Diplomasi ve Konsolosluk Hukuku

385 soru

Devletlerin yabancı ülkelerdeki daimi temsilcilikleri aracılığıyla yürüttükleri diplomatik faaliyetlerden biri olan 'koruma' (himaye) fonksiyonu ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

Gönderen devletin ve vatandaşlarının menfaatlerini, uluslararası hukuk kurallarının çizdiği sınırlar içerisinde savunmak.

Gönderen devlet uyruğundaki kişilerin nüfus olaylarını tescil etmek ve pasaport yenileme gibi idari işlemleri asli görev olarak yerine getirmek.

Kabul eden devletin mahkemelerince yargılanan vatandaşların davalarına doğrudan müdahil olarak yargılama sürecini durdurmak.

Gönderen devletin deniz ve hava araçlarına yönelik teknik denetimleri yapmak ve bu araçların mürettebatına idari yardım sağlamak.

Koruma yetkisini sadece devletin diplomatik pasaport hamili temsilcileri ile sınırlı tutarak, özel şahısların uyuşmazlıklarını kapsam dışında bırakmak.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gönderen devletin ve vatandaşlarının menfaatlerini, uluslararası hukuk kurallarının çizdiği sınırlar içerisinde savunmak.

Cevap

Diplomatik misyonun koruma görevi, gönderen devletin ve onun uyruklarının menfaatlerini uluslararası hukukun izin verdiği sınırlar dahilinde gözetmekten ibarettir.

Doğru seçenek, diplomatik misyonun en temel işlevlerinden biri olan 'koruma' görevini tam olarak tanımlar.

1961

Viyana Sözleşmesi'ne göre bu görev, hem devletin kendi tüzel kişiliğini hem de gerçek kişi olan vatandaşlarını kapsar ancak bu koruma 'uluslararası hukukun izin verdiği sınırlar' (within the limits permitted by international law) ile kayıtlıdır.

Adım Adım Çözüm

Diplomatik misyonların görevlerini düzenleyen temel metni belirle.

1961

Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi Madde

3

uyarınca beş asli görev tanımlanmıştır.

Sorunun hukuki dayanağını tespit etmek için gereklidir.

Sözleşmenin 'koruma' (protection) maddesini incele.

Madde

3(1)(b)

, gönderen devletin ve vatandaşlarının çıkarlarının uluslararası hukuk sınırları içinde korunmasını öngörür.

Diplomatik korumanın hukuki sınırlarını ve muhataplarını anlamak için gereklidir.

Diplomatik görevler ile konsolosluk görevlerini ayırt et.

Noterlik, nüfus tescili ve denizcilik gibi idari işlemler

1963

Viyana Konsolosluk İlişkileri Sözleşmesi kapsamındadır.

Seçeneklerdeki çeldiricileri elemek için bu ayrım kritiktir.

Anahtar Kavram

Diplomatik Misyonun Fonksiyonları (VCDR Madde 3)

İpuçları

Diplomatik misyonların görevleri ile konsoloslukların idari görevleri arasındaki farkı hatırlayın.

1961

Viyana Sözleşmesi'nin

3

. maddesinde yer alan 'uluslararası hukukun izin verdiği sınırlar' ifadesine odaklanın.

Hangi seçenek devletin egemenliğine müdahale etmeden vatandaşına sahip çıkmasını tanımlıyor?

Daha Fazla Pratik

Konsolosluk görevlerini düzenleyen 1963 Viyana Sözleşmesi'nin 5. maddesini inceleyerek farkları pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 22Soru →

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi uyarınca, kabul eden devletin yargı yetkisinden muaf olan bir diplomatik ajanın hukuk davası açması ve bu davada kendisine karşı bir 'karşı dava' (counter-claim) yöneltilmesi durumunda, bağışıklıktan feragat ve yargılanma usulüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Davayı açan diplomatik ajan, asıl taleple doğrudan bağlantılı olan karşı davalar bakımından yargı bağışıklığını ileri süremez; ancak verilen kararın icrası için gönderen devletin ayrıca ve açıkça feragati gerekir.

