eziyet yapılamayacağını ve hiç kimsenin insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir ceza veya muameleye tabi tutulamayacağını açıkça ve hiçbir istisna öngörmeksizin hükme bağlamıştır. Bu hüküm, kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkının en temel ve sarsılmaz güvencesidir.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın 17. maddesini analiz et.

Maddenin üçüncü fıkrasında işkence ve eziyetin kesin olarak yasaklandığı görülür.

Anayasal hakların kapsamını belirlemek için ilgili madde metnine hakim olmak gerekir.

İstisna hallerini ve çekirdek hakları değerlendir.

İşkence ve eziyet yasağı, Anayasa'nın 15. maddesi uyarınca savaş ve OHAL gibi durumlarda bile dokunulamayacak çekirdek haklardandır.

Hangi hakların mutlak olduğunu bilmek yanlış seçenekleri elemeyi sağlar.

Anahtar Kavram

İşkence ve Eziyet Yasağının Mutlaklığı

Daha Fazla Pratik

Anayasa'nın 15. maddesinde yer alan diğer çekirdek hakları (yaşam hakkı, masumiyet karinesi, suç ve cezaların geçmişe yürümemesi) incelemek konuyu pekiştirecektir.

Tahmini Süre:45s

Soru 60Soru →

1982 Anayasası'na göre, hiç kimsenin düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaması ve bunlardan dolayı kınanamaması esasını kapsayan, hiçbir sınırlama sebebine tabi olmayan mutlak hak aşağıdakilerden hangisidir?

Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti

Düşünce ve kanaat hürriyeti

Dinî ayin ve tören hürriyeti

Bilim ve sanat hürriyeti

Basın hürriyeti

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Düşünce ve kanaat hürriyeti

Cevap

Düşünce ve kanaat hürriyeti

Doğru cevap olan düşünce ve kanaat hürriyeti, 1982 Anayasası'nın 25. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Maddeye göre, her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı kınanamaz. Bu hak, savaş veya olağanüstü hal dönemlerinde dahi dokunulamayan (çekirdek alan) haklar arasındadır.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın ilgili maddesini hatırla.

1982 Anayasası'nın 25. maddesi 'Düşünce ve kanaat hürriyeti' başlığını taşır.

Soruda verilen tanım doğrudan anayasa metnindeki ifadeyle örtüşmektedir.

Hakkın niteliğini (mutlak/sınırlı) değerlendir.

Düşünce ve kanaat hürriyeti, kişinin iç dünyasındaki fikirlerini korur ve bu nedenle hiçbir sınırlama sebebine tabi değildir.

Anayasa'nın 15. maddesine göre de savaş veya OHAL durumunda dahi bu hakkın özüne dokunulamaz.

Doğru kavramı seçeneklerden belirle.

Açıklamaya zorlanamama ve kınanamama güvencesi 'Düşünce ve kanaat hürriyeti' olarak adlandırılır.

Düşünceyi açıklama (ifade) ile karıştırılmamalıdır; ifade hürriyeti sınırlandırılabilir.

Anahtar Kavram

Düşünce ve kanaat hürriyetinin mutlak (sınırlandırılamaz) niteliği

Daha Fazla Pratik

Din ve vicdan hürriyetinin (Madde 24) hangi kısmının mutlak, hangi kısmının sınırlandırılabilir olduğunu inceleyerek pekiştirme yapabilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

ÖncekiSayfa 3 / 11Sonraki

Temel Hak ve Hürriyetler

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap