Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorİsnadiyet (Atıf) Kuralları ve Sorumluluğun Doğması

X Devleti’nde yaşanan iç karışıklıklar ve rejim değişikliği sürecinde şu olaylar gerçekleşmiştir:

I. X Devleti’nin nizami ordusunda görevli bir birlik, Savunma Bakanlığı’ndan gelen "sivil yerleşim alanlarına ve yabancı temsilciliklere müdahale edilmemesi" yönündeki kesin ve yazılı emirlere rağmen, bir yabancı konsolosluk binasına girerek binayı yağmalamıştır.

II. Mevcut hükümeti devirmek amacıyla silahlı mücadele yürüten "Hürriyet Grubu", iç savaş sırasında kontrolü altındaki bölgelerde yabancı yatırımcılara ait tesisleri kamulaştırmış; iç savaşın sonunda bu grup başarılı olmuş ve X Devleti’nin yeni hükümetini kurmuştur.

III. Hiçbir siyasi yapıya mensup olmayan bir grup öfkeli sivil, polisin isyanla uğraşması nedeniyle güvenlik zaafiyeti yaşanan bir bölgede yabancı bir gazetecinin aracını ateşe vermiş, polis müdahale imkanı bulamamıştır.

Bu olayların X Devleti’ne isnat edilebilirliği (atıf) hususunda, Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun (UHK) 2001 tarihli "Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeleri" çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Birinci olayda görevlilerin yetki aşımında (ultra vires) bulunması ve emre aykırı hareket etmesi isnadiyeti keser; ikinci olayda ise hareketin ancak hükümet olduktan sonraki fiilleri devlete atfedilebilir.
  2. Birinci olaydaki fiil, askeri birimin resmi kapasitesiyle hareket etmesi nedeniyle devlete isnat edilir; ikinci olaydaki fiiller ise hareketin başarılı olup yeni hükümeti kurmasıyla birlikte devletin fiili sayılır.Cevap
  3. C
    İkinci olaydaki fiillerin devlete isnat edilebilmesi için hareketin yeni bir devlet kurması (ayrılıkçı olması) gerekir; sadece merkezi hükümetin değişmesi durumunda hareketin geçmiş haksız fiillerinden sorumluluk doğmaz.
  4. D
    Üçüncü olayda devletin güvenlik sağlama yükümlülüğünü (due diligence) yerine getirememesi nedeniyle sivillerin fiili doğrudan devlete isnat edilir; birinci olayda ise emre aykırılık nedeniyle askeri birimin şahsi sorumluluğu esastır.
  5. E
    UHK Taslak Maddeleri uyarınca, iç savaş veya geniş çaplı isyan durumlarında gerçekleşen hiçbir fiil -failin resmi statüsüne bakılmaksızın- 'mücbir sebep' (force majeure) nedeniyle devlete isnat edilemez.

Cevap

Birinci olaydaki fiil, devlet organının resmi kapasitesiyle hareket etmesi (ultra vires olsa dahi) nedeniyle devlete isnat edilir; ikinci olaydaki fiiller ise ayaklanmacı hareketin başarılı olup yeni hükümeti kurması sonucunda geriye dönük olarak devletin fiili kabul edilir.
Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun 2001 tarihli Taslak Maddeleri uyarınca, bir devlet organı veya görevlisinin (olaydaki askeri birim) kendi yetkisini aşarak veya talimatlara aykırı olarak gerçekleştirdiği haksız fiiller, görevli resmi kapasitesiyle hareket ettiği sürece devlete isnat edilir (Madde 7). Aynı Taslak Maddelerin 10. maddesine göre ise, bir devletin yeni hükümetini kurmayı başaran veya yeni bir devlet kuran ayaklanmacı hareketlerin, bu başarıya ulaşmadan önceki dönemde gerçekleştirdikleri fiiller de devlete isnat edilir. Bu iki kural uyarınca birinci ve ikinci olaylar X Devleti'ne atfedilebilir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci olayı (Askeri birimin emre aykırı fiili) UHK Taslak Maddeleri Madde 7 çerçevesinde değerlendir.
Devlet organı veya görevlisi, yetkisini aşsa veya talimatlara aykırı davransa bile, eğer resmi kapasitesiyle hareket ediyorsa bu fiil devlete isnat edilir.
Uluslararası sorumlulukta 'ultra vires' eylemler, organın devlet adına hareket ettiği görüntüsü altında yapıldığı sürece devlete atfedilir.
2
İkinci olayı (Başarılı ayaklanmacı hareketin fiili) Madde 10 çerçevesinde değerlendir.
Bir devletin yeni hükümetini kurmayı başaran bir ayaklanmacı hareketin fiilleri, o devletin fiili olarak kabul edilir.
Hukuki süreklilik ilkesi gereği, iktidarı ele geçiren yapı, o süreçteki haksız fiillerinin sorumluluğunu da üstlenmiş olur.
3
Üçüncü olayı (Özel şahısların fiili) genel isnadiyet kuralları çerçevesinde değerlendir.
Özel şahısların (sivillerin) fiilleri kural olarak devlete isnat edilmez.
Devlet ancak bu fiilleri önlemede 'gerekli özeni' (due diligence) göstermediği için kendi ihmalinden sorumlu tutulabilir, ancak sivillerin fiili 'devletin fiili' haline gelmez (Madde 11'deki benimseme hali hariç).
4
Seçenekleri karşılaştırarak doğru hukuki yorumu belirle.
Birinci ve ikinci olayların devlete isnat edilebileceğini doğru gerekçelerle açıklayan ifade seçilmelidir.
Madde 7 ve Madde 10'un kümülatif uygulaması doğru sonucu vermektedir.

Anahtar Kavram

İsnadiyet (Atıf) Kuralları: Ultra Vires Fiiller ve Başarılı Ayaklanmacı Hareketlerin Sorumluluğu
Tahmini Süre:3m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

İsnadiyet (Atıf) Kuralları ve Sorumluluğun Doğması

Bu konudan daha fazla soru