Demokrasi Teorileri

Katılımcı demokrasi kuramcıları, özellikle Carole Pateman'ın çalışmaları doğrultusunda, demokrasinin sadece siyasal iktidarın belirlendiği bir 'kurumsal düzenleme' değil, toplumsal bir yaşam biçimi olduğunu savunurlar. Bu kuramsal perspektife göre, bireylerin iş yeri (sanayi demokrasisi) gibi siyasal olmayan alanlarda karar alma süreçlerine doğrudan dahil edilmelerinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Modern demokrasi kuramları içerisinde 'toplamacı' (aggregative) modeller, siyasal süreci bireylerin önceden oluşmuş çıkar ve tercihlerinin oylama yoluyla basitçe birleştirilmesi olarak tanımlar. Buna karşın Jürgen Habermas ve Joshua Cohen gibi isimlerin savunduğu müzakereci (deliberatif) demokrasi modeli, demokratik meşruiyeti farklı bir temele oturtur. Buna göre, müzakereci demokrasi modelinde bir siyasal kararın meşruiyetini sağlayan temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Müzakereci (deliberatif) demokrasi kuramına göre, demokratik bir sistemde siyasal kararların meşruiyeti sadece usulüne uygun bir oylama ile alınmış olmasına değil, bu oylama öncesindeki kamusal tartışma sürecinin niteliğine dayanır.

Bu kuramsal çerçevede, kamusal müzakere sürecinin katılımcılar üzerinde yaratması beklenen temel pedagojik ve siyasal etki aşağıdakilerden hangisidir?

Normatif demokrasi kuramları arasında yer alan; siyasal katılımı bireyin ahlaki gelişiminden ziyade kendi özel çıkarlarını yöneticilere karşı korumasını sağlayan araçsal bir mekanizma (protective shield) olarak gören ve sınırlı devlet anlayışını merkeze alan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Ernesto Laclau ve Chantal Mouffe tarafından geliştirilen radikal demokrasi kuramı, liberal ve müzakereci modellerin "evrensel rasyonel uzlaşı" arayışını siyasal olanın doğasına aykırı bularak eleştirir. Bu kurama göre siyaset, hiçbir zaman tam olarak kapatılamayan toplumsal alanda farklı taleplerin bir "eşdeğerlik zinciri" aracılığıyla eklemlendiği hegemonik bir mücadele sürecidir.

Buna göre radikal demokrasi kuramının, toplumsal çatışmayı yok etmek yerine onu yıkıcı bir "düşmanlık" (antagonizma) ilişkisinden yapıcı bir "hasımlık" ilişkisine dönüştürmeyi amaçlayan temel yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Ernesto Laclau ve Chantal Mouffe’un "Hegemonya ve Sosyalist Strateji" adlı eserinde geliştirdikleri radikal demokrasi kuramına göre; toplumsal alan hiçbir zaman tam bir uzlaşıyla kapatılamaz ve siyasal olan her zaman bir çatışma (antagonizma) potansiyeli taşır. Kuramda, birbirinden farklı tikel taleplerin (örneğin; azınlık hakları, çevre koruma ve emek mücadelesi) kendi özgünlüklerini koruyarak ortak bir "biz" kimliği altında, egemen güce karşı birleştirilmesini sağlayan mantıksal mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Marksist teoriye göre liberal demokrasi; üretim araçlarının mülkiyetini elinde bulunduran azınlığın, çoğunluk üzerindeki "sınıf egemenliğini" maskeleyen biçimsel bir yapıdır. Bu nedenle Marksizm, kapitalizmden komünizme geçiş sürecinde parlamenter reformlar yerine devlet aygıtının devrimci bir yöntemle ele geçirilmesini ve eski düzenin direncini kırmak amacıyla geçici bir otorite kurulmasını öngörür. Bu yaklaşım, mevcut demokratik kurumlar içinde kalarak aşamalı bir iyileşmeyi savunan sosyal demokrasiden köklü bir biçimde ayrılır.

Buna göre, Marksist literatürde geçiş süreci için öngörülen ve sosyal demokrat yaklaşımla temel çelişkiyi oluşturan siyasal örgütlenme biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Katılımcı demokrasi kuramının öncülerinden Carole Pateman’a göre, bireyin siyasal alanda etkin bir yurttaş olabilmesi için gerekli olan "psikolojik yetkinlik" ve "demokratik beceriler", siyasal sistemin geneline geçmeden önce daha küçük ölçekli ve gündelik yaşamın parçası olan birimlerde kazanılmalıdır.

Pateman’ın bu yaklaşımında, katılımın "eğitsel işlevinin" (educative function) en yoğun şekilde gerçekleştiği ve siyasal sistemin demokratikleşmesi için temel ön koşul olarak görülen alan aşağıdakilerden hangisidir?

John Stuart Mill ve Jean-Jacques Rousseau gibi düşünürler tarafından savunulan; siyasal katılımın sadece bir yönetim aracı değil, aynı zamanda bireyin ahlaki ve zihinsel kapasitelerini geliştiren bir 'eğitim süreci' olduğunu öne süren klasik demokrasi yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Demokrasi teorileri bağlamında, Sosyal Demokrasi ve Marksist Demokrasi yaklaşımları sosyo-ekonomik eşitlik idealini ön plana çıkarmalarına rağmen, devletin niteliği ve kapitalizme yönelik tutumları bakımından birbirlerinden kesin çizgilerle ayrılırlar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Marksist demokrasi anlayışını Sosyal demokrat yaklaşımdan ayıran temel teorik varsayımlardan biridir?

