Karşılaştırmalı Tablolar Analizi Alıştırma Soruları — KPSS Muhasebe — Sayfa 9

Soru 161Soru →

İşletmelerin finansal durumlarını ve faaliyet sonuçlarını değerlendirmek amacıyla kullanılan karşılaştırmalı tablolar analizi (yatay analiz), en az iki farklı döneme ait verilerin yan yana getirilerek incelenmesine dayanır.

Buna göre, karşılaştırmalı tablolar analizinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

İşletmenin finansal tablolarındaki kalemlerin zaman içerisindeki değişimlerini, gelişim yönünü ve bu değişimlerin nedenlerini dinamik bir yapıda incelemek.

İşletmenin sadece belirli bir faaliyet dönemine ait kalemlerinin toplam içerisindeki payını hesaplayarak statik bir değerlendirme yapmak.

İşletmenin sadece kısa vadeli borç ödeme gücünü (likiditeyi) tek bir tarih itibarıyla ölçmek.

İşletmenin muhasebe kayıtlarının yasal defter ve belgelere uygunluğunu denetleyerek hata ve hileleri ortaya çıkarmak.

İşletmenin hisse senetlerinin borsa değerini sektördeki diğer işletmelerle karşılaştırarak yatırım kararı vermek.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin finansal tablolarındaki kalemlerin zaman içerisindeki değişimlerini, gelişim yönünü ve bu değişimlerin nedenlerini dinamik bir yapıda incelemek.

Cevap

Karşılaştırmalı tablolar analizinin temel amacı, finansal tablo kalemlerinin zaman içerisindeki değişimlerini ve gelişim yönlerini dinamik bir yapıda incelemektir.

Karşılaştırmalı tablolar analizi, adından da anlaşılacağı üzere farklı dönemlere ait verileri karşılaştırır. Bu analiz türü, finansal tablo kalemlerindeki mutlak ve oransal değişimleri ortaya koyarak işletmenin gelişim yönünü belirlemeyi amaçlayan dinamik bir analizdir.

Adım Adım Çözüm

1

Analizin kapsamını tanımlayın.

Analizin en az

2

farklı dönemi kapsaması gerektiği belirlendi.

Yatay analiz (karşılaştırmalı tablolar), tek bir dönemin verisiyle yapılamaz; değişim ölçmek için bir karşılaştırma noktası gerekir.

2

Analizin türünü (statik/dinamik) sınıflandırın.

Zaman içindeki değişimi incelediği için 'dinamik' bir analiz olduğu sonucuna varıldı.

Zaman serisi içeren analizler dinamik, tek bir ana odaklanan analizler statiktir.

3

Temel hedefi belirleyin.

Değişimlerin tutar ve yüzde olarak ifade edilerek işletme performansındaki eğilimlerin saptanması hedeflenir.

Yatay analizin temel fonksiyonu, işletmenin geçmişteki performansına kıyasla nereye doğru gittiğini (eğilimini) görmektir.

Anahtar Kavram

Karşılaştırmalı Tablolar Analizi (Yatay Analiz) ve Dinamik Analiz Kavramı

İpuçları

1

Karşılaştırmalı tablolar analizinin diğer adının 'Yatay Analiz' olduğunu hatırlayın.

2

Bu analizin yapılabilmesi için en az iki farklı döneme ait finansal tabloya ihtiyaç duyulur.

3

Birden fazla dönemi kapsayan analizler 'dinamik', tek bir dönemi kapsayanlar 'statik' olarak adlandırılır.

Daha Fazla Pratik

Karşılaştırmalı tablolar analizinde 'mutlak fark' ve 'yüzde fark' hesaplamalarını çalışarak konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 162Soru →

Bir işletmenin birbirini izleyen iki döneme ait karşılaştırmalı gelir tabloları analizinde şu veriler tespit edilmiştir:

Kalem	Değişim Oranı
Net Satışlar	$+\%10$
Satışların Maliyeti	$+\%25$

İşletmenin diğer faaliyet giderlerinde ve olağan dışı kalemlerinde önemli bir değişim olmadığı varsayıldığında, bu verilere dayanarak yapılabilecek en doğru yorum aşağıdakilerden hangisidir?

İşletmenin brüt satış kâr marjı bir önceki döneme göre azalmıştır.

Net satışlar arttığı için işletmenin dönem net kârı kesinlikle artış göstermiştir.

İşletme satış hacmini reel olarak artırmış ve pazar payını genişletmiştir.

İşletme faaliyet giderlerinde tasarruf sağlayarak verimliliği artırmıştır.

Satışların maliyetindeki artış, işletmenin stok devir hızının arttığını kanıtlar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin brüt satış kâr marjı bir önceki döneme göre azalmıştır.

Cevap

İşletmenin brüt satış kâr marjı bir önceki döneme göre azalmıştır.

Karşılaştırmalı tablolar analizinde temel kural, gelir kalemlerindeki artışın, o geliri elde etmek için katlanılan maliyet ve giderlerdeki artıştan yüksek olmasıdır. Bu soruda Satışların Maliyeti (

\%25

), Net Satışlardan (

\%10

) çok daha hızlı artmıştır. Bu durum, işletmenin sattığı malları daha pahalıya mal ettiğini veya satış fiyatlarını maliyet artışına paralel olarak artıramadığını gösterir. Sonuç olarak, Brüt Satış Kârı / Net Satışlar formülü ile hesaplanan kâr marjı düşecektir.

Adım Adım Çözüm

1

Net Satışlar ve Satışların Maliyeti değişim oranlarını karşılaştırın.

Net Satışlar

+\%10

, Satışların Maliyeti

+\%25

artmıştır.

Karşılaştırmalı analizde ilişkili kalemlerin artış hızları kârlılık yapısını belirler.

2

Artış hızlarının kâr üzerindeki etkisini analiz edin.

Maliyetler (

\%25

), gelirlerden (

\%10

) daha hızlı artmaktadır.

Gider/maliyet kaleminin gelir kaleminden daha hızlı artması, brüt kârın tutarsal veya oransal olarak düşmesine neden olur.

3

Brüt satış kâr marjı üzerindeki sonucu belirleyin.

Brüt satış kâr marjı gerilemiştir.

Birim satış fiyatlarındaki artışın, birim maliyet artışlarını yakalayamadığı anlaşılmaktadır.

Anahtar Kavram

Gelir tablosu kalemleri arasındaki yatay analiz ilişkileri ve kârlılık yorumu.

İpuçları

1

Gelir tablosunda kârlılığın devamı için satışların maliyetlerden daha hızlı artması gerektiğini unutmayın.

2

Maliyetlerdeki

\%25

artışa karşın gelirlerin sadece

\%10

artması, her satışta elde edilen kâr payının azaldığına işaret eder.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruda 'Faaliyet Giderleri' ve 'Brüt Kâr' değişimlerini karşılaştırarak faaliyet kâr marjındaki değişimi yorumlayabilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 163Soru →

Bir işletmenin 2024 ve 2025 yıllarına ait bilançosunda yer alan Maddi Duran Varlıklar grubundaki binalara ilişkin veriler şu şekildedir:

- 2024 yılında binaların maliyet bedeli $625.000$ TL, bu binalar için ayrılan birikmiş amortisman tutarı ise $145.000$ TL'dir.
- 2025 yılında yapılan yeni alımlar ve değerlemeler sonrası binaların maliyet bedeli $780.000$ TL'ye yükselmiş, ilgili dönem sonu itibarıyla birikmiş amortisman tutarı ise $192.000$ TL olarak hesaplanmıştır.

Buna göre, karşılaştırmalı tablolar analizi kapsamında binaların net defter değerinde meydana gelen mutlak fark aşağıdakilerden hangisidir?

108.000

TL artış

155.000

TL artış

47.000

TL artış

108.000

TL azalış

202.000

TL artış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $108.000$ TL artış

Cevap

Binaların net defter değerinde meydana gelen mutlak fark

108.000

TL artıştır.

Doğru yanıt olan seçenek, binaların 2024 yılındaki net değerini (

480.000

TL) ve 2025 yılındaki net değerini (

588.000

TL) doğru hesaplayıp, bu iki değer arasındaki farkın

108.000

TL'lik bir artış olduğunu saptamıştır.

Adım Adım Çözüm

1

2024 yılı (baz yıl) net defter değerini hesapla

625.000 - 145.000 = 480.000

TL

Net defter değeri, varlığın brüt maliyetinden birikmiş amortismanların çıkarılmasıyla bulunur.

2

2025 yılı (cari yıl) net defter değerini hesapla

780.000 - 192.000 = 588.000

TL

Karşılaştırmalı analizde her iki dönemin de net değerleri belirlenmelidir.

3

Dönemler arası mutlak farkı hesapla

588.000 - 480.000 = 108.000

TL

Mutlak fark, cari dönem değerinden baz dönem değerinin çıkarılmasıyla elde edilir.

4

Değişimin yönünü belirle

Pozitif fark (

+108.000

TL) = Artış

Sonucun pozitif olması, ilgili kalemin değerinin dönemler arasında yükseldiğini gösterir.

Anahtar Kavram

Karşılaştırmalı tablolar analizinde mutlak fark, bir hesap kaleminin cari dönemdeki tutarı ile baz alınan dönemdeki tutarı arasındaki sayısal farkı ifade eder. Düzenleyici hesaplar (birikmiş amortismanlar gibi) net değer hesaplamasına dahil edilmelidir.

İpuçları

1

Net defter değerini bulmak için maliyet bedelinden birikmiş amortismanları çıkarmayı unutmayın.

2

Her iki yıl için ayrı ayrı net değer hesaplayıp ardından farklarını alın.

3

2025 net değeri

588.000

TL ve 2024 net değeri

480.000

TL'dir. Bu iki sayı arasındaki fark size mutlak tutarı verecektir.

Daha Fazla Pratik

Aynı veriler üzerinden binaların net defter değerindeki yüzde değişimi hesaplayarak dikey analiz ve karşılaştırmalı analiz arasındaki farkı pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 164Soru →

Bir işletmenin $2024$ ve $2025$ yılları karşılaştırmalı bilançosunda yer alan "Ticari Alacaklar" kalemi tutarları aşağıda verilmiştir:

Yıl	Ticari Alacaklar (TL)
$2024$	$600.000$
$2025$	$750.000$

Bu verilere göre, Ticari Alacaklar kalemindeki oransal (yüzde) değişim aşağıdakilerden hangisidir?

\%20

artış

\%25

artış

\%25

azalış

\%125

artış

\%15

artış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\%25$ artış

Cevap

Ticari Alacaklar kalemindeki oransal değişim %25 artış olarak hesaplanır.

Karşılaştırmalı tablo analizinde yüzde değişim hesaplanırken kullanılan temel formül

\frac{\text{Cari Yıl} - \text{Baz Yıl}}{\text{Baz Yıl}} \times 100

'dür. Bu soruda mutlak fark

150.000

TL olup, bu farkın

2024

yılı tutarı olan

600.000

TL'ye bölünmesi sonucunda

\%25

artış elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1

Mutlak farkın hesaplanması

750.000 - 600.000 = 150.000

TL

Karşılaştırmalı tablolarda oransal değişimi bulmak için öncelikle iki dönem arasındaki tutar farkı belirlenmelidir.

2

Oransal (yüzde) farkın formüle uygulanması

\frac{150.000}{600.000} = 0,25

Bulunan mutlak fark, baz yıl (ilk yıl) tutarına bölünerek değişim oranı bulunur.

3

Sonucun yüzdeye çevrilmesi

0,25 \times 100 = \%25

Değişim oranını yüzde cinsinden ifade etmek için sonuç 100 ile çarpılır. Tutar arttığı için sonuç 'artış' olarak ifade edilir.

Anahtar Kavram

Karşılaştırmalı Tablolar Analizi (Yatay Analiz) Yüzde Değişim Formülü

İpuçları

1

Karşılaştırmalı analizde değişim hesaplanırken her zaman ilk yılı (baz yıl) referans almalısınız.

2

Önce

2025

ve

2024

tutarları arasındaki TL farkını bulun, ardından bu farkı

2024

tutarına bölün.

Daha Fazla Pratik

Negatif bazlı (zarardan kâra geçiş gibi) kalemlerde yüzde değişim hesaplanmasının neden anlamsız olduğunu inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 165Soru →

Bir işletmenin birbirini izleyen iki döneme ait karşılaştırmalı gelir tablosu verileri analiz edildiğinde aşağıdaki değişim oranları tespit edilmiştir:

Gelir Tablosu Kalemi	Değişim Oranı (%)
Net Satışlar	$+\%25$
Satışların Maliyeti	$+\%45$
Faaliyet Giderleri	$+\%10$

Bu veriler ışığında, işletmenin ilgili dönemdeki faaliyet sonuçları ve kârlılık yapısı hakkında yapılabilecek en doğru yorum aşağıdakilerden hangisidir?

Satışların maliyetindeki artış hızının satış gelirlerindeki artış hızından yüksek olması, işletmenin brüt satış kâr marjının daralmasına ve operasyonel verimliliğin düşmesine yol açmıştır.

Net satışlardaki %25'lik artış, işletmenin pazar payını artırdığını ve bu durumun tüm gelir tablosu kalemlerinde mutlak bir iyileşme sağladığını kanıtlar.

Satışların maliyetindeki artışın temel sebebi, işletmenin dönem içinde ödediği banka kredisi ana para taksitlerindeki mutlak artıştır.

Faaliyet giderlerindeki artışın (%10), net satışlardaki artıştan (%25) daha düşük olması, işletmenin faaliyet kârının bir önceki döneme göre kesinlikle arttığını göstermektedir.

Net satışlardaki artışın satışların maliyetindeki artışın gerisinde kalması, işletmenin sadece duran varlıklarını yenilediğini ve amortisman giderlerinin arttığını gösterir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Satışların maliyetindeki artış hızının satış gelirlerindeki artış hızından yüksek olması, işletmenin brüt satış kâr marjının daralmasına ve operasyonel verimliliğin düşmesine yol açmıştır.

Cevap

Satışların maliyetindeki artış hızının satış gelirlerindeki artış hızından yüksek olması, brüt satış kâr marjının daralmasına ve operasyonel verimliliğin düşmesine yol açmıştır.

Doğru seçenek, gelir tablosundaki hiyerarşik yapıyı esas alır. Satışların Maliyeti (

+\%45

), Net Satışlardan (

+\%25

) daha hızlı arttığında işletmenin en temel kâr kalemi olan Brüt Satış Kârı zarar görür. Bu durum, işletmenin ya alış maliyetlerini satış fiyatlarına yansıtamadığını ya da üretim/tedarik sürecinde verimlilik kaybı yaşadığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

1

Net Satışlar ile Satışların Maliyeti arasındaki ilişkiyi analiz et.

Net Satışlar %25 artarken, Satışların Maliyeti %45 artmıştır (Maliyet artışı > Satış artışı).

Brüt satış kârının hesaplanmasında temel iki değişkenin değişim hızlarını karşılaştırmak marjın yönünü belirler.

2

Brüt Satış Kârı üzerindeki etkiyi yorumla.

Satışların maliyeti satışlardan daha hızlı arttığı için Brüt Satış Kârı mutlak olarak azalmış ve kâr marjı daralmıştır.

Maliyetlerin satış gelirlerine oranı arttığında birim kârlılık düşer.

3

Faaliyet Giderlerini sürece dahil et.

Faaliyet giderleri %10 artarak satış artışının altında kalsa da, brüt kârdaki kayıp daha büyük olduğu için faaliyet kârı da olumsuz etkilenmiştir.

Brüt kârdaki daralma, faaliyet giderlerindeki göreceli tasarrufu etkisiz hale getirmiştir.

Anahtar Kavram

Karşılaştırmalı Gelir Tablosu Analizinde Maliyet ve Gelir Dengesi

İpuçları

1

Gelir tablosu kalemleri arasındaki değişimleri karşılaştırırken en üstten (Net Satışlar) başlayarak aşağı doğru kâr marjlarının nasıl etkilendiğine bakın.

2

Eğer maliyetler (%45), satış gelirlerinden (%25) daha hızlı artıyorsa, her 100 TL'lik satış için katlanılan maliyetin arttığını fark edin.

Daha Fazla Pratik

Brüt satış kâr marjı daralan bir işletmenin, faaliyet giderlerini kontrol altında tutarak faaliyet kârını koruyup koruyamayacağını simüle eden bir soru çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 166Soru →

Bir işletmenin $2024$ ve $2025$ yıllarına ait bilançosunda yer alan bazı hesap kalemleri aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Hesap Kalemi	$2024$ (TL)	$2025$ (TL)
Ticari Mallar	$550.000$	$680.000$
Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)	$10.000$	$25.000$
Verilen Sipariş Avansları	$30.000$	$25.000$
Diğer Stoklar	$15.000$	$30.000$
Satışların Maliyeti	$900.000$	$1.100.000$
Gelecek Aylara Ait Giderler	$12.000$	$18.000$

İşletmenin "Stoklar" grubu toplamı dikkate alındığında, $2025$ yılında gerçekleşen mutlak (tutar) farkı aşağıdakilerden hangisidir?

