Examkin

Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar ve Tükenme Payları

31 soru

Soru 1Soru →

Bir maden işletmesi, 20242024 yılında yeni bir rezerv sahası için 600.000600.000 TL arama ve 400.000400.000 TL hazırlık-geliştirme harcaması yapmıştır. Ayrıca saha kullanım hakkı (imtiyaz) için 200.000200.000 TL ödenmiştir. Sahadaki toplam cevher miktarı başlangıçta 120.000120.000 ton olarak tahmin edilmiş ve 20242024 yılında 20.00020.000 ton üretim yapılmıştır. 20252025 yılı başında yapılan yeni bir teknik raporla, sahadaki kalan rezervin 250.000250.000 ton olduğu tespit edilmiştir. 20252025 yılında 50.00050.000 ton üretim gerçekleştirildiğine göre, 20252025 yılı sonu itibarıyla "278 Birikmiş Tükenme Payları" hesabının bakiyesi kaç TL olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 400.000

Cevap

2025 yılı sonu itibarıyla Birikmiş Tükenme Payları hesabının kümülatif bakiyesi 400.000 TL olmalıdır.
Doğru cevap olan seçenek, 2024 yılındaki üretim için hesaplanan 200.000 TL ile 2025 yılında revize edilen yeni oran (4 TL/ton) üzerinden hesaplanan 200.000 TL'nin toplamını yansıtmaktadır. Muhasebe standartları ve VUK gereği, rezerv miktarındaki değişiklikler geçmişi düzeltmek yerine, kalan net defter değerinin yeni kalan rezerve oranlanması yoluyla ileriye dönük olarak yansıtılır.

Adım Adım Çözüm

1
2024 yılı toplam maliyetini ve birim tükenme payını hesapla.
600.000+400.000+200.000=1.200.000600.000 + 400.000 + 200.000 = 1.200.000 TL toplam maliyet. Birim pay: 1.200.000/120.000=101.200.000 / 120.000 = 10 TL/ton.
Varlığın tükenmeye esas maliyet bedelini belirlemek için.
2
2024 yılı tükenme payını ve yıl sonu net defter değerini hesapla.
20.000×10=200.00020.000 \times 10 = 200.000 TL (2024 payı). Net Defter Değeri: 1.200.000−200.000=1.000.0001.200.000 - 200.000 = 1.000.000 TL.
Rezerv değişikliği sonrası yeni oranı hesaplamak için baz değeri bulmak gerekir.
3
2025 yılı için revize edilmiş yeni birim tükenme payı oranını hesapla.
1.000.000/250.000=41.000.000 / 250.000 = 4 TL/ton.
Rezerv değişiklikleri ileriye dönük uygulanır; kalan net değer kalan yeni rezerve bölünür.
4
2025 yılı tükenme payını ve kümülatif bakiyeyi hesapla.
50.000×4=200.00050.000 \times 4 = 200.000 TL (2025 payı). Toplam Bakiye: 200.000(2024)+200.000(2025)=400.000200.000 (2024) + 200.000 (2025) = 400.000 TL.
Birikmiş Tükenme Payları hesabı, varlığın ömrü boyunca ayrılan tüm payları gösteren bir biriktirme hesabıdır.

Anahtar Kavram

Özel Tükenmeye Tabi Varlıklarda Rezerv Değişikliğinin Muhasebeleştirilmesi

İpuçları

1
Özel tükenmeye tabi varlıklarda tükenme payı, üretim miktarı esas alınarak hesaplanır.
2
Rezerv miktarı değiştiğinde, yeni birim payı bulmak için kalan net defter değerini yeni kalan rezerve bölmelisiniz.
3
Birikmiş Tükenme Payları hesabı kümülatif çalışır; hem 2024 hem de 2025 paylarını toplamayı unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruda maden sahasının satışını veya hurda değerin etkisini içeren senaryoları inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Önce 2024 sonundaki net değeri bulup, bu değeri yeni birim maliyet olarak 2025 üretimiyle çarptıktan sonra eski payla toplamak en güvenli yoldur.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 2Soru →

Bir maden işletmesi, maden çıkarma sahası için aşağıdaki harcamaları gerçekleştirmiş ve üretim verilerini kaydetmiştir:

BilgiTutar / Miktar
Arama Giderleri1.200.0001.200.000 TL
Hazırlık ve Geliştirme Giderleri1.800.0001.800.000 TL
Başlangıç Tahmini Rezervi600.000600.000 ton
1. Yıl Üretim Miktarı100.000100.000 ton
2. Yıl Başındaki Teknik İnceleme (Kalan Rezerv)400.000400.000 ton
2. Yıl Üretim Miktarı120.000120.000 ton

Buna göre, işletmenin ikinci yıl sonunda bilançosunda yer alması gereken "278 Birikmiş Tükenme Payları (-)" hesabının bakiyesi kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1.250.0001.250.000 TL

Cevap

İşletmenin ikinci yıl sonundaki toplam birikmiş tükenme payı 1.250.0001.250.000 TL'dir.
Doğru cevap, birinci yılın tükenme payı olan 500.000500.000 TL ile ikinci yılın revize edilen yeni oran (6,256,25 TL/ton) üzerinden hesaplanan 750.000750.000 TL'lik tutarın toplamı olan 1.250.0001.250.000 TL'dir. Muhasebe tahminlerindeki değişiklikler (rezerv revizyonu gibi) ileriye dönük olarak uygulanır ve varlığın net defter değeri, kalan tahmini rezerv ömrüne bölünerek yeni bir pay hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam aktifleştirilen maliyetin hesaplanması
1.200.000+1.800.000=3.000.0001.200.000 + 1.800.000 = 3.000.000 TL
Arama, hazırlık ve geliştirme giderleri 'Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar' grubunda izlenir.
2
Birinci yıl tükenme payı oranının ve tutarının belirlenmesi
Oran: 3.000.000/600.000=53.000.000 / 600.000 = 5 TL/ton; Tutar: 100.000×5=500.000100.000 \times 5 = 500.000 TL
İlk yıl üretim miktarı başlangıçtaki tahmini rezerv üzerinden oranlanır.
3
İkinci yılın başındaki net defter değerinin tespiti
3.000.000−500.000=2.500.0003.000.000 - 500.000 = 2.500.000 TL
Rezerv revizyonu yapıldığında, kalan tutarın yeni tahmine oranlanması gerekir.
4
İkinci yıl için revize edilmiş yeni tükenme oranının hesaplanması
2.500.000/400.000=6,252.500.000 / 400.000 = 6,25 TL/ton
Yeni oran, kalan net değerin revize edilmiş yeni kalan rezerve bölünmesiyle bulunur.
5
İkinci yıl tükenme payı tutarının hesaplanması
1 20.000×6,25=750.00020.000 \times 6,25 = 750.000 TL
Yeni oran ikinci yılın üretim miktarına uygulanır.
6
Toplam birikmiş tükenme payının bulunması
500.000+750.000=1.250.000500.000 + 750.000 = 1.250.000 TL
Bilançodaki birikmiş hesap, önceki dönemlerden gelen ve cari dönemde ayrılan tüm payların toplamını gösterir.