Siyaset bilimi literatüründe demokrasinin gelişimi ve kalıcılığı çeşitli kuramlarla incelenmektedir. Samuel P. Huntington demokratikleşmeyi tarihsel 'dalgalar' ve bu dalgaların kesintiye uğradığı 'ters dalgalar' ile açıklarken; J. Linz ve A. Stepan demokrasinin alternatifsiz tek rejim hâline gelmesini 'demokratik pekişme' (konsolidasyon) olarak tanımlamış ve bu süreci davranışsal, tutumsal ve anayasal olmak üzere üç boyutta incelemiştir.

Buna göre; 1920'li ve 1930'lu yıllarda Avrupa'da yaşanan ağır sosyo-ekonomik krizlerin etkisiyle, geniş halk kitlelerinin demokratik prosedürlere olan inancını yitirmesi, sorunların çözümünü hukuki çerçevenin dışında araması ve bu durumun sonucunda İtalya ile Almanya gibi ülkelerde demokrasilerin çökerek yerini faşist ve nasyonal sosyalist rejimlere bırakması; Huntington'ın dalga sınıflandırması ile Linz ve Stepan'ın pekişme kriterleri bağlamında sırasıyla aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Jeremy Bentham ve James Mill gibi faydacı düşünürler tarafından savunulan; temel amacı yönetenlerin gücünü sınırlandırmak ve bireylerin haklarını devletin keyfi müdahalelerinden korumak olan klasik demokrasi yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Jürgen Habermas'ın iletişimsel eylem kuramı ve kamusal alan kavramsallaştırmasıyla yakından ilişkili olan müzakereci (deliberatif) demokrasi modeli, modern toplumlarda meşruiyet krizine karşı bir çözüm önerisi olarak sunulmaktadır. Bu modelin, bireysel tercihlerin oylama yoluyla basitçe toplandığı ve sayıldığı 'toplayıcı/birleştirici' (aggregative) demokrasi modellerinden ayrılan temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Ernesto Laclau ve Chantal Mouffe’un *Hegemonya ve Sosyalist Strateji* adlı eserinde temellendirilen radikal demokrasi kuramına göre; tikel demokratik mücadelelerin (kadın hakları, çevrecilik, azınlık hakları vb.) kendi özgüllüklerini bütünüyle yitirmeden, ortak bir siyasal cephede bir araya getirilmesini sağlayan ve toplumsal alanın kurucu bir 'dışarıya' (hasma) karşı 'biz' ve 'onlar' ekseninde yeniden kurulmasına aracılık eden kavramsal mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Elitist demokrasi teorisi içerisinde "Oligarşinin Tunç Yasası" (Iron Law of Oligarchy) kavramını geliştirerek, en demokratik amaçlarla kurulan siyasal partilerin ve örgütlerin bile zamanla kaçınılmaz olarak profesyonel bir yönetici azınlığın kontrolüne gireceğini savunan düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

Carole Pateman, 'Katılım ve Demokrasi Teorisi' (Participation and Democratic Theory) adlı eserinde, liberal demokrasinin 'seçimsel bir mekanizma' olarak görülmesini eleştirerek 'katılımın eğitsel işlevi' kavramını geliştirmiştir. Pateman'a göre bireylerin kamusal alanda aktif yurttaşlar haline gelebilmesi için, otorite ilişkilerinin gündelik hayatta en yoğun deneyimlendiği işyeri gibi siyasal olmayan alanlarda karar alma süreçlerine dahil olmaları hayati önem taşır.

Pateman'ın kuramsal çerçevesinde, işyeri katılımının siyasal sistemin geneli için taşıdığı 'eğitsel' önemin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Ernesto Laclau ve Chantal Mouffe tarafından geliştirilen; toplumsal çatışmanın (antagonizma) yok edilemez olduğunu savunan, bu çatışmayı yıkıcı bir düşmanlıktan ziyade demokratik bir 'hasımlık' (agonizm) ilişkisine dönüştürmeyi ve demokrasiyi bitmek bilmeyen bir hegemonya mücadelesi olarak görmeyi amaçlayan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

Siyaset biliminde iktidarın dağılımı ve demokrasinin işleyişi çeşitli teorik yaklaşımlarla açıklanmaktadır. Klasik elitist düşünürlerin görüşleri ile bu görüşleri demokrasiyle bağdaştıran modern yaklaşımlar ve bunlara yöneltilen eleştiriler siyaset teorisinde önemli bir tartışma alanı oluşturur.

Buna göre, elitist demokrasi teorisi ve temsilcileri hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Katılımcı demokrasi teorisinin önemli savunucularından biri olan Carole Pateman'a göre, bireylerin sadece genel seçimlerde değil; aynı zamanda iş yeri ve yerel yönetimler gibi alanlarda da karar alma süreçlerine doğrudan katılmasının sağladığı en temel fayda aşağıdakilerden hangisidir?

Çağdaş demokrasi tartışmalarında, demokratik sürecin niteliğini belirleyen temel faktörün sivil toplumdaki güç merkezlerinin çokluğu mu, yoksa bireyin bizzat karar alma mekanizmalarındaki deneyimi mi olduğu sorunsalı önemli bir ayrım noktasıdır. Katılımcı demokrasi teorisinin, çoğulcu (pluralist) ve elitist demokrasi modellerinden kesin olarak ayrıldığı kavramsal ve pratik zemin aşağıdakilerden hangisinde en doğru biçimde ifade edilmiştir?