125.000

TL artış

125.000

TL azalış

130.000

TL artış

155.000

TL artış

131.000

TL artış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $125.000$ TL artış

Cevap

İşletmenin "Stoklar" grubunda gerçekleşen mutlak fark

125.000

TL artış şeklindedir.

Mutlak fark hesaplanırken öncelikle ilgili grubun net toplamları belirlenmelidir. Stoklar grubu (

15

), varlık kalemleri (Ticari Mallar, Avanslar, Diğer Stoklar) ile düzenleyici kalemlerin (Karşılıklar) netleşmesiyle oluşur.

2024

yılı net stok toplamı

585.000

TL iken

2025

yılı net stok toplamı

710.000

TL'ye yükselmiştir. Aradaki

125.000

TL'lik pozitif fark, stoklarda bir artış olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1

Stoklar (15) grubu kapsamında değerlendirilecek kalemlerin belirlenmesi.

Ticari Mallar, Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-), Verilen Sipariş Avansları ve Diğer Stoklar kalemleri seçilmiştir.

Karşılaştırmalı analizde grup toplamı farkını bulmak için ilgili tekdüze hesap planı grubundaki tüm unsurların dikkate alınması gerekir.

2

2024

yılı (baz yıl) toplam stok tutarının hesaplanması.

550.000 + 30.000 + 15.000 - 10.000 = 585.000

TL.

Düzenleyici hesaplar (-) gruptaki varlık değerini azalttığı için çıkarma işlemi yapılmıştır.

3

2025

yılı (cari yıl) toplam stok tutarının hesaplanması.

680.000 + 25.000 + 30.000 - 25.000 = 710.000

TL.

Cari dönemin net stok değeri belirlenmiştir.

4

Mutlak farkın hesaplanması ve yönünün belirlenmesi.

710.000 - 585.000 = 125.000

TL (Pozitif sonuç = Artış).

Mutlak fark, cari dönem tutarından baz dönem tutarının çıkarılmasıyla bulunur.

Anahtar Kavram

Karşılaştırmalı tablolar analizinde mutlak fark, cari dönem ile baz dönem arasındaki sayısal farkı ifade eder ve düzenleyici hesapların net grup toplamı üzerindeki etkisi mutlaka dikkate alınmalıdır.

Soru 167Soru →

Bir işletmenin $2024$ ve $2025$ yılları karşılaştırmalı gelir tablosu verileri analiz edildiğinde aşağıdaki değişim oranları saptanmıştır:

Gelir Tablosu Kalemi	Değişim Oranı
Brüt Satış Kârı	$\%+10$
Faaliyet Giderleri	$\%+30$

Buna göre, işletmenin ilgili dönemdeki faaliyet kârlılığı ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?

Faaliyet giderlerindeki artış hızının brüt kâr artış hızından yüksek olması, faaliyet kâr marjını olumsuz etkilemiştir.

Brüt kâr artış hızı pozitif olduğu için işletmenin faaliyet kârı mutlak tutar olarak kesinlikle artmıştır.

Faaliyet giderlerindeki

\%30

'luk artış, işletmenin dönem içinde net satışlarının mutlak olarak azaldığını gösterir.

İşletmenin faaliyet giderlerinin brüt kârdan hızlı artması, pazarlama ve genel yönetim faaliyetlerinde verimlilik sağlandığının kanıtıdır.

Faaliyet giderlerindeki artış oranı, satılan ticari malların maliyetinin

\%30

oranında azaldığı anlamına gelir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Faaliyet giderlerindeki artış hızının brüt kâr artış hızından yüksek olması, faaliyet kâr marjını olumsuz etkilemiştir.

Cevap

Faaliyet giderlerindeki artış hızı brüt kâr artış hızından yüksek olduğu için işletmenin faaliyet kârlılığı olumsuz etkilenmiştir.

Karşılaştırmalı tablolarda, bir kâr kaleminin (Brüt Kâr) artış hızı, o kârdan indirilecek olan gider kalemlerinin (Faaliyet Giderleri) artış hızından düşük kalırsa, aradaki fark olan bir sonraki kâr kalemi (Faaliyet Kârı) oransal olarak zarar görür. Bu durum faaliyet kâr marjının daralması ve kârlılık performansının zayıflaması anlamına gelir.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen kalemlerin değişim oranlarını karşılaştırın.

Brüt Satış Kârı

\%10

artarken, Faaliyet Giderleri

\%30

artmıştır.

Yatay analizde kalemler arasındaki oransal ilişkiyi kurmak için veriler tespit edilir.

2

Artış hızlarının kârlılık üzerindeki etkisini yorumlayın.

Giderlerdeki artış hızı (

\%30

), bu giderlerin karşılandığı ana kaynak olan brüt kârdaki artış hızından (

\%10

) daha yüksektir.

Giderlerin gelirden/kârdan daha hızlı büyümesi, birim satış başına düşen kârın azalmasına (marj daralmasına) neden olur.

Anahtar Kavram

Yatay Analiz ve Kârlılık İlişkisi

İpuçları

1

Gelir tablosu hiyerarşisini hatırlayın: Brüt Satış Kârı - Faaliyet Giderleri = Faaliyet Kârı.

2

Hangi kalemin daha hızlı büyüdüğüne odaklanın; giderler mi yoksa kâr mı?

Daha Fazla Pratik

Benzer bir analizi Net Satışlar ve Satışların Maliyeti arasındaki oranlar için yaparak Brüt Satış Kâr Marjını yorumlamayı deneyin.

Tahmini Süre:45s

Soru 168Soru →

İşletmenin $2024$ ve $2025$ yıllarına ait karşılaştırmalı mali tablolarında yer alan bazı kalemlerin tutarları şu şekildedir:

Kalem	$2024$ Yılı (TL)	$2025$ Yılı (TL)
Ticari Alacaklar	$240.000$	$300.000$
Dönem Net Kârı / (Zararı)	$(120.000)$	$60.000$

*Not: Parantez içindeki tutarlar zararı ifade etmektedir.*

Karşılaştırmalı tablolar analizi (yatay analiz) tekniği kapsamında bu iki kalemin oransal (yüzde) değişimleri ile ilgili yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Ticari alacaklarda

\%25

oranında bir artış gerçekleşmişken; Dönem Net Kârı/Zararı kalemindeki yüzde değişim, baz yılın negatif olması nedeniyle analiz açısından anlamsızdır.

Ticari alacaklarda

\%25

oranında artış, Dönem Net Kârı/Zararı kaleminde ise

\%150

oranında bir artış gerçekleşmiştir.

Ticari alacaklarda

\%20

oranında artış, Dönem Net Kârı/Zararı kaleminde ise

-\%150

oranında bir azalış gerçekleşmiştir.

Her iki kalemde de

\%25

oranında bir artış ve iyileşme gözlemlenmiştir.

Ticari alacaklarda

\%25

oranında artış, Dönem Net Kârı/Zararı kaleminde ise

\%50

oranında bir azalış gerçekleşmiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ticari alacaklarda $\%25$ oranında bir artış gerçekleşmişken; Dönem Net Kârı/Zararı kalemindeki yüzde değişim, baz yılın negatif olması nedeniyle analiz açısından anlamsızdır.

Cevap

Ticari alacaklarda %25 artış gerçekleşmiş; dönem net kârındaki yüzde değişim ise baz yılın negatif olması nedeniyle anlamsız kabul edilmiştir.

Karşılaştırmalı tablolar analizinde bir kalemin yüzde değişimi hesaplanırken baz yılın (ilk yıl) değeri esas alınır. Ticari alacaklar için

60.000 / 240.000 = \%25

artış sonucu bulunur. Ancak Dönem Net Kârı gibi kalemlerde baz yıl tutarı negatif (zarar) ise, formülün paydası eksi olacağı için çıkan sonuç analitik bir anlam ifade etmez. Bu durumda literatürde bu değişimin yüzde olarak değil, sadece mutlak tutar olarak ifade edilmesi gerektiği belirtilir.

Adım Adım Çözüm

1

Ticari Alacaklar kalemi için yüzde değişimi hesapla.

((300.000 - 240.000) / 240.000) \times 100 = \%25

artış.

Artış veya azalışın baz yıla oranlanması gerekir.

2

Dönem Net Kârı/Zararı kalemi için matematiksel formülü uygula.

((60.000 - (-120.000)) / -120.000) \times 100 = -\%150

.

Baz yıl negatif olduğunda formül matematiksel olarak negatif bir değer üretir.

3

Elde edilen negatif yüzde sonucunu finansal analiz ilkelerine göre yorumla.

Yüzde değişim 'Anlamsız' (Yorumlanamaz).

