Alfa Devleti'nin tamamen dağılması sonucunda, bu devletin eski toprakları üzerinde Beta ve Gama adında iki yeni bağımsız devlet kurulmuştur. Yeni kurulan Beta Devleti yönetimi, dış politikada yeni bir dönem başlattıklarını belirterek, Alfa Devleti'nin geçmişte komşu Omega Devleti ile imzaladığı sınır belirleme antlaşmasını ve karşılıklı gümrük indirimleri sağlayan ticari antlaşmaları tanımadığını ilan etmiştir.
Bu durumla ilgili olarak uluslararası hukukta devletlerin halefiyeti kuralları çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Sınır belirleme antlaşmaları 'radisite' (yerleşikli) nitelikte olduğu için Beta Devleti bu antlaşmayla bağlıdır; ancak ticari antlaşmalar için halefiyet kural olarak otomatik gerçekleşmez.Cevap
- BAlfa Devleti'nin dağılması uluslararası hukukta salt bir hükümet değişikliği sayıldığından, Beta Devleti önceki yönetimin taraf olduğu tüm ticari ve siyasi antlaşmalarla otomatik olarak bağlı kalmaya devam eder.
- CBeta Devleti'nin önceki sınır antlaşmalarından doğan yükümlülüklerinden kurtulabilmesi, yalnızca Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin kolektif güvenlik kapsamında alacağı bir kararla mümkündür.
- DUluslararası ticari antlaşmalar jus cogens (emredici kural) niteliği taşıdığından, devletlerin halefiyeti durumunda hiçbir bildirime gerek kalmaksızın yeni kurulan devleti bağlar.
- EOrtaya çıkan bu halefiyet uyuşmazlığında Uluslararası Adalet Divanının yargı yetkisi mutlak ve zorunlu olduğundan, tarafların rızası aranmaksızın antlaşmaların akıbetine Divan resen karar verir.
Cevap
Sınır belirleme antlaşmaları 'radisite' (yerleşikli) nitelikte olduğu için Beta Devleti bu antlaşmayla bağlıdır; ancak ticari antlaşmalar için halefiyet kural olarak otomatik gerçekleşmez ifadesi doğrudur.
Uluslararası hukukta devletlerin halefiyeti (ardıllığı) durumunda en köklü ve istisnasız kural, ülkesel statülere ilişkin olan antlaşmaların sürekliliğidir. Sınır belirleme antlaşmaları 'radisite' (yerleşikli/eşyaya bağlı) haklar yarattığı için, egemenlik el değiştirse bile yeni kurulan devlet (halef) bu sınır antlaşmasıyla otomatik olarak bağlıdır. Öte yandan, ticari işbirliği veya ittifak gibi siyasi/ekonomik içerikli antlaşmalar halef devlete kural olarak otomatik geçmez; yeni devletin bu konularda 'temiz sayfa' ile başlama veya yeniden müzakere etme hakkı bulunur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Devletlerin Halefiyeti ve Radisite (Yerleşikli) Antlaşmalar İlkesi