Examkin

Piyasa Başarısızlıkları ve Devletin Fonksiyonları

195 soru

Soru 121Soru →

Maliye literatüründe "karma mallar" (mixed goods) üst başlığı altında incelenen yarı kamusal mallar ile kulüp mallarının ayrımı ve bu malların piyasa mekanizması tarafından sunulması durumunda ortaya çıkan etkinlik kayıpları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu malların teorik özelliklerine ve piyasa başarısızlığı gerekçelerine dair doğru bir tespittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yarı kamusal mallarda dışsallıklar nedeniyle marjinal sosyal fayda ile marjinal özel fayda arasındaki farkın (MSF>MO¨FMSF > MÖF) piyasa fiyatlamasına yansımaması eksik tüketime yol açarken; kulüp mallarında tıkanma (congestion) maliyeti oluşana kadar ek kullanıcının marjinal maliyetinin sıfır (MC=0MC=0) olması, marjinal maliyete dayalı etkin fiyatlamanın tesisin sabit maliyetlerini karşılayamaması sonucunu doğurur.

Cevap

Yarı kamusal mallarda pozitif dışsallıklar nedeniyle sosyal faydanın özel faydadan büyük olması eksik tüketime yol açarken, kulüp mallarında tıkanma noktasına kadar marjinal maliyetin sıfır olması etkin fiyatlamanın toplam maliyetleri karşılayamamasına neden olur.
Doğru olan seçenek, her iki mal grubunun piyasa başarısızlığına neden olan teknik ve iktisadi gerekçelerini tam olarak açıklar. Yarı kamusal mallarda piyasa mekanizması sadece bireysel faydayı (MÖF) dikkate aldığı için toplumun elde ettiği ek fayda (dışsallık) ihmal edilir ve sonuç 'eksik tüketim' olur. Kulüp mallarında ise tıkanma öncesi ek tüketimin maliyeti sıfır olduğundan, Pareto etkinliğini sağlayan P=MCP=MC fiyatlaması tesisin kurulması için gereken sabit maliyetleri karşılamaya yetmez, bu da piyasanın bu malları sunmakta isteksiz kalmasına veya tekel gücü oluşturmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Yarı kamusal malların (semi-public goods) analiz edilmesi
Bu mallar faydası bölünebilen ve dışlanabilen ancak tüketimi sırasında topluma pozitif dışsallık yayan mallardır. Bu durumda MSF=MO¨F+Dıs\csalFaydaMSF = MÖF + Dışsal Fayda olduğu için piyasa dengesi (P=MO¨FP=MÖF) sosyal optimumun (P=MSFP=MSF) altında kalır.
Piyasa başarısızlığının dışsallık eksenli nedenini belirlemek için.
2
Kulüp mallarının (club goods) analiz edilmesi
Bu mallar belirli bir kapasiteye kadar tüketimde rekabetin olmadığı (non-rival) ve dışlamanın mümkün olduğu mallardır. Tıkanma noktasına kadar bir ek kullanıcının maliyeti (MCMC) sıfırdır.
Piyasa başarısızlığının maliyet yapısı eksenli nedenini belirlemek için.
3
Piyasa başarısızlığı mekanizmalarının karşılaştırılması
Yarı kamusal mallarda temel sorun 'eksik üretim/tüketim' iken, kulüp mallarında temel sorun P=MC=0P=MC=0 durumunda sabit maliyetlerin (yatırım maliyeti) nasıl finanse edileceğidir.
İki mal türü arasındaki teorik farkı netleştirmek için.

Anahtar Kavram

Karma Mallarda Piyasa Başarısızlığı Mekanizmaları
Soru 122Soru →

Maliye literatüründe James Buchanan tarafından kavramsallaştırılan; belirli bir grup tarafından tüketilen, dışlanabilirliğin mümkün olduğu ancak kapasite sınırına (sıkışıklık maliyeti) kadar tüketimde rekabetin görülmediği mal türü ile tüketilmesi durumunda topluma yayılan olumlu dışsallıklar nedeniyle piyasa mekanizması tarafından eksik üretilen mal türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kulüp mallar - Yarı kamusal mallar

Cevap

Kulüp mallar - Yarı kamusal mallar
Verilen tanımda James Buchanan tarafından geliştirilen ve dışlanabilirliğin mümkün olduğu mallar 'Kulüp Mallar'dır (örneğin kablolu TV veya özel otoyollar). Diğer yandan, tüketildiğinde topluma olumlu yan etkiler (dışsallıklar) yayan ve bu nedenle piyasa tarafından toplum için optimal düzeyden az üretilen mallar 'Yarı Kamusal Mallar'dır (örneğin eğitim ve sağlık). Bu eşleşme tam uyum sağlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
James Buchanan'ın tanımını analiz etme
Dışlanabilirliğin olduğu ancak sıkışıklık noktasına kadar rekabetin olmadığı mallar 'Kulüp Malları'dır.
Buchanan, bu malları 'üyelik' esasına dayanan ve ortak kullanımın olduğu yapılar olarak tanımlar.
2
Dışsallık ve üretim seviyesi arasındaki ilişkiyi inceleme
Tüketimiyle topluma fayda yayan ve piyasanın yeterince üretmediği mallar 'Yarı Kamusal Mallar'dır.
Pozitif dışsallıklar, marjinal sosyal faydanın marjinal özel faydadan büyük olmasına (MSB>MPBMSB > MPB) neden olur, bu da eksik üretime yol açar.
3
İki kavramı birleştirerek doğru eşleşmeyi bulma
Sırasıyla 'Kulüp Mallar' ve 'Yarı Kamusal Mallar' seçilmelidir.
Öncüllerdeki teknik tanımlar bu iki kategoriye tam olarak uymaktadır.

Anahtar Kavram

Karma Malların (Kulüp ve Yarı Kamusal) Teknik ve Ekonomik Karakteristiği

Daha Fazla Pratik

Kulüp mallarında 'sıkışıklık maliyeti' başladığında marjinal maliyetin nasıl değiştiğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 123Soru →

Maliye literatüründe devletin ekonomik hayata müdahalelerini sistematize eden Richard Musgrave'ın yaklaşımına göre; 'bölüşüm (dağılım)' fonksiyonunu, 'kaynak tahsisi (tahsis)' fonksiyonundan ayıran temel karakteristik özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bölüşüm fonksiyonunun toplumsal adalet kriterlerine dayalı normatif bir nitelik taşıması; tahsis fonksiyonunun ise piyasa başarısızlıklarını gidererek etkinliği hedeflemesi

Cevap

Bölüşüm fonksiyonu toplumsal adalet kriterlerine dayalı normatif bir nitelik taşırken, tahsis fonksiyonu piyasa başarısızlıklarını gidererek etkinliği hedefler.
Doğru seçenek, Musgrave'ın fonksiyonel ayrımındaki temel dikotomiyi (etkinlik vs. adalet) tam olarak yansıtmaktadır. Tahsis fonksiyonu piyasa aksaklıklarını teknik olarak düzelterek kaynakların en verimli kullanımını (etkinlik) hedeflerken, bölüşüm fonksiyonu toplumsal refahı artırmak adına mevcut dağılımı normatif değer yargılarına (adalet ve hakkaniyet) göre değiştirir.

Adım Adım Çözüm

1
Musgrave'ın fonksiyonel devlet yaklaşımını analiz et.
Richard Musgrave devleti üç temel fonksiyon altında inceler: Kaynak Tahsisi (Allocation), Gelir Dağılımı/Bölüşüm (Distribution) ve Ekonomik İstikrar (Stabilization).
Fonksiyonların kapsamını belirlemek için temel sınıflandırmayı anlamak gerekir.
2
Tahsis ve Bölüşüm fonksiyonlarının amaçlarını karşılaştır.
Tahsis fonksiyonu 'etkinlik' (efficiency) odaklıdır ve piyasanın tam kamusal mallar veya dışsallıklar nedeniyle sağlayamadığı kaynak dağılımını düzeltir. Bölüşüm fonksiyonu ise 'hakkaniyet' (equity) odaklıdır ve piyasanın oluşturduğu gelir dağılımını toplumsal adalet kriterlerine göre yeniden düzenler.
İki fonksiyon arasındaki temel ayrım noktası 'etkinlik' ve 'adalet' kavramlarıdır.
3
Fonksiyonların metodolojik niteliğini değerlendir.
Bölüşüm fonksiyonu, 'gelir dağılımı nasıl olmalıdır?' sorusuna cevap aradığı için değer yargılarına dayalıdır, yani normatiftir.
Normatiflik, bölüşüm fonksiyonunun diğer fonksiyonlardan ayrılan en belirgin özelliğidir.

Anahtar Kavram

Musgrave'ın Fonksiyonlar Ayrımı ve Bölüşümün Normatif Niteliği

Daha Fazla Pratik

Bölüşüm fonksiyonu kapsamında kullanılan araçlar (artan oranlı vergilendirme, negatif gelir vergisi, sosyal transferler) ve bunların ekonomik etkinlik üzerindeki etkilerini (etkinlik-adalet takası) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 124Soru →

Maliye literatüründe "karma mallar" kapsamında değerlendirilen yarı kamusal mallar ile kulüp malları; dışlanabilirlik ve tüketimde rekabet özellikleri bakımından bazı benzerlikler gösterseler de piyasa başarısızlığına yol açan temel ekonomik gerekçeleri açısından farklılaşmaktadırlar.

Buna göre, yarı kamusal mallar ile kulüp mallarının piyasa mekanizması tarafından etkin üretilememesine neden olan temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yarı kamusal mallarda tüketimden kaynaklanan toplumsal fayda yayılımının (dışsallık) bulunması, kulüp mallarında ise kapasite sınırına bağlı olarak gelişen sıkışıklık (marjinal maliyet) etkisidir.

Cevap

Yarı kamusal mallar ile kulüp mallarını ayıran temel unsur; yarı kamusal mallardaki pozitif dışsallık yayılımı ile kulüp mallarındaki kapasiteye dayalı sıkışıklık maliyetidir.
Yarı kamusal mallar, bireysel faydanın yanı sıra topluma yayılan pozitif dışsallıklar (eğitim gibi) ürettikleri için piyasa tarafından eksik üretilir ve devlet müdahalesine konu olurlar. Kulüp malları ise (yüzme havuzu, golf sahası gibi) James Buchanan tarafından açıklandığı üzere, belirli bir kapasiteye kadar marjinal maliyetin sıfır olduğu ancak kapasite aşıldığında 'sıkışıklık maliyeti' nedeniyle ilave maliyetlerin ortaya çıktığı mallardır.

Adım Adım Çözüm

1
Karma mallar kategorisindeki iki türün temel özelliklerini tanımla.
Yarı kamusal mallar (eğitim, sağlık) dışlanabilir ancak dışsallık üretir. Kulüp malları (yüzme havuzu, paralı yollar) dışlanabilir ve kapasite sınırına kadar rekabet yoktur.
Analize başlarken kavramsal çerçeveyi kurmak için gereklidir.
2
Her iki mal türünde piyasa başarısızlığının kaynağını belirle.
Yarı kamusal mallarda 'pozitif dışsallıklar' marjinal sosyal faydayı bireysel faydanın üzerine çıkarır. Kulüp mallarında ise kullanıcı sayısı arttıkça oluşan 'sıkışıklık' marjinal maliyeti artırır.
Piyasa mekanizmasının nerede tıkandığını anlamak farkı ortaya koyar.
3
İki mal türünü birbirinden ayıran en spesifik iktisadi özelliği seç.
Dışsallık (Yarı Kamusal) vs Sıkışıklık Maliyeti (Kulüp) ayrımı teyit edilir.
Soruda istenen temel ekonomik ayrımı netleştirmek için.

Anahtar Kavram

Karma mallarda dışsallık ve sıkışıklık maliyeti ayrımı

Alternatif Yöntem

Malları 'dışsallık' ve 'kapasite sınırı' anahtar kelimeleri üzerinden eşleştirerek eleme yöntemi kullanılabilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 125Soru →

Richard Musgrave tarafından kamu ekonomisi literatürüne kazandırılan "erdemli mallar" (meritmerit goodsgoods) yaklaşımı, bazı mal ve hizmetlerin toplum için taşıdığı önemin bireyler tarafından tam olarak kavranamadığını ve bu nedenle devletin müdahale etmesi gerektiğini savunur. Buna göre, erdemli malları dışsal fayda üreten "yarı kamusal mallardan" ayıran temel teorik gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Devletin, bireysel tercihlerin rasyonel olmadığını varsayarak paternalist (babacan) bir yaklaşımla tercihlere müdahale etmesi

Cevap

Erdemli malları yarı kamusal mallardan ayıran temel fark, devletin bireysel tercihleri yetersiz bularak paternalist (babacan) bir müdahalede bulunmasıdır.
Doğru seçenek, Musgrave'in erdemli mallar kuramının temelindeki paternalist (babacan) müdahaleyi vurgulamaktadır. Yarı kamusal mallarda devletin müdahale amacı dışsallıkları içselleştirmek iken, erdemli mallarda amaç bireyin kendi refahı için vermesi gereken kararı devletin onun adına vermesidir. Bu durum, bireyin her zaman rasyonel kararlar veremeyeceği varsayımına dayanır.

