Soru

Zorluk: Çok zorDevletlerin Halefiyeti

A kıtasında yer alan ve uzun yıllar B devletinin sömürgesi (bağımlı toprağı) olan C ülkesi, bağımsızlığını kazanarak yeni bir devlet olarak ortaya çıkmıştır. Aynı dönemde, D devleti ise tamamen dağılmış ve mevcut toprakları üzerinde E ve F adında iki yeni bağımsız devlet kurulmuştur.
Bağımsızlık öncesinde;
I. B devleti, C ülkesinin sınırlarını komşu X devletiyle kesin olarak belirleyen bir sınır antlaşması imzalamıştır.
II. B devleti, C ülkesindeki yer altı kaynaklarının işletilmesine yönelik Y devletiyle ticari bir imtiyaz antlaşması yapmıştır.
III. D devleti, Z devletiyle genel bir suçluların iadesi antlaşması imzalamıştır.
IV. D devleti, komşusu W devletiyle bir sınır antlaşması yapmıştır.

1978 tarihli 'Antlaşmalara İlişkin Devletlerin Halefiyeti Viyana Sözleşmesi' hükümleri dikkate alındığında, ortaya çıkan yeni devletlerin (C, E ve F) antlaşmalara halefiyetiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

  1. A
    C devleti sömürge geçmişine sahip yeni bağımsız bir devlet olduğundan, egemenliğine kısıtlama getiren I ve II numaralı antlaşmaların her ikisine karşı da temiz sayfa kuralını ileri sürerek reddedebilir.
  2. B
    D devletinde yaşanan durum bir hükümet değişikliği değil, devletin tamamen dağılması olduğu için, E ve F devletleri III numaralı şahsi antlaşmayı reddetme mutlak hakkına sahiptir.
  3. C devleti, I numaralı antlaşmayla bağlı kalmaya devam ederken II numaralı antlaşma açısından 'temiz sayfa' (tabula rasa) kuralından yararlanır; E ve F devletleri ise kural olarak hem III hem de IV numaralı antlaşmalarla bağlıdır.Cevap
  4. D
    Devlet halefiyeti durumlarında uluslararası kişilik tamamen değiştiği için, hem sömürgeden ayrılan C devleti hem de dağılan D'nin ardılları olan E ve F devletleri yalnızca ayni nitelikteki (I ve IV) sınır antlaşmalarıyla bağlıdır.
  5. E
    B devletinin uluslararası kişiliği devam ettiği için C devleti II numaralı ticari antlaşmayla bağlı kalmak zorundadır; D devleti yıkıldığı için ise E ve F devletleri tüm antlaşmalara karşı temiz sayfa kuralından yararlanır.

Cevap

C devleti sınır antlaşmasıyla bağlı kalıp ticari antlaşmada temiz sayfa kuralını uygularken, dağılma sonucu kurulan E ve F devletleri hem sınır hem de iade antlaşmalarıyla bağlıdır.
Doğru seçenek, 1978 Antlaşmalara İlişkin Devletlerin Halefiyeti Viyana Sözleşmesi'nin ikili rejimini kusursuz yansıtmaktadır. Sömürgeden bağımsızlığını kazanan C devleti 'yeni bağımsız devlet' statüsünde olduğundan 'temiz sayfa' kuralından yararlanır ve ticari antlaşma (II) ile bağlı olmaz. Ancak sınır antlaşmaları (I) ayni (radikite) nitelikte olup kuralın istisnasını teşkil ettiğinden C devleti I ile bağlı kalır. D devletinin tamamen dağılmasıyla kurulan E ve F devletlerinde ise dekolonizasyondan farklı olarak 'devamlılık' kuralı geçerlidir; bu nedenle selef devletin hem şahsi nitelikteki iade antlaşması (III) hem de sınır antlaşması (IV) halef devletler için geçerliliğini korur.

Adım Adım Çözüm

1
C devletinin statüsünün ve tabi olduğu halefiyet kuralının belirlenmesi
C devleti sömürgeden kurtulan 'yeni bağımsız devlet' olduğu için kural olarak temiz sayfa (tabula rasa) ilkesine tabidir.
1978 Viyana Sözleşmesi, dekolonizasyon süreciyle kurulan devletleri geçmiş yükümlülüklerden arındırmak amacıyla temiz sayfa kuralına tabi tutmuştur.
2
C devleti için sınır (radikite) antlaşmalarının istisnai durumunun tespiti
C devleti I numaralı sınır antlaşmasıyla bağlıdır, ancak II numaralı ticari antlaşma düşer.
Sınır antlaşmaları ve bu antlaşmaların yarattığı ayni statüler, uluslararası istikrar gereği halefiyetten ve temiz sayfa kuralından etkilenmez.
3
E ve F devletlerinin statüsünün ve halefiyet kuralının belirlenmesi
E ve F devletleri bir devletin dağılmasıyla (separation of parts) oluştukları için 'devamlılık' ilkesine tabidir.
1978 Sözleşmesi, dağılma ve ayrılma durumlarında, selef devletin antlaşmalarının yeni kurulan halef devletler için de kural olarak geçerliliğini korumasını öngörür.
4
E ve F devletlerinin mevcut antlaşma yükümlülüklerinin tespiti
Devamlılık ilkesi gereği, E ve F devletleri selefleri D'nin yaptığı hem III numaralı şahsi iade antlaşmasıyla hem de IV numaralı sınır antlaşmasıyla bağlıdır.
Dağılma halinde yeni kurulan devletler açısından şahsi/ayni antlaşma ayrımı yapılmaksızın antlaşmaların devamlılığı esastır.

Anahtar Kavram

Devletlerin Halefiyetinde Temiz Sayfa ve Devamlılık İlkeleri ile Sınır Antlaşmalarının İstisnai Durumu
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla