Toplumsal Hareketlilik (Yatay ve Dikey Hareketlilik)

Toplumsal hareketlilik; bireylerin veya grupların toplumsal tabakalar arasındaki yer değiştirmesini ifade eden 'dikey hareketlilik' ve aynı tabaka içinde kalarak gerçekleştirilen statü ya da mekân değişikliklerini ifade eden 'yatay hareketlilik' olarak iki ana türe ayrılmaktadır. Bu değişimler bireyin kendi yaşam süresini kapsadığında 'kuşakiçi', ebeveynleri ile olan statü farkını yansıttığında ise 'kuşaklararası' hareketlilik olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi kuşakiçi dikey hareketliliğe bir örnektir?

Ahmet, kırsal bir bölgede geçimini topraktan sağlayan çiftçi bir babanın oğlu olarak dünyaya gelmiş; ancak üniversite eğitimi alarak büyük bir holdingde finans uzmanı olarak kariyerine başlamıştır. On yıl süren bu görevin ardından, sektördeki daralma nedeniyle işinden ayrılmak zorunda kalmış ve geçimini sağlamak amacıyla bir lojistik firmasında şoför olarak çalışmaya başlamıştır.

Buna göre, Ahmet'in yaşam öyküsünde sırasıyla aşağıdaki toplumsal hareketlilik türlerinden hangilerinin gerçekleştiği söylenebilir?

Bir kamu kurumunda 'müfettiş yardımcısı' olarak mesleğe başlayan bir bireyin, yıllar içinde gösterdiği liyakat ve kıdem neticesinde aynı kurumda 'teftiş kurulu başkanı' olarak atanması ve buna bağlı olarak gelir, yetki ve prestij artışı yaşaması sosyolojik açıdan aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?

Bir devlet okulunda öğretmen olarak görev yapan (I) Ahmet Bey, eşinin tayini nedeniyle başka bir ildeki benzer bir okula öğretmen olarak atanmıştır. (II) Ahmet Bey, görevindeki başarısı sayesinde birkaç yıl sonra aynı okulda okul müdürü olmuştur. (III) Ahmet Bey’in kızı Selin ise üniversite eğitimini tamamladıktan sonra girdiği sınavları kazanarak kaymakam olarak göreve başlamıştır.

Bu parçada numaralanmış değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Toplumsal hareketlilik; bireylerin, ailelerin veya grupların toplumsal tabakalar arasındaki yer değiştirmesini (dikey hareketlilik) veya aynı tabaka içindeki konum değişikliğini (yatay hareketlilik) ifade eder. Bu değişimler, gerçekleşme zamanı ve kapsamına göre kuşaklararası veya kuşakiçi olarak da sınıflandırılmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki yaşam öykülerinden hangisi kuşaklararası yukarı doğru dikey hareketlilik ile kuşakiçi yatay hareketlilik süreçlerini bir arada barındırmaktadır?

Bir kamu kurumunda "Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni" olarak meslek hayatına başlayan (I) Pelin Hanım, girdiği görevde yükselme sınavında başarı göstererek aynı kurumda "Şube Müdürü" kadrosuna atanmıştır. (II) Bir süre sonra, eşinin tayini nedeniyle bulunduğu ilden başka bir ile yine "Şube Müdürü" unvanıyla naklen geçiş yapmıştır. (III) Pelin Hanım'ın oğlu ise tıp fakültesinden mezun olduktan sonra bir devlet hastanesine "Uzman Doktor" olarak atanmıştır.

Bu senaryoda numaralandırılmış olarak verilen toplumsal hareketlilik süreçleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir yerel yönetim bünyesinde mimar olarak görev yapan bir bireyin;

I. Kendi talebi üzerine başka bir şehirdeki belediyede yine mimar kadrosunda görevine devam etmesi,
II. Bir süre sonra kurum içi sınavda başarı göstererek fen işleri müdürü olarak atanması,

durumları toplumsal hareketlilik türleri bağlamında aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Toplumsal tabakalaşma sistemlerinde bireylerin konumlarındaki değişimleri inceleyen bir sosyolog; kırsal alanda geçimlik tarım yapan bir ailenin çocuğu olan (I) Ali Bey’in, merkezi sınavla bir kamu kurumuna müfettiş yardımcısı olarak atanmasını ve bu görevdeyken (II) kurum içi bir düzenlemeyle özlük hakları ve statüsü değişmeksizin başka bir hizmet birimine nakledilmesini raporuna not etmiştir.

Buna göre sosyolog, Ali Bey’in durumlarını toplumsal hareketlilik türleri açısından aşağıdakilerin hangisiyle tanımlamalıdır?

Toplumsal hareketlilik, bireylerin veya grupların toplumsal tabakalar arasındaki ya da aynı tabaka içerisindeki yer değiştirmelerini ifade eder. Buna göre;

I. Bir ilçe belediyesinde zabıta memuru olarak görev yapan bir kişinin, büyükşehir belediyesinde yine aynı unvanla görevine devam etmesi,
II. Bir tekstil fabrikasında işçi olarak çalışan bir kişinin, mesleki tecrübesiyle aynı fabrikada zamanla ustabaşı konumuna yükselmesi,
III. Maden işçisi bir babanın çocuğunun, hukuk fakültesini bitirerek Cumhuriyet savcısı olarak göreve başlaması

durumlarından hangileri "dikey hareketlilik" örneği olarak kabul edilebilir?

Emekli bir işçinin çocuğu olan Selim, mülki idare amirliği sınavını kazanarak kaymakam olarak göreve başlamıştır. Selim Bey, görevindeki beşinci yılında hizmet gereği başka bir ilçeye yine kaymakam unvanıyla atanmıştır.

Selim Bey'in yaşadığı bu süreçteki toplumsal hareketlilik türleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?