Gönderen devlet tarafından açıkça (sarih) bir feragat bildirilmediği sürece, diplomatik ajanın kendi rızasıyla dava açması karşı davalar bakımından bağışıklığı ortadan kaldırmaz.

Dava açılmasıyla sağlanan feragat, hem yargılama sürecini hem de yargılama sonucunda verilen hükmün cebri icra yoluyla yerine getirilmesini kapsayan bölünmez bir bütündür.

Bağışıklıktan feragat yetkisi münhasıran diplomatik ajanın şahsına ait olduğundan, ajanın dava açma iradesi gönderen devleti bağlayıcı bir feragat sonucu doğurmaz.

Diplomatik ajanın hukuk davası açması sadece usul işlemlerini kapsar; karşı davanın esasına girilmesi için kabul eden devletin dışişleri bakanlığının özel onayı şarttır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Davayı açan diplomatik ajan, asıl taleple doğrudan bağlantılı olan karşı davalar bakımından yargı bağışıklığını ileri süremez; ancak verilen kararın icrası için gönderen devletin ayrıca ve açıkça feragati gerekir.

Cevap

Davayı açan diplomatik ajanın asıl taleple ilgili karşı davalarda bağışıklık ileri süremeyeceği, ancak icra için ayrı bir feragat gerektiği seçeneği doğrudur.

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'nin 32. maddesi uyarınca, bir diplomatik ajanın kendisinin dava açması, o davanın esasıyla ilgili karşı davalar bakımından bağışıklığını sona erdirir. Ancak yargılama sonucunda bir hüküm verilse bile, bu hükmün cebri icra yoluyla infaz edilebilmesi için gönderen devletin (sending state) icra bağışıklığından ayrıca ve açıkça feragat etmesi yasal bir zorunluluktur.

Adım Adım Çözüm

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'nin 32/3 maddesinin incelenmesi.

Bir diplomatik ajan veya yargı bağışıklığından yararlanan bir kişi dava açtığı takdirde, asıl taleple doğrudan ilgili karşı davalar için yargı bağışıklığından yararlanamaz.

Dava açan tarafın, aynı uyuşmazlığın parçası olan karşı iddialardan kaçınması hakkaniyete aykırı kabul edilir.

Aynı sözleşmenin 32/4 maddesinin (icra bağışıklığı) değerlendirilmesi.

Hukuk veya idari davalarda yargı bağışıklığından feragat edilmesi, hükmün icrası için de feragat edildiği anlamına gelmez.

Devletlerin egemenlik hakları gereği, icra işlemleri (mülkiyete el koyma vb.) çok daha hassas bir aşama olarak kabul edilir ve ayrı bir irade beyanı aranır.

Anahtar Kavram

Bağışıklıktan feragat yetkisinin bölünmüşlüğü (Yargı vs. İcra) ve karşı dava istisnası.

İpuçları

Diplomatik bağışıklığın 'yargı' ve 'icra' olarak iki aşaması olduğunu hatırlayın.

1961 Viyana Sözleşmesi Madde 32'ye göre, bir diplomatın mahkemeye başvurması hangi durumda savunma hakkını kısıtlar?

Dava açan bir diplomat karşı davadan kaçamaz, ancak aleyhine çıkan kararın zorla uygulanması (icra) için devletinin onayı hâlâ şarttır.

Daha Fazla Pratik

İcra bağışıklığının devletin taşınmaz malları üzerindeki etkisi ile karşılaştırarak çalışabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 23Soru →

A Devleti’nin B Devleti nezdindeki büyükelçiliğinde diplomatik ajan olarak görev yapan Bay (T), görev yaptığı B Devleti'nde şahsi kazanç sağlamak amacıyla bir antika dükkânı işletmektedir. Bu dükkândaki bir ticari uyuşmazlık nedeniyle Bay (T) aleyhine B Devleti mahkemelerinde bir hukuk davası açılmıştır.