Anahtar Kavram

Özel Tükenmeye Tabi Varlıklarda Rezerv Revizyonu ve Tükenme Payı Hesaplaması

İpuçları

1
Önce işletmenin toplam aktifleştirdiği maliyetleri (271 ve 272 hesaplar) toplayın.
2
İkinci yıla geçtiğinizde, varlığın net defter değerini bulun ve bu tutarı yeni kalan rezerv miktarına bölün.
3
Birikmiş tükenme payı hesabı bir düzenleyici hesaptır ve dönemler boyunca ayrılan payların toplamını saklar. Birinci yılın payını eklemeyi unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Rezerv artışı durumunda tükenme payının nasıl değişeceğini hesaplayan bir soru çözerek kavramı pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Net defter değerini bulmadan önce toplam maliyeti ilk yıla paylaştırıp kalan tutarı yeni rezerve oranlamak, mantıksal olarak aynı sonucu verecektir.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 3Soru →

Bir madencilik işletmesi, yeni açtığı kömür rezervi sahası için 800.000800.000 TL arama gideri ve 400.000400.000 TL hazırlık ve geliştirme gideri yapmıştır. Sahadaki toplam kömür rezervi 200.000200.000 ton olarak tahmin edilmektedir. İşletme, ilgili faaliyet döneminde bu sahadan 30.00030.000 ton kömür çıkarmıştır.

Buna göre, işletmenin dönem sonunda yapması gereken tükenme payı kaydı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 180.000180.000 / 278 BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI 180.000180.000

Cevap

İşletme, toplam maliyet olan 1.200.0001.200.000 TL'yi toplam rezerve bölerek ton başına 66 TL tükenme payı hesaplamalı ve çıkarılan 30.00030.000 ton için toplam 180.000180.000 TL'lik gider kaydını 278 Birikmiş Tükenme Payları hesabını alacaklandırarak yapmalıdır.
Toplam maliyet (1.200.0001.200.000 TL) rezerv miktarına (200.000200.000 ton) bölündüğünde ton başına 66 TL birim tükenme payı bulunur. Dönem içinde çıkarılan 30.00030.000 ton ile bu oran çarpıldığında (30.000×630.000 \times 6) 180.000180.000 TL tutarına ulaşılır. Maddi duran varlıklardan farklı olarak, doğal kaynakların tüketimi 'tükenme payı' olarak adlandırılır ve 278 Birikmiş Tükenme Payları hesabında izlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam maliyeti hesapla
800.000+400.000=1.200.000800.000 + 400.000 = 1.200.000 TL
Tükenme payı matrahı, varlığın elde edilmesi için yapılan arama, hazırlık ve geliştirme giderlerinin toplamıdır.
2
Birim tükenme payını bul
1.200.000/200.000=61.200.000 / 200.000 = 6 TL/ton
Toplam maliyetin tahmini toplam rezerv miktarına bölünmesiyle birim başına düşen tükenme payı oranı bulunur.
3
Dönemlik tükenme payı tutarını hesapla
30.000×6=180.00030.000 \times 6 = 180.000 TL
İlgili dönemde üretilen/çıkarılan miktar ile birim tükenme payı çarpılarak dönem gideri bulunur.
4
Muhasebe kaydını oluştur
Borç: 770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ, Alacak: 278 BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI
Tükenme payları, ilgili gider hesabına borç, düzenleyici pasif karakterli 278 nolu hesaba alacak kaydedilerek muhasebeleştirilir.

Anahtar Kavram

Özel Tükenmeye Tabi Varlıklarda birim tükenme payı yöntemi ile itfa işlemi

Daha Fazla Pratik

Tükenme payı ayrılmış bir maden sahasının rezerv tahmininde revize yapılması durumunda yeni tükenme payı oranının nasıl hesaplanacağını inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4Soru →

Bir maden işletmesi, işletme ruhsatına sahip olduğu bir linyit sahasında 1.500.0001.500.000 TL arama gideri ve 900.000900.000 TL hazırlık ve geliştirme gideri gerçekleştirmiştir. Yapılan teknik etütler sonucunda sahadaki toplam rezerv 600.000600.000 ton olarak belirlenmiştir. İşletme, üretim faaliyetlerinin başladığı ilk dönemde 75.00075.000 ton linyit çıkarmıştır. Buna göre, işletmenin dönem sonunda ayırması gereken tükenme payı tutarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 300.000300.000

Cevap

İşletmenin dönem sonunda ayırması gereken tükenme payı tutarı 300.000300.000 TL'dir.
Toplam aktifleştirilen maliyet olan 2.400.0002.400.000 TL'nin, toplam tahmini rezerv olan 600.000600.000 tona bölünmesiyle birim başına 44 TL tükenme payı oranı bulunur. Bu oranın, dönem içinde çıkarılan 75.00075.000 ton ile çarpılması sonucu 300.000300.000 TL tutarına ulaşılmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam aktifleştirilen maliyetin hesaplanması
1.500.000+900.000=2.400.0001.500.000 + 900.000 = 2.400.000 TL
Özel tükenmeye tabi varlığın maliyet bedeli; arama, hazırlık ve geliştirme giderlerinin toplamından oluşur.
2
Birim tükenme payı oranının belirlenmesi
2.400.000/600.000=42.400.000 / 600.000 = 4 TL/ton
Maliyet bedeli, tahmini toplam rezerve bölünerek birim üretim başına düşen tükenme payı hesaplanır.
3
Dönem tükenme payı tutarının hesaplanması
4×75.000=300.0004 \times 75.000 = 300.000 TL
Birim oran ile dönem içinde gerçekleştirilen fiili üretim miktarı çarpılarak amortisman (tükenme) tutarına ulaşılır.

Anahtar Kavram

Özel Tükenmeye Tabi Varlıklarda Birim Üretim Yöntemi ile Tükenme Payı Hesaplama

İpuçları

1
Önce işletmenin yaptığı tüm harcamaları toplayarak toplam maliyeti bulun.
2
Toplam maliyeti toplam rezerve bölerek '1 ton linyit' başına düşen tükenme payını hesaplayın.
3
Bulduğunuz birim tutarı, sadece o dönemde çıkarılan 75.00075.000 ton ile çarpmalısınız.

Daha Fazla Pratik

Ertesi yıl rezervde bir revizyon yapılırsa (örneğin ek rezerv bulunursa), birim tükenme payı oranının nasıl güncellendiğini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Orantı kurarak da çözülebilir: 600.000600.000 ton rezerv için 2.400.0002.400.000 TL maliyet varsa, 75.00075.000 ton üretim için kaç TL tükenme payı ayrılmalıdır? (600.000/2.400.000=75.000/X600.000 / 2.400.000 = 75.000 / X)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru →

Bir işletme, mermer rezervi bulunan bir sahada üretim yapmak amacıyla 1.300.0001.300.000 TL tutarında arama harcaması ve 1.700.0001.700.000 TL tutarında hazırlık ve geliştirme harcaması yapmıştır. Söz konusu sahadaki toplam mermer rezervinin 1.000.0001.000.000 ton olduğu tahmin edilmektedir. İşletme, üretim faaliyetlerinin ilk yılında 120.000120.000 ton, ikinci yılında ise 150.000150.000 ton mermer çıkarmıştır.

Buna göre, ikinci yılın sonu itibarıyla yapılacak dönem sonu işlemleri sonucunda "278 Birikmiş Tükenme Payları (-)" hesabının alacak kalanı kaç TL olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 810.000810.000

Cevap

İkinci yılın sonundaki birikmiş tükenme payları tutarı 810.000810.000 TL'dir.
İşletmenin mermer sahası için yaptığı toplam harcama 3.000.0003.000.000 TL'dir. Toplam rezerv 1.000.0001.000.000 ton olduğuna göre, çıkarılan her bir ton mermer için 33 TL tükenme payı ayrılmalıdır. İlk iki yılda toplam 270.000270.000 ton üretim yapıldığı için, '278 Birikmiş Tükenme Payları (-)' hesabında toplam 810.000810.000 TL (270.000×3270.000 \times 3) birikmiş olacaktır. Bu hesap pasif karakterli bir aktif düzenleyici hesap olduğu için dönem sonlarında alacak tarafına kayıt yapılır ve alacak kalanı verir.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam maliyetin hesaplanması
1.300.000+1.700.000=3.000.0001.300.000 + 1.700.000 = 3.000.000 TL
Özel tükenmeye tabi varlıklar grubu, arama ve hazırlık-geliştirme giderlerinin toplamından oluşur.
2
Birim tükenme payı oranının hesaplanması
3.000.000 TL/1.000.000 ton=33.000.000 \text{ TL} / 1.000.000 \text{ ton} = 3 TL/ton
Tükenme payı, maliyetin toplam tahmini rezerve bölünmesiyle elde edilen birim oran üzerinden hesaplanır.
3
İki yıllık toplam üretim miktarının bulunması
120.000+150.000=270.000120.000 + 150.000 = 270.000 ton
Birikmiş tükenme payları hesabı, ilgili varlığın edinildiği andan itibaren ayrılan tüm payları kapsar.
4
Toplam birikmiş tükenme payının hesaplanması
270.000 ton×3 TL/ton=810.000270.000 \text{ ton} \times 3 \text{ TL/ton} = 810.000 TL
Toplam üretim miktarı ile birim oran çarpılarak hesabın alacak kalanı bulunur.