Karşılaştırmalı analizde baz yıl tutarı negatif ise, hesaplanan yüzde değişim işletmenin performans gelişimini doğru yansıtmaz (zarardan kâra geçilmesine rağmen eksi sonuç çıkması gibi).

Anahtar Kavram

Karşılaştırmalı Tablolar Analizinde Negatif Baz Yılı Sorunsalı

İpuçları

1

Yatay analizde yüzde değişim hesaplanırken payda her zaman baz yıl tutarıdır.

2

Zarardan kâra geçiş durumunda formülün matematiksel sonucu ile ekonomik mantığı çelişir mi?

3

Finansal analiz kitaplarında baz yıl tutarının sıfır veya negatif olması durumunda yüzde hesaplanıp hesaplanamayacağına dair notları hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Baz yılın sıfır olduğu bir durumda (örneğin yeni bir hesap kaleminin açılması) yüzde değişimin nasıl raporlandığını araştırınız.

Alternatif Yöntem

Matematiksel olarak formül uygulandığında

((60.000 - (-120.000)) / -120.000) = -1,5

yani

-\%150

bulunur. Ancak bir işletmenin kârının

-\%150

artması veya azalması ifadesi finansal raporlamada 'anlamsız' (meaningless) olarak kabul edildiğinden hesaplama yapılmaz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 169Soru →

Bir işletmenin $2024$ ve $2025$ yıllarına ait gelir tablosunda yer alan faaliyet giderlerine ilişkin hesap tutarları aşağıda sunulmuştur:

Hesap Kalemi	$2024$ Yılı (TL)	$2025$ Yılı (TL)
Araştırma ve Geliştirme Giderleri	$100.000$	$180.000$
Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri	$250.000$	$325.000$
Genel Yönetim Giderleri	$150.000$	$195.000$

Bu verilere göre, işletmenin toplam "Faaliyet Giderleri" grubunda meydana gelen oransal (yüzde) değişim aşağıdakilerden hangisidir?

\% 40

\% 28,57

200.000

\% 30

\% 80

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: \% 40

Cevap

İşletmenin toplam faaliyet giderlerindeki oransal değişim %40 artış yönündedir.

İşletmenin

2024

yılı toplam faaliyet giderleri

500.000

TL,

2025

yılı toplam faaliyet giderleri ise

700.000

TL'dir. İki yıl arasındaki

200.000

TL'lik artışın baz yıl tutarı olan

500.000

TL'ye oranlanması sonucunda

\% 40

değerine ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1

2024

yılı (baz yıl) toplam faaliyet giderlerini hesaplayınız.

100.000 + 250.000 + 150.000 = 500.000

TL

Karşılaştırmalı analizde grup toplamındaki değişimi bulmak için öncelikle ilgili dönemin grup toplamı belirlenmelidir.

2

2025

yılı (cari yıl) toplam faaliyet giderlerini hesaplayınız.

180.000 + 325.000 + 195.000 = 700.000

TL

Analiz dönemine ait toplam tutarın belirlenmesi, mutlak farkın hesaplanması için gereklidir.

3

Toplam faaliyet giderlerindeki mutlak (tutar) farkını bulunuz.

700.000 - 500.000 = 200.000

TL (Artış)

Oransal değişimin payını oluşturacak olan mutlak değişim miktarı hesaplanır.

4

Oransal (yüzde) değişim formülünü uygulayınız.

\frac{200.000}{500.000} \times 100 = \% 40

Yüzde değişim, mutlak farkın baz yıl tutarına bölünmesiyle hesaplanır.

Anahtar Kavram

Karşılaştırmalı Tablolar Analizinde (Yatay Analiz) bir hesap grubunun oransal değişimi hesaplanırken, kalemlerin tekil değişimleri değil, grup toplamının baz yıla göre değişimi esas alınır.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir hesaplamayı, negatif değerli kalemlerin (örneğin Birikmiş Amortismanlar) bulunduğu bir bilanço kesiti üzerinde yaparak işaretlerin oransal değişimi nasıl etkilediğini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Her bir kalemin oransal değişimi ile o kalemin baz yıl içindeki payı (dikey yüzdesi) çarpılarak ağırlıklı ortalama yöntemiyle de grup değişimi bulunabilir. Ancak toplamlar üzerinden gitmek daha hızlı ve hatasız bir yöntemdir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 170Soru →

Bir işletmenin $2024$ ve $2025$ yılları dönem sonu bilançolarından alınan bazı hesap kalemleri aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Hesap Kalemi	$2024$ (TL)	$2025$ (TL)
Kasa	$45.000$	$60.000$
Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-)	$15.000$	$25.000$
Alıcılar	$210.000$	$280.000$
Stoklar	$350.000$	$420.000$
Gelecek Yıllara Ait Giderler	$80.000$	$110.000$
Banka Kredileri (KV)	$150.000$	$200.000$
Ödenecek Vergi ve Fonlar	$40.000$	$55.000$
Gelecek Aylara Ait Gelirler	$30.000$	$45.000$
Kıdem Tazminatı Karşılığı	$120.000$	$145.000$

Karşılaştırmalı tablolar analizi tekniğine göre, işletmenin "Net İşletme Sermayesi" tutarındaki mutlak (tutar) değişim aşağıdakilerden hangisidir?

65.000

TL artış

65.000

TL azalış

145.000

TL artış

75.000

TL artış

40.000

TL artış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $65.000$ TL artış

Cevap

Net İşletme Sermayesi tutarındaki mutlak değişim

65.000

TL artış yönündedir.

Karşılaştırmalı tablolar analizinde mutlak fark, cari dönem tutarından önceki dönem tutarının çıkarılmasıyla bulunur. İşletmenin Net İşletme Sermayesi bileşenleri doğru tasnif edildiğinde (Dönen Varlıklar - KVYK),

2024

yılında

370.000

TL ve

2025

yılında

435.000

TL olduğu görülür. İki tutar arasındaki fark

65.000

TL olup artış yönündedir.

Adım Adım Çözüm

1

2024

yılı Net İşletme Sermayesi (NİS) hesaplanır.

370.000

TL

Dönen Varlıklar (

45.000 + 210.000 + 350.000 - 15.000 = 590.000

TL) - Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar (

150.000 + 40.000 + 30.000 = 220.000

TL). Gelecek yıllara ait giderler (duran varlık) ve kıdem tazminatı karşılığı (UVYK) kapsam dışı bırakılır.

2

2025

yılı Net İşletme Sermayesi (NİS) hesaplanır.

435.000

TL

Dönen Varlıklar (

60.000 + 280.000 + 420.000 - 25.000 = 735.000

TL) - Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar (

200.000 + 55.000 + 45.000 = 300.000

TL).

3

İki dönem arasındaki mutlak fark bulunur.

65.000

TL Artış

Cari yıl NİS (

435.000

TL) - Baz yıl NİS (

370.000

TL) işlemi sonucunda

65.000

TL'lik pozitif bir fark elde edilir.

Anahtar Kavram

Net İşletme Sermayesi ve Mutlak Fark Analizi

İpuçları

1

Net İşletme Sermayesi'ni hesaplarken tabloda verilen kalemleri öncelikle 'Dönen Varlıklar' ve 'Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar' olarak ikiye ayırmalısınız.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 171Soru →

Finansal tabloların analiz edilmesinde kullanılan yöntemlerden biri, işletmenin geçmiş dönem verileri ile cari dönem verilerinin bir arada değerlendirilmesini ve kalemler arasındaki değişimin izlenmesini gerektirir. Buna göre, karşılaştırmalı tablolar analizinin (yatay analiz) temel hareket noktası ve uygulama amacı aşağıdakilerden hangisidir?

İşletmenin tek bir hesap dönemine ait kalemlerinin toplam içerisindeki ağırlığını ve yapısal dağılımını yüzde yöntemini kullanarak statik olarak değerlendirmek

Finansal tablo kalemlerinin birden fazla dönemi kapsayan gelişim seyirlerini, değişim hızlarını ve yönlerini analiz ederek işletmenin finansal performansındaki eğilimleri dinamik bir bakış açısıyla belirlemek

İşletmenin kısa vadeli yükümlülüklerini karşılama kapasitesini sadece bilanço tarihindeki veriler üzerinden likidite oranları yardımıyla ölçmek

İşletme içi birimlerin verimliliğini ölçmek amacıyla detaylı maliyet kayıtlarına erişerek yönetimsel kararlar için veri üretmek

İşletmenin sahip olduğu duran varlıkların iktisadi ömürleri sonundaki değerlerinin toplam kaynaklar içindeki payını birincil veri olarak saptamak

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Finansal tablo kalemlerinin birden fazla dönemi kapsayan gelişim seyirlerini, değişim hızlarını ve yönlerini analiz ederek işletmenin finansal performansındaki eğilimleri dinamik bir bakış açısıyla belirlemek

Cevap

Finansal tablo kalemlerinin birden fazla dönemi kapsayan gelişim seyirlerini, değişim hızlarını ve yönlerini analiz ederek işletmenin finansal performansındaki eğilimleri dinamik bir bakış açısıyla belirlemek

Karşılaştırmalı tablolar analizi, işletmenin birbirini izleyen faaliyet dönemlerine ait finansal tablolarının yan yana getirilerek kalemlerindeki artış ve azalışların miktar ve yüzde olarak belirlenmesidir. Bu yöntemin temel amacı, işletmenin finansal durumundaki ve faaliyet sonuçlarındaki gelişmeleri dinamik bir yaklaşımla, zaman boyutu içinde incelemek ve bu değişimlerin yönü ile hızını belirlemektir.