$1961$ tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi hükümleri uyarınca, Bay (T)’nin bu uyuşmazlıktaki hukuki durumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Diplomatik ajanlar, hem cezai hem de hukuki uyuşmazlıklarda kabul eden devletin yargı yetkisinden hiçbir istisna olmaksızın tam bağışıklığa sahiptir.

Diplomatik ajan, kabul eden devletin ülkesinde resmi görevleri dışında icra ettiği mesleki veya ticari faaliyetlere ilişkin hukuk davalarında yargı bağışıklığından yararlanamaz.

Bay (T) aleyhine dava açılabilmesi için, diplomatik ajanın bu davanın görülmesine bizzat yazılı olarak rıza göstermesi yeterlidir.

Diplomatik ajanların ticari faaliyetlerde bulunması yasak olduğundan, bu kuralı ihlal eden ajan tüm diplomatik ayrıcalık ve bağışıklıklarını derhal ve kendiliğinden kaybeder.

Bay (T) hakkındaki dava, diplomatik ajanın resmi görevi devam ettiği sürece görülemez; ancak görev süresi sona erdikten sonra kabul eden devlet mahkemelerinde yargılama yapılabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Diplomatik ajan, kabul eden devletin ülkesinde resmi görevleri dışında icra ettiği mesleki veya ticari faaliyetlere ilişkin hukuk davalarında yargı bağışıklığından yararlanamaz.

Cevap

Diplomatik ajan, kabul eden devletin ülkesinde resmi görevleri dışında icra ettiği mesleki veya ticari faaliyetlere ilişkin hukuk davalarında yargı bağışıklığından yararlanamaz.

Doğru yanıt, diplomatik ajanın resmi görevleri dışında yürüttüğü ticari faaliyetlerin yargı bağışıklığı kapsamında olmadığını belirtmektedir.

1961

tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi'nin

31

. maddesinin

1

. fıkrasının (c) bendi uyarınca; diplomatik ajanlar, kabul eden devletin ülkesinde resmi görevleri dışında icra ettikleri herhangi bir mesleki veya ticari faaliyetle ilgili olan eylemlerde hukuk ve idare yargısı bağışıklığından yararlanamazlar.

Adım Adım Çözüm

Uyuşmazlığın niteliğini belirle

Dava konusu uyuşmazlık, diplomatik ajanın şahsi kazanç için yürüttüğü bir ticari faaliyetten kaynaklanmaktadır.

Viyana Sözleşmesi'nde bağışıklık kapsamı, işlemin resmi mi yoksa özel mi olduğuna göre farklılık gösterir.

1961

Viyana Sözleşmesi Madde

31

'i analiz et

Diplomatik ajanların ceza yargısı bağışıklığı mutlak iken, hukuk ve idare yargısı bağışıklığının üç temel istisnası (taşınmaz mal, miras, ticari faaliyet) olduğu saptanır.

Hukuk davalarında 'resmi görev dışı ticari faaliyet' istisnası, kabul eden devletin yargı yetkisini kullanmasına olanak tanır.

Doğru hukuki sonucu seç

Bay (T), yürüttüğü antika dükkânı faaliyeti nedeniyle B Devleti mahkemelerinde yargılanabilir.

Sözleşme'nin

31/1-c

maddesi bu durumu açıkça bağışıklık dışı bırakmıştır.

Anahtar Kavram

Diplomatik Ajanların Hukuk Yargısı Bağışıklığının İstisnaları

İpuçları

Diplomatik ajanların ceza yargısı bağışıklığı ile hukuk yargısı bağışıklığı arasındaki 'mutlaklık' farkını düşünün.

Viyana Sözleşmesi Madde

31

'de yer alan özel hukuk davası istisnalarına (ticari faaliyet, miras, taşınmaz mal) odaklanın.

