Soru

Zorluk: Çok zorBağımlılık Teorisi

Uluslararası İlişkiler disiplininde 'merkez' ve 'çevre' ülkeler arasındaki asimetrik ilişkileri inceleyen Bağımlılık Teorisi homojen bir yapıya sahip değildir ve kendi içinde farklı yaklaşımlar barındırır. Bu teorinin katı determinist kanadı, Andre Gunder Frank'ın öne sürdüğü gibi, çevre ülkelerin küresel kapitalizme entegre oldukça kaçınılmaz bir şekilde 'azgelişmişliğin gelişimini' yaşayacağını ve hiçbir şekilde sanayileşemeyeceğini savunur.

Buna karşılık, teorinin içindeki daha esnek bir diğer yaklaşım; çok uluslu şirketler, uluslararası finans kapital ve çevre ülkedeki yerel burjuvazi (devlet mekanizması dahil) arasındaki ittifak sayesinde çevre ülkelerde de belirli bir ekonomik büyüme ve sanayileşmenin mümkün olduğunu ileri sürer. Ancak bu duruma göre, yaşanan büyüme uluslararası yapısal sömürü mekanizmasını ve teknolojik dışa bağımlılığı ortadan kaldırmamakta, aksine eşitsizliği yeniden üretmektedir.

Bu parçada bahsedilen ve salt sistemik analizi aşarak çevre ülkelerdeki yerel sınıf dinamikleri ile uluslararası sermayenin etkileşimini modele dahil eden kavramsal çerçeve aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Fernando Henrique Cardoso'nun 'Bağımlı Ortak Gelişme' (Associated-Dependent Development) teziCevap
  2. B
    Immanuel Wallerstein'ın merkez ile çevre arasında tampon işlevi gören 'Yarı-Çevre' (Semi-periphery) kavramsallaştırması
  3. C
    Robert Keohane ve Joseph Nye'ın devlet dışı aktörlerin asimetrik etkileşimini vurgulayan 'Karmaşık Karşılıklı Bağımlılık' (Complex Interdependence) modeli
  4. D
    Raul Prebisch'in uluslararası ticaret hadlerinin uzun dönemde hammadde ihracatçısı ülkeler aleyhine bozulduğunu iddia eden yapısalcı tezi
  5. E
    Robert Cox'un uluslararası üretim ilişkilerinin sivil toplum boyutunda nasıl rıza ürettiğini açıklayan 'Hegemonya' kavramı

Cevap

Parçada özellikleri verilen ve yerel burjuvazi ile uluslararası sermaye ittifakı sonucunda çevre ülkelerde yaşanan sınırlı sanayileşmeyi Bağımlılık Teorisi şemsiyesi altında açıklayan yaklaşım, Fernando Henrique Cardoso'nun 'Bağımlı Ortak Gelişme' tezidir.
Fernando Henrique Cardoso, Andre Gunder Frank'ın katı determinist görüşünü eleştirerek merkez sermayesi ile çevrenin yerel elitleri arasındaki ittifakın çevrede de kapitalist gelişmeye (ithal ikameci sanayileşme gibi) yol açabileceğini belirtmiştir. Ancak Cardoso'ya göre bu büyüme, yapıyı değiştirmeyen, aksine dışa bağımlılığı teknolojik ve finansal boyutlarda yeniden üreten bir 'bağımlı ortak gelişme' (associated-dependent development) sürecidir.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki teorik varsayımların sınırlarını belirleme
Geleneksel 'azgelişmişliğin gelişimi' (Frank) tezinin reddedildiği ve çevre ülkelerde de bir sanayileşme/kapitalist büyüme potansiyelinin kabul edildiği tespit edilmiştir.
Teori içindeki ayrışmayı doğru okumak, doğru düşünürü ve alt yaklaşımı bulmak için ön koşuldur.
2
Aktörlerin ve analiz düzeylerinin incelenmesi
Bu sınırlı sanayileşmenin çok uluslu şirketler, uluslararası finans kapital ve 'yerel burjuvazi/devlet' üçlü ittifakına dayandığı saptanmıştır.
Sistemik seviye ile yerel devlet/sınıf dinamiklerinin sentezlenmesi bizi doğrudan spesifik bir modele yönlendirir.
3
Benzer kavramların (çeldiricilerin) elenmesi
Dünya Sistemleri'ndeki 'Yarı-Çevre', liberalizmin 'Karmaşık Karşılıklı Bağımlılık' veya Prebisch'in 'ticaret hadleri' tezleri bu spesifik sınıfsal ittifak modelini karşılamadığından Cardoso'nun tezine ulaşılmıştır.
Bağımlılık Teorisi ile ilişkili diğer kavramsal çerçevelerin analiz farklılıklarını tespit etmek kesin sonuca ulaştırır.

Anahtar Kavram

Bağımlı Ortak Gelişme ve Bağımlılık Teorisi İçi Tartışmalar
Bu soruyu puanla