Adım Adım Çözüm

1
Erdemli malların tanımını analiz et.
Erdemli mallar, Musgrave'e göre bireylerin kendi başlarına yeterli miktarda tüketmedikleri, devletin ise faydalı bularak tüketimini zorunlu kıldığı veya teşvik ettiği mallardır.
Kavramın teorik kökenini belirlemek için gereklidir.
2
Yarı kamusal mallar ile karşılaştır.
Yarı kamusal mallarda müdahale nedeni 'dışsallıklar' iken, erdemli mallarda müdahale nedeni 'tercih başarısızlığı' veya 'eksik bilgilenme'dir.
İki kavram arasındaki ince ayrımı (nüansı) yakalamak için gereklidir.
3
Paternalizm ve tüketici egemenliği ilişkisini kur.
Devletin birey adına karar vermesi paternalizmdir ve bu durum klasik iktisadın 'tüketici egemenliği' ilkesiyle çelişir.
Seçenekler arasında en güçlü teorik gerekçeyi seçmek için kullanılır.

Anahtar Kavram

Erdemli Mallar ve Paternalizm
Soru 126Soru →

Kamu ekonomisi teorisinde, özel mallar için piyasa talep eğrisi bireysel talep eğrilerinin yatay toplamı ile oluşturulurken; tam kamusal mallar için toplumsal talep eğrisinin (marjinal sosyal fayda eğrisi), bireysel talep eğrilerinin dikey toplamı ile elde edilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Malın tüm bireyler tarafından aynı miktarda ve aynı anda tüketilen, bölünemez bir nitelik taşıması

Cevap

Tam kamusal malların dikey toplamla elde edilmesinin nedeni, malın bölünemez olması ve üretilen toplam miktarın herkes tarafından aynı anda tüketilmesidir.
Tam kamusal mallar bölünemez niteliktedir ve bir kişinin tüketimi başkasının tüketeceği miktarı azaltmaz (tüketimde rekabet yoktur). Bu durum, sunulan mal miktarının (QQ) tüm tüketiciler tarafından aynı miktarda tüketilmesine neden olur. Dolayısıyla, bu miktar için toplumun elde ettiği toplam marjinal faydayı bulmak için, her bir tüketicinin o miktar için ödemeye razı olduğu fiyatların (marjinal faydaların) dikey olarak toplanması gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Özel mal ve kamusal mal arasındaki tüketim farkını analiz etme
Özel mallarda toplam miktar bireysel miktarların toplamıdır (Q=q1+q2Q = q_1 + q_2), kamusal mallarda ise üretilen miktar herkes için aynıdır (Q=q1=q2Q = q_1 = q_2).
Tam kamusal malların 'tüketimde rekabet olmaması' ve 'bölünemezlik' özelliklerini anlamak için gereklidir.
2
Toplumsal fayda/talep fonksiyonunu oluşturma
Belirli bir QQ miktarı için toplumun ödemeye razı olduğu toplam tutar, her bireyin marjinal faydasının (MBMB) toplamıdır (P=∑MBP = \sum MB).
Miktar sabitken fiyatların (marjinal faydaların) toplanması geometrik olarak dikey toplamaya karşılık gelir.

Anahtar Kavram

Tam kamusal mallarda toplumsal talep eğrisi (Samuelson Koşulu), bireylerin marjinal ikame oranlarının toplamının (marjinal faydaların toplamı), marjinal dönüşüm oranına (marjinal maliyete) eşit olduğu noktada dikey toplama ile belirlenir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 127Soru →

Ekonomik konjonktürün daralma evresinde olduğu bir dönemde; kamu harcamalarının artırılması veya vergi oranlarının düşürülmesi gibi mali araçlarla işsizlik oranlarının azaltılması, atıl kapasitenin harekete geçirilmesi ve ekonomik büyümenin sürdürülebilir kılınması hedeflenmektedir. Richard Musgrave'in kamu bütçesi için önerdiği 'Üçlü Birim Analizi' (Three-Branch Analysis) çerçevesinde, bu tür makroekonomik müdahaleler aşağıdaki birimlerden hangisinin temel görev alanı içerisinde değerlendirilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İstikrar fonksiyonu

Cevap

İstikrar fonksiyonu
İstikrar fonksiyonu, ekonomideki toplam arz ve toplam talep arasındaki dengeyi gözeterek; tam istihdamın sağlanması, fiyat istikrarının korunması (enflasyon ve deflasyonla mücadele), ekonomik büyümenin sürdürülmesi ve dış ticaret dengesinin kurulması gibi makroekonomik amaçlara hizmet eder. Soruda belirtilen durgunlukla mücadele ve büyümenin sağlanması hedefleri doğrudan bu birimin sorumluluğundadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sorudaki hedefleri analiz etmek
Hedeflerin işsizlikle mücadele, tam istihdam ve ekonomik büyüme gibi makroekonomik değişkenler olduğu saptanır.
Maliye politikasının hangi amaca hizmet ettiğini belirlemek için ilk adım hedefleri netleştirmektir.
2
Musgrave'in üçlü birim (tahsis, bölüşüm, istikrar) teorisini hatırlamak
Ekonomideki toplam talep düzeyini etkileyerek istikrarı sağlama görevinin 'İstikrar Birimi'ne ait olduğu sonucuna ulaşılır.
Kurumsal ayrım, her birimin farklı bir politika aracı ve hedef setiyle çalışmasını öngörür.