Ajanın dükkân işletmesi resmi göreviyle mi ilgilidir yoksa şahsi kazanç odaklı mıdır?

Daha Fazla Pratik

Diplomatik ajanların şahsi konutlarının dokunulmazlığı ile bu istisnai yargılama süreçlerindeki icra bağışıklığı ilişkisini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 24Soru →

1969 tarihli Özel Misyonlar Hakkında Sözleşme hükümleri çerçevesinde, birden fazla devletin dahil olduğu özel misyonların (ad hoc diplomasi) teşkil edilmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir devletin aynı özel misyonu birden fazla devlete gönderebilmesi için, kabul eden bu devletler arasında halihazırda diplomatik veya konsolosluk ilişkilerinin bulunması zorunludur.

İki veya daha fazla devlet, üçüncü bir devlete gönderilmek üzere ortak bir özel misyon kurabilir; ancak bu durumun kabul eden devlete bildirilmesi ve rızasının alınması gerekir.

Ortak bir özel misyonun kabul eden devlete ulaşmasından sonra, misyon üyelerinden birinin 'istenmeyen kişi' ilan edilmesi durumunda misyonun tamamı hukuken sona erer.

Bir devletin birden fazla devlete gönderdiği özel misyonun binaları, sadece heyet başkanının o an fiilen bulunduğu ülkenin topraklarında dokunulmazlık statüsü kazanır.

Ortak özel misyonlarda görev yapan tüm personelin, gönderen devletlerin her birinin vatandaşı olması ve bu devletlerin tamamından ayrı ayrı yetki belgesi alması şarttır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İki veya daha fazla devlet, üçüncü bir devlete gönderilmek üzere ortak bir özel misyon kurabilir; ancak bu durumun kabul eden devlete bildirilmesi ve rızasının alınması gerekir.

Cevap

İki veya daha fazla devletin üçüncü bir devlete ortak bir özel misyon kurabilmesi için kabul eden devletin rızasının alınması ve durumun bildirilmesi yeterlidir.

Doğru yanıt, 1969 tarihli Özel Misyonlar Hakkında Sözleşme'nin 5. maddesine dayanmaktadır. Bu madde uyarınca, iki veya daha fazla devlet, kabul eden devletin rızasını almak ve ona önceden bildirimde bulunmak kaydıyla ortak bir özel misyon (joint special mission) oluşturabilir.

Adım Adım Çözüm

Özel misyonların çok taraflı yapısını inceleyin.

1969 Özel Misyonlar Sözleşmesi, hem birden fazla devletin ortak bir misyon göndermesine (Madde 5) hem de bir misyonun birden fazla devlete gönderilmesine (Madde 6) izin vermektedir.

Ad hoc diplomasinin esnek yapısı, devletlerin kolektif hareket etmesine olanak tanır.

Kuruluş şartlarını değerlendirin.

Ortak bir özel misyonun kurulması için kabul eden devletin (host state) onayı temel şarttır.

Egemenlik ilkesi gereği hiçbir devlet, rızası olmaksızın kendi topraklarında yabancı bir heyeti kabul etmek zorunda değildir.

Bildirim yükümlülüğünü kontrol edin.

Sözleşme'nin 5. maddesi, kabul eden devlete önceden bildirim yapılmasını açıkça öngörür.

Kabul eden devletin, misyonun hangi devletleri temsil ettiğini ve amacını bilmesi diplomatik güvenliğin gereğidir.

Anahtar Kavram

Ortak Özel Misyonlar (Joint Special Missions)

İpuçları

Özel misyonların 'geçici' ve 'amaca yönelik' (ad hoc) doğasını düşünün.

1969 Sözleşmesi'nin 5. maddesi, birden fazla gönderen devletin tek bir heyet oluşturma imkanını düzenler.

Bu tür ortaklıklarda en temel kural, ev sahibi devletin onayının (rızasının) alınmasıdır.

