Kamu Borçlarının Sınıflandırılması

Bir ülkenin Hazine yönetimi, inşa edilecek yeni bir hızlı tren hattının finansmanı için piyasalara tahvil ihraç etmiş ve bu tahvillerin anapara ile faiz ödemelerinin güvencesi olarak, halihazırda faaliyette olan bir devlet otoyolunun yıllık geçiş ücreti gelirlerini alacaklılara tahsis etmiştir. Aynı mali yıl içerisinde, bütçe nakit açıklarının kapatılması amacıyla da herhangi bir kamu geliri, devlet varlığı veya uluslararası bir kurumun garantörlüğü söz konusu olmaksızın, sadece devletin mali itibarı ve vergilendirme gücü dayanak gösterilerek farklı bir tahvil ihracı daha gerçekleştirilmiştir.

Kamu borçlarının sınıflandırılması teorisi dikkate alındığında, bu metinde bahsedilen birinci ve ikinci borçlanma işlemleri teminat durumuna göre sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Bir ülkenin Hazine ve Maliye Bakanlığı, sermayesinin tamamı devlete ait olan ve uzun süredir zarar eden bir Kamu İktisadi Teşebbüsünün (KİT) birikmiş ticari borçlarını tasfiye etmek ve cari personel maaşlarını ödeyebilmek amacıyla iç borçlanmaya gitmiştir. Borçlanmadan elde edilen fonlarla, söz konusu KİT'in üretim kapasitesinde, teknolojik altyapısında veya fiziki tesislerinde herhangi bir yenileme ya da kapasite artışı yapılmamıştır.

Klasik maliye teorisinde yer alan 'verimlilik kriterine göre kamu borçlarının sınıflandırılması' dikkate alındığında, Hazinenin gerçekleştirdiği bu işlem sonucunda üstlenilen borcun niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

Kamu borç yönetiminde borçların "pazarlanabilirlik" durumuna göre sınıflandırılması, borçlanma aracının birincil piyasada ihraç edildikten sonra ikincil piyasalarda (borsalarda) serbestçe alım satıma konu olabilme yeteneğini ifade eder. Buna göre, aşağıdaki borçlanma araçlarından hangisi pazarlanabilir (devredilebilir) kamu borçları kategorisinde yer alır?

Kamu borçlanma araçları, ihraç edildikten sonra yatırımcılarına vadeden önce nakde dönme imkânı sunup sunmamalarına göre 'pazarlanabilir (devredilebilir)' ve 'pazarlanamaz (devredilemez)' borçlar olarak sınıflandırılmaktadır. Pazarlanabilir borçlar, organize menkul kıymet borsalarında veya piyasalarda serbestçe alım satıma konu edilebilirken; pazarlanamaz borçlarda bu tür bir piyasa işlemi söz konusu değildir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi pazarlanabilir nitelikteki kamu borçlarına örnek olarak gösterilebilir?

Hazine ve Maliye Bakanlığı, cari yıl içinde ortaya çıkan bütçe açıklarını kapatmak, personel maaş ödemelerini gerçekleştirmek ve geçmiş dönemlerden sarkan faiz yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla yurt içi piyasalarda borçlanmaya gitmiştir. Bu borçlanma faaliyeti sonucunda, ekonomide doğrudan bir mali gelir akışı yaratılmamış ve toplumun kullanımına sunulan herhangi bir fiziki altyapı veya tesis meydana getirilmemiştir.

Kamu borçlarının sınıflandırma teorisi dikkate alındığında, söz konusu borçlanma işlemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir makroekonomik kriz sonrası X ülkesinin borç yönetim idaresi, piyasadaki faiz oranlarındaki aşırı oynaklığın kurumsal bilançolarda yarattığı tahribatı önlemek amacıyla yeni bir borçlanma stratejisi uygulamaya koymuştur. Bu strateji kapsamında, belirli kamu fonlarına ve kurumsal yatırımcılara yönelik özel bir devlet senedi tertibi oluşturulmuştur. İhraç koşullarına göre bu senetlerin en belirgin özelliği, vadeden önce hiçbir şekilde üçüncü kişilere satılamaması, ciro edilememesi ve teminat olarak gösterilememesidir.

Buna göre, ihraç edilen bu senetlerin 'pazarlanabilirlik durumuna göre kamu borçları' tasnifindeki yeri ve yatırımcısı üzerindeki temel etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Türkiye'de kamu borçları, borçlanan kurumun niteliğine göre sınıflandırılırken idarelerin hukuki statüleri ve yasal borçlanma yetkileri esas alınmaktadır. 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, idarelerin borçlanma sınırlarını ve yöntemlerini kesin kurallara bağlamıştır.