Anahtar Kavram

İstikrar Fonksiyonu (Stabilization Function)
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 128Soru →

İşgücü piyasasında, işverenin işe alım öncesinde adayların gerçek verimlilik düzeyine dair tam bilgiye sahip olamaması sonucu düşük nitelikli işçileri istihdam etme riski ile işe alım gerçekleştikten sonra işçinin performansını tam gözetleyememesi nedeniyle işçinin beklenen çabayı göstermemesi (kaytarma) durumları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak tanımlanmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ters seçim - Ahlaki tehlike

Cevap

İşe alım öncesindeki risk 'ters seçim', işe alım sonrasındaki gözetim sorunu ise 'ahlaki tehlike' olarak adlandırılır.
Doğru cevap olan ifade, işe alım öncesindeki riskli durumu 'ters seçim' (adverse selection), işe alım gerçekleştikten sonra ortaya çıkan performans sorununu ise 'ahlaki tehlike' (moral hazard) olarak doğru sırayla tanımlamaktadır. İktisat literatüründe ters seçim 'gizli bilgi' (hidden information), ahlaki tehlike ise 'gizli eylem' (hidden action) temellidir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözleşme öncesi bilgi eksikliğini analiz etme
İşveren, işçinin kalitesini tam bilmediği için 'gizli bilgi' sorunu yaşar ve bu durum 'ters seçim' olarak tanımlanır.
Ters seçim, işlemin gerçekleşmesinden önce taraflardan birinin sahip olduğu bilgiyi saklaması sonucu piyasada düşük kaliteli ürün veya işçilerin kalmasıdır.
2
Sözleşme sonrası davranış değişikliğini analiz etme
İşveren, işe aldıktan sonra işçinin çabasını tam göremediği için 'gizli eylem' sorunu yaşar ve bu durum 'ahlaki tehlike' olarak tanımlanır.
Ahlaki tehlike, sözleşme yapıldıktan sonra taraflardan birinin diğer tarafın aleyhine olacak şekilde davranışlarını değiştirmesi veya riskli eylemlerde bulunmasıdır.
3
Kavramları doğru sıralama ile eşleştirme
Ters seçim (I) ve Ahlaki Tehlike (II) sıralaması elde edilir.
Soruda istenen kronolojik sıra (önce işe alım öncesi, sonra işe alım sonrası) bu eşleşmeyi gerektirir.

Anahtar Kavram

Asimetrik bilgi türlerinin zamanlaması ve kapsamı (Ters Seçim vs. Ahlaki Tehlike)
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 129Soru →

Negatif dışsallıkların içselleştirilmesinde başvurulan piyasa temelli araçlardan biri olan 'pazarlanabilir kirlilik izinleri' (emisyon ticareti) uygulamasında, kirlilik miktarının ve fiyatının belirlenme süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Devlet toplam kirlilik miktarını (kontenjanı) belirler, kirlilik izinlerinin fiyatı ise piyasadaki arz ve talep koşullarına göre belirlenir.

Cevap

Pazarlanabilir kirlilik izinleri uygulamasında devlet toplam kirlilik miktarını (kontenjan) belirlerken, izinlerin fiyatı piyasadaki arz ve talep dengesine göre şekillenir.
Pazarlanabilir kirlilik izinleri (emisyon ticareti) sisteminde devlet, çevreye salınabilecek toplam kirlilik miktarını önceden belirleyerek bir 'üst sınır' (kontenjan) koyar. Bu sınır dahilinde oluşturulan izinler piyasada işlem görür. İzinlerin arzı devlet tarafından sabitlendiği için, fiyat piyasadaki talep koşullarına (firmaların marjinal azaltım maliyetlerine) göre serbestçe belirlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Dışsallık çözüm araçlarını sınıflandırın.
Pazarlanabilir izinler, Pigoucu vergiler gibi 'piyasa temelli' (market-based) bir araçtır.
Soruda istenen mekanizmanın hangi mantıkla çalıştığını anlamak için sınıflandırma gereklidir.
2
Pazarlanabilir izinlerin (Cap-and-Trade) işleyiş mantığını analiz edin.
Devlet toplam emisyon sınırını (cap) belirler ve bu sınıra uygun izinler dağıtır. Bu, kirlilik izni arzının dikey (esnek olmayan) bir eğri olması demektir.
Miktar kontrolünün kimde olduğunu belirlemek için.
3
Fiyat oluşumunu değerlendirin.
Firmalar ellerindeki izinleri ihtiyaçlarına göre alıp satarlar. Bu etkileşim, izinlerin piyasa fiyatını belirler.
Piyasa mekanizmasının hangi değişken üzerinde çalıştığını saptamak için.

Anahtar Kavram

Pazarlanabilir İzinler vs. Pigoucu Vergiler (Miktar vs. Fiyat Kontrolü)

Daha Fazla Pratik

Pigoucu vergi ve pazarlanabilir izinlerin 'belirsizlik' (uncertainty) durumundaki etkinliğini karşılaştıran Weitzman analizini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 130Soru →

Tam kamusal malların ayırt edici özelliklerinden biri olan "tüketimde rekabetin olmaması" (non-rivalry), malın bir birey tarafından tüketilmesinin diğer bireylerin tüketebileceği miktarda bir azalmaya yol açmaması durumudur. Bu özelliğin doğal bir sonucu olarak, tam kamusal mallarda ilave bir kişinin tüketiminden kaynaklanan marjinal maliyet ve buna bağlı olarak ortaya çıkan fiyatlandırma sorunu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İlave bir kişinin tüketiminden kaynaklanan marjinal maliyet sıfıra (MC=0MC = 0) eşittir; bu durumda Pareto etkinliği için fiyatın sıfır olması gerekirken, bu durum üretim maliyetlerinin karşılanamaması sorununa yol açar.

Cevap

İlave bir kişinin tüketiminden kaynaklanan marjinal maliyetin sıfır (MC=0MC = 0) olması ve bu durumun Pareto etkin fiyatlama (fiyatın sıfır olması) ile maliyetlerin finansmanı arasında yarattığı çelişkiyi belirten ifade doğrudur.
Tam kamusal malların en temel özelliklerinden biri, bir kişinin tüketiminin başkasının tüketim miktarını azaltmamasıdır. Bu durum, sisteme dahil olan ek bir bireyin (marjinal tüketici) topluma yüklediği maliyetin sıfır olması anlamına gelir. İktisadi etkinlik (Pareto optimumu) gereği fiyatın marjinal maliyete eşit olması (P=MCP = MC) beklendiğinden, bu malların fiyatı sıfır olmalıdır. Ancak fiyatın sıfır olması durumunda özel girişimciler maliyetlerini karşılayamaz ve üretimi gerçekleştiremez; bu da piyasa başarısızlığına yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Tüketimde rekabetin olmaması (non-rivalry) kavramını analiz et.
Bir kişi malı tükettiğinde başkasının tüketim imkanı azalmıyorsa, bu mal "bölünemez" niteliktedir.
Tam kamusal malın temel tanımını belirlemek için.
2
İlave tüketimin marjinal maliyetini (MCMC) hesapla.
Kapasite dolana kadar ek bir kişinin maldan yararlanmasının topluma getirdiği ek maliyet sıfırdır (MC=0MC = 0).
Piyasa etkinliği kuralı olan P=MCP = MC ilişkisini kurabilmek için.
3
Etkin kaynak tahsisi ve fiyatlandırma çelişkisini değerlendir.
Pareto etkinliği için P=MC=0P = MC = 0 olmalıdır. Ancak fiyat sıfır olursa, malın üretimindeki sabit maliyetler satış geliriyle karşılanamaz.
Piyasa başarısızlığının teknik nedenini ortaya koymak için.