Anahtar Kavram

Özel tükenmeye tabi varlıklarda tükenme payı, amortisman mantığına benzer şekilde, varlığın ömrü (rezervi) boyunca birikerek izlenir.

İpuçları

1
Öncelikle arama ve hazırlık giderlerini toplayarak toplam maliyeti bulun.
2
Birim maliyeti (oranı) bulmak için toplam maliyeti rezerv miktarına bölün.
3
'Birikmiş' ifadesi gereği, ilk yıl ve ikinci yılın toplam üretim miktarı üzerinden hesaplama yapmalısınız.

Daha Fazla Pratik

Eğer ikinci yılın sonunda rezerv miktarı revize edilerek azalsaydı veya artsaydı, tükenme payı oranının nasıl değişeceğini düşününüz.

Alternatif Yöntem

Her yılın tükenme payını ayrı ayrı hesaplayıp (120.000×3120.000 \times 3 ve 150.000×3150.000 \times 3) bu sonuçları toplayarak da aynı sonuca ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 6Soru →

Bir maden işletmesi, işletme ruhsatına sahip olduğu bir sahada gerçekleştirdiği harcamalara ve üretim miktarlarına ilişkin şu verileri kaydetmiştir:

BilgiTutar / Miktar
Arama Giderleri900.000900.000 TL
Hazırlık ve Geliştirme Giderleri600.000600.000 TL
Tahmini Toplam Rezerv300.000300.000 Ton
1. Yıl Üretim Miktarı30.00030.000 Ton
2. Yıl Üretim Miktarı45.00045.000 Ton

Buna göre, ikinci yılın sonunda işletmenin bilançosunda yer alacak "278 Birikmiş Tükenme Payları" hesabının bakiyesi kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 375.000375.000

Cevap

İkinci yılın sonunda birikmiş tükenme payı bakiyesi 375.000375.000 TL'dir.
İşletmenin toplam maliyeti olan 1.500.0001.500.000 TL, 300.000300.000 tonluk rezerve bölündüğünde ton başına 55 TL tükenme payı düşmektedir. İki yıl içinde toplam 75.00075.000 ton üretim yapıldığı için, bilançoda bu varlık için ayrılan toplam pay olan 375.000375.000 TL, birikmiş tükenme payları hesabının alacak bakiyesini oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam aktifleştirilecek maliyeti hesapla.
900.000+600.000=1.500.000900.000 + 600.000 = 1.500.000 TL
Arama ve hazırlık-geliştirme giderleri özel tükenmeye tabi varlıkların maliyetini oluşturur.
2
Birim tükenme payı katsayısını hesapla.
1.500.000/300.000=51.500.000 / 300.000 = 5 TL/ton
Tükenme payı, toplam maliyetin tahmini rezerv miktarına bölünmesiyle bulunur.
3
İki yıl sonundaki toplam üretim miktarını belirle.
30.000+45.000=75.00030.000 + 45.000 = 75.000 Ton
Birikmiş tükenme payları hesabı, varlığın kullanılmaya başlandığı andan itibaren ayrılan tüm payların toplamını gösterir.
4
Toplam birikmiş tükenme payını hesapla.
75.000×5=375.00075.000 \times 5 = 375.000 TL
Toplam üretim miktarı ile birim katsayının çarpımı, bilançoda görülecek birikmiş tutarı verir.

Anahtar Kavram

Özel tükenmeye tabi varlıklarda tükenme payı (depletion), üretim miktarı esasına göre hesaplanır ve birikmiş paylar düzenleyici bir hesap olan 278 numaralı hesapta izlenir.

İpuçları

1
Önce arama ve hazırlık giderlerinin toplamını bularak varlığın maliyetine ulaşmalısınız.
2
Birikmiş tükenme payı, üretim miktarı yöntemiyle hesaplanır. Ton başına ne kadar maliyet düştüğünü bulun.
3
Hesabın bakiyesi sorulduğu için hem birinci hem de ikinci yılın üretim miktarlarının toplamını dikkate almalısınız.

Daha Fazla Pratik

Eğer işletme üçüncü yılda rezervin bittiğini anlar ve sahayı terk ederse, kalan maliyetin hangi hesaba kaydedileceğini düşününüz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 7Soru →

Özel tükenmeye tabi varlıklar kapsamında bir bakır madeni sahası işleten işletme, ilgili sahaya ilişkin aşağıdaki harcamaları yapmış ve üretim verilerini kaydetmiştir:

KalemTutar / Miktar
Arama Giderleri850.000850.000 TL
Hazırlık ve Geliştirme Giderleri1.150.0001.150.000 TL
Toplam Tahmini Rezerv400.000400.000 Ton

İşletme, 2024 yılında 45.00045.000 ton, 2025 yılında ise 55.00055.000 ton bakır cevheri üretimi gerçekleştirmiştir.

Buna göre, 2025 yılı sonu mizanında '278 Birikmiş Tükenme Payları (-)' hesabının alacak kalanı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 500.000500.000 TL

Cevap

İşletmenin 2025 yılı sonu itibarıyla '278 Birikmiş Tükenme Payları (-)' hesabının alacak kalanı 500.000500.000 TL'dir.
Doğru cevap olan seçenekteki tutar, işletmenin yapmış olduğu toplam 2.000.0002.000.000 TL tutarındaki harcamanın, toplam 400.000400.000 tonluk rezerve bölünmesiyle bulunan 55 TL/ton birim maliyetin, iki yıl boyunca üretilen toplam 100.000100.000 ton ile çarpılması (5×100.000=500.0005 \times 100.000 = 500.000) sonucu elde edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Özel tükenmeye tabi varlığın toplam maliyetini belirleyiniz.
850.000+1.150.000=2.000.000850.000 + 1.150.000 = 2.000.000 TL
Hem arama hem de hazırlık/geliştirme giderleri aktifleştirilerek tükenme payı matrahını oluşturur.
2
Birim tükenme payı oranını hesaplayınız.
2.000.000 TL/400.000 Ton=52.000.000 \text{ TL} / 400.000 \text{ Ton} = 5 TL/Ton
Toplam maliyetin toplam rezerv miktarına bölünmesiyle birim başına düşen tükenme payı bulunur.
3
2025 yılı sonuna kadar olan toplam üretim miktarını belirleyiniz.
45.000+55.000=100.00045.000 + 55.000 = 100.000 Ton
Birikmiş tükenme payı, varlığın işletmeye alındığı tarihten itibaren yapılan toplam üretimi esas alır.
4
Toplam birikmiş tükenme payını hesaplayınız.
100.000 Ton×5 TL/Ton=500.000100.000 \text{ Ton} \times 5 \text{ TL/Ton} = 500.000 TL
Toplam üretim miktarı ile birim tükenme payı çarpılarak birikmiş amortisman mantığındaki toplam tükenme tutarına ulaşılır.

Anahtar Kavram

Özel tükenmeye tabi varlıklarda tükenme payı, üretim miktarı yöntemiyle (maliyet / rezerv * üretim) hesaplanır ve birikmiş tutarlar bilançoda eksi karakterli bir hesapta izlenir.

İpuçları

1
Birikmiş tükenme payını bulmak için önce birim başına düşen maliyeti hesaplamalısınız.
2
271 ve 272 numaralı hesaplardaki tutarların toplamını, tahmini toplam rezerv miktarına bölerek ton başına maliyeti bulun.
3
Bulduğunuz ton başına maliyeti (55 TL), 2024 ve 2025 yıllarının toplam üretim miktarı ile çarparak birikmiş bakiyeye ulaşın.

Daha Fazla Pratik

Eğer 2026 yılında rezerv miktarının yeniden tahmin edildiği bir senaryo olsaydı, tükenme payı hesaplamasının 'Kalan Net Değer / Kalan Yeni Rezerv' şeklinde değişeceğini unutmayınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 8Soru →

Bir maden işletmesi, işletme ruhsatını aldığı bir sahada üretim faaliyetlerine başlamadan önce aşağıdaki harcamaları gerçekleştirmiştir:

Harcama TürüTutar (TL)
Arama Giderleri1.400.0001.400.000
Hazırlık ve Geliştirme Giderleri1.100.0001.100.000

Söz konusu sahanın toplam rezervi 250.000250.000 ton olarak tahmin edilmiş olup, ilk faaliyet döneminde bu sahadan 30.00030.000 ton maden çıkarılmıştır.

Buna göre, işletmenin bu dönem sonunda ayırması gereken "Tükenme Payı" tutarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 300.000300.000

Cevap

İşletmenin ayırması gereken tükenme payı tutarı 300.000300.000 TL'dir.
Doğru yanıt olan 300.000300.000 TL tutarına; 1.400.0001.400.000 TL arama gideri ile 1.100.0001.100.000 TL hazırlık giderinin toplanıp (2.500.0002.500.000 TL), toplam rezerv olan 250.000250.000 tona bölünmesiyle elde edilen 1010 TL birim maliyetin, üretilen 30.00030.000 ton ile çarpılması sonucunda ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Özel tükenmeye tabi varlığın toplam maliyetini belirle
1.400.000+1.100.000=2.500.0001.400.000 + 1.100.000 = 2.500.000 TL
Arama giderleri ile hazırlık ve geliştirme giderleri, varlığın maliyet bedelini oluşturur.
2
Birim tükenme payı oranını hesapla
2.500.000/250.000=102.500.000 / 250.000 = 10 TL/ton
Toplam maliyetin toplam rezerve bölünmesiyle birim başına düşen itfa payı bulunur.
3
Dönem tükenme payı tutarını hesapla
30.000×10=300.00030.000 \times 10 = 300.000 TL
Dönem içinde çıkarılan maden miktarı ile birim tükenme payı çarpılarak dönem gideri hesaplanır.

Anahtar Kavram

Özel tükenmeye tabi varlıklarda itfa işlemi (tükenme payı), maddi duran varlıklardaki amortisman mantığına benzer ancak genellikle üretim miktarı esas alınarak hesaplanır.

Daha Fazla Pratik

Bu işlemin muhasebe kaydında '770 Genel Yönetim Giderleri' borçlandırılırken hangi düzenleyici hesabın alacaklandırılacağını tekrar ediniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 9Soru →

GÜÇLÜ Madencilik A.Ş., mülkiyetinde bulunan bir linyit sahasında üretim faaliyetlerine başlamadan önce aşağıdaki harcamaları gerçekleştirmiş ve üretim verilerini kaydetmiştir:

Kalem / Veri TürüTutar veya Miktar
Arama Giderleri600.000600.000 TL
Hazırlık ve Geliştirme Giderleri900.000900.000 TL
Başlangıç Tahmini Toplam Rezerv500.000500.000 ton
1. Yıl Üretim Miktarı50.00050.000 ton

İşletme, ikinci yılın başında sahada gerçekleştirdiği ek teknik incelemeler sonucunda, o tarihte sahada kalan toplam rezervin (ikinci yıl üretimi dahil) 300.000300.000 ton olduğunu tespit etmiştir. İkinci yıl içerisinde ise 60.00060.000 ton linyit üretimi gerçekleştirilmiştir.

Buna göre, işletmenin ikinci yıl ayırması gereken tükenme payı tutarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 270.000270.000

Cevap

İşletmenin ikinci yıl ayırması gereken tükenme payı tutarı 270.000270.000 TL'dir.
İşletme, muhasebe tahminlerinde bir değişikliğe gittiği için bu değişikliği ileriye dönük olarak uygulamalıdır. Bu kapsamda, birinci yıl ayrılan 150.000150.000 TL'lik tükenme payı düşüldükten sonra kalan 1.350.0001.350.000 TL'lik net maliyet, yeni tespit edilen 300.000300.000 tonluk kalan rezerve oranlanır. Bulunan yeni birim maliyet (4,54,5 TL/ton), ikinci yılın üretim miktarı olan 60.00060.000 ton ile çarpıldığında 270.000270.000 TL sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Aktifleştirilen toplam maliyetin belirlenmesi
600.000+900.000=1.500.000600.000 + 900.000 = 1.500.000 TL
Arama ve hazırlık giderleri 'Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar' grubunda maliyet olarak izlenir.
2
Birinci yılın tükenme payının hesaplanması
1.500.000/500.000=31.500.000 / 500.000 = 3 TL/ton; 50.000×3=150.00050.000 \times 3 = 150.000 TL
İlk yıl ayrılan pay, başlangıçtaki toplam rezerv tahminine göre hesaplanır.
3
İkinci yıl başındaki net defter değerinin bulunması
1.500.000−150.000=1.350.0001.500.000 - 150.000 = 1.350.000 TL
Muhasebe tahminlerindeki değişikliklerde (rezerv revizyonu), kalan maliyet kalan rezerve dağıtılır.
4
Yeni birim tükenme payı oranının belirlenmesi
1.350.000/300.000=4,51.350.000 / 300.000 = 4,5 TL/ton
Net defter değeri, revize edilen yeni kalan rezerv miktarına bölünür.
5
İkinci yıl tükenme payının hesaplanması
60.000×4,5=270.00060.000 \times 4,5 = 270.000 TL
Yeni oran, dönem içinde gerçekleştirilen üretim miktarı ile çarpılır.

Anahtar Kavram

Muhasebe tahminlerindeki değişikliklerin (rezerv revizyonu) özel tükenmeye tabi varlıklarda ileriye dönük (prospective) uygulanması.

İpuçları

1
Önce birinci yıl sonunda varlığın net defter değerini (Maliyet - Birikmiş Tükenme Payı) hesaplayın.
2
Rezerv tahmini değiştiğinde, kalan net maliyet yeni kalan rezerv miktarına bölünerek yeni bir oran bulunur.
3
1.350.0001.350.000 TL net defter değerini, yeni kalan rezerv olan 300.000300.000 tona böldüğünüzde ton başına düşen yeni maliyeti bulacaksınız.

Daha Fazla Pratik

Rezerv artışı durumunda tükenme payının nasıl değişeceğini ve bu durumun ihtiyatlılık kavramıyla ilişkisini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 10Soru →

Gümüşsoy Madencilik İşletmesi, 2024 yılında bir gümüş rezervi sahası için 1.200.0001.200.000 TL arama (Hesap 271) ve 1.800.0001.800.000 TL hazırlık ve geliştirme (Hesap 272) harcaması yapmıştır. İlk etapta sahadaki toplam rezerv 1.500.0001.500.000 ons olarak tahmin edilmiştir. 2024 yılında 300.000300.000 ons gümüş çıkarılmıştır.

2025 yılı başında işletme, üretim kapasitesini artırmak amacıyla 900.000900.000 TL tutarında ek hazırlık harcaması yapmış ve bu işlem sonucunda mühendisler, sahadaki toplam kalan rezervin 600.000600.000 ons olduğunu raporlamıştır.

2025 yılında 250.000250.000 ons gümüş üretimi gerçekleştirildiğine göre, işletmenin 2025 yılına ait gelir tablosunda raporlayacağı tükenme payı gideri kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1.375.0001.375.000

Cevap

İşletmenin 2025 yılı için ayırması gereken tükenme payı gideri 1.375.0001.375.000 TL'dir.
Doğru yanıt olan 1.375.0001.375.000 TL, 2024 yılından devreden 2.400.0002.400.000 TL net defter değerine 2025 yılındaki 900.000900.000 TL ek maliyetin ilave edilmesiyle bulunan 3.300.0003.300.000 TL'lik matrahın, revize edilen 600.000600.000 onsluk rezerv miktarına bölünmesi sonucu elde edilen 5,55,5 TL/ons birim oranının 2025 yılı üretimiyle çarpılması sonucunda bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
2024 yılı başlangıç maliyeti ve tükenme payı oranını hesaplayın.
Toplam Maliyet: 1.200.000+1.800.000=3.000.0001.200.000 + 1.800.000 = 3.000.000 TL. Birim Oran: 3.000.000/1.500.0003.000.000 / 1.500.000 ons = 22 TL/ons.
Varlığın başlangıçtaki birim tükenme maliyetini belirlemek için.
2
2024 yılı sonunda ayrılan tükenme payını ve net defter değerini bulun.
2024 Tükenme Payı: 300.000×2=600.000300.000 \times 2 = 600.000 TL. Net Defter Değeri: 3.000.000−600.000=2.400.0003.000.000 - 600.000 = 2.400.000 TL.
2025 yılına devreden net maliyeti tespit etmek için.
3
2025 yılı başındaki güncel maliyet matrahını ve yeni tükenme oranını hesaplayın.
Yeni Matrah: 2.400.000+900.000=3.300.0002.400.000 + 900.000 = 3.300.000 TL. Yeni Birim Oran: 3.300.000/600.0003.300.000 / 600.000 ons = 5,55,5 TL/ons.
Rezerv ve maliyet değişikliklerini dikkate alan ileriye dönük (prospective) düzeltme kuralını uygulamak için.
4
2025 yılı üretim miktarı ile yeni oranı çarparak dönem giderine ulaşın.
2025 Gideri: 250.000×5,5=1.375.000250.000 \times 5,5 = 1.375.000 TL.
Cari dönemin üretim faaliyetine isabet eden tükenme maliyetini belirlemek için.

Anahtar Kavram

Özel tükenmeye tabi varlıklarda rezerv revizyonu ve ek maliyetlerin ileriye dönük (net defter değeri üzerinden) muhasebeleştirilmesi.

İpuçları

1
Önce 2024 yılı sonundaki Net Defter Değerini (Maliyet - Birikmiş Tükenme Payı) hesaplayarak işe başlayın.
2
2025 yılındaki ek maliyeti net defter değerine ekleyin ve bu toplamı güncel rezerv tahminine bölün.
3
Yeni birim tükenme oranı 5,55,5 TL/ons çıkmalıdır. Bu oranı 2025 yılı üretim miktarıyla çarpın.

Daha Fazla Pratik

Rezerv miktarının artması durumunda birim tükenme payı oranının nasıl etkileneceğini analiz eden benzer bir senaryoyu çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 11Soru →

GÜNEŞ Madencilik A.Ş., rödovans sözleşmesiyle kiraladığı bir demir madeni sahasında yaptığı teknik incelemeler ve hazırlık çalışmaları sonucunda aşağıdaki verileri kaydetmiştir:

Harcama TürüTutarı (TL)
Arama Giderleri800.000800.000
Hazırlık ve Geliştirme Giderleri1.200.0001.200.000

Sahanın toplam görünür rezervi 500.000500.000 ton olup, işletme ilk faaliyet döneminde bu rezervin 50.00050.000 tonluk kısmını üretmiştir.

Buna göre, işletmenin ilk yıl için ayırması gereken 'Tükenme Payı' tutarı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200.000200.000 TL

Cevap

İşletmenin ilk yıl ayırması gereken tükenme payı 200.000200.000 TL'dir.
Tükenme payı hesaplanırken arama giderleri ile hazırlık ve geliştirme giderlerinin toplamı olan maliyet bedeli (2.000.0002.000.000 TL), toplam tahmini rezerve (500.000500.000 ton) bölünerek birim tükenme payı (44 TL/ton) bulunur. Bulunan birim tutarın dönem içindeki fiili üretim miktarı (50.00050.000 ton) ile çarpılması sonucunda yıllık tükenme payı olan 200.000200.000 TL değerine ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam maliyet bedelini hesapla
800.000+1.200.000=2.000.000800.000 + 1.200.000 = 2.000.000 TL
Özel tükenmeye tabi varlıklarda maliyet, arama ve hazırlık giderlerinin toplamından oluşur.
2
Birim tükenme payını bul
2.000.000/500.000=42.000.000 / 500.000 = 4 TL/ton
Toplam maliyetin tahmini toplam rezerve bölünmesiyle birim üretim başına düşen pay hesaplanır.
3
Dönem tükenme payını hesapla
50.000×4=200.00050.000 \times 4 = 200.000 TL
Birim payın fiili üretim miktarı ile çarpılmasıyla o döneme ait gider tutarı bulunur.

Anahtar Kavram

Özel tükenmeye tabi varlıklarda tükenme payı, üretim miktarı esasına (miktar üzerinden itfa) göre hesaplanır.

İpuçları

1
Önce maden sahası için yapılan tüm yatırım harcamalarını (271 ve 272 hesapları) toplayarak toplam maliyeti bulun.
2
Toplam maliyeti, ton başına düşen maliyeti bulmak için toplam rezerve bölün.
3
Bulduğunuz birim ton maliyetini (44 TL), o yıl gerçekleşen üretim miktarı olan 50.00050.000 ton ile çarparak sonuca ulaşın.

Daha Fazla Pratik

Elde edilen bu tükenme payının yevmiye kaydında hangi hesabın alacaklandırılacağını (278 Birikmiş Tükenme Payları) gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 12Soru →

Zirve Madencilik İşletmesi, işletme ruhsatını aldığı bir bakır sahasında üretim faaliyetlerine başlamadan önce 600.000600.000 TL arama (Hesap 271) ve 900.000900.000 TL hazırlık ve geliştirme (Hesap 272) harcaması gerçekleştirmiştir. Söz konusu sahadaki toplam görünür rezervin 300.000300.000 ton olduğu tahmin edilmektedir. İşletme, ilk üretim döneminde bu sahadan 40.00040.000 ton bakır cevheri çıkarmıştır. Buna göre, işletmenin dönem sonunda yapması gereken muhasebe kaydı aşağıdakilerden hangisidir? (KDV ihmal edilmiştir.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 730 Genel Üretim Giderleri: 200.000200.000 (Borç) / 278 Birikmiş Tükenme Payları: 200.000200.000 (Alacak)

Cevap

İşletmenin yapması gereken kayıt, 730 Genel Üretim Giderleri hesabının 200.000200.000 TL borçlandırılması ve 278 Birikmiş Tükenme Payları hesabının 200.000200.000 TL alacaklandırılmasıdır.
Doğru kayıt, toplam tükenmeye tabi maliyet olan 1.500.0001.500.000 TL'nin (600.000+900.000600.000 + 900.000), görünür rezerv olan 300.000300.000 tona bölünmesiyle elde edilen 55 TL/ton birim maliyetin, üretim miktarı olan 40.00040.000 ton ile çarpılması sonucu bulunan 200.000200.000 TL tutarının 730 Genel Üretim Giderleri borcuna ve 278 Birikmiş Tükenme Payları alacağına yazılmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam tükenmeye tabi maliyeti hesaplayın.
600.000+900.000=1.500.000600.000 + 900.000 = 1.500.000 TL
Arama (271) ve Hazırlık/Geliştirme (272) giderleri, varlığın maliyetini oluşturur.
2
Birim tükenme payını hesaplayın.
1.500.000/300.000=51.500.000 / 300.000 = 5 TL/ton
Toplam maliyetin toplam rezerve bölünmesiyle birim başına düşen tükenme payı bulunur.
3
Dönem tükenme payı tutarını hesaplayın.
40.000×5=200.00040.000 \times 5 = 200.000 TL
Üretilen miktar ile birim tükenme payının çarpımı dönemsel gideri verir.
4
Muhasebe kaydını yapın.
730 GÜG (Borç) / 278 BTP (Alacak)
Tükenme payları ilgili üretim maliyet hesabına borç, düzenleyici aktif hesap olan 278'e alacak kaydedilir.

Anahtar Kavram

Özel tükenmeye tabi varlıklarda tükenme payı, üretim miktarı esasına göre hesaplanır ve 278 Birikmiş Tükenme Payları hesabı kullanılarak muhasebeleştirilir.

Daha Fazla Pratik

Tükenmeye tabi varlıkların rezerv tahmini değiştiğinde birim tükenme payının nasıl revize edildiğini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 13Soru →

BİRLİK Madencilik İşletmesi, mülkiyetinde bulunan bir krom sahasında üretim aşamasına geçmeden önce aşağıdaki harcamaları gerçekleştirmiştir:

Harcama TürüTutar
Arama Giderleri (Hesap 271)400.000400.000 TL
Hazırlık ve Geliştirme Giderleri (Hesap 272)600.000600.000 TL

Teknik raporlara göre sahadaki toplam rezerv 50.00050.000 tondur. 2025 yılı sonunda bu sahadan 8.0008.000 ton maden çıkarıldığına göre, işletmenin dönem sonunda yapacağı muhasebe kaydı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 278 Birikmiş Tükenme Payları hesabı 160.000160.000 TL alacaklandırılır.

Cevap

Tükenme payı kaydında '278 Birikmiş Tükenme Payları' hesabı 160.000 TL alacaklandırılmalıdır.
Doğru seçenek olan 278 Birikmiş Tükenme Payları hesabının 160.000 TL alacaklandırılması ifadesi, hem hesaplamanın doğruluğunu (1.000.000 / 50.000 * 8.000) hem de aktif düzenleyici bir hesabın alacak taraflı çalıştığını doğru yansıtmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam maliyetin belirlenmesi
400.000+600.000=1.000.000400.000 + 600.000 = 1.000.000 TL
Özel tükenmeye tabi varlıkların maliyeti, arama ve hazırlık-geliştirme giderlerinin toplamından oluşur.
2
Birim tükenme payı oranının hesaplanması
1.000.000/50.000=201.000.000 / 50.000 = 20 TL/ton
Toplam maliyetin toplam rezerve bölünmesiyle birim başına düşen tükenme payı bulunur.
3
Dönem tükenme payı tutarının hesaplanması
8.000×20=160.0008.000 \times 20 = 160.000 TL
Birim oran ile o dönem çıkarılan maden miktarının çarpılması gerekir.
4
Muhasebe kaydının yapılması
730 Genel Üretim Giderleri (Borç), 278 Birikmiş Tükenme Payları (Alacak)
Tükenme payı üretim maliyetiyle ilişkilendirilir ve pasif karakterli düzenleyici hesapta biriktirilir.

Anahtar Kavram

Birim Tükenme Payı ve 278 Numaralı Hesabın İşleyişi

Daha Fazla Pratik

Maden sahasının rezerv tahmininde revize yapılması durumunda tükenme payının nasıl hesaplanacağını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 14Soru →

Kuvars Maden İşletmesi, işletme ruhsatını aldığı yeni bir maden sahasında üretim faaliyetlerine başlamadan önce aşağıdaki harcamaları gerçekleştirmiştir:

Harcama TürüTutar
Maden arama faaliyetleri (271)1.400.0001.400.000 TL
Hazırlık ve geliştirme çalışmaları (272)1.600.0001.600.000 TL

İşletme teknik raporlarına göre sahadaki toplam rezerv kapasitesi 600.000600.000 ton olarak öngörülmektedir. Sahada ilk yıl 80.00080.000 ton, ikinci yıl ise 100.000100.000 ton cevher üretimi yapılmıştır.

Buna göre, ikinci yılın dönem sonu bilançosunda "278 Birikmiş Tükenme Payları (-)" hesabının kalanı kaç TL olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 900.000900.000

Cevap

İkinci yılın sonunda hesapta biriken toplam tutar 900.000900.000 TL'dir.
Doğru cevap, işletmenin katlandığı tüm özel tükenmeye tabi varlık maliyetlerinin (3.000.0003.000.000 TL) toplam rezerve bölünmesiyle elde edilen 55 TL'lik birim maliyetin, iki yıl boyunca gerçekleşen toplam 180.000180.000 tonluk üretimle çarpılması sonucu bulunan 900.000900.000 TL tutarıdır. Bu tutar, 278 numaralı pasif karakterli (aktif düzenleyici) hesapta alacak bakiyesi olarak birikir.

Adım Adım Çözüm

1
Tükenmeye tabi toplam varlık maliyetinin belirlenmesi
1.400.000+1.600.000=3.000.0001.400.000 + 1.600.000 = 3.000.000 TL
Özel tükenmeye tabi varlıklarda hem arama (271) hem de hazırlık ve geliştirme (272) giderleri tükenme payına konu olan maliyeti oluşturur.
2
Birim tükenme payı oranının hesaplanması
3.000.000/600.000=53.000.000 / 600.000 = 5 TL/ton
Birim tükenme payı, toplam maliyetin öngörülen toplam rezerv miktarına bölünmesiyle bulunur.
3
İki yıllık toplam üretim miktarının hesaplanması
80.000+100.000=180.00080.000 + 100.000 = 180.000 ton
Birikmiş tükenme payları hesabı bilançoda kümülatif tutarı gösterdiği için tüm üretim yıllarının toplamı dikkate alınmalıdır.
4
Toplam birikmiş tükenme payının hesaplanması
180.000×5=900.000180.000 \times 5 = 900.000 TL
Toplam üretim miktarı ile birim tükenme payı çarpılarak bilançoda görünecek olan birikmiş tutara ulaşılır.

