Sosyoloji Tarihi ve Kuramları

Emile Durkheim, *Toplumsal İş Bölümü* adlı eserinde toplumların basitten karmaşığa doğru evrimini analiz eder. Bu süreçte, bireylerin birbirine benzediği ve ortak değerlerin çok güçlü olduğu yapıdan; iş bölümünün geliştiği, bireylerin farklılaştığı ancak işlevsel olarak birbirine muhtaç hale geldiği yapıya geçiş yaşanır.

Buna göre, Durkheim’ın "organik dayanışma" olarak tanımladığı modern toplumlarda, toplumsal düzeni sağlamada ön plana çıkan hukuk türü ve bu hukukun temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Frankfurt Okulu temsilcilerinden Herbert Marcuse, modern sanayi toplumunun bireyleri sisteme entegre etme biçimlerini eleştirir. Marcuse'a göre, reklamlar ve kitle iletişim araçları yoluyla bireylere sunulan, onların gerçek özgürleşme potansiyellerini baskılayan ve onları mevcut düzene bağımlı kılan tüketim arzuları aşağıdaki kavramlardan hangisiyle tanımlanmaktadır?

Sosyolojinin isim babası ve kurucusu kabul edilen Auguste Comte, disiplini doğa bilimlerinin kesinliğine ulaştırmak amacıyla başlangıçta "sosyal fizik" olarak adlandırmıştır. Comte, toplumsal incelemeyi "düzen" (order) ve "ilerleme" (progress) kavramları ekseninde iki temel kategoriye ayırmıştır.

Buna göre; insan zihninin ve toplumların teolojik, metafizik ve pozitif evrelerden geçerek evrimleştiğini öne süren "Üç Hal Yasası", Comte'un sosyoloji sisteminde aşağıdakilerden hangisinin kapsamında yer almaktadır?

Sosyolojinin kurucu ismi Auguste Comte, toplumsal yapıyı biyolojik bir organizmaya benzeterek iki temel boyutta analiz etmiştir. Bu yaklaşımda bir tarafta toplumun varlığını borçlu olduğu düzen, denge ve kurumlar arası uyum koşulları ele alınırken; diğer tarafta bu yapının zaman içindeki gelişimi ve ilerleme yasaları incelenir. Buna göre, Comte'un sisteminde toplumun anlık bir fotoğrafını çekerek kurumların (aile, devlet, din vb.) karşılıklı etkileşimini ve düzenini inceleyen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Modern toplumsal yapının dönüşümünü analiz eden bir kuramcı, modernitenin iki farklı evresini şu özelliklerle karşılaştırmaktadır:

Buna göre, toplumsal formların sabitliğini yitirerek sürekli bir 'akış' haline geçtiğini savunan Zygmunt Bauman’ın bu dönemi tanımlamak için kullandığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Max Weber, 'Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu' adlı eserinde rasyonel kapitalizmin Batı dünyasında gelişimini belirli bir dinsel etik anlayışıyla ilişkilendirmiştir. Özellikle Kalvinizm'de görülen; bireyin Tanrı'nın rızasını kazanmak için dünyevi hazlardan ve lüksten kaçınarak disiplinli bir şekilde çalışması, mesleğini kutsal bir ödev (Beruf) olarak görmesi ve elde ettiği kazancı tüketmek yerine tekrar işine yatırması süreci Weber tarafından aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanmıştır?

Sosyolojinin bir bilim dalı olarak kurumsallaşması sürecinde etkili olan düşünürler ve savundukları temel yaklaşımlar üzerine hazırlanan aşağıdaki tablodaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Jürgen Habermas, modern toplum analizinde 'sistem' ve 'yaşam dünyası' arasında temel bir ayrım yapmaktadır. Habermas’a göre; bürokrasinin ve piyasa ekonomisinin araçsal mantığının, eğitim, aile ve kamuoyu gibi karşılıklı anlayışa dayalı alanlara sızarak bu alanları kendi teknik kurallarına göre düzenlemesi ve tahakküm altına alması süreci aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılmaktadır?