Anahtar Kavram

Marjinal Tüketim Maliyetinin Sıfır Olması
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 131Soru →

Dışsallıkların piyasa başarısızlığına yol açmasını engellemek amacıyla başvurulan çözüm araçlarından biri olan "birleşme" (merger) yaklaşımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dışsallığa neden olan taraf ile dışsallıktan etkilenen tarafın tek bir iktisadi işletme çatısı altında toplanması, dışsal maliyetlerin firmanın kendi iç maliyet süreciyle bütünleşmesini sağlayarak içselleştirmeyi gerçekleştirir.

Cevap

Dışsallığın tarafları olan birimlerin tek bir işletme altında birleşmesi, dışsal maliyetlerin/faydaların firmanın özel maliyetleri haline gelmesini ve böylece içselleştirilmesini sağlar.
Dışsallığın taraflarının tek bir yönetim altında toplanması, dışsal maliyetlerin kar maksimizasyonu sürecinde bir 'iç maliyet' (internal cost) olarak değerlendirilmesine yol açar. Bu durum, dışsallığın tanımı gereği piyasa dışı kalmasını önler ve kaynak tahsisinde etkinliği sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Dışsallığın doğasını belirleme
Dışsallıkta bir birimin faaliyeti, fiyat mekanizması dışında bir başka birimin refahını veya maliyetini etkiler.
Sorunu tanımlamak için dışsallığın neden piyasa başarısızlığına yol açtığını anlamak gerekir.
2
Birleşme (Merger) mekanizmasını analiz etme
Taraflar birleştiğinde, örneğin çamaşırhaneyi kirleten fabrikanın kâr fonksiyonu ile çamaşırhanenin maliyet fonksiyonu birleşir.
Birleşme sonrası oluşan yeni firma, toplam kârını maksimize ederken fabrikanın çamaşırhaneye verdiği zararı da kendi maliyeti olarak görür.
3
İçselleştirmenin sonucunu değerlendirme
Daha önce dikkate alınmayan dışsal maliyetler özel maliyete dönüştüğü için Pareto etkin üretim düzeyine ulaşılır.
İçselleştirme süreci, marjinal özel maliyet ile marjinal dışsal maliyetin toplamını (yani marjinal sosyal maliyeti) dikkate almayı sağlar.

Anahtar Kavram

Dışsallıkların Birleşme (Merger) Yoluyla İçselleştirilmesi
Soru 132Soru →

Bir bölgede yeni inşa edilen bir havalimanının uçuş trafiğinden kaynaklanan yüksek gürültü seviyesi, havalimanı çevresinde bulunan bir besi çiftliğindeki hayvanların stres altına girmesine ve süt veriminin belirgin şekilde düşmesine yol açmaktadır.

Buna göre, havalimanı ve besi çiftliği arasındaki bu ilişki, dışsallık türleri bakımından aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üretimin üretim üzerindeki negatif teknolojik dışsallığı

Cevap

Havalimanı ve besi çiftliği arasındaki bu ilişki 'Üretimin üretim üzerindeki negatif teknolojik dışsallığı' olarak ifade edilir.
Doğru yanıt olan seçenek, durumun tüm unsurlarını karşılamaktadır: Havalimanı (üretici) faaliyetinin gürültü aracılığıyla (teknolojik mekanizma) besi çiftliğinin (başka bir üretici) verimini düşürmesi (negatif yön), üretimin üretim üzerindeki negatif teknolojik dışsallığına tam bir örnektir.

Adım Adım Çözüm

1
Dışsallığın taraflarını (aktörlerini) belirleyin.
Havalimanı (hizmet üreten bir birim) ve besi çiftliği (mal üreten bir birim) her ikisi de üretici konumundadır.
Dışsallık türünü belirlemek için etkileyen ve etkilenen tarafların üretici mi yoksa tüketici mi olduğu tespit edilmelidir.
2
Etkinin niteliğini ve yönünü analiz edin.
Havalimanından yayılan gürültü, besi çiftliğindeki verimliliği (süt miktarını) azaltmaktadır. Bu durum etkinin 'negatif' olduğunu gösterir.
Üretim veya fayda düzeyinde azalmaya neden olan etkiler negatif dışsallık olarak sınıflandırılır.
3
Aktarım mekanizmasını (teknolojik/parasal) tespit edin.
Etki, piyasa fiyatları üzerinden değil, gürültü gibi fiziki/teknik bir unsur aracılığıyla doğrudan üretim fonksiyonuna yansımaktadır.
Fiyat mekanizması dışındaki doğrudan fiziki etkiler 'teknolojik dışsallık' olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Dışsallık Türleri (Teknolojik ve Negatif)
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 133Soru →

Refah iktisadı perspektifinden bakıldığında, tam kamusal malların tüketim sürecinde görülen "tüketimde rekabetin olmaması" (non-rivalry) ilkesi, bu malların piyasa mekanizması tarafından etkin bir şekilde fiyatlandırılmasını imkansız kılan teknik bir paradoks yaratmaktadır. Bu paradoksa göre, maldan halihazırda yararlananlar varken ek bir kişinin bu maldan faydalanmasının topluma getireceği marjinal maliyet (MCMC) sıfır iken, üretimin sürekliliğini sağlamak adına pozitif bir fiyat talep edilmesi kaynak tahsisinde etkinliği bozmaktadır.

Buna göre, tam kamusal mallarda marjinal maliyetin sıfır olmasıyla ilişkili olarak, malın pozitif bir fiyatla piyasaya sürülmesi durumunda ortaya çıkan temel etkinlik sorunu aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Marjinal maliyet sıfır iken pozitif fiyat uygulanması nedeniyle, malın tüketiminden ek fayda sağlayabilecek bireylerin dışlanması sonucunda ortaya çıkan refah kaybı