Anahtar Kavram

Özel tükenmeye tabi varlıklarda tükenme payı (itfa), varlığın maliyetinin üretim miktarına oranlanmasıyla (üretim miktarı yöntemi) hesaplanır ve birikmiş tutarlar 278 numaralı pasif karakterli hesapta izlenir.
Soru 15Soru →

Yıldız Madencilik İşletmesi, işletme ruhsatını aldığı bir mermer sahasında üretim aşamasına geçmeden önce 400.000400.000 TL arama harcaması (Hesap 271) ve 600.000600.000 TL hazırlık ve geliştirme harcaması (Hesap 272) yapmıştır. Maden sahasının toplam rezervi 50.00050.000 ton olarak tahmin edilmiştir. İlk faaliyet yılında 8.0008.000 ton mermer çıkarıldığına göre, işletmenin dönem sonunda ayırması gereken tükenme payı tutarı ve alacaklandırılması gereken hesap aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 160.000160.000 TL - 278 Birikmiş Tükenme Payları Hesabı

Cevap

160.000160.000 TL tutarındaki tükenme payı için 278 Birikmiş Tükenme Payları hesabı alacaklandırılmalıdır.
Doğru yanıt, hem arama hem de hazırlık giderlerini içeren toplam maliyetin (1.000.0001.000.000 TL) rezerv miktarına bölünerek birim payın bulunmasını ve bu payın üretimle çarpılması sonucu oluşan 160.000160.000 TL'nin, düzenleyici hesap olan 278 Birikmiş Tükenme Payları hesabına kaydedilmesini doğru şekilde ifade etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam maliyetin belirlenmesi
400.000+600.000=1.000.000400.000 + 600.000 = 1.000.000 TL
Özel tükenmeye tabi varlıkların maliyeti, arama (271) ve hazırlık-geliştirme (272) giderlerinin toplamından oluşur.
2
Birim tükenme payının hesaplanması
1.000.000/50.000=201.000.000 / 50.000 = 20 TL/ton
Toplam maliyetin tahmini rezerv miktarına bölünmesiyle birim başına düşen tükenme payı bulunur.
3
Dönemlik tükenme payı tutarının hesaplanması
8.000×20=160.0008.000 \times 20 = 160.000 TL
Üretilen miktar ile birim tükenme payının çarpımı dönem sonunda giderleştirilecek tutarı verir.
4
Muhasebe kaydının yapılması
730 Genel Üretim Giderleri (Borç) / 278 Birikmiş Tükenme Payları (Alacak)
Tükenme payı üretim maliyetiyle ilişkili olduğundan gider hesabına borç, pasif karakterli düzenleyici olan 278 nolu hesaba alacak kaydedilir.

Anahtar Kavram

Tükenme payı hesaplamasında maliyetin (271+272) üretim miktarına göre dağıtılması ve 278 hesabının kullanımı.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 16Soru →

Aras Madencilik İşletmesi, işletme ruhsatını aldığı bir bakır sahasında üretim faaliyetlerine başlamadan önce 1.200.0001.200.000 TL arama harcaması (Hesap 271) ve 1.800.0001.800.000 TL hazırlık ve geliştirme harcaması (Hesap 272) gerçekleştirmiştir. Sahadaki toplam bakır cevheri rezervi 600.000600.000 ton olarak tahmin edilmektedir.

Buna göre, bu maden sahası için hesaplanacak birim tükenme payı kaç TL'dir ve dönem sonunda ayrılacak pay hangi hesabın alacağına kaydedilmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Birim tükenme payı 55 TL'dir ve "278 Birikmiş Tükenme Payları" hesabı alacaklandırılır.

Cevap

Birim tükenme payı 55 TL'dir ve hesaplanan tutar "278 Birikmiş Tükenme Payları" hesabının alacağına kaydedilir.
Bakır sahası için katlanılan arama (1.200.0001.200.000 TL) ve hazırlık-geliştirme (1.800.0001.800.000 TL) giderlerinin toplamı olan 3.000.0003.000.000 TL, sahadaki toplam cevher rezervi olan 600.000600.000 tona bölündüğünde birim tükenme payı 55 TL olarak hesaplanır. Tekdüzen Hesap Planı uyarınca, bu varlıklar için ayrılan paylar pasif karakterli (aktif düzenleyici) bir hesap olan '278 Birikmiş Tükenme Payları' hesabının alacağına kaydedilmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Özel tükenmeye tabi varlığın toplam maliyetini belirleyin.
1.200.000+1.800.000=3.000.0001.200.000 + 1.800.000 = 3.000.000 TL
Birim tükenme payı hesaplanırken varlık için yapılan tüm arama, hazırlık ve geliştirme giderleri maliyete dahil edilir.
2
Birim tükenme payını hesaplayın.
3.000.000 TL/600.000 ton=53.000.000 \text{ TL} / 600.000 \text{ ton} = 5 TL/ton
Maliyetin toplam tahmini rezerve bölünmesiyle birim başına düşen tükenme payı bulunur.
3
Muhasebe kaydı için doğru hesabı ve yönünü belirleyin.
278 Birikmiş Tükenme Payları hesabı alacaklandırılır.
Özel tükenmeye tabi varlıklarda değer azalışları, pasif karakterli bir düzenleyici hesap olan 278 hesabının alacağına kaydedilerek izlenir.

Anahtar Kavram

Özel tükenmeye tabi varlıklarda birim tükenme payı, toplam aktifleştirilen maliyetin tahmini rezerve bölünmesiyle bulunur ve 278 numaralı hesapta izlenir.

Alternatif Yöntem

Toplam maliyetin rezerv miktarına oranlanması (3.000.000/600.0003.000.000 / 600.000) yerine, her bir tonun maliyet içindeki payını yüzde olarak bulup üretim miktarıyla çarpmak da aynı sonucu verir, ancak birim pay yöntemi standart uygulamadır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 17Soru →

Özel tükenmeye tabi varlıklarda, maddi duran varlıklardan farklı olarak 'amortisman' yerine 'tükenme payı' ayrılmaktadır. Bir maden işletmesi, işletme ruhsatını aldığı bir sahada gerçekleştirdiği hazırlık ve geliştirme harcamaları için toplam 2.400.0002.400.000 TL maliyete katlanmıştır. Söz konusu sahadaki toplam cevher rezervi 600.000600.000 ton olarak tahmin edildiğine göre, işletmenin bu saha için uygulayacağı 'birim tükenme payı oranı' kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 44

Cevap

Birim tükenme payı oranı 44 TL olarak hesaplanmıştır.
Birim tükenme payı oranı, ilgili duran varlığın toplam maliyetinin (2.400.0002.400.000 TL), sahadaki toplam rezerv miktarına (600.000600.000 ton) bölünmesiyle hesaplanır. Yapılan işlem sonucunda birim başına 44 TL olan değer doğru orandır.

Adım Adım Çözüm

1
Birim tükenme payı formülünü hatırla.
Birim Tükenme Payı Oranı = Varlık Maliyeti / Toplam Rezerv
Özel tükenmeye tabi varlıklarda tükenme payı, üretim miktarı yöntemine göre hesaplanır.
2
Verilen değerleri formülde yerine koy.
2.400.000/600.000=42.400.000 / 600.000 = 4
Varlığın toplam maliyeti olan 2.400.0002.400.000 TL, tahmin edilen toplam rezerv olan 600.000600.000 tona bölünür.
3
Sonucu birim başına tutar olarak ifade et.
44 TL/ton
Her bir ton üretim başına ayrılacak tükenme payı tutarı belirlenmiş olur.

Anahtar Kavram

Birim Tükenme Payı Oranı Hesaplaması

İpuçları

1
Birim başına düşen maliyeti bulmak için toplam maliyeti toplam miktara bölmelisiniz.
2
Formül: Birim Oran = Maliyet / Rezerv şeklindedir.

Daha Fazla Pratik

Bu oranı kullanarak, belirli bir üretim miktarı (örneğin 50.00050.000 ton) için ayrılacak toplam tükenme payını hesaplamayı deneyin.
Tahmini Süre:45s
Soru 18Soru →

Zirve Madencilik İşletmesi, 2024 yılında yeni bir linyit sahası için 900.000900.000 TL tutarında arama harcaması (271271) ve 1.200.0001.200.000 TL tutarında hazırlık ve geliştirme harcaması (272272) yapmıştır. Teknik raporlara göre sahadaki toplam rezerv 700.000700.000 tondur. 2024 yılında sahada 100.000100.000 ton üretim yapılmış ve dönem sonunda ilgili tükenme payı ayrılmıştır. 2025 yılı başında yapılan yeni bir ölçümde, sahadaki kalan rezerv miktarının (önceki üretimler hariç) 450.000450.000 ton olduğu saptanmıştır. İşletme 2025 yılında 80.00080.000 ton linyit çıkarmıştır.