Sosyolojik kuramlar içerisinde makro düzeyde bir bakış açısı sunan yapısal işlevselci yaklaşımın toplumsal yapıya dair analizleri dikkate alındığında;

I. Toplumsal kurumlar, Parsons'ın AGIL şemasında vurguladığı gibi sistemin çevreye uyum sağlaması ve temel kalıpların korunması için işlev görür.
II. Toplumsal yapı, kıt kaynakların paylaşımı üzerindeki güç mücadelesi ve egemen sınıfların tahakküm ilişkileri tarafından şekillendirilir.
III. Robert Merton'a göre her toplumsal unsur sistem için her zaman olumlu sonuçlar doğurmaz; aksine sistemin dengesini bozan 'işlevsel olmayan' (dysfunction) çıktılar da üretebilir.

yukarıdaki ifadelerden hangileri bu kuramın temel varsayımları arasında yer alır?

Türk sosyoloji tarihinde toplumsal yapının dönüşümü, modernleşme süreçleri ve bu süreçlere dair geliştirilen kuramsal çerçeveler düşünüldüğünde, aşağıdaki yazar-kavram eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

Yapısal işlevselci kuramın toplumsal sistem analizi ve temel varsayımları dikkate alındığında;

I. Talcott Parsons’ın AGIL şemasına göre her toplumsal sistem, çevreye "uyum" sağlama ve sistem içi "bütünleşme" gibi hayati işlevsel zorunlulukları yerine getirmek zorundadır.
II. Robert K. Merton'a göre toplumsal kurumlar, bilinçli olarak amaçlanan "açık işlevler" yerine getirdiği gibi, bazen sistemin dengesini bozan "işlevsel olmayan" (dysfunction) çıktılar da üretebilir.
III. Toplumsal sistemdeki değişim; üretim araçlarının mülkiyetini elinde bulunduranlar ile emeğini satanlar arasındaki uzlaşmaz çelişkilerin ve sınıf çatışmasının bir sonucudur.

yukarıdaki öncüllerden hangileri bu kuramın perspektifini temsil etmektedir?

Karl Marx’ın tarihsel materyalist perspektifinde, üretim ilişkilerinin ve altyapının üstyapı üzerindeki belirleyici rolü ile kapitalist üretim tarzında işçinin kendi emeğine ve ürününe yabancılaşması arasındaki ilişki dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu kuramsal çerçeveye uygun bir açıklamadır?

Bir kamu görevlisi, mülki amirinin veya denetçilerin yokluğunda dahi etik kurallara ve tarafsızlık ilkesine uygun hareket etmektedir. Bu durum, bireyin artık sadece belirli kişilerin onayını almak için değil, içinde yaşadığı toplumun genel beklentilerini, değer yargılarını ve hukuk düzenini bir 'içsel rehber' haline getirdiğini göstermektedir. George Herbert Mead’in sembolik etkileşimci benlik kuramına göre, bireyin toplumun kolektif tutumlarını içselleştirerek kendi davranışlarını bu ortak perspektifle düzenlemesi süreci aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Ziya Gökalp, Türk toplumsal yapısının modernleşme sürecini analiz ederken "hars" (kültür) ve "medeniyet" (uygarlık) arasında kuramsal bir ayrım yapmıştır. Gökalp'e göre; yöntemli, rasyonel ve teknik bilgilerin toplamından oluşan, milletlerarası bir nitelik taşıyan ve bir toplumdan diğerine aktarılabilen olgu aşağıdakilerden hangisidir?

$19.$ yüzyılın ortalarında Sanayi Devrimi'nin getirdiği hızlı dönüşümü ve toplumsal karmaşayı anlamlandırmaya çalışan düşünürlerden biri, toplumu "yaşayan bir organizma"ya benzetmiş; toplumsal yapıların basit formlardan karmaşık formlara doğru evrildiğini ileri sürmüştür. Toplumsal gelişimi doğal bir seleksiyon süreci olarak gören ve bu sürece devlet müdahalesinin toplumsal dengeyi bozacağını savunan bu öncü isim aşağıdakilerden hangisidir?