Cevap

Marjinal maliyet sıfır iken pozitif fiyat uygulanması nedeniyle, malın tüketiminden ek fayda sağlayabilecek bireylerin dışlanması sonucunda ortaya çıkan refah kaybı
Tam kamusal mallarda tüketimde rekabetin olmaması, halihazırda üretilmiş bir maldan ek bir kişinin yararlanmasının topluma yüklediği maliyetin (MCMC) sıfır olması sonucunu doğurur. Pareto etkinliğinin sağlanması için malın fiyatı marjinal maliyetine eşit olmalıdır (P=MC=0P=MC=0). Eğer piyasada bu mallar için pozitif bir fiyat (P>0P>0) talep edilirse, malın tüketiminden elde edilecek marjinal fayda sıfırdan büyük olsa dahi, bu fayda talep edilen fiyattan küçükse birey tüketimden vazgeçecektir. Bu durum, topluma hiçbir ek yük getirmeyecek bir tüketimin engellenmesi anlamına geldiği için ciddi bir kaynak tahsisi etkinliği sorununa ve refah kaybına yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Tam kamusal malın tüketim özelliğini belirle
Tüketimde rekabetin olmaması (non-rivalry), maldan yararlanan kişi sayısındaki bir birimlik artışın marjinal maliyetinin (MCMC) sıfır olduğu anlamına gelir.
Soruda vurgulanan teknik paradoksun temelini anlamak için bu tanımlama gereklidir.
2
Pareto etkinlik şartını uygula
Ekonomik etkinlik için fiyatın marjinal maliyete eşit olması (P=MCP=MC) gerekir. Bu durumda tam kamusal malın etkin fiyatı sıfırdır (P=0P=0).
Toplumsal refahın maksimize edildiği noktayı tespit etmek için refah iktisadı kuralı uygulanır.
3
Pozitif fiyatlandırmanın sonucunu analiz et
Eğer piyasada pozitif bir fiyat (P>0P>0) talep edilirse, bu maldan marjinal faydası fiyattan küçük ama sıfırdan büyük olan kişiler dışlanır. Bu durum, topluma maliyeti sıfır olan bir faydanın kaybedilmesi (refah kaybı) demektir.
Soru kökündeki paradoksun etkinlik üzerindeki olumsuz etkisini ortaya koymak için.

Anahtar Kavram

Fiyatlandırma Paradoksu (Pricing Paradox)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 134Soru →

Maliye literatüründe devletin "istikrar" ve "büyüme" fonksiyonları, makroekonomik performansın iyileştirilmesi ortak paydasında buluşsa da, hedeflerin zaman ufku ve politika araçları açısından farklılaşmaktadır. İstikrar fonksiyonu kısa dönemli talep yönetimi ile konjonktürel dalgalanmaları (işsizlik ve enflasyon) yumuşatmayı amaçlarken; büyüme fonksiyonu uzun dönemli arz yönlü politikalarla ekonominin üretim sınırlarını genişletmeyi hedefler. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi devletin "ekonomik büyüme" fonksiyonu kapsamında değerlendirilebilecek uzun vadeli politikalardan biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ekonomik durgunluk döneminde azalan toplam talebi canlandırmak amacıyla geçici olarak transfer harcamalarının artırılması

Cevap

Ekonomik durgunluk döneminde toplam talebi canlandırmak amacıyla transfer harcamalarının artırılması, kısa dönemli bir istikrar politikasıdır.
Doğru cevap olan seçenek, kısa dönemli bir maliye politikası müdahalesidir. Ekonomik durgunluk (resesyon) dönemlerinde toplam talebin yetersiz kalması durumunda yapılan transfer harcaması artışları, harcanabilir geliri artırarak tüketimi canlandırmayı amaçlar. Bu durum Musgrave'in 'istikrar' fonksiyonu kapsamında yer alan konjonktürel bir müdahaledir. Diğer seçeneklerin tamamı ise ekonominin üretim potansiyelini ve verimliliğini uzun vadede artırmaya yönelik arz yönlü 'büyüme' politikalarıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Fonksiyonların Zaman Ufkunu Belirleme
İstikrar fonksiyonu kısa dönemli (konjonktürel), büyüme fonksiyonu ise uzun dönemli (yapısal) odaklıdır.
Soruda büyüme fonksiyonu kapsamında 'olmayan' unsuru bulmak için arz ve talep yönetimi ayrımı yapılmalıdır.
2
Politika Araçlarını Analiz Etme
Eğitim, yatırım teşvikleri, Ar-Ge ve altyapı yatırımları ekonominin arz kapasitesini (potansiyel GSYH) artırırken; durgunlukta transfer artışı toplam talebi (fiili GSYH) yönetir.
Büyüme kapasite artışı ile, istikrar ise kapasite kullanımı ile ilgilidir.

Anahtar Kavram

İstikrar vs. Büyüme Fonksiyonu Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Otomatik stabilizatörler ve iradi maliye politikası araçlarının istikrar fonksiyonundaki rollerini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 135Soru →

Maliye teorisinde devletin üstlendiği temel fonksiyonlar; kaynak tahsisi, gelir dağılımı ve ekonomik istikrar olarak üçlü bir ayrımda incelenmektedir. İstikrar fonksiyonu, diğer fonksiyonlardan farklı olarak ekonominin mikro birimleri yerine makroekonomik dengeler üzerine odaklanır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi devletin 'ekonomik istikrar' fonksiyonu çerçevesinde yürüttüğü faaliyetlerin temel karakteristik özelliğidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam talep düzeyini etkileyerek tam istihdam ve fiyat istikrarı gibi hedeflere yönelmesi

Cevap

Toplam talep düzeyini etkileyerek tam istihdam ve fiyat istikrarı gibi hedeflere yönelmesi
Doğru seçenek, devletin ekonomik istikrar fonksiyonunun özünü yansıtmaktadır. İstikrar fonksiyonu, ekonomideki toplam talep düzeyini maliye politikası araçlarıyla (harcamalar ve vergiler) ayarlayarak; ekonominin durgunluk (işsizlik) veya enflasyonist baskılar (fiyat artışı) karşısında dengelenmesini sağlar. Bu fonksiyon, bireysel pazarların işleyişinden ziyade ekonominin genelini ilgilendiren tam istihdam ve fiyat istikrarı gibi makro hedeflere odaklanır.

Adım Adım Çözüm

1
Devletin fonksiyonlarını (Musgrave'in üçlü ayrımı) tanımla.
Tahsis (verimlilik), Bölüşüm (adalet), İstikrar (makro denge).
Soruda istenen istikrar fonksiyonunun sınırlarını belirlemek için gereklidir.
2
İstikrar fonksiyonunun temel hedeflerini analiz et.
Fiyat istikrarı, tam istihdam, ödemeler bilançosu denkliği ve ekonomik büyüme.
İstikrar fonksiyonu makroekonomik değişkenleri kontrol etmeyi amaçlar.
3
Seçenekleri bu hedefler doğrultusunda değerlendir.
Toplam talep yönetimi ve makro hedefleri içeren ifade doğru kabul edilir.
İstikrar fonksiyonunun temel aracı toplam talebin (maliye ve para politikası ile) düzenlenmesidir.