Adım Adım Çözüm

1

Analiz yönteminin kapsamını belirle

Yatay analiz, en az iki farklı döneme (

t

ve

t-1

) ait finansal tabloların karşılaştırılmasını gerektirir.

Zaman serisi analizi yapılabilmesi için karşılaştırılabilir verilerin varlığı şarttır.

2

Analizin karakterini saptan

Yöntem, kalemlerin zaman içindeki hareketini incelediği için 'dinamik' bir analiz türüdür.

Statik analizler tek bir ana odaklanırken, dinamik analizler bir süreci (zaman akışını) kapsar.

3

Temel amacı tanımla

Değişimlerin mutlak (tutar) ve nispi (yüzde) olarak hesaplanması yoluyla işletmenin geleceğine yönelik projeksiyonlar yapılmasına imkan tanır.

Artış veya azalış trendlerinin görülmesi, yönetim performansının ve finansal yapının gelişiminin değerlendirilmesini sağlar.

Anahtar Kavram

Karşılaştırmalı Tablolar Analizi (Yatay Analiz)

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 172Soru →

Bir işletmenin son dört yıllık net satış tutarları ve ilgili yıllardaki fiyat endeksleri ( $Baz yıl endeksi 100 kabul edilmiştir$ ) aşağıda verilmiştir:

Yıl	Net Satışlar (TL)	Fiyat Endeksi	Not
2022	$6.000.000$	$80$	Ekonomik kriz dönemi
2023	$10.000.000$	$100$	Normal faaliyet dönemi
2024	$18.000.000$	$150$
2025	$24.000.000$	$240$	Cari yıl

İşletme, karşılaştırmalı tablo analizi kapsamında eğilim yüzdelerini hesaplayarak satış performansını değerlendirmek istemektedir. Baz yılı seçimi kriterleri ve enflasyonun arındırılması esasları dikkate alındığında, işletmenin satış performansına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Satış hacminde baz yılına göre reel bir artış sağlanamamıştır.

Baz yılı olarak ekonomik krizin yaşandığı 2022 yılı seçilmeli ve satışlar nominal bazda yorumlanmalıdır.

Cari yıl satışları enflasyondan arındırıldığında, baz yılına göre %140 oranında reel büyüme kaydedilmiştir.

İşletmenin satış performansı, baz yılına göre %66,6 oranında reel iyileşme göstermiştir.

Fiyat endeksindeki artış hızı satışlardaki artış hızından yüksek olduğu için işletme reel olarak küçülmüştür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Satış hacminde baz yılına göre reel bir artış sağlanamamıştır.

Cevap

Satış hacminde baz yılına göre reel bir artış sağlanamamıştır.

Doğru yanıt, satış hacminde reel bir artış sağlanamadığını ifade eden seçenektir. Karşılaştırmalı analizde baz yılı olarak normal faaliyet dönemini yansıtan 2023 yılı (

Endeks = 100

) seçilmelidir. 2025 yılı satışları nominal olarak

24.000.000

TL olsa da, endeksteki artış (

240/100 = 2,4

) dikkate alındığında, bu tutarın 2023 yılı fiyatlarıyla karşılığı

10.000.000

TL'dir. Baz yılın satış tutarı da

10.000.000

TL olduğu için işletmenin satış hacmi reel olarak yerinde saymıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Baz yılının belirlenmesi

Baz Yılı: 2023

Karşılaştırmalı analizlerde baz yılının istikrarlı ve normal bir faaliyet dönemini yansıtması gerekir; 2022 yılı kriz yılı olduğu için uygun değildir.

2

Baz yılı ve cari yıl verilerinin tespiti

2023 Satış:

10.000.000

, Endeks:

100

| 2025 Satış:

24.000.000

, Endeks:

240

Karşılaştırma yapılacak iki noktanın nominal değerleri ve ilgili fiyat endeksleri belirlenir.

3

Enflasyon düzeltme katsayısının hesaplanması

Katsayı =

240 / 100 = 2,4

Cari yıl değerini baz yıl fiyatlarına indirgemek için fiyat endeksleri arasındaki oran bulunur.

4

Cari yıl satışlarının reel değerinin hesaplanması

24.000.000 / 2,4 = 10.000.000

TL

Nominal tutar enflasyon katsayısına bölünerek paranın satın alma gücündeki değişimden arındırılır.

5

Reel büyümenin analizi

10.000.000

(Reel 2025) -

10.000.000

(Baz 2023) =

0

Reel değer ile baz yıl değeri arasındaki fark sıfır olduğu için satış hacmi reel olarak değişmemiştir.

Anahtar Kavram

Baz Yılı Seçimi ve Reel Satış Performansı Analizi

Soru 173Soru →

Karşılaştırmalı tablolar analizinde (yatay analiz), baz yılı tutarı çok düşük olan bir kalemdeki küçük bir mutlak artışın yüzde olarak çok yüksek çıkması, analiz sonuçlarının yorumlanmasında hangi temel kısıtı ortaya çıkarır?

Yüzde değişimlerin, kalemin mutlak büyüklüğü ve işletme için taşıdığı gerçek önem konusunda yanıltıcı bir algı oluşturması

Artışın tamamen yüksek enflasyondan kaynaklandığının ve reel bir büyüme olmadığının kesinleşmesi

Yapılan analizin zaman serisi özelliğini kaybederek tek dönemlik statik bir analize dönüşmesi

İşletmenin muhasebe politikalarında bir değişiklik yaptığına dair kesin bir kanıt sunması

Nakit akışlarının net işletme sermayesi fon kaynakları ile karıştırılmasına yol açması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yüzde değişimlerin, kalemin mutlak büyüklüğü ve işletme için taşıdığı gerçek önem konusunda yanıltıcı bir algı oluşturması

Cevap

Yüzde değişimlerin, kalemin mutlak büyüklüğü ve işletme için taşıdığı gerçek önem konusunda yanıltıcı bir algı oluşturması

Karşılaştırmalı tablolar analizinin en önemli kısıtlarından biri, baz yılındaki tutarın çok küçük olması durumunda ortaya çıkan 'baz etkisi'dir. Matematiksel olarak payda küçüldükçe sonuç büyür. Bu durum, finansal açıdan önemsiz sayılabilecek küçük bir tutar artışının, analiz raporunda devasa bir yüzde artış gibi görünerek analistin dikkatini yanlış yöne çekmesine ve yanıltıcı bir önem algısı oluşmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1

Yüzde değişim formülünü hatırla

Yüzde Değişim = \frac{Cari Yıl Tutarı - Baz Yıl Tutarı}{Baz Yıl Tutarı} \times 100

Değişimin nasıl hesaplandığını anlamak kısıtın kaynağını belirler.

2

Paydadaki (baz yılı) değerin etkisini analiz et

Payda (

Baz Yıl Tutarı

) sıfıra yakın bir değer olduğunda, pay kısmındaki en küçük artış bile sonucun (yüzde) sonsuza yaklaşmasına veya çok yüksek çıkmasına neden olur.

Matematiksel bir kısıt olan 'küçük baz etkisi'ni tespit etmek.

3

Yorumlama aşamasındaki sınırı belirle

Örneğin

100

TL'lik bir kalem

300

TL'ye çıktığında

\%200

artış görünürken,

1.000.000

TL'lik bir kalemin

\%5

artması işletme için çok daha önemli olabilir.

Yüzde verilerin tek başına mutlak önemi yansıtamayacağı sonucuna varmak.

Anahtar Kavram

Yatay Analizde Baz Yılı Etkisi

İpuçları

1

Yüzde değişim hesaplanırken baz yılı tutarı paydada yer alır.

2

Paydadaki bir rakam sıfıra ne kadar yakınsa, bölme işleminin sonucu o kadar büyük çıkar.

3

1

TL'den

10

TL'ye çıkan bir kalemdeki

\%900

artış, işletmenin finansal sağlığı hakkında gerçekten çok önemli bir bilgi mi verir?