Buna göre, özel bütçeli bir idare olan bir devlet üniversitesinin, araştırma hastanesi ve teknoloji geliştirme merkezi inşa etmek amacıyla uluslararası finans kuruluşlarından uzun vadeli dış finansman sağlaması durumunda, ortaya çıkacak kamu borcunun kurumsal sınıflandırması ve yürütüm süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kamu borçlarının sınıflandırılmasında, borcun hangi ödeme aracı (para birimi) üzerinden tanımlandığı esas alınmaktadır. Devletin, ulusal para birimi yerine ABD doları, avro veya yen gibi yabancı paralar üzerinden ihraç ettiği borçlar, 'sağlandığı para cinsine göre' yapılan sınıflandırmada aşağıdakilerden hangisi olarak tanımlanır?

Maliye literatüründe, devletin mevcut borç yükümlülüklerinin faizlerini ödemek veya cari kamu giderlerini karşılamak amacıyla gerçekleştirdiği; ekonominin üretim kapasitesinde artış sağlamayan ve herhangi bir kamu sermaye stoku (okul, yol, baraj vb.) oluşturmayan borçlanmalar, verimlilik kriterine göre aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır?

Hazine ve Maliye Bakanlığı, yurt içi tasarruf sahiplerinin döviz talebini azaltmak ve yastık altı birikimleri finansal sisteme kazandırmak amacıyla, yurt içindeki bankalara ve bireysel yatırımcılara yönelik ABD doları cinsinden 3 yıl vadeli Devlet Tahvili ihraç etmiştir.

Kamu borçlarının sınıflandırılmasına ilişkin teorik ve hukuki kriterler dikkate alındığında, söz konusu ihraç işleminin niteliği ve sınıflandırılma gerekçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Bir Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT) olan Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), yeni keşfedilen bir doğal gaz sahasındaki sondaj ve işleme tesislerinin kurulumunu hızlandırmak amacıyla yurt içindeki özel bankalardan altı ay vadeli bir finansman temin etmiştir. Söz konusu finansman, tesisin tam kapasiteyle üretime geçmesiyle elde edilecek ticari gelirlerle geri ödenecek (kendi kendini amorti edecek) şekilde yapılandırılmış olup herhangi bir Hazine garantisi taşımamaktadır.

Bu borçlanma işlemi, sadece borçlanan kurumun niteliğine (hukuki statüsüne) göre yapılan sınıflandırma dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi kapsamında değerlendirilir?

Kamu borçlarının "verimliliğine göre" sınıflandırılmasında, borçlanma ile elde edilen fonların kullanım alanı belirleyicidir. Bu bağlamda, fonların kendi kendini amorti eden projelere ayrılması (I), doğrudan parasal bir getiri sağlamamakla birlikte fiziki bir altyapı oluşturması (II) ve tamamen cari nitelikli harcamalara veya yok edici faaliyetlere tahsis edilmesi (III) durumlarında farklı borç türleri ortaya çıkar.

Buna göre, I, II ve III numaralı durumların temsil ettiği borç türlerine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Bir ekonomide kamu harcamalarının gerçekleştirilme takvimi ile vergi tahsilat dönemleri arasındaki zaman uyumsuzluğu, devletin kısa süreli likidite noksanlıkları yaşamasına yol açmıştır. Hazine, bütçedeki bu nakit sıkışıklığını yönetebilmek için vadesi bir yıldan az olan menkul kıymetler ihraç etmiştir. Ancak izleyen makroekonomik dönemde, mali disiplindeki bozulmalar ve artan yapısal bütçe açıklarının da etkisiyle bu menkul kıymetlerin geri ödemelerinde zorluğa düşülmüş; sonuç olarak söz konusu borçların piyasa şartlarında vadesi çok daha uzun olan farklı türdeki borç senetleriyle değiştirilmesine karar verilmiştir.

Bu mali süreç ve borç yönetimi işlemleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Kamu borçlarının "verimlilik" kriterine göre sınıflandırılmasında temel ölçüt, borçlanılarak elde edilen fonların doğrudan bir mali getiri (parasal gelir) sağlayıp sağlamaması ve devletin mal varlığında fiziki bir artış yaratıp yaratmamasıdır. Bu bağlamda kamu borçları genel olarak; verimli, verimsiz (maddi/gayrimenkul) ve ölü borçlar olmak üzere üç temel kategoriye ayrılmaktadır.

Buna göre, aşağıda verilen borçlanma senaryolarından hangisinin kamu maliyesi literatüründe doğrudan "verimli borç" statüsünde değerlendirilmesi ve borcun kendi kendini itfa etme (ödeyebilme) kapasitesine sahip olması beklenir?

Bir ülkenin Hazine birimi, mali yıl içerisinde aşağıdaki üç farklı harcama kalemini finanse etmek amacıyla uzun vadeli devlet tahvili ihraç etmiştir:

I. Büyük bir doğal afet sonrası yürütülen acil arama-kurtarma ve geçici barınma harcamaları
II. Hiçbir harç veya ücret alınmaksızın hizmet verecek devlete ait yeni bölge hastanelerinin inşası
III. Ürettiği elektriğin satışından elde edilecek gelirle maliyetini karşılaması planlanan kamuya ait bir hidroelektrik santrali projesi

Bu borçlanma işlemlerinin "verimliliğine göre sınıflandırılması" ve ekonomik etkileri bağlamında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Kamu borçlarının 'sağlandığı para cinsi' (yerli para - döviz) bakımından sınıflandırılması, borcun sadece hangi birimle itfa edileceğini değil, aynı zamanda devletin bu borç üzerindeki kontrol gücünü ve risk profilini de belirlemektedir. Özellikle iç borçlanmanın döviz cinsinden veya döviz endeksli olarak yapıldığı durumlarda, bu sınıflandırma 'kaynağına göre' yapılan sınıflandırmadan farklı ekonomik riskleri beraberinde getirir.

Buna göre, sağlandığı para cinsi döviz olan kamu borçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi, bu borçların yerli para cinsinden borçlardan ayrılan en temel ekonomik riskini ifade etmektedir?

Küresel finansal daralma sürecinde dış finansmana erişimde zorluk yaşayan Gelişmekte Olan (Ü) ülkesi, borçlanma maliyetlerini düşürebilmek ve yatırımcı güvenini artırmak amacıyla üç ayaklı yeni bir borçlanma stratejisi açıklamıştır:

I. İhraç edilecek $15$ yıl vadeli altyapı tahvillerinin anapara ve faiz ödemeleri için, ülkedeki en büyük iki liman işletmesinin yıllık net gelirlerinin $\%40$'ı güvence olarak özel bir hesaba bloke edilecektir.
II. Ülkenin kısa vadeli hazine nakit dengesini sağlamak üzere çıkarılacak $9$ ay vadeli bonolar, devlete herhangi bir gelir veya varlık tahsisi zorunluluğu getirmeden, yalnızca devletin genel ödeme gücüne ve mali itibarına dayalı olarak piyasaya sunulacaktır.
III. Yenilenebilir enerji projelerinin finansmanı amacıyla uluslararası bir bankalar konsorsiyumundan sağlanacak kredinin zamanında itfa edilememesi riskine karşı, çok taraflı bir uluslararası kalkınma kuruluşu devreye girerek alacaklılara doğrudan geri ödeme taahhüdünde bulunacaktır.

Maliye teorisinde borçların sınıflandırılması ilkeleri dikkate alındığında, bu stratejideki I, II ve III numaralı işlemler "teminat (garanti) durumuna göre" sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru adlandırılmıştır?

Geleneksel olarak kamu borçları, alacaklının yerleşim yerine (ikametgâh) göre "iç borç" ve "dış borç" şeklinde sınıflandırılmaktadır. Bununla birlikte, borcun iktisadi etkilerinin daha kapsamlı analizi için "sağlandığı para cinsine göre" (yerli para - yabancı para) yapılan ayrım da kullanılmaktadır.

Buna göre, devletin yurt içindeki yerleşiklere yönelik olarak döviz cinsinden (USD, EUR vb.) tahvil ihraç etmesi durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir ülkenin hazinesi, küresel finansal dalgalanmalara karşı kırılganlığını azaltmak amacıyla borç stratejisini güncellemiş; portföyündeki yabancı para cinsinden (döviz) borçlanma araçlarının ağırlığını hızla azaltırken, tamamen ulusal para birimi üzerinden ihraç edilen borç senetlerinin payını artırmıştır.

Kamu borçlarının "sağlandığı para cinsi" ölçütüne göre analiz edildiğinde, hazinenin uyguladığı bu strateji değişikliğinin kamu maliyesi ve borç yönetimi üzerindeki en temel teorik yansıması aşağıdakilerden hangisidir?

Kamu borçlarının zorlama derecesine göre sınıflandırılması; devletin borçlanma sürecinde egemenlik gücünü ne ölçüde kullandığını ve borç verenlerin irade serbestisinin sınırlarını ifade eder. Literatürdeki yerleşik tanımlamalar çerçevesinde; gönüllü, yarı zorunlu ve zorunlu borçlanmalara ilişkin aşağıdaki teorik değerlendirmelerden hangisi doğrudur?