Examkin

Karar Verme Fonksiyonu ve Süreçleri

14 soru

Soru 1Soru →

Bir kamu kurumunda, personelin fazla mesai ücretlerinin mevcut yönetmeliklere göre hesaplanıp onaylanması süreci ile kurumun gelecek on yılını şekillendirecek olan "Dijital Dönüşüm Strateji Belgesi"nin hazırlanması süreci karşılaştırıldığında; Herbert Simon’un karar verme yaklaşımı çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Strateji belgesinin hazırlanması, önceden belirlenmiş bir çözüm reçetesi bulunmayan ve yöneticinin yaratıcılığını gerektiren "programlanmamış" bir karar niteliğindedir.

Cevap

Strateji belgesinin hazırlanması, önceden belirlenmiş bir çözüm reçetesi bulunmayan ve yöneticinin yaratıcılığını gerektiren "programlanmamış" bir karar niteliğindedir.
Herbert Simon'a göre, örgütlerde karşılaşılan sorunlar eğer rutin ve tekrarlanabilir nitelikteyse, bunlar 'programlanmış kararlar' ile standart prosedürlere bağlanır. Ancak stratejik planlama, yeni bir politikanın tasarımı veya kriz anları gibi daha önce karşılaşılmamış ve belirsizlik içeren durumlar 'programlanmamış kararlar' gerektirir. Bu tür kararlar, hazır algoritmalarla değil; karar vericinin yargılama gücü, sezgisi ve yaratıcı problem çözme yeteneği ile alınır.

Adım Adım Çözüm

1
Karar türlerini sınıflandır
Herbert Simon kararları yapılandırılma düzeyine göre 'programlanmış' (rutin/tekrarlı) ve 'programlanmamış' (benzersiz/karmaşık) olarak ikiye ayırır.
Soruda verilen iki farklı sürecin (rutin onay vs. stratejik plan) hangi kategoriye girdiğini belirlemek gerekir.
2
Örnekleri kategorilerle eşleştir
Fazla mesai onayı kurala bağlı olduğu için programlanmış; strateji belgesi ise özgün ve karmaşık olduğu için programlanmamış karardır.
Programlanmış kararlar standart prosedürlerle (SOP), programlanmamış kararlar ise sezgi, yargı ve yaratıcılıkla çözülür.
3
Rasyonalite modelini hatırla
Karar vericiler her iki süreçte de 'Sınırlı Rasyonalite' altındaki 'İdari İnsan' (Administrative Man) modeline göre hareket eder.
Simon, klasik teorideki 'İktisadi İnsan' (Homo Economicus) modelini reddeder.

Anahtar Kavram

Karar Verme Türleri (Programlanmış ve Programlanmamış Kararlar)

Daha Fazla Pratik

Karar verme sürecinin aşamalarını (İstihbarat, Tasarım, Seçim) ve Simon'un 'Olgu-Değer' ayrımını tekrar gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 2Soru →

Charles Lindblom tarafından geliştirilen ve kamu yönetiminde karar vericilerin sınırlı zaman, bilgi ve kaynaklar nedeniyle tüm alternatifleri değerlendirmek yerine, mevcut durumdan sadece küçük sapmalar (marjinal değişimler) gösteren seçeneklere odaklandığını savunan; rasyonel modelin aksine amaç ve araçların analizinin birbirinden ayrılamayacağını ileri süren karar verme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Artırımcı Model

Cevap

Artırımcı (İnkremental) Model
Artırımcı (İnkremental) Model, Charles Lindblom tarafından rasyonel-kapsamlı modele bir eleştiri olarak geliştirilmiştir. Lindblom'a göre kamu yöneticileri, bilgi ve zaman kısıtları nedeniyle tüm alternatifleri incelemek yerine, mevcut durumdan sadece küçük farklılıklar gösteren ve ilgili siyasal aktörlerin üzerinde uzlaşabileceği kararları tercih ederler. Bu süreçte amaçlar ve araçlar birbirinden bağımsız analiz edilemez, aksine birbirini etkiler.

Adım Adım Çözüm

1
Anahtar kavramları tanımlayın
Sorudaki 'Charles Lindblom', 'küçük sapmalar', 'marjinal değişimler' ve 'amaç-araç ayrımının yapılamaması' ifadeleri analiz edildi.
Bu kavramlar Lindblom'un karar verme literatüründeki özgün katkılarını işaret eder.
2
Rasyonel model ile karşılaştırın
Rasyonel modelin aksine, bu yaklaşımın pratik sınırlılıklar nedeniyle 'en iyi' yerine 'uzlaşılabilir' olanı aradığı belirlendi.
Lindblom'un yaklaşımı rasyonelliğin mutlaklığını reddeden siyasal bir süreçtir.
3
Modelin adını belirleyin
Mevcut politikalara eklenen küçük parçalarla ilerleme mantığı 'Artırımcı Model' ile eşleşmektedir.
İnkrementalizm, kamu politikası sürecinde radikal değişimlerden kaçınan, sürekliliği esas alan modeldir.

Anahtar Kavram

Artırımcı (İnkremental) Karar Verme Modeli
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 3Soru →

Herbert Simon, klasik yönetim teorisinin 'iktisadi insan' (homo economicus) varsayımına karşı 'idari insan' (administrative man) kavramını geliştirmiştir. Buna göre, Simon'un 'sınırlı rasyonellik' yaklaşımı çerçevesinde idari insanın karar alma sürecindeki temel davranış biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bilişsel kapasite ve zaman gibi kısıtlar nedeniyle, 'en iyi' olanı aramak yerine beklentileri karşılayan 'yeterince iyi' seçenekle yetinmesi

Cevap

İdari insan, kısıtlı bilgi ve zaman çerçevesinde en mükemmel sonucu değil, beklentilerini karşılayan tatmin edici ilk uygun seçeneği tercih eder.
Herbert Simon'a göre, karar vericiler (idari insan) tüm seçenekleri ve sonuçlarını bilemezler. Bu nedenle, en iyi (optimal) olanı aramak yerine, kendileri için yeterli ve tatmin edici (satisficing) olan ilk uygun seçeneği belirleyerek karar sürecini tamamlarlar. Bu durum 'sınırlı rasyonellik' olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözüm

1
Klasik model ile Simon'un modeli arasındaki temel farkı belirle.
Klasik model 'en iyileme' (maksimizasyon) hedeflerken, Simon 'tatmin edicilik' (satisficing) ilkesini getirmiştir.
Karar vericinin tüm bilgiye ulaşmasının imkansızlığı, davranışın yönünü değiştirir.
2
İdari insanın (Administrative Man) bilişsel sınırlarını analiz et.
İnsan zihni karmaşık sorunları tüm boyutlarıyla kavrayamaz ve zaman kısıtlıdır.
Sınırlı rasyonellik kavramı, insanın kapasitesinin 'tam rasyonellik' için yetersiz olduğu gerçeğine dayanır.
3
Doğru karar verme kriterini seç.
Karar verici, asgari kriterlerini karşılayan ilk alternatifte durur.
Bu durum, idari insanın rasyonelliğinin neden sınırlı olduğunu açıklar.

Anahtar Kavram

Sınırlı Rasyonellik ve Tatmin Edicilik (Satisficing)

Daha Fazla Pratik

Karar verme modellerinden 'Çöp Kutusu Modeli' (Garbage Can Model) ve 'Artırımcı Model' (Incrementalism) arasındaki temel farkları inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4Soru →

Bir bakanlıkta görev yapan bir şube müdürü, biriminin acil bir ihtiyacı için yeni bir hizmet alımı sürecini yönetmektedir. Müdür; piyasadaki tüm firmaları ve teklifleri tek tek incelemenin çok uzun süreceğini ve maliyetli olacağını, ayrıca insan zihninin tüm bu verileri aynı anda kusursuzca işlemesinin imkansız olduğunu savunarak, kurumun temel standartlarını karşılayan ilk uygun teklifi onaylamıştır.

Herbert Simon'un yönetim ve karar verme kuramı çerçevesinde, bu yöneticinin benimsediği yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sınırlı rasyonalite çerçevesinde tatmin edici (satisficing) bir tercihte bulunulması

Cevap

Sınırlı rasyonalite çerçevesinde tatmin edici (satisficing) bir tercihte bulunulması
Herbert Simon tarafından geliştirilen kurama göre, kamu yöneticileri (İdari İnsan) zaman, maliyet ve bilişsel kapasite sınırları nedeniyle tüm alternatifleri değerlendirip en mükemmel (optimal) sonuca ulaşamazlar. Bunun yerine, belirlenen asgari kriterleri karşılayan ilk uygun seçeneği kabul ederek 'tatmin edici' (satisficing) bir karar verirler. Bu durum senaryodaki şube müdürünün yaklaşımıyla tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki kısıtları belirleyin.
Zaman darlığı, bilgi toplama maliyeti ve insan zihninin kapasite sınırı (bilişsel kısıtlar) tespit edildi.
Herbert Simon'un kuramının temel taşı olan 'sınırlı rasyonalite'nin ipuçlarını bulmak için.
2
Karar vericinin seçim kriterini analiz edin.
En iyiyi (optimal) aramak yerine, standartları karşılayan 'ilk uygun' (satisficing) seçeneğe yönelindiği görüldü.
Simon'un 'İdari İnsan' (Administrative Man) modelinin davranış biçimini doğrulamak için.
3
Bulunan verileri Simon'un terminolojisi ile eşleştirin.
Bu durum 'Sınırlı Rasyonalite' (Bounded Rationality) ve buna bağlı 'Tatmin Edici Karar' (Satisficing) kavramlarıyla örtüşmektedir.
Kamu yönetimi literatüründeki akademik karşılığa ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Herbert Simon - Sınırlı Rasyonalite ve İdari İnsan Modeli
Soru 5Soru →

Herbert Simon’un karar verme teorisine göre, her idari karar birbiriyle iç içe geçmiş "değer" (value) ve "olgu" (fact) önermelerinden oluşur. Simon, bu iki unsurun karar verme süreci ve örgütsel hiyerarşi üzerindeki etkilerini analiz ederken rasyonalitenin sınırlarını bu kavramlar üzerinden belirler.

Buna göre, Simon’un "İdari İnsan" (Administrative Man) modeli ve karar verme süreci bağlamında, örgüt hiyerarşisi ile karar alma içeriği arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üst hiyerarşik kademelerde alınan kararlar daha çok örgütsel amaçları (değerleri) belirlemeye yönelikken, alt kademelerde bu amaçlara ulaşacak araçların (olguların) seçimine odaklanılır.

Cevap

Üst hiyerarşik kademelerde alınan kararlar daha çok örgütsel amaçları (değerleri) belirlemeye yönelikken, alt kademelerde bu amaçlara ulaşacak araçların (olguların) seçimine odaklanılır.
Herbert Simon'a göre idari kararların 'değer' boyutu örgütün amaçlarını, 'olgu' boyutu ise bu amaçlara ulaşmak için kullanılan teknik verileri temsil eder. Kamu kurumlarında hiyerarşi yükseldikçe, kararların teknik detaylardan ziyade toplumsal fayda, siyasi öncelikler ve stratejik hedefler gibi 'değer' yargılarına odaklanması beklenir. Hiyerarşinin alt basamaklarında ise bu belirlenen hedeflere en verimli şekilde nasıl ulaşılacağı, yani 'olgusal' araçların seçimi (operasyonel süreçler) önem kazanır.

Adım Adım Çözüm

1
Simon'un değer-olgu ayrımını tanımlama
İdari kararların 'değer' (tercihler/amaçlar) ve 'olgu' (gerçekler/araçlar) unsurlarından oluştuğu saptanır.
Kararın hangi kısmının rasyonaliteye konu olabileceğini anlamak için bu ayrım temeldir.
2
Hiyerarşik yapı ile kavramları eşleştirme
Üst yönetimin 'ne yapılmalı?' (değer), alt yönetimin 'nasıl yapılmalı?' (olgu) sorusuna odaklandığı analiz edilir.
Örgütsel yapının bir amaç-araç hiyerarşisi olduğu gerçeği Simon'un temel tezlerinden biridir.
3
Rasyonalite sınırlarını uygulama
Rasyonalitenin ancak belirlenmiş değerlere ulaşmak için seçilen araçlar (olgular) üzerinde tam olarak işleyebileceği sonucuna varılır.
İdari insanın neden 'en iyileme' yerine 'yetinmeci' davrandığını bu hiyerarşik kısıtlar açıklar.

Anahtar Kavram

Simon'un Değer-Olgu Ayrımı ve Amaç-Araç Hiyerarşisi

Daha Fazla Pratik

Simon'un 'İdari İnsan' modelini Lindblom'un 'Artırımcı Modeli' ile karşılaştırarak karar verme süreçlerindeki rasyonalite kısıtlarını derinleştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 6Soru →

Herbert Simon'un karar verme teorisine göre, rasyonel kararlar alabilmek için izlenen süreç 'istihbarat', 'tasarım' ve 'seçim' olmak üzere üç ana evreye ayrılır. Bu sürece göre; yöneticinin karşılaşılan sorunu çözmek amacıyla olası eylem planlarını (alternatifleri) ortaya koyduğu, bu alternatifleri analiz ettiği ve her birinin muhtemel sonuçlarını değerlendirdiği evre aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tasarım

Cevap

Herbert Simon'un karar verme sürecine göre alternatiflerin geliştirildiği ve analiz edildiği aşama Tasarım evresidir.
Tasarım aşaması, yöneticinin alternatif hareket tarzlarını araştırdığı, bulduğu ve analiz ettiği süreçtir. Karar verme fonksiyonunun en yaratıcı ve analiz gerektiren kısmı burasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Herbert Simon'un karar verme sürecine ilişkin üç aşamalı modelini hatırla.
Süreç; İstihbarat (Intelligence), Tasarım (Design) ve Seçim (Choice) aşamalarından oluşur.
Simon, idari insanın karar alma sürecini bu üç bilişsel evrede analiz eder.
2
Soru kökündeki 'alternatiflerin geliştirilmesi ve analiz edilmesi' ifadesini aşamalarla eşleştir.
Bu faaliyetler 'Tasarım' (Design) aşamasının temelini oluşturur.
İstihbarat aşamasında sorun teşhis edilir, Tasarım aşamasında çözümler üretilir, Seçim aşamasında ise karar verilir.

Anahtar Kavram

Simon'un Karar Verme Süreci (İstihbarat-Tasarım-Seçim)

İpuçları

1
Simon'un üç aşamalı modeline odaklanın: İstihbarat, Tasarım ve Seçim.
2
Alternatiflerin üretildiği ve formüle edildiği aşama, 'kurgulama' anlamına da gelen terimdir.

Daha Fazla Pratik

Simon'un 'İdari İnsan' modelinin rasyonaliteye getirdiği sınırlamaları inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 7Soru →

Herbert Simon, klasik yönetim teorisinin öngördüğü 'İktisadi İnsan' (Homo Economicus) modelinin kamu yönetimi pratiğindeki sınırlılıklarını vurgulayarak 'İdari İnsan' (Administrative Man) modelini geliştirmiştir. Simon'a göre, bir kamu yöneticisinin tüm seçenekleri rasyonel-kapsamlı bir biçimde değerlendirerek 'optimal' karara ulaşmasını engelleyen ve onu 'tatmin edici' (satisficing) kararlarla yetinmeye zorlayan 'Sınırlı Rasyonellik' (Bounded Rationality) durumunun temel kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karar vericinin tüm alternatifleri belirleme ve bunların gelecekteki sonuçlarını tam isabetle öngörme konusundaki bilişsel ve bilgiye dayalı kısıtları

Cevap

Karar vericinin tüm alternatifleri belirleme ve bunların gelecekteki sonuçlarını tam isabetle öngörme konusundaki bilişsel ve bilgiye dayalı kısıtları
Doğru seçenek, Herbert Simon'un sınırlı rasyonellik kuramının özünü ifade etmektedir. Simon'a göre insanlar ne kadar zeki olurlarsa olsunlar, bir karar anında piyasadaki veya örgütteki tüm alternatifleri listeleme ve bu alternatiflerin uzak gelecekteki sonuçlarını hatasız tahmin etme gücüne sahip değildirler. Bu bilişsel kısıtlar ve bilgiye erişimdeki sınırlılıklar nedeniyle, yöneticiler 'en iyiyi' (optimal) değil, beklentilerini karşılayan 'yeterince iyi' (tatmin edici) seçeneği tercih ederler.

Adım Adım Çözüm

1
Herbert Simon'un 'İdari İnsan' modelini analiz etmek
İdari insan, optimal kararı arayan değil, eldeki verilerle 'yeterince iyi' olanı seçen kişidir.
Simon, klasik teorinin sınırsız rasyonellik varsayımının gerçekçi olmadığını savunur.
2
Sınırlı Rasyonellik (Bounded Rationality) kavramının nedenlerini belirlemek
İnsan zihninin karmaşıklığı, zamanın darlığı, bilgiye erişim maliyeti ve geleceğin belirsizliği ana nedenlerdir.
Bu kısıtlar yöneticinin tüm alternatifleri görmesini engeller.
3
Optimal karar ile Tatmin Edici karar arasındaki farkı kurmak
Optimal karar 'en iyiyi', tatmin edici karar ise 'belirli bir eşiği geçeni' ifade eder.
Sınırlı rasyonellik, yöneticinin rasyonel kapsamlı modelden saparak artırımcı veya tatmin edici modelleri kullanmasına yol açar.