Bir endüstri toplumunda, üretim teknolojilerindeki hızlı gelişim (otomasyon sistemleri), işçilerin üretim süreci üzerindeki inisiyatiflerini tamamen ortadan kaldırmış ve onları devasa mekanizmaların sıradan bir dişlisi hâline getirmiştir. Eş zamanlı olarak, ülkedeki yasal mevzuat ve eğitim müfredatı da bu yeni teknolojik işleyişi meşrulaştıracak, verimlilik odaklı düzenin kesintisiz sürmesini güvence altına alacak şekilde yeniden yapılandırılmıştır.

Bu toplumsal dönüşüm sürecinin Karl Marx’ın tarihsel materyalizmi ve çatışmacı kuramı dikkate alınarak yapılan yapısal analizi aşağıdakilerden hangisinde en doğru biçimde ifade edilmiştir?

Bir toplumda yaşanan ani sosyoekonomik dalgalanmaların toplumsal kurumlara etkisi üzerine yapılan kapsamlı bir sosyolojik araştırmada şu bulgulara ulaşılmıştır:

I. Aile kurumu, kriz döneminde artan stresi sönümleyerek bireylerin psikolojik dayanıklılığını artırmış ve sistemin ortak değer yargılarına olan inancın sarsılmasını engellemeye çalışmıştır.
II. Kaynak kıtlığı sürecinde eğitim sistemindeki fırsat eşitsizlikleri derinleşmiş, bu durum farklı sosyoekonomik gruplar arasındaki potansiyel çatışmayı ve tahakküm ilişkilerini daha belirgin hale getirmiştir.
III. Krizin etkilerini azaltmak için uygulanan esnek çalışma modelinin görünürde istihdamı korumasına karşın, uzun vadede çalışanların sendikal örgütlenme bağlarını zayıflatarak sosyal güvencesizliği artırdığı tespit edilmiştir.

Yapısal işlevselci kuramın önde gelen temsilcilerinden Talcott Parsons ve Robert K. Merton'ın kavramsal çerçeveleri dikkate alındığında, bu bulgularla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Refah devleti uygulamalarının yaygınlaştığı geç kapitalist dönemde, devlet mekanizması serbest piyasanın yıkıcı etkilerini hafifletmek için ekonomiye yoğun bir şekilde müdahale etmeye başlamıştır. Bu süreçte devlet, ekonomik krizleri önleme görevini üstlenirken krizin doğasını da dönüştürmüştür. Eleştirel Okul geleneğini sürdüren Yeni Marksist yaklaşıma göre; ekonomik alandaki çelişkiler yapısal olarak çözülmemiş, yalnızca politik ve sosyokültürel alana transfer edilmiştir. Devletin, bir yandan sermaye birikimini desteklerken diğer yandan halkın sadakatini sağlamak için artan kamu harcamalarını idare edememesi sonucunda, kitlelerin siyasal otoriteye ve kurumlara duyduğu inanç sarsılır.

Yeni Marksist kuramda, ekonomik krizlerin siyasal ve idari sistemin kitleler nezdinde onaylanmama sorununa dönüşmesini ifade eden bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu hastanesindeki gündelik toplumsal etkileşimleri inceleyen bir araştırmacı, Herbert Blumer'in Sembolik Etkileşimcilik kuramının temel öncüllerine dayanarak hastaların kurum içindeki davranışlarını analiz etmeyi hedeflemektedir.

Buna göre, araştırmacının Blumer'in yaklaşımına sadık kalarak yapacağı değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyolojinin bağımsız bir bilim dalı olarak tarih sahnesine çıkışı, Aydınlanma düşüncesinin mirası ile Fransız ve Sanayi devrimlerinin yarattığı köklü yapısal krizlerin bir sonucudur. Bu dönemde disiplinin temellerini atan düşünürler, toplumsal karmaşayı aşmak için genellikle doğa bilimlerinin modelini (pozitivizm) örnek alan yeni teorik çerçeveler sunmuşlardır.

Buna göre, sosyolojinin öncü isimleri ve temel yaklaşımlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?