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde, baz yılı tutarının negatif (örneğin zarar) olması durumunda yüzde değişim hesaplamasının neden anlamsızlaştığını araştırınız.

Tahmini Süre:45s

Soru 174Soru →

Bir işletme, karşılaştırmalı tablolar analizinde ekonomik faaliyetlerinin normal seyrettiği $2024$ yılını baz yıl olarak belirlemiştir. İlgili yıllara ait net satış ve fiyat endeksi verileri şu şekildedir:

Yıl	Net Satışlar (TL)	Fiyat Endeksi
$2024$ (Baz)	$5.000.000$	$100$
$2025$	$12.000.000$	$300$

Buna göre, işletmenin satışlarında baz yıla göre gerçekleşen reel (gerçek) değişim aşağıdakilerden hangisidir?

%140 oranında artış

%20 oranında azalış

%20 oranında artış

%40 oranında azalış

%60 oranında artış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: %20 oranında azalış

Cevap

%20 oranında azalış gerçekleşmiştir.

Satışlar nominal olarak

5

milyondan

12

milyona çıksa da (2,4 kat), fiyatlar genel düzeyi

100

'den

300

'e çıkarak

3

katına yükselmiştir. Bu durum, satışların reel olarak düştüğünü gösterir.

12

milyon TL'lik cari satışın baz yıl alım gücü

4

milyon TL'dir (

12 \times 100 / 300

). Baz yılın

5

milyon TL'lik satışı ile kıyaslandığında, reel olarak

1

milyon TL'lik (%20) bir azalış söz konusudur.

Adım Adım Çözüm

1

2025

yılı nominal satış tutarını baz yıl fiyatlarına indirgemek (deflate etmek).

12.000.000 \times (100 / 300) = 4.000.000

TL

Enflasyonun etkisini arındırarak satışların satın alma gücü cinsinden değerini bulmak gerekir.

2

Baz yıl satış tutarı ile

2025

yılı reel satış tutarı arasındaki farkı hesaplamak.

4.000.000 - 5.000.000 = -1.000.000

TL

Reel değişim miktarını belirlemek için baz yılı ile reel değer karşılaştırılır.

3

Reel değişim oranını hesaplamak.

-1.000.000 / 5.000.000 = -0,20

(yani -%20)

Değişimi oransal olarak ifade etmek için fark baz yıl değerine bölünür.

Anahtar Kavram

Karşılaştırmalı analizde enflasyonun arındırılması, nominal artışların gerçek büyümeyi yansıtmadığı durumlarda yanıltıcı yorumları önler.

İpuçları

1

Satışlardaki artış ile fiyatlardaki artış hızını karşılaştırın.

2

Cari yıl satışlarını baz yıla indirgemek için 'Cari Satış / (Cari Endeks / Baz Endeks)' formülünü kullanın.

3

Cari yılın reel satışı

4.000.000

TL'dir; bu değerin baz yılın

5.000.000

TL'sine göre yüzde kaç değiştiğini bulun.

Daha Fazla Pratik

Eğilim yüzdeleri analizinde baz yıl seçerken neden ekonomik kriz yıllarının tercih edilmediğini araştırın.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 175Soru →

Bir işletmenin birbirini izleyen iki yıla ait gelir tablosu kalemlerindeki değişim oranları aşağıda verilmiştir:

Gelir Tablosu Kalemi	Değişim Oranı
Net Satışlar	$+\%20$
Faaliyet Kârı	$-\%5$

Bu verilere dayanarak, işletmenin faaliyet sonuçlarındaki bu zıt yönlü değişimin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Satışlardaki artışa rağmen maliyet ve giderlerin daha yüksek bir oranda artması

İşletmenin toplam yabancı kaynak kullanımının dönem içinde azalmış olması

Dönem net satışlarının brüt satış tutarından daha yüksek gerçekleşmesi

Dönem başı stokların dönem sonu stoklarına göre daha düşük seviyede olması

Olağan dışı gider ve zararların faaliyet kârını önemli ölçüde düşürmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Satışlardaki artışa rağmen maliyet ve giderlerin daha yüksek bir oranda artması

Cevap

Satışlardaki artışa rağmen maliyet ve giderlerin daha yüksek bir oranda artması

İşletmenin satış gelirleri (Net Satışlar)

\%20

oranında artmasına rağmen faaliyet kârının

\%5

oranında azalması, operasyonel verimliliğin düştüğünü gösterir. Bu durumun temel matematiksel ve ekonomik nedeni, satışları gerçekleştirmek için katlanılan maliyetlerin ve işletme giderlerinin satış hasılatından çok daha yüksek bir oranda (en az

\%20

'den fazla) artış göstermiş olmasıdır.

Adım Adım Çözüm

1

Değişim oranlarını karşılaştırın

Net Satışlar

+\%20

(artış), Faaliyet Kârı

-\%5

(azalış).

Yatay analizde ilişkili kalemlerin trend yönleri arasındaki uyumsuzluğu tespit etmek için ilk adımdır.

2

Kârlılık hiyerarşisini analiz edin

Net Satışlar ile Faaliyet Kârı arasında Satışların Maliyeti ve Faaliyet Giderleri yer almaktadır.

Hangi kalemlerin kârın azalmasına neden olmuş olabileceğini belirlemek için hiyerarşik yapı incelenmelidir.

3

Mantıksal çıkarım yapın

Gelir artarken kâr azalıyorsa, giderler (Maliyet + Faaliyet Giderleri)

\%20

'den daha fazla artmış olmalıdır.

Net kârın yönünü belirleyen temel faktör, gelir ve giderlerin birbirine göre artış hızıdır.

Anahtar Kavram

Karşılaştırmalı Gelir Tablosu Analizi ve Verimlilik Yorumu

İpuçları

1

Net Satışlar ile Faaliyet Kârı arasındaki ilişkiyi düşünün. Bu ikisi arasında hangi gider kalemleri bulunur?

2

Eğer gelirleriniz

\%20

artarken elinizde kalan kâr azalıyorsa, harcamalarınızın gelirden daha hızlı mı yoksa daha yavaş mı arttığını sorgulayın.

Daha Fazla Pratik

Satışların Maliyeti kalemindeki bir artışın Brüt Satış Kârı üzerindeki etkisini inceleyen benzer soruları çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 176Soru →

Karşılaştırmalı tablolar analizinin (yatay analiz) temel amacı, işletmenin birbirini izleyen dönemlerine ait finansal tablo kalemlerindeki değişimleri inceleyerek anlamlı eğilimler saptamaktır. Ancak bu analizin kavramsal olarak 'dinamik' bir nitelik taşıması ve sonuçların güvenilir olması, verilerin belli standartlar çerçevesinde karşılaştırılabilir olmasına bağlıdır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi karşılaştırmalı tablolar analizinin kavramsal amacına hizmet etmekten ziyade, analistin işletmenin gerçek performansı hakkında yanıltıcı bir eğilim saptamasına neden olan temel engeldir?

İşletmenin stok değerleme yöntemini değiştirerek maliyet esaslı değerlemeden piyasa değeri esaslı değerlemeye geçmesi sonucunda stok kalemlerinde meydana gelen ve ekonomik temeli olmayan yapay artış

Analistin sadece cari döneme ait 'Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar' oranını hesaplayarak işletmenin likiditesini tek bir zaman kesitinde değerlendirmeyi yeterli görmesi

İşletmenin satışlarındaki

\%20

'lik mutlak artışın, genel fiyatlar seviyesindeki (enflasyon)

\%30

'luk artışın altında kalması nedeniyle yaşanan reel küçülmenin analiz sonuçlarına yansıtılmaması

İşletmenin kredi değerliliğini ölçmek isteyen bir banka analistinin, sadece kamuya açık tabloları inceleyerek yaptığı çalışmayı 'iç analiz' olarak nitelendirmesi

Analistin, özkaynaklardaki artışı kârlılık performansına bağlaması ancak bu artışın sermaye yedeği kalemlerinden mi yoksa dönem net kârından mı geldiğini kalemler bazında ayrıştıramaması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin stok değerleme yöntemini değiştirerek maliyet esaslı değerlemeden piyasa değeri esaslı değerlemeye geçmesi sonucunda stok kalemlerinde meydana gelen ve ekonomik temeli olmayan yapay artış

Cevap

Muhasebe politikalarında yapılan ve finansal tabloların tutarlılığını bozan değerleme yöntemi değişiklikleri, karşılaştırmalı tablolar analizinde yanıltıcı eğilimlere yol açar.

Karşılaştırmalı tablolar analizi, verilerin birbirini izleyen dönemler boyunca aynı muhasebe ilkeleri ve değerleme yöntemleri ile hazırlanmış olması ön koşuluna dayanır. Muhasebe politikalarında yapılan bir değişiklik (örneğin stok değerleme yöntemi değişikliği), finansal tablo kalemlerinde ekonomik bir karşılığı olmayan yapay değişimler yaratır. Bu durum, analizin işletmenin 'gerçek' eğilimlerini saptama amacını doğrudan engeller ve analisti yanıltır.

Adım Adım Çözüm

1

Karşılaştırmalı tablolar analizinin (yatay analiz) temel şartını belirle.

Analizin geçerli olması için incelenen dönemlerin muhasebe politikaları açısından 'tutarlı' (consistent) olması gerekir.

Farklı yöntemlerle hazırlanan tabloların yan yana getirilmesi, elma ile armudun kıyaslanması gibidir.

2

Muhasebe yöntem değişikliğinin etkisini analiz et.

Stok değerleme yönteminin maliyetten piyasa değerine geçmesi, stok miktarında artış olmasa bile kalem tutarının artmasına neden olur.

Bu artış işletmenin faaliyet başarısından değil, sadece muhasebe kayıt tekniğinden kaynaklanan yapay bir artıştır.

3

Yanıltıcı eğilimin analizin amacına etkisini değerlendir.

Analist, işletmenin stok yönetiminde veya satış hacminde bir iyileşme olduğunu zannederek hatalı bir 'eğilim' (trend) saptar.

Yatay analizin amacı 'gerçek' gelişimleri görmektir; yapay artışlar bu amacı temelden sarsar.

Anahtar Kavram

Karşılaştırılabilirlik ve Tutarlılık İlkesi

İpuçları

1

Analizin anlamlı olması için karşılaştırılan verilerin 'aynı ölçütlerle' ölçülüp ölçülmediğini düşünün.

2

Tutarlılık ilkesi gereği, yöntem değişiklikleri yapılsa bile analiz için tabloların eski yönteme göre düzeltilmesi gerekirdi.

3

Seçenekler arasında hangisi işletmenin faaliyetlerinden bağımsız, sadece 'kağıt üzerinde' bir değişim yaratmaktadır?

Daha Fazla Pratik

Karşılaştırmalı tablolar analizinde baz yılı seçiminde enflasyonun ve olağanüstü olayların etkisini inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Analiz sürecinde bir yöntem değişikliği saptandığında, analist 'endeksleme' veya 'yeniden düzenleme' yaparak verileri tek bir yönteme indirgerse bu engeli aşabilir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 177Soru →

Karşılaştırmalı tablolar analizi (yatay analiz), işletmenin birbirini izleyen hesap dönemlerine ait finansal tablolarını yan yana getirerek kalemlerdeki mutlak ve oransal değişimleri saptayan dinamik bir analiz tekniğidir. Analizin kavramsal çerçevesi uyarınca, ulaşılan sonuçların işletmenin gerçek finansal gelişimini yansıtması ve 'kıyaslanabilirlik' özelliğini koruması için belirli teknik ve zamansal ön koşulların sağlanması zorunludur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi karşılaştırmalı tablolar analizinin amacına uygun ve 'geçerli' bir sonuç üretebilmesi için analistin öncelikle sağlaması gereken temel metodolojik koşuldur?

Kıyaslanan dönemlerin hem zaman aralığı bakımından (örneğin her iki dönemin de

12

aylık olması) hem de kullanılan muhasebe değerleme ve sınıflandırma yöntemleri açısından tam bir eşdeğerlik ve tutarlılık taşıması.

Analiz sürecinin sadece işletme içi personelin detaylı muhasebe kayıtlarına erişimi ile sınırlı tutularak bir 'iç analiz' şeklinde kurgulanması.

Finansal tabloların statik bir yaklaşımla analiz edilerek, kalemlerin sadece cari dönem içerisindeki toplam varlıklar içindeki payının hesaplanması.

Analiz sonuçlarının her zaman trend (eğilim) analizi sonuçlarıyla aynı oransal değerleri üretmesi ve baz yılın işletmenin kuruluş yılı olarak sabitlenmesi.

Baz yıl olarak işletmenin faaliyetlerinde olağanüstü kâr elde ettiği bir yılın seçilerek, diğer dönemlerdeki tüm değişimlerin bu yıla göre endekslenmesi.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kıyaslanan dönemlerin hem zaman aralığı bakımından (örneğin her iki dönemin de $12$ aylık olması) hem de kullanılan muhasebe değerleme ve sınıflandırma yöntemleri açısından tam bir eşdeğerlik ve tutarlılık taşıması.

Cevap

Kıyaslanan dönemlerin hem zaman aralığı bakımından hem de kullanılan muhasebe yöntemleri açısından tam bir eşdeğerlik ve tutarlılık taşıması karşılaştırmalı analizin geçerliliği için temel koşuldur.

Karşılaştırmalı tablolar analizinin (yatay analiz) kavramsal çerçevesine göre, iki döneme ait verilerin kıyaslanabilir olması için metodolojik bir tutarlılık şarttır. Eğer karşılaştırılan dönemlerden biri

12

aylık diğeri

6

aylık ise veya bir dönemde FIFO diğerinde LIFO yöntemi kullanılmışsa, ortaya çıkan fark işletme performansındaki değişimden ziyade 'yöntem veya süre farkından' kaynaklanacaktır. Bu nedenle, analizin geçerli bir sonuç üretmesi için zamansal eşdeğerlik ve muhasebe ilkelerinde tutarlılık en temel metodolojik zorunluluktur.

Adım Adım Çözüm

1

Karşılaştırmalı analizin (yatay analiz) temel mantığını ve 'kıyaslanabilirlik' (comparability) ilkesini analiz etmek

İki farklı döneme ait finansal verilerin yan yana getirilerek anlamlı bir fark hesaplanabilmesi için bu verilerin aynı temeller üzerine kurulu olması gerektiği saptanır.

Metodolojik geçerliliğin ön koşullarını belirlemek için gereklidir.

2

Zaman ve yöntem tutarlılığı unsurlarını değerlendirmek

Farklı uzunluktaki dönemlerin (örneğin

3

aylık ve

12

aylık) kıyaslanmasının yanıltıcı olacağı ve stok değerleme gibi yöntem değişikliklerinin kârı manipüle edebileceği sonucuna varılır.

Analizin kısıtlarını ve hata kaynaklarını anlamak için gereklidir.

3

Doğru seçeneği analizin kavramsal çerçevesiyle eşleştirmek

Hem zamansal eşdeğerliğin hem de muhasebe tutarlılığının sağlandığı durumun analizi 'geçerli' kılan temel unsur olduğu teyit edilir.

Analizin amacına (gerçek performansı ölçme) hizmet eden en sağlam dayanağı bulmak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Karşılaştırmalı Tablolar Analizinde Metodolojik Geçerlilik ve Tutarlılık

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 178Soru →

Bir işletmenin $2024$ ve $2025$ yılları karşılaştırmalı bilançosunda yer alan "Hazır Değerler" kalemine ilişkin tutarlar aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Yıl	Hazır Değerler (TL)
$2024$	$200.000$
$2025$	$250.000$

Bu verilere göre, karşılaştırmalı tablolar analizi yöntemiyle hesaplanan yüzde (oransal) değişim aşağıdakilerden hangisidir?

\%20

artış

\%25

artış

\%20

azalış

\%25

azalış

\%50

artış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\%25$ artış

Cevap

Hazır Değerler kalemindeki oransal değişim %25 artış olarak hesaplanmıştır.

Hazır değerler kalemi

2024

yılında

200.000

TL'den

2025

yılında

250.000

TL'ye yükselmiştir. Bu durumda mutlak fark

50.000

TL'dir. Yüzde fark formülü olan

\text{Yüzde Değişim} = \frac{\text{Mutlak Fark}}{\text{Baz Yıl Tutarı}}

uygulandığında;

\frac{50.000}{200.000} = 0,25

yani

\%25

artış sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1

Mutlak (tutar) farkının hesaplanması

250.000 - 200.000 = 50.000

TL

Yüzde değişimini bulmak için öncelikle iki yıl arasındaki artış veya azalış miktarını belirlemek gerekir.

2

Mutlak farkın baz yıl tutarına bölünmesi

\frac{50.000}{200.000} = 0,25

Karşılaştırmalı analizde değişim oranı daima önceki (baz) yılın tutarı üzerinden hesaplanır.

3

Sonucun yüzdeye dönüştürülmesi ve yorumlanması

0,25 \times 100 = \%25

artış

Cari yıl tutarı baz yıl tutarından yüksek olduğu için sonuç pozitif bir artışı ifade eder.

Anahtar Kavram

Karşılaştırmalı tablolarda yüzde değişim hesaplanırken daima mutlak fark baz yıl tutarına bölünmelidir.