Anahtar Kavram

Sınırlı Rasyonellik ve İdari İnsan

Daha Fazla Pratik

Simon'un 'İstihbarat, Tasarım, Seçim' evrelerinden oluşan karar verme sürecini inceleyerek aşamalar arasındaki farkları analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 8Soru →

Herbert Simon, klasik yönetim teorisinin temelini oluşturan "Rasyonel İktisadi İnsan" (Economic Man) modelindeki tam rasyonalite varsayımını eleştirerek, yerine "İdari İnsan" (Administrative Man) modelini önermiştir. Simon'a göre, kamu yöneticilerinin karar verme sürecinde karşılaştıkları bilgi eksikliği, zaman kısıtlılığı ve zihinsel kapasite sınırları nedeniyle ortaya çıkan bu durum aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karar vericinin mevcut kısıtlar altında karmaşık problemleri basitleştirerek kendisi için "yeterli ve tatmin edici" (satisficing) olan alternatifi seçmesi.

Cevap

Karar vericinin mevcut kısıtlar altında karmaşık problemleri basitleştirerek kendisi için "yeterli ve tatmin edici" olan alternatifi seçmesi.
Herbert Simon'ın 'İdari İnsan' modeli, rasyonelliğin mutlak olmadığını, karar vericinin sınırlı bilgi ve kapasite ile hareket ettiğini savunur. Bu nedenle yönetici, tüm olası alternatifler arasından en iyisini bulmak yerine, karşılaştığı kısıtlar dahilinde amaçlarına uygun, makul ve tatmin edici (satisficing) olan ilk seçeneği kabul eder.

Adım Adım Çözüm

1
Klasik ve Modern teori farkını belirle.
Klasik teori tam rasyonaliteyi (İktisadi İnsan), Simon ise sınırlı rasyonaliteyi (İdari İnsan) savunur.
Karar vericinin kapasitesinin ve dış çevrenin rasyonelliği kısıtladığını anlamak için.
2
Sınırlı rasyonalitenin operasyonel sonucunu analiz et.
Zaman ve bilgi kısıtı nedeniyle 'en iyi' seçeneğe ulaşmak imkansızdır; bu yüzden 'tatmin edici' (satisficing) olana yönelinir.
Simon'ın teorisindeki temel karar verme davranışını tanımlamak için.

Anahtar Kavram

Sınırlı Rasyonalite ve Yetinmeci (Satisficing) Karar Verme
Soru 9Soru →

Herbert Simon, 'İdari Davranış' (Administrative Behavior) adlı eserinde rasyonel karar verme sürecini analiz ederken 'araç-amaç zinciri' (means-end chain) kavramını kullanır. Simon, karar vericilerin bir amaca ulaşmak için seçtikleri araçların rasyonalitesini sorgularken bu yöntemin yapısal bazı kısıtlılıkları olduğunu savunur. Simon'a göre, bu hiyerarşik zincirin analizinde karşılaşılan ve rasyonel karar vermeyi engelleyen temel kısıtlılıklardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Belirli bir amacı gerçekleştirmek için seçilen aracın, hedeflenen asıl amaç dışındaki diğer değerler üzerinde yarattığı yan etkilerin analizde ihmal edilmesi

Cevap

Seçilen bir aracın, hedeflenen ana amaç dışındaki diğer değerler ve amaçlar üzerinde yol açabileceği istenmeyen yan etkilerin analiz dışında kalması
Herbert Simon'a göre araç-amaç analizi, karar vericinin dikkatini sadece hedeflenen sonuca odaklar. Bu durum, seçilen aracın o süreçte feda edilen diğer değerler (side effects) üzerindeki etkisinin yeterince analiz edilmemesine yol açar. İnsan zihni tüm olasılıkları ve yan etkileri aynı anda kavrayamadığı için (sınırlı rasyonalite), kurulan araç-amaç zinciri her zaman eksik ve rasyonalite açısından kusurlu kalır.

Adım Adım Çözüm

1
Herbert Simon'un araç-amaç zinciri (means-end chain) kavramını analiz et
Örgütsel kararların bir hiyerarşi içinde dizildiği, alt düzey kararların (araçlar) üst düzey hedeflere (amaçlar) hizmet ettiği görülür.
Karar verme sürecinin yapısal mantığını anlamak için gereklidir.
2
Simon'un bu analize getirdiği 'sınırlı rasyonalite' eleştirisini hatırla
Karar vericinin tüm değişkenleri aynı anda değerlendiremeyeceği (bilişsel kısıtlar) tespit edilir.
Teorinin rasyonaliteye bakış açısını belirlemek için gereklidir.
3
Araç-amaç analizinin 'yan etki' (unintended consequences) kısıtını değerlendir
Bir amacı gerçekleştirmek için kullanılan aracın, örgütün veya toplumun diğer değerlerine (örneğin maliyet, etik, başka bir hizmetin aksaması) zarar verebileceği ancak bunun analiz dışı kaldığı sonucuna ulaşılır.
Soruda istenen temel analitik kısıtı bulmak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Simon'un Araç-Amaç Analizi Eleştirisi ve Sınırlı Rasyonalite
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 10Soru →