Buna göre, işletmenin 2025 yılı sonunda ayırması gereken tükenme payı tutarı ve alacaklandırılacak hesap aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 320.000320.000 TL - 278278 Birikmiş Tükenme Payları

Cevap

320.000320.000 TL tutarındaki tükenme payı 278278 Birikmiş Tükenme Payları hesabının alacağına kaydedilmelidir.
2025 yılı başındaki net defter değeri olan 1.800.0001.800.000 TL, yeni saptanan 450.000450.000 tonluk rezerve bölündüğünde birim tükenme payı 44 TL olarak güncellenir. 80.00080.000 tonluk üretim ile bu tutar çarpıldığında 320.000320.000 TL sonucuna ulaşılır. Kayıt ise aktifi düzenleyici bir hesap olan Birikmiş Tükenme Payları hesabının alacağına yapılır.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam aktifleştirilen maliyetin belirlenmesi
900.000+1.200.000=2.100.000900.000 + 1.200.000 = 2.100.000 TL
Arama (271271) ve Hazırlık (272272) giderleri maden varlığının toplam maliyetini oluşturur.
2
2024 yılı birim tükenme payının hesaplanması
2.100.000/700.000=32.100.000 / 700.000 = 3 TL/ton
Toplam maliyet, başlangıçtaki tahmini toplam rezerve bölünür.
3
2024 yılı birikmiş tükenme payının bulunması
100.000×3=300.000100.000 \times 3 = 300.000 TL
İlk yıl yapılan üretim miktarı ile birim pay çarpılarak o yılın gideri bulunur.
4
2025 yılı başı net defter değerinin hesaplanması
2.100.000−300.000=1.800.0002.100.000 - 300.000 = 1.800.000 TL
Rezerv revizyonu yapıldığında, kalan maliyet (net defter değeri) üzerinden yeni pay hesaplanır.
5
2025 yılı revize edilmiş birim tükenme payının hesaplanması
1.800.000/450.000=41.800.000 / 450.000 = 4 TL/ton
Net defter değeri, teknik inceleme sonucu saptanan yeni kalan rezerve bölünür.
6
2025 yılı toplam tükenme payının hesaplanması
80.000×4=320.00080.000 \times 4 = 320.000 TL
Cari yıl üretim miktarı ile yeni birim pay çarpılarak dönem giderine ulaşılır.

Anahtar Kavram

Rezerv miktarında meydana gelen değişiklikler sonucunda birim tükenme payı, kalan net defter değeri üzerinden yeniden hesaplanır.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 19Soru →

Gümüş Madencilik İşletmesi, işletme ruhsatını aldığı bir linyit sahasını üretime hazır hale getirmek için aşağıdaki harcamaları yapmıştır:

Harcama KalemiTutar
Arama Giderleri600.000600.000 TL
Hazırlık ve Geliştirme Giderleri400.000400.000 TL

Söz konusu sahadaki toplam rezerv 500.000500.000 ton olarak tahmin edilmektedir. İşletme ilk faaliyet döneminde 50.00050.000 ton linyit çıkardığına göre, dönem sonunda ayrılması gereken tükenme payı tutarı ve bu işlemin kaydedileceği pasif karakterli hesap aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 100.000100.000 TL - 278 Birikmiş Tükenme Payları

Cevap

Dönem sonunda ayrılması gereken tükenme payı tutarı 100.000100.000 TL olup, bu tutar 278 Birikmiş Tükenme Payları hesabının alacağına kaydedilir.
Tükenme payı hesaplanırken sahaya ilişkin tüm hazırlık ve arama giderleri toplanır (1.000.0001.000.000 TL) ve toplam rezerve (500.000500.000 ton) bölünerek birim pay (22 TL) bulunur. Üretilen miktar (50.00050.000 ton) ile bu birim pay çarpıldığında 100.000100.000 TL sonucuna ulaşılır. Maden sahası gibi varlıkların değer azalışları için '278 Birikmiş Tükenme Payları' hesabı kullanılır.

Adım Adım Çözüm

1
Özel tükenmeye tabi varlığın toplam maliyetini hesaplayınız.
600.000+400.000=1.000.000600.000 + 400.000 = 1.000.000 TL
Tükenme payı hesaplanırken 271 Arama Giderleri ve 272 Hazırlık ve Geliştirme Giderleri toplamı esas alınır.
2
Birim tükenme payını (ton başına maliyet) hesaplayınız.
1.000.000/500.000=21.000.000 / 500.000 = 2 TL/ton
Toplam maliyetin toplam tahmini rezerve bölünmesiyle her bir birim (ton) için düşen tükenme payı bulunur.
3
Dönem içinde üretilen miktar için toplam tükenme payını hesaplayınız.
50.000×2=100.00050.000 \times 2 = 100.000 TL
Üretilen miktar ile birim tükenme payı çarpılarak dönem gideri belirlenir.

Anahtar Kavram

Özel tükenmeye tabi varlıklarda tükenme payı, varlığın fiziksel olarak tükenmesine (maden çıkarma vb.) paralel olarak hesaplanır ve amortisman yerine 'tükenme payı' terimi kullanılır.

İpuçları

1
Tükenme payı hesaplamasında hem arama hem de hazırlık giderlerini bir arada düşünmelisiniz.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruda amortisman ayırma yöntemlerinden 'üretim miktarı' yöntemini inceleyerek aradaki farkı görebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 20Soru →

Toros Madencilik İşletmesi, ruhsatını aldığı bir maden sahasını üretime hazır hale getirmek için yaptığı hazırlık harcamalarını ilgili varlık hesaplarına kaydetmiştir. Maden sahası ile ilgili veriler aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

BilgiTutar / Miktar
Toplam Hazırlık ve Geliştirme Maliyeti600.000600.000 TL
Tahmini Toplam Rezerv120.000120.000 Ton
Dönem İçi Üretim Miktarı20.00020.000 Ton

Bu verilere göre, işletmenin dönem sonunda ayırması gereken tükenme payı tutarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 100.000100.000

Cevap

İşletmenin dönem sonunda ayırması gereken tükenme payı tutarı 100.000100.000 TL'dir.
Tükenme payı hesaplanırken öncelikle maliyetin rezerve bölünmesiyle birim pay elde edilir (600.000/120.000=5600.000 / 120.000 = 5 TL/ton). Ardından bu birim pay, fiili üretim miktarı ile çarpılarak dönem payına ulaşılır (5×20.000=100.0005 \times 20.000 = 100.000 TL).

Adım Adım Çözüm

1
Birim tükenme payının hesaplanması
55 TL/Ton
Özel tükenmeye tabi varlıklarda birim maliyeti bulmak için toplam maliyet (600.000600.000 TL), tahmini toplam rezerve (120.000120.000 Ton) bölünür.
2
Dönem tükenme payı tutarının hesaplanması
100.000100.000 TL
Hesaplanan birim tükenme payı (55 TL/Ton), o dönemde çıkarılan maden miktarı (20.00020.000 Ton) ile çarpılarak dönem gideri bulunur.

Anahtar Kavram

Özel Tükenmeye Tabi Varlıklarda Birim Maliyet Yöntemi

İpuçları

1
Tükenme payı hesaplamasında ilk adım, birim başına düşen maliyeti bulmaktır.
2
Toplam maliyeti toplam rezerve bölerek ton başına kaç TL tükenme payı düşeceğini hesaplayın.

Daha Fazla Pratik

Farklı üretim miktarları için '278 Birikmiş Tükenme Payları' hesabındaki birikmiş tutarı hesaplamayı deneyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Sayfa 1 / 2Sonraki