Anahtar Kavram

Musgrave'in İstikrar Fonksiyonu ve Makroekonomik Hedefler
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 136Soru →

Doğal tekel niteliğindeki bir endüstride faaliyet gösteren bir firma için düzenleyici otoritenin, kaynak tahsisinde etkinliği (Pareto optimumu) sağlamak amacıyla fiyatı marjinal maliyete (P=MCP = MC) eşitlediği bir durumda ortaya çıkacak temel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiyatın ortalama maliyetin altında kalması sebebiyle firma faaliyet zararı ile karşılaşır.

Cevap

Fiyatın marjinal maliyete eşitlenmesi durumunda, doğal tekelin maliyet yapısı gereği fiyat ortalama maliyetin altında kalır ve firma zarar eder.
Doğal tekel durumunda, ölçek ekonomileri nedeniyle ortalama maliyetler (AC) üretim miktarı arttıkça sürekli düşer. Bu yapısal özellik, marjinal maliyetin (MC) her zaman ortalama maliyetin (AC) altında kalmasına neden olur. Düzenleyici kurum toplumsal refahı (etkinliği) sağlamak için fiyatı marjinal maliyete (P=MCP = MC) eşitlediğinde, fiyat doğal olarak ortalama maliyetten düşük olur (P<ACP < AC). Bu durum firmanın toplam maliyetlerini karşılayamamasına ve zarar etmesine yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Doğal tekelin maliyet yapısını analiz etmek
MC<ACMC < AC ilişkisi
Doğal tekellerde ölçek ekonomileri üretimin her aşamasında geçerli olduğu için ortalama maliyet (AC) sürekli düşer. Matematiksel olarak azalan bir ortalama maliyet eğrisi altında marjinal maliyet (MC) daima daha aşağıdadır.
2
Düzenleme kuralını uygulamak
P=MCP = MC koşulu
Kaynak tahsisinde etkinliği sağlamak için fiyatın marjinal maliyete eşitlenmesi gerekir. Bu durumda fiyat, marjinal maliyetin seviyesine çekilmiş olur.
3
Fiyat ile ortalama maliyeti karşılaştırmak
P<ACP < AC
Birinci adımda saptanan MC<ACMC < AC ve ikinci adımdaki P=MCP = MC verileri birleştirildiğinde P<ACP < AC olduğu görülür.
4
Finansal sonucu belirlemek
Faaliyet zararı
Birim satış fiyatı (P), birim üretim maliyetinden (AC) düşük olduğu sürece firma her birim üretim için zarar edecektir.

Anahtar Kavram

Marjinal Maliyet Fiyatlaması ve Doğal Tekel Zararı

Daha Fazla Pratik

Doğal tekelin zararını gidermek için kullanılan 'İki Kısımlı Tarife' veya 'Sübvansiyon' yöntemlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 137Soru →

Pozitif dışsallık üreten bir faaliyetin (örneğin eğitim veya aşılama) piyasada sosyal açıdan yetersiz miktarda sunulması sorununu gidermek amacıyla başvurulan Pigoucu sübvansiyonlar (Pigouvian Subsidy) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sübvansiyon miktarı, sosyal açıdan optimal üretim düzeyinde ortaya çıkan marjinal dışsal faydaya eşit olmalıdır.

Cevap

Sübvansiyon miktarının, sosyal açıdan optimal üretim düzeyindeki marjinal dışsal faydaya eşit olması gerektiği ifadesidir.
Pozitif dışsallık durumunda, marjinal sosyal fayda (MSBMSB), marjinal özel fayda (MPBMPB) ile marjinal dışsal faydanın (MEBMEB) toplamına eşittir (MSB=MPB+MEBMSB = MPB + MEB). Piyasada üretim MPB=MCMPB = MC noktasında gerçekleşirken, sosyal optimum MSB=MCMSB = MC noktasındadır. Devletin birim başına uygulayacağı sübvansiyon (ss), özel faydayı yukarı çekerek üreticiyi sosyal optimum düzeyine (Q∗Q^*) teşvik eder. Bu dengenin kurulabilmesi için uygulanacak sübvansiyon miktarının, tam olarak sosyal optimum noktasındaki marjinal dışsal faydaya (MEBMEB) eşit olması şarttır.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa dengesindeki sorunu tanımlayın.
MPB<MSBMPB < MSB durumu nedeniyle eksik üretim (Qm<Q∗Q_m < Q^*)
Pozitif dışsallıklarda marjinal özel fayda (MPBMPB), marjinal sosyal faydanın (MSBMSB) altındadır.
2
İçselleştirme mekanizmasını kurun.
MPB+s=MSBMPB + s = MSB denklemi
Üreticiye veya tüketiciye verilen birim başına sübvansiyon (ss), özel faydayı sosyal fayda düzeyine yükseltir.
3
Etkin sübvansiyon miktarını hesaplayın.
s=MEBs = MEB (Q∗Q^* düzeyinde)
Sosyal optimumda (Q∗Q^*), marjinal maliyetin marjinal sosyal faydaya eşitlenmesi için sübvansiyonun o noktadaki marjinal dışsal faydaya (MEBMEB) eşit olması gerekir.

Anahtar Kavram

Pigoucu Sübvansiyon ve Pozitif Dışsallıkların İçselleştirilmesi

Daha Fazla Pratik

Negatif dışsallıklarda Pigou vergisi ile kirlilik izinlerinin (emisyon ticareti) belirsizlik altındaki etkinlik farklarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 138Soru →

Piyasa başarısızlıklarından biri olan asimetrik bilgi sorunu, ekonomik işlemin taraflarının sahip olduğu bilgi düzeyindeki farklılıklardan kaynaklanmaktadır. Bu bağlamda, devletin Ar-Ge faaliyetlerini desteklemek amacıyla sunduğu bir hibe programında; hibe başvurusu yapan firmaların projelerinin gerçek başarı potansiyelinin idare tarafından tam olarak bilinememesi sonucu sadece verimsiz projelerin başvuruda bulunması (I) ve hibeyi alan bir firmanın bu kaynağı Ar-Ge faaliyetleri yerine şirketin borçlarını kapatmak için kullanması (II) durumları asimetrik bilgi literatüründeki hangi kavramlarla ifade edilmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ters seçim - Ahlaki tehlike

Cevap

Hibe başvuru sürecindeki bilgi eksikliği 'ters seçim', hibe alındıktan sonraki amaç dışı kullanım ise 'ahlaki tehlike' olarak adlandırılır.
Doğru cevap olan seçenekte kavramlar kronolojik olarak doğru sıralanmıştır. Literatürde, bir sözleşme veya işlem gerçekleşmeden önce taraflardan birinin diğerinin bilmediği özelliklere sahip olması ve bu durumun piyasada 'kötülerin iyileri kovmasına' neden olması 'ters seçim' olarak adlandırılır. İşlem gerçekleştikten sonra taraflardan birinin, riskin diğer tarafa geçmesinden yararlanarak sözleşmeye aykırı veya riskli davranışlar sergilemesi ise 'ahlaki tehlike'dir.