Herbert Simon, karar verme sürecini 'olgu' (fact) ve 'değer' (value) önermeleri üzerinden analiz ederek klasik yönetim anlayışının rasyonalite varsayımlarını yeniden yorumlamıştır. Simon'un bu ayrımı ve 'idari insan' (administrative man) modeli çerçevesinde, kamu yönetimi hiyerarşisindeki karar alma dinamikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kararlar hiyerarşik bir 'araç-amaç' zinciri oluşturur; üst kademeler temel değer tercihlerini (amaçları) belirlerken, alt kademelerdeki idari insan bu amaçlara ulaşacak en etkin olgusal araçları seçmeye odaklanır.

Cevap

Kararların hiyerarşik bir araç-amaç zinciri oluşturduğu ve üst kademelerin değerleri, alt kademelerin ise olgusal araçları belirlediği yönündeki ifade doğrudur.
Doğru seçenek olan ifadedeki yaklaşım Simon'un hiyerarşik karar verme mantığını tam olarak yansıtır. Simon'a göre, bir örgütte kararlar birbirine bir zincir gibi bağlıdır. En üstteki siyasal/yönetsel makamlar 'kamu yararı' gibi genel değer yargılarını ve hedefleri belirler. Bu hedefler bir alt kademe için 'başarılması gereken bir amaç' (değer) olarak iletilir. Alt kademedeki yönetici (idari insan) ise bu amaca ulaşmak için bilimsel veya teknik gerçekliklere (olgulara) dayalı araçları seçer. Böylece rasyonalite, idari düzeyde 'araçların etkinliği' üzerinden sağlanmış olur.

Adım Adım Çözüm

1
Olgu ve Değer önermelerini tanımla.
Değer önermeleri 'ne olması gerektiği' (amaçlar), olgu önermeleri ise 'neyin ne olduğu' (araçlar/yöntemler) ile ilgilidir.
Simon'un teorisinin temel ayrım noktasını anlamak için gereklidir.
2
Hiyerarşi ile araç-amaç zinciri arasındaki ilişkiyi kur.
Üst kademenin seçtiği araç, alt kademe için bir amaç (değer) haline gelir.
Karar vermenin örgütsel yapıdaki işleyişini analiz etmek için gereklidir.
3
İdari İnsan modelini uygula.
İdari insan, kendisine üst makamlarca verilen 'amaçları' (değerleri) veri kabul eder ve kısıtlı bilgisiyle en uygun 'araçları' (olguları) seçer.
Ekonomik insan ile arasındaki temel farkı ortaya koymak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Araç-Amaç Zinciri (Means-End Chain) ve Sınırlı Rasyonalite

Daha Fazla Pratik

Herbert Simon'un 'sınırlı rasyonalite' kavramının kamu politikası analizindeki 'Artırımcı Model' (Incrementalism) ile benzerliklerini ve farklarını incelemek bu konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 11Soru →

Herbert Simon, kamu yönetiminde karar verme sürecini; zekâ (istihbarat), tasarım ve seçim olmak üzere üç temel aşamaya ayırarak analiz eder. Simon’ın "Sınırlı Rasyonalite" (Bounded Rationality) kuramı çerçevesinde, bir kamu yöneticisinin "tasarım" (design) aşamasında karşılaştığı bilişsel kısıtlar ile bu kısıtların "seçim" (choice) aşamasında yol açtığı davranışsal sonuç aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Soruna yönelik olası tüm çözüm yollarının ve alternatiflerin geliştirilememesi - En iyi (optimal) çözüm yerine tatmin edici (satisficing) olanın tercih edilmesi

