Examkin

Soru

Zorluk: OrtaGölge Fiyat (Shadow Price) Yaklaşımı

Bir büyükşehir belediyesi, şehir içi toplu taşımayı rahatlatmak amacıyla yeni bir metrobüs hattı projesinin maliyet-fayda analizini yürütmektedir. Projenin en önemli işletme gideri olan akaryakıtın piyasa satış fiyatı, üzerindeki yüksek orandaki dolaylı vergiler (ÖTV ve KDV) nedeniyle kaynağın topluma olan gerçek maliyetinden oldukça yüksektir.

Buna göre, projenin toplumsal açıdan net faydasının doğru ve sapmasız bir şekilde ölçülebilmesi için analistin aşağıdakilerden hangisini uygulaması gerekir?

  1. Akaryakıtın maliyetini hesaplarken dolaylı vergileri dışlayarak kaynağın gerçek fırsat maliyetini yansıtan gölge fiyatı kullanmasıCevap
  2. B
    Akaryakıt tüketimini maliyet-fayda analizinde ölçülemeyen (somut olmayan) bir unsur olarak kabul edip değerlendirme dışı bırakması
  3. C
    Projeyi yürüten idarenin de bu vergileri fiilen ödeyecek olmasını dikkate alarak piyasa fiyatını herhangi bir düzeltme yapmadan kullanması
  4. D
    Vergi bozulmalarının yaratacağı sapmayı gidermek için projede kullanılacak sosyal iskonto oranını piyasa faiz oranının çok üzerinde belirlemesi
  5. E
    Vergi yükünün yarattığı ek maliyeti telafi edebilmek için, projenin gelecekteki bilet satış gelirlerini piyasa fiyatının üzerinde bir gölge fiyatla hesaplaması

Cevap

Toplumsal maliyet-fayda analizlerinde, vergiler sadece bir gelir transferi olduğundan, gerçek maliyeti bulmak için piyasa fiyatından vergiler çıkarılarak hesaplanan gölge fiyatın kullanılması gerekir.
Kamu yatırımlarının maliyet-fayda analizinde toplumsal refah maksimizasyonu hedeflenir. Dolaylı vergiler (ÖTV, KDV vb.) piyasa fiyatlarını gerçek ekonomik maliyetlerin üzerine çıkarır. Ancak makroekonomik ve toplumsal açıdan bakıldığında bu vergiler bir kaynak kaybı değil, yalnızca özel/yerel bütçeden merkezi bütçeye bir gelir transferidir. Bu nedenle projenin gerçek fırsat maliyetini hesaplayabilmek için, bu tür yapay fiyat şişkinliklerini arındıran 'gölge fiyat' (shadow price) kullanılmalıdır. Akaryakıtın vergisiz hali bu projenin gölge fiyatıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Durumu ve piyasa başarısızlığını (sapmayı) analiz etme
Akaryakıtın piyasa fiyatı, içerdiği ÖTV ve KDV nedeniyle kaynağın gerçek üretken değerinden (fırsat maliyetinden) daha yüksektir.
Toplumsal maliyet-fayda analizinde (MFA) piyasa fiyatları ancak tam rekabet koşullarında gerçek değeri yansıtır. Vergiler suni bir fiyat yüksekliği yaratır.
2
Vergilerin toplumsal refah açısından niteliğini belirleme
Vergi, bir kaynağın yok olması değil, sadece projenin bütçesinden devletin genel bütçesine bir para transferidir.
Toplumun bütünü açısından bakıldığında, vergi ödemeleri cebin birinden çıkıp diğerine giren paralardır (transfer harcaması niteliğindedir), net bir kaynak tüketimi değildir.
3
Maliyetin hesaplanma yöntemini seçme
Projenin topluma gerçek maliyeti, akaryakıtın vergisiz hali olan 'gölge fiyat' üzerinden hesaplanmalıdır.
Gölge fiyat yaklaşımının temel amacı, piyasa fiyatlarındaki vergi, sübvansiyon veya tekel karı gibi sapmaları düzelterek kaynağın gerçek sosyal fırsat maliyetine ulaşmaktır.

Anahtar Kavram

Vergili Piyasalarda Gölge Fiyat ve Transfer Ödemeleri
Bu soruyu puanla

Konular

Gölge Fiyat (Shadow Price) Yaklaşımı

Bu konudan daha fazla soru