Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorİsnadiyet (Atıf) Kuralları ve Sorumluluğun Doğması

Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonunca kodifiye edilen "Devletin Uluslararası Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler" bağlamında, hukuka aykırı fiillerin devlete isnadiyeti (atıf) kuralları üzerine yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Sivil bir topluluğun yabancı bir diplomatik misyona düzenlediği saldırıda, devletin önleme yükümlülüğü (due diligence) kapsamında hiçbir ihmali bulunmasa dahi, eylemin devletin egemenlik alanında gerçekleşmesi sebebiyle fiil doğrudan devlete isnat edilir.
  2. B
    Mevcut anayasal düzeni yıkmak amacıyla silahlı mücadele başlatan ancak devlet güçlerince nihai olarak bastırılıp tasfiye edilen isyancı bir hareketin çatışmalar sırasındaki eylemleri, önleme yükümlülüğü çerçevesinde doğrudan devlete isnat edilir.
  3. C
    Devletin kolluk kuvveti mensubu resmi bir görevlinin, kendisine verilen yazılı talimatlara açıkça aykırı davranarak ve yetki sınırlarını aşarak (ultra vires) işlediği uluslararası hukuka aykırı bir fiil, yetki aşımı sebebiyle devlete isnat edilemez.
  4. D
    Devlete karşı yürüttüğü mücadelede başarılı olarak o devletin yeni merkezi hükûmeti hâline gelen ayrılıkçı bir hareketin, yalnızca iktidarı fiilen ele geçirdiği tarihten sonraki işlemleri devlete isnat edilebilir; isyan sürecindeki eylemleri isnat edilemez.
  5. Başlangıçta devletin bir organı veya ajanı statüsü taşımayan özel kişilerin gerçekleştirdiği ve devlete isnat edilemeyen bir fiilin, sonradan devlet tarafından açıkça benimsenip kendi eylemi olarak kabul edilmesi hâlinde, bu fiil geriye dönük olarak ilgili devlete isnat edilir.Cevap

Cevap

Başlangıçta devletin bir organı veya ajanı statüsü taşımayan özel kişilerin gerçekleştirdiği ve devlete isnat edilemeyen bir fiilin, sonradan devlet tarafından açıkça benimsenip kendi eylemi olarak kabul edilmesi hâlinde, bu fiil geriye dönük olarak ilgili devlete isnat edilir.
Doğru olan ifade UHK Taslak Maddeleri'nin 11. maddesinde düzenlenen 'benimseme ve kabul etme' (acknowledgment and adoption) kuralıdır. Uluslararası Adalet Divanı'nın Tahran Rehineleri Davası'nda da açıkça hükme bağlandığı üzere; başlangıçta tamamen sivil kişilerin inisiyatifiyle gerçekleşen ve devlete isnat edilemeyen bir hukuka aykırı fiil, sonradan devletin yetkili organlarınca açıkça onaylanır ve devletin kendi fiili olarak benimsenirse, bu eylem ilgili devlete isnat edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Sorunun kapsamını belirleme
Soru, Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) Devletin Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeleri kapsamındaki isnadiyet (atıf) kurallarının istisnai durumlarını sorgulamaktadır.
Seçeneklerdeki senaryoların UHK Taslak Maddeleri çerçevesinde tek tek analiz edilmesi gerekmektedir.
2
Özel kişilerin (sivillerin) eylemlerinin değerlendirilmesi
Madde 8 ve due diligence ilkesi gereği, devletin önleme zafiyeti yoksa sıradan sivillerin eylemleri devlete isnat edilemez. Bu nedenle sivil saldırının her halükarda devlete isnat edileceğini öne süren ifade yanlıştır.
Özel şahısların eylemleri ile devlet sorumluluğu arasına kesin bir sınır çekilmelidir.
3
İsyancı hareketlerin statüsünün incelenmesi
Madde 10 uyarınca, başarısız isyancı hareketlerin eylemleri devlete isnat edilemezken; başarılı olup yeni hükûmeti kuran hareketlerin eylemleri geriye dönük olarak isnat edilir. Bu durumu ters veya eksik yansıtan seçenekler elenir.
İsyancı hareketin nihai başarısı, geriye dönük isnadiyetin temel şartıdır.
4
Yetki aşımı (Ultra vires) kuralının uygulanması
Madde 7'ye göre resmi sıfatla hareket eden bir organın yetkisini aşması veya talimatlara uymaması isnadiyeti ortadan kaldırmaz. Yetki aşımında isnadiyet kurulamayacağını iddia eden seçenek elenir.
Devlet, resmi görevlilerinin eylemlerinden, görevliler kendi iç hukuk kurallarını ihlal etmiş olsalar dahi sorumludur.
5
Eylemin sonradan benimsenmesi kuralının analizi
Madde 11'de kodifiye edilen kurala göre (Tahran Rehineleri Davası'nda da uygulanmıştır), başlangıçta devlete isnat edilemeyen eylemler devletin açık onayı ve benimsemesiyle isnat edilebilir hâle gelir.
Devletin iradesi, eylemin hukuki aidiyetini değiştirebilir.

Anahtar Kavram

İsnadiyet (Atıf) Kuralları: Ultra Vires, İsyancı Hareketler ve Benimseme
Bu soruyu puanla

Konular

İsnadiyet (Atıf) Kuralları ve Sorumluluğun Doğması

Bu konudan daha fazla soru