Cevap

Karar vericinin tasarım aşamasında tüm alternatifleri üretememesi ve bunun sonucunda seçim aşamasında en iyi yerine tatmin edici olanı seçmesi
Herbert Simon'a göre, kamu yöneticileri (İdari İnsan) karar verirken sınırlı rasyonalite ile hareket ederler. Karar sürecinin ikinci aşaması olan 'tasarım' aşamasında, yöneticiler soruna yönelik mevcut tüm alternatifleri göremezler veya geliştiremezler. Bu kısıtlı bilgi seti, üçüncü aşama olan 'seçim' aşamasında yöneticinin en mükemmel olanı bulmaya çalışmak yerine, belirlediği asgari standartlara uyan ilk 'tatmin edici' (satisficing) seçeneği tercih etmesine neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Karar verme aşamalarını analiz etme
Zekâ (sorunu tanımlama), Tasarım (çözüm yolları geliştirme) ve Seçim (bir alternatifi uygulama) aşamaları belirlendi.
Simon'ın karar süreci modelinin temel taşlarını anlamak için gereklidir.
2
Sınırlı rasyonalite kısıtlarını uygulama
İnsan zihninin sınırlı bilgi işleme kapasitesi nedeniyle 'Tasarım' aşamasında 'tüm' alternatiflerin üretilmesinin imkansız olduğu saptandı.
İdari İnsan modelinin rasyonel modelden ayrıldığı bilişsel kısıtı belirlemek gerekir.
3
Davranışsal sonucu belirleme
Tüm yollar bilinmediği için karar vericinin 'en iyileme' (optimization) yapamayacağı, bunun yerine asgari kriterleri karşılayan 'tatmin edici' (satisficing) seçeneğe yöneleceği anlaşıldı.
Kısıtın karar üzerindeki nihai etkisini (seçim aşaması) bulmak için gereklidir.

Anahtar Kavram

İdari İnsan ve Sınırlı Rasyonalite (Yetinmecilik)
Soru 12Soru →

Herbert Simon, klasik yönetim teorisinin 'İktisadi İnsan' (Economic Man) modelindeki tam rasyonalite varsayımını reddederek 'İdari İnsan' (Administrative Man) modelini ve 'sınırlı rasyonalite' kavramını geliştirmiştir. Simon, idari süreçlerin merkezine yerleştirdiği karar verme fonksiyonunu analiz ederken rasyonaliteyi çeşitli türlere ayırarak inceler.

Buna göre; bir kararın, karar vericinin o andaki gerçek bilgi birikimi, kısıtlı veri seti ve algıladığı gerçeklik çerçevesinde amaca ulaşmak için en uygun yolu temsil etmesi durumu, aşağıdaki rasyonalite türlerinden hangisiyle ifade edilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Öznel Rasyonalite

Cevap

Öznel (Subjektif) Rasyonalite
Öznel (Subjektif) rasyonalite, Herbert Simon'ın 'İdari Davranış' eserinde tanımladığı üzere, bir kararın karar vericinin o andaki fiili bilgi ve verileri ışığında amaca ulaşma düzeyini ifade eder. Bu kavram, İktisadi İnsan modelinin varsaydığı 'her şeyi bilen nesnel rasyonalite' yerine, gerçek dünyadaki kısıtlı kapasiteyi temsil eden İdari İnsan modelinin bir parçasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Herbert Simon'ın rasyonalite türlerini sınıflandırın.
Simon rasyonaliteyi; nesnel, öznel, bilinçli, kasti, örgütsel ve kişisel olarak altı kategoriye ayırır.
Karar verme sürecindeki kısıtların hangi rasyonalite türüne girdiğini belirlemek için temel tanımları bilmek gerekir.
2
Sorudaki 'bilgi birikimi ve kısıtlı veri' kriterini rasyonalite türleriyle eşleştirin.
Öznel rasyonalite, bir kararın öznenin (karar vericinin) o andaki gerçek bilgisine dayalı olarak amaca ulaşma başarısıdır.
Sınırlı rasyonalite altında karar veren 'İdari İnsan', mutlak doğruyu (nesnel) değil, bildiği kadarıyla en iyisini (öznel) seçer.
3
Diğer rasyonalite türlerinin neden uygun olmadığını analiz edin.
Nesnel rasyonalite sınırsız bilgi gerektirirken; bilinçli ve kasti türler sadece zihinsel süreçle, örgütsel tür ise hedefin aidiyetiyle ilgilidir.
Ayrıştırıcı faktör, rasyonalitenin 'bilgi düzeyi' ile olan ilişkisidir.

Anahtar Kavram

Herbert Simon'ın Sınırlı Rasyonalite ve İdari İnsan Modeli
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 13Soru →

Herbert Simon, 'İdari Davranış' (Administrative Behavior) adlı eserinde örgütü bir 'karar verme mekanizması' olarak tanımlar. Ona göre örgüt, bireylerin karar verme rasyonalitesini desteklemek ve davranışlarını örgütsel amaçlar doğrultusunda şekillendirmek için belirli etki mekanizmaları kullanır. Simon’ın kuramına göre, aşağıdakilerden hangisi örgütün bireyin karar verme süreci üzerinde kullandığı bu 'etki biçimleri' (modes of influence) arasında yer almaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bireysel yargı ve sezgi

Cevap

Bireysel yargı ve sezgi
Bireysel yargı ve sezgi seçeneği doğrudur çünkü Simon'un kuramında örgüt; otorite, eğitim, haberleşme, özdeşleşme ve verimlilik ölçütü gibi dışsal ve yapısal araçlarla bireyin karar verme sürecine müdahale eder. Bireysel yargı ve sezgi ise karar vericinin örgüt dışındaki kişisel birikimi ve psikolojik yapısı ile ilgilidir, dolayısıyla örgütün sunduğu 'etki biçimleri' arasında sayılmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Simon'un karar verme kuramındaki örgüt-birey ilişkisini analiz edin.
Simon'a göre örgüt, bireyin karar verme rasyonalitesini artırmak için onun 'karar verme ortamını' yapılandırır.
Bireylerin sınırlı rasyonaliteye sahip olması nedeniyle, örgütün bu rasyonaliteyi destekleyici araçlar sunması gerekir.
2
Simon tarafından tanımlanan 5 temel örgütsel etki biçimini (modes of influence) hatırlayın.
Bu araçlar: Otorite, Haberleşme, Eğitim, Özdeşleşme (Sadakat) ve Verimlilik Ölçütü'dür.
Bu araçlar, bireyin kararlarını örgütsel hedeflerle bütünleştiren dışsal yapısal unsurlardır.
3
Seçenekleri bu 5 araçla karşılaştırın.
Bireysel yargı ve sezgi, örgütün sunduğu bir 'araç' değil, karar vericinin kişisel kapasitesinin bir parçasıdır.
Simon bu kavramı, rasyonaliteyi kısıtlayan veya rasyonalite eksikliğinde devreye giren bir içsel unsur olarak görür, dışsal bir yönetim aracı olarak değil.

Anahtar Kavram

Simon'ın Örgütsel Etki Biçimleri (Modes of Influence)
Soru 14Soru →

Yönetim fonksiyonlarından biri olan karar verme sürecinde Herbert Simon, rasyonel kararların sınırlarını analiz ederken 'arama' (search) ve 'seçim' (choice) mekanizmalarını açıklar. Simon’a göre, bir yöneticinin yeni çözüm yolları aramaya başlamasını tetikleyen veya bulduğu bir alternatifi kabul ederek arama sürecini sonlandırmasını sağlayan ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Beklenti düzeyi (Aspiration level)

Cevap

Karar vericinin yeni alternatifler aramasına veya mevcut arama sürecini sonlandırmasına neden olan ölçüt 'Beklenti düzeyi' (Aspiration level) kavramıdır.
Herbert Simon'ın Sınırlı Rasyonalite kuramına göre, karar verme süreci 'Beklenti Düzeyi' (Aspiration level) tarafından yönlendirilir. Eğer mevcut durum yöneticinin beklentilerinin altındaysa, yönetici yeni seçenekler aramaya başlar. Arama süreci sırasında beklentilerini karşılayan (satisfactory) bir seçenek bulduğunda ise aramayı sonlandırır ve o seçeneği kabul eder. Bu durum 'en iyileme' (optimizing) yerine 'yeterliyle yetinme' (satisficing) olarak adlandırılır.

Adım Adım Çözüm

1
Simon'ın 'Sınırlı Rasyonalite' varsayımını hatırla.
Karar vericiler tam bilgiye sahip değildir ve 'en iyi' yerine 'yeterli' olanı seçerler.
Zaman, bilgi ve zihinsel kapasite kısıtları tam rasyonaliteyi engeller.
2
Arama (Search) sürecinin nasıl tetiklendiğini analiz et.
Mevcut performans 'Beklenti Düzeyi'nin altına düştüğünde arama süreci başlar.
Yönetici tatmin olmadığı durumlarda yeni çözüm yolları arama ihtiyacı hisseder.
3
Arama sürecinin nerede durduğunu saptanması.
Karşılaşılan bir alternatif Beklenti Düzeyi'ne eşit veya ondan yüksekse arama durur ve 'Seçim' yapılır.
Bu durum Simon'ın 'Tatmin Edicilik' (Satisficing) ilkesinin temelini oluşturur.

Anahtar Kavram

Beklenti Düzeyi ve Tatmin Edicilik (Satisficing)
Tahmini Süre:1m 15s