Daha Fazla Pratik

Özel misyon üyelerinin 'geçiş halindeki üçüncü devletler' (transit states) topraklarındaki dokunulmazlıklarını inceleyin.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 25Soru →

1963 tarihli Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi ( $VCCR$ ) hükümleri çerçevesinde, iki devlet arasında konsolosluk ilişkilerinin kurulması ve bir konsolosluk makamının ( $consular$ $post$ ) faaliyete geçirilmesi süreciyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi hukuksal açıdan doğrudur?

Diplomatik ilişkilerin kurulmasına yönelik rıza, aksi belirtilmediği sürece konsolosluk ilişkilerinin kurulmasına da rıza verildiği anlamını taşır.

Devletler arasındaki diplomatik ilişkilerin herhangi bir sebeple kesilmesi, mevcut konsolosluk ilişkilerinin de kendiliğinden sona ermesi sonucunu doğurur.

Gönderen devlet, kabul eden devletin ülkesinde açacağı bir konsolosluk makamının sınıfını (

class

) ve merkezini (

seat

), kabul eden devlete bildirim yapmak kaydıyla tek taraflı olarak belirleyebilir.

Konsolosluk makamının görev yapacağı coğrafi alanı kapsayan konsolosluk çevresi (

consular

district

), gönderen devletin iç hukukuna göre belirlenir ve kabul eden devlete onay yetkisi tanınmaz.

Konsolosluk ilişkilerinin kurulabilmesi için gönderen devlet ile kabul eden devlet arasında önceden tesis edilmiş ve devam eden bir diplomatik ilişkinin bulunması asli bir şarttır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Diplomatik ilişkilerin kurulmasına yönelik rıza, aksi belirtilmediği sürece konsolosluk ilişkilerinin kurulmasına da rıza verildiği anlamını taşır.

Cevap

Diplomatik ilişkilerin kurulmasına yönelik rıza, aksi belirtilmediği sürece konsolosluk ilişkilerinin kurulmasına da rıza verildiği anlamını taşıyan karine doğrudur.

Doğru olan ifadeye göre; diplomatik ilişkilerin kurulması, taraflarca açıkça aksine bir irade beyanında bulunulmadıkça konsolosluk ilişkilerinin kurulmasına da rıza gösterildiği sonucunu doğurur. Bu durum

1963

tarihli Viyana Konsolosluk İlişkileri Sözleşmesi'nin

2/2

. maddesinde bir hukuki karine olarak düzenlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

Viyana Konsolosluk İlişkileri Sözleşmesi'nin (

VCCR

)

2

. maddesinin incelenmesi.

Sözleşmenin

2/2

. fıkrası 'Diplomatik ilişkilerin kurulmasına rıza verilmesi, aksi belirtilmedikçe, konsolosluk ilişkilerinin kurulmasına da rıza verildiği anlamını taşır.' hükmünü içerir.

Konsolosluk ilişkilerinin kurulmasında rıza rejiminin diplomatik rıza ile olan ilişkisini belirlemek için.

Diplomatik ve konsolosluk ilişkilerinin sürekliliğinin karşılaştırılması.

Sözleşmenin

2/1

. fıkrası gereği iki ilişki birbirinden bağımsızdır; diplomatik ilişkilerin kesilmesi konsolosluk ilişkilerini kendiliğinden sona erdirmez.

İlişkilerin kesilmesi durumundaki hukuki statüyü ayırt etmek için.

Konsolosluk makamının kurulmasına dair usuli şartların (

4

. madde) analizi.

Bir konsolosluk makamı (

consular

post

) açılması için makamın merkezi, sınıfı ve konsolosluk çevresinin kabul eden devlet tarafından onaylanması şarttır.

Gönderen devletin bu konulardaki tek taraflı belirleme yetkisinin olmadığını doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Konsolosluk İlişkilerinde Rıza ve Karine İlkesi

İpuçları

Diplomatik ilişkiler ile konsolosluk ilişkileri arasındaki hukuki bağın (karinenin) varlığını hatırlayın.