İpuçları

1

İki yıl arasındaki Türk Lirası cinsinden farkı bularak işe başlayın.

2

Bulduğunuz farkı, her zaman analize başlanan ilk yılın (baz yıl) tutarına bölmelisiniz.

3

50.000

TL'lik artışın

200.000

TL'lik ana tutarın kaçta kaçı olduğunu hesaplayın.

Daha Fazla Pratik

Değerlerin azaldığı bir senaryoda (örneğin 200.000'den 160.000'e) yüzde değişiminin nasıl negatif olacağını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Orantı kurma yöntemi:

200.000

TL tutar

\%100

ise,

50.000

TL tutarındaki artış

\%x

olur. Buradan

x = (50.000 \times 100) / 200.000 = \%25

bulunur.

Tahmini Süre:45s

Soru 179Soru →

Bir işletmenin birbirini izleyen iki yıla ait kaynak yapısına ilişkin karşılaştırmalı bilanço verileri aşağıda sunulmuştur:

Kaynak Kalemleri	$1$ . Yıl (TL)	$2$ . Yıl (TL)
Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar	$400.000$	$900.000$
Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar	$600.000$	$300.000$
Özkaynaklar	$1.000 .000$	$1.200 .000$
Pasif Toplamı	$2.000 .000$	$2.400 .000$

Bu verilere göre, işletmenin kaynak yapısındaki değişimlerle ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?

İşletmenin finansal kaldıraç oranının düşmesi, mali yapının güçlendiğini ve finansal riskin minimize edildiğini göstermektedir.

Uzun vadeli yabancı kaynaklardaki azalışın özkaynak artışıyla karşılanması, işletmenin dış kaynak kullanımını tamamen sonlandırdığını kanıtlar.

Kısa vadeli yabancı kaynakların toplam kaynaklar içindeki payının artması ve uzun vadeli borçların yerini alması, likidite riskini artırarak finansal yapıda vade uyuşmazlığına yol açmıştır.

Özkaynaklardaki

\%20

'lik artış, işletmenin tüm büyümesini kendi yarattığı fonlarla finanse ettiğini ve yabancı kaynak artışına ihtiyaç duymadığını gösterir.

İşletmenin net işletme sermayesinin bu değişim sonucunda kesinlikle arttığı ve kısa vadeli borç ödeme gücünün iyileştiği söylenebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kısa vadeli yabancı kaynakların toplam kaynaklar içindeki payının artması ve uzun vadeli borçların yerini alması, likidite riskini artırarak finansal yapıda vade uyuşmazlığına yol açmıştır.

Cevap

Kısa vadeli yabancı kaynakların payının artarak uzun vadeli kaynakların yerini alması likidite riskini artırmış ve vade uyuşmazlığına yol açmıştır.

Veriler incelendiğinde işletmenin toplam yabancı kaynaklarının (

1.200.000

TL) pasif toplamına (

2.400.000

TL) oranı olan

\%50

kaldıraç oranının değişmediği görülmektedir. Ancak, borçların kompozisyonu radikal bir şekilde değişmiştir. Uzun vadeli yabancı kaynaklar

\%50

azalırken, kısa vadeli yabancı kaynaklar

\%125

artmıştır. Bu durum, işletmenin borç ödeme yükümlülüklerinin vadesinin daraldığını, dolayısıyla likidite riskinin ve finansal baskının arttığını gösteren bir 'vade uyuşmazlığı' göstergesidir.

Adım Adım Çözüm

1

Mutlak ve oransal değişimleri hesapla.

KVYK: +

500.000

TL (

\%125

), UVYK: -

300.000

TL (-

\%50

), Özkaynak: +

200.000

TL (

\%20

), Pasif Toplamı: +

400.000

TL (

\%20

).

Değişimin yönünü ve şiddetini belirlemek için gereklidir.

2

Finansal kaldıraç oranını kontrol et.

1

. Yıl:

1.000.000 / 2.000.000 = \%50

;

2

. Yıl:

1.200.000 / 2.400.000 = \%50

.

Mali yapının genel borçlanma düzeyindeki değişimi anlamak için.

3

Kaynak bileşimindeki (vade) değişimi yorumla.

Toplam borçlanma oranı değişmese de borçların vadesi kısalmıştır. UVYK kalemleri azalıp yerini KVYK kalemlerine bırakmıştır.

Likidite riskini ve finansal riskin niteliğini analiz etmek için.

Anahtar Kavram

Kaynak Yapısında Vade Kayması ve Likidite Riski İlişkisi

Daha Fazla Pratik

Finansal kaldıraç oranının sabit kalmasına rağmen riskin neden arttığını anlamak için likidite oranlarını da içeren bir analiz sorusu çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 180Soru →

İşletmelerin finansal durumunu ve faaliyet sonuçlarını zaman içindeki gelişim seyri bakımından inceleyen karşılaştırmalı tablolar analizi, dinamik bir analiz türüdür. Bu analizin temel dayanağını oluşturan 'karşılaştırılabilirlik' niteliğinin bozulmaması ve elde edilen sonuçların yanıltıcı olmaması için gereken en önemli kavramsal zorunluluk aşağıdakilerden hangisidir?

Finansal tabloların düzenlenmesinde kullanılan muhasebe politikaları ve değerleme yöntemlerinin dönemler arasında tutarlılık göstermesi

Analiz sürecinin sadece işletme dışı kullanıcılar (yatırımcılar, kredi kurumları vb.) tarafından dış analiz şeklinde gerçekleştirilmesi

İncelenen dönemlere ait verilerin sadece cari döneme ait finansal tablo kalemleri ile sınırlı tutulması

Analiz sonuçlarının yorumlanmasında enflasyon etkisinin tamamen göz ardı edilerek sadece nominal değerlerin kullanılması

Analiz kapsamında sadece mutlak (tutar) farklarının dikkate alınıp yüzde değişimlerinin hesaplanmaması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Finansal tabloların düzenlenmesinde kullanılan muhasebe politikaları ve değerleme yöntemlerinin dönemler arasında tutarlılık göstermesi

Cevap

Finansal tabloların düzenlenmesinde kullanılan muhasebe yöntem ve ilkelerinin dönemler arasında değişmemiş olması (tutarlılık ilkesi), karşılaştırmalı tablolar analizinin temel ön koşuludur.

Karşılaştırmalı tablolar analizi, farklı dönemlerin verilerini kıyasladığı için verilerin 'aynı dilde' hazırlanmış olması şarttır. Muhasebe politikaları (amortisman yöntemi, stok değerleme yöntemi vb.) dönemden döneme değişirse, rakamlardaki artış veya azalışlar işletme faaliyetlerinden değil, bu teknik değişikliklerden kaynaklanabilir. Bu durum analizin güvenilirliğini ortadan kaldırır. Bu nedenle, dönemler arası tutarlılık en temel kavramsal zorunluluktur.

Adım Adım Çözüm

1

Karşılaştırmalı tablolar analizinin (yatay analiz) temel işleyişini belirle.

Bu analiz, işletmenin en az iki farklı dönemine (örneğin

2024

ve

2025

yılları) ait verilerin yan yana getirilerek incelenmesidir.

Değişimlerin miktar ve yönünü belirlemek için birden fazla dönem verisine ihtiyaç vardır.

2

Verilerin karşılaştırılabilirliğini sağlayan muhasebe temel kavramını hatırla.

Muhasebedeki 'Tutarlılık Kavramı', seçilen muhasebe politikalarının haklı bir neden olmadıkça değiştirilmemesini öngörür.

Eğer bir yıl stoklar FIFO, ertesi yıl LIFO yöntemiyle değerlenirse, ortaya çıkan fark işletme performansından değil, yöntem değişikliğinden kaynaklanır.

3

Analizin 'dinamik' olma niteliğini doğrula.

Dönemler arası ilişki kurulduğu için bu analiz dinamiktir.

Yöntem tutarlılığı sağlandığında, bu dinamik inceleme işletmenin gelişim trendini doğru yansıtır.

Anahtar Kavram

Muhasebede Tutarlılık Kavramı ve Karşılaştırılabilirlik

İpuçları

1

İki farklı dönemi karşılaştırırken kullandığınız 'ölçü birimi' veya 'değerleme kuralı' değişirse, sonuçlar sağlıklı olur mu?

2

Muhasebenin temel kavramlarından biri olan ve yöntemlerin yıldan yıla değiştirilmemesini öngören ilkeyi düşünün.

Daha Fazla Pratik

Karşılaştırmalı analizde baz yılı seçiminin önemi ve enflasyonun bu seçim üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Karşılaştırmalı Tablolar Analizi

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap