Devletin ekonomiye müdahale araçlarını inceleyen maliye teorisi, kamu kurumlarınca gerçekleştirilen ödemeleri değerlendirirken; işlemin şekli şartlarını, makroekonomik dengeler üzerindeki reel etkilerini ve sosyolojik hedeflerini birbirinden bağımsız ancak birbirini tamamlayan kategoriler halinde sınıflandırır. Özellikle özel kesimin rızaya dayalı piyasa işlemleri ile kamunun egemenlik gücüne dayalı faaliyetleri arasındaki ayrımın netleştirilmesinde bu sınıflandırma hayati rol oynar.
Bu analitik çerçeve dikkate alındığında; kamu giderlerinin 'iktisadi ve mali unsuru' ile bu giderlerin özünü oluşturan 'kamusal yarar' güdüsü ve 'zorunluluk' vasfı arasındaki ilişkiyi en doğru tanımlayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- Harcamanın parasal bir değer ifade ederek ekonomideki kaynak tahsisini ve satın alma gücünü doğrudan etkilemesi onun iktisadi ve mali boyutunu oluştururken; bu kaynağın piyasadaki gönüllü mübadelelerin aksine devletin egemenlik gücüne dayanan zorunlu bir finansmanla ve doğrudan kamusal yarar maksimizasyonu hedefiyle kullanılması onu özel giderlerden ayırır.Cevap
- BBir harcamanın 5018 sayılı Kanun kapsamında yer alan genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri tarafından gerçekleştirilmesi o harcamanın doğrudan iktisadi unsurunu; bu işlemin yasama organının yetkilendirmesiyle yapılması ise mali unsurunu temsil eder.
- CKamu giderinin iktisadi unsuru, tıpkı sivil toplum kuruluşlarında olduğu gibi bireylerin gönüllü iştirakleriyle oluşturulan fonların toplum yararına kullanılmasıyla şekillenirken; mali unsuru harcamanın piyasa mekanizması içinde en yüksek karı getirecek projelere yönlendirilmesidir.
- Dİktisadi unsur, yalnızca 5018 sayılı Kanun'a tabi merkezi yönetim kapsamındaki idarelerin kamusal yarar hedefiyle yaptığı dar anlamdaki kamu giderlerini kapsarken; mahalli idareler ile kamu iktisadi teşebbüslerinin harcamaları zorunluluk taşısalar dahi sadece hukuki unsur barındırırlar.
- EHarcamanın iktisadi ve mali boyutu, 5018 sayılı Kanun'un öngördüğü harcama yetkilisi ve muhasebe yetkilisi gibi idari mekanizmaların işletilmesini ifade ederken; kamusal yarar güdüsü, bütçe kaynaklarının piyasadaki gönüllü işlem hacmini daraltmamak adına sadece tam rekabet koşullarında kullanılmasını zorunlu kılar.
Cevap
Kamu harcamalarının iktisadi ve mali unsuru, harcamanın satın alma gücünü ve kaynak tahsisini değiştirmesiyle ilgilidir; ayrıştırıcı temel güdü ise bu sürecin kar amacı gütmeden kamusal yarar için devletin egemenlik gücüne dayalı (zorunlu) olarak finanse edilmesidir.
Doğru yanıt, bir işlemin kamu gideri sayılabilmesi için gereken iktisadi unsuru 'satın alma gücünün el değiştirmesi ve kaynak tahsisinin etkilenmesi' ile açıklarken; bu faaliyeti özel harcamalardan ayıran asıl çizginin, gönüllülük yerine egemenlik gücüne dayalı bir 'zorunluluk' ve kar maksimizasyonu yerine 'kamusal yarar' hedefine odaklanması olduğunu eksiksiz ifade etmektedir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kamu Giderlerinin Unsurları ve Temel Nitelikleri