Bir devletin başka bir devlette konsolosluk 'makamı' (ofisi) açması için gereken onay mekanizmasını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Konsolosluk şeflerinin atanması sürecindeki 'buyuruldu' (ekzekvatur) belgesinin önemini ve reddedilme şartlarını inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 26Soru →

Kabul eden devlette aynı zamanda serbest meslek (örneğin avukatlık) icra eden bir fahri konsolosluk memurunun, konsolosluk arşiv ve belgelerinin dokunulmazlığına ilişkin 1963 Viyana Konsolosluk İlişkileri Sözleşmesi'nde öngörülen hukuki rejimle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bu dokunulmazlık; arşiv ve belgelerin memurun özel yazışmalarından ve yürüttüğü mesleki faaliyete ait evraklardan ayrı tutulması şartıyla mevcuttur.

Fahri konsolosluk arşivleri, diplomatik arşivlerde olduğu gibi, belgelerin nerede ve ne şekilde muhafaza edildiğine bakılmaksızın mutlak dokunulmazlığa sahiptir.

Fahri konsolosluk memurunun kabul eden devletin vatandaşı olması durumunda, konsolosluk arşivlerinin dokunulmazlık hakkı tamamen ortadan kalkar.

Arşiv dokunulmazlığı yalnızca fahri konsolosluk binasının mülkiyetinin gönderen devlete ait olması durumunda hukuki geçerlilik kazanır.

Kabul eden devletin makamları, kamu düzeni gerekçesiyle bu arşivleri her zaman inceleme ve ticari belgelerden ayıklama yetkisine sahiptir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu dokunulmazlık; arşiv ve belgelerin memurun özel yazışmalarından ve yürüttüğü mesleki faaliyete ait evraklardan ayrı tutulması şartıyla mevcuttur.

Cevap

Arşiv ve belgelerin memurun özel yazışmalarından ve yürüttüğü mesleki faaliyete ait evraklardan ayrı tutulması şartıyla dokunulmaz olduğu yönündeki ifade doğrudur.

Doğru seçenek 1963 Viyana Konsolosluk İlişkileri Sözleşmesi'nin 61. maddesine tam uyum sağlar. Fahri konsoloslukların arşiv ve belgeleri her zaman ve bulundukları her yerde dokunulmazdır; ancak bu dokunulmazlığın tek şartı, bu belgelerin memurun özel yazışmalarından ve mesleki/ticari belgelerinden ayrı tutulmasıdır. Bu, fahri konsolosların genellikle ikili bir hayat (hem konsolosluk hem ticaret/meslek) sürmesi nedeniyle getirilmiş teknik bir zorunluluktur.

Adım Adım Çözüm

Hukuki çerçevenin belirlenmesi

1963 Viyana Konsolosluk İlişkileri Sözleşmesi'nin 3. Bölümü (Fahri Konsoloslar) esas alınır.

Fahri konsolosların statüsü kariyer memurlarından farklıdır ve özel sınırlamalara tabidir.

Arşiv dokunulmazlığının incelenmesi

Sözleşme'nin 61. maddesi, fahri konsolosluk arşivlerinin dokunulmazlığını düzenler.

Bu madde, dokunulmazlığın kapsamını ve şartlarını belirleyen temel hükümdür.

Ayrı tutulma şartının analizi

Fahri konsoloslar genellikle özel işlerini de yürüttüklerinden, resmi belgelerin özel/mesleki belgelerden fiziksel olarak ayrılması zorunludur.

Aksi takdirde dokunulmazlık rejimi, memurun konsolosluk dışı faaliyetlerini korumak için suistimal edilebilir.

Anahtar Kavram

Fahri Konsolosluk Arşiv Dokunulmazlığı Şartı (Separation Requirement)

Soru 27Soru →

Uluslararası hukukta devletler arasındaki resmi temsilin en üst düzeyini oluşturan diplomatik ilişkilerin tesisi ve nihayete erdirilmesi süreçleri $1961$ tarihli Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi ( $VDS$ ) ile düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler ışığında, diplomatik ilişkilerin kurulması ve sona ermesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Diplomatik ilişkilerin kurulması devletlerin karşılıklı rızasına (mütabakata) dayanan bir işlem iken; mevcut ilişkilerin kesilmesi, devletlerin egemenlik hakları çerçevesinde tek taraflı bir irade beyanıyla gerçekleştirilebilir.

Diplomatik ilişkilerin kesilmesi, devletler arasındaki konsolosluk ilişkilerini de kendiliğinden (

ipso

facto

) sona erdiren bir hukuki sonuç doğurur.

Diplomatik ilişkilerin kesilmesi veya bir misyonun geçici veya sürekli geri çağrılması durumunda, kabul eden devletin misyon binalarını ve arşivlerini koruma yükümlülüğü derhal sona erer.

İki devlet arasında diplomatik ilişkilerin başlatılabilmesi için, her iki tarafın birbirini daha önceden 'de jure' (hukuken) tanımış olması ve bu tanımanın yazılı bir belge ile tescil edilmesi zorunlu bir ön şarttır.

Diplomatik ilişkilerin kesilmesine karar verildiği anda, misyon şefi ve diğer diplomatik ajanların sahip olduğu tüm yargı bağışıklıkları ve dokunulmazlıklar kabul eden devletin ülkesinde derhal son bulur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Diplomatik ilişkilerin kurulması devletlerin karşılıklı rızasına (mütabakata) dayanan bir işlem iken; mevcut ilişkilerin kesilmesi, devletlerin egemenlik hakları çerçevesinde tek taraflı bir irade beyanıyla gerçekleştirilebilir.

Cevap

Doğru ifade, diplomatik ilişkilerin başlangıcında iki tarafın rızasının (mütabakatının) şart olduğunu, ancak bu ilişkinin sona erdirilmesinin (kesilmesinin) devletin egemen iradesiyle tek taraflı olarak yapılabileceğini belirtmektedir.

1961

Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'nin

2

. maddesi kurulma için rızayı şart koşar; sona erme ise devletlerin siyasi takdirine bağlı tek taraflı bir işlemdir.

Adım Adım Çözüm

Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'nin (

VDS

)

2

. maddesini analiz et.

Diplomatik ilişkilerin kurulmasının 'karşılıklı rıza' (mutual consent) ile olacağı tespit edilir.

Uluslararası hukukta hiçbir devlet, bir diğeriyle diplomatik ilişki kurmaya zorlanamaz; bu egemen bir tercihtir.

İlişkilerin kesilmesi (severance of relations) usulünü incele.

İlişkilerin kesilmesinin tek taraflı bir irade ile mümkün olduğu belirlenir.

İlişkiyi kurmak rıza gerektirir ancak ilişkiyi sürdürmek istemeyen bir devlet tek taraflı olarak bu bağı koparabilir.

Diplomatik ilişkilerin kesilmesinin konsolosluk ilişkileri üzerindeki etkisini değerlendir.

Konsolosluk ilişkilerinin kendiliğinden sona ermediği (Viyana Konsolosluk Sözleşmesi Madde

2

) görülür.

Diplomatik ve konsolosluk hukukunun özerk rejimler olması, siyasi krizlerde bile vatandaşlara hizmetin sürmesini amaçlar.

Misyon binalarının statüsünü VDS Madde

45

çerçevesinde kontrol et.

Koruma yükümlülüğünün mutlak olduğu ve kesilme durumunda da devam ettiği teyit edilir.

Diplomatik misyonun dokunulmazlığı binalar ve arşivler açısından devletler arası siyasi durumdan bağımsız bir koruma kalkanı sunar.

Anahtar