Adım Adım Çözüm

1
Zamanlamayı Belirleme
(I) numaralı durum sözleşme/hibe öncesini, (II) numaralı durum ise sonrasını kapsamaktadır.
Asimetrik bilgi türleri, sorunun sözleşme yapılmadan önce mi yoksa yapıldıktan sonra mı ortaya çıktığına göre sınıflandırılır.
2
Gizli Bilgi ve Gizli Eylem Ayrımı
(I) 'gizli bilgi' (hiddenhidden informationinformation), (II) ise 'gizli eylem' (hiddenhidden actionaction) kapsamındadır.
Ters seçimde taraflardan biri bir özelliği saklarken, ahlaki tehlikede taraflardan biri sözleşmeye aykırı bir eylem gerçekleştirir.
3
Kavramlarla Eşleştirme
I = Ters Seçim (AdverseAdverse SelectionSelection), II = Ahlaki Tehlike (MoralMoral HazardHazard).
Literatürdeki standart tanımlar bu eşleşmeyi gerektirir.

Anahtar Kavram

Asimetrik Bilginin Zamanlaması ve Türleri
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 139Soru →

Bir biyoteknoloji firmasının yeni bir aşı geliştirme sürecinde keşfettiği ve patentini almadığı özgün bir genetik düzenleme yöntemi, diğer ilaç firmaları tarafından da hızla öğrenilerek kendi üretim süreçlerine entegre edilmiştir. Bu durum, diğer firmaların üretim maliyetlerinin düşmesini ve verimliliklerinin artmasını sağlamıştır. Bu senaryoda ortaya çıkan durum, dışsallık türleri açısından aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Üretimin üretim üzerindeki pozitif dışsallığı

Cevap

Üretimin üretim üzerindeki pozitif dışsallığı
Senaryoda bir firmanın Ar-Ge faaliyeti (üretim) sonucunda ortaya çıkan teknolojik bilgi, diğer firmaların üretim fonksiyonlarını olumlu yönde etkileyerek maliyetlerini düşürmüştür. Bu durum, etkileyen ve etkilenen her iki tarafın da üretici olması ve etkinin olumlu olması nedeniyle 'üretimin üretim üzerindeki pozitif dışsallığı' olarak tanımlanır.

Adım Adım Çözüm

1
Dışsallığın kaynağını belirleme
Kaynak bir 'biyoteknoloji firması' ve yaptığı 'üretim süreci' (Ar-Ge) faaliyetidir.
Dışsallığın tipini belirlemek için önce kimin eylemiyle ortaya çıktığına bakılır.
2
Etkilenen tarafı belirleme
Etkilenenler 'diğer ilaç firmaları'dır ve bu firmaların 'üretim maliyetleri' değişmiştir.
Dışsallığın ikinci bileşeni, bu eylemden kimin/neyin etkilendiğidir.
3
Etkinin niteliğini ve yönünü analiz etme
Maliyetlerin düşmesi ve verimliliğin artması, piyasa fiyatları dışındaki bir teknolojik yayılım yoluyla gerçekleşen 'pozitif' bir etkidir.
Fayda sağlandığı için pozitif, teknolojik bilgi aktarımı olduğu için teknik dışsallıktır.

Anahtar Kavram

Üretim dışsallıkları, bir üreticinin faaliyetinin diğer üreticilerin maliyet veya üretim fonksiyonlarını piyasa dışı yollarla etkilemesidir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 140Soru →

Piyasa ekonomisinde 'ortak kaynaklar' (commoncommon poolpool resourcesresources) olarak adlandırılan; tüketimde rekabetin olduğu ancak tüketicilerin dışlanmasının mümkün olmadığı malların, bireysel rasyonellik çerçevesinde aşırı kullanımı sonucunda ortaya çıkan toplumsal refah kayıplarını (ortak malların trajedisi) önlemek amacıyla devletin düzenleyici müdahalelerde bulunması, Musgrave'in tanımladığı aşağıdaki maliye fonksiyonlarından hangisinin temel bir gereğidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kaynak tahsisinde etkinlik fonksiyonu

Cevap

Devletin ortak kaynakların aşırı tüketimini önlemeye yönelik müdahalesi, kaynak tahsisinde etkinlik (allocation) fonksiyonu kapsamındadır.
Ortak kaynaklar, piyasa mekanizması içinde etkin bir şekilde yönetilemez; çünkü mülkiyet haklarının belirlenememesi nedeniyle bireyler başkalarının kullanımını azaltan (rekabetçi) ancak kendilerinin dışlanamadığı bu kaynağı aşırı kullanır. Devletin kota, vergi veya mülkiyet hakkı düzenlemesiyle bu verimsizliği gidermesi, Musgrave'in 'kaynak tahsisinde etkinlik' fonksiyonunun doğrudan bir yansımasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasa başarısızlığını tanımlama
Ortak kaynaklar (commoncommon poolpool resourcesresources), 'tüketimde rakip olma' ve 'dışlanamama' özelliklerine sahiptir. Bu durum, bireylerin kaynağı toplumsal optimumun üzerinde tüketmesine (verimsizlik) yol açar.
Müdahalenin temel gerekçesini anlamak için önce piyasanın nerede hata yaptığı tespit edilmelidir.
2
Fonksiyon eşleştirmesi yapma
Piyasanın etkin kaynak dağılımını sağlayamadığı (Pareto optimumundan sapılan) her durum, Musgrave modelinde 'Tahsis' (Allocation) fonksiyonuyla ilişkilidir.
Maliye teorisinde verimlilik ve etkinlik odaklı müdahaleler tahsis fonksiyonunun karakteristiğidir.

Anahtar Kavram

Musgrave'in Tahsis Fonksiyonu ve Ortak Kaynaklar

Daha Fazla Pratik

Dışsallıkların içselleştirilmesi süreçlerinin (Pigou vergileri vb.) neden tahsis fonksiyonu altında incelendiğini tekrar ediniz.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 7 / 10Sonraki
Piyasa Başarısızlıkları ve Devletin Fonksiyonları Alıştırma Soruları — KPSS Maliye — Sayfa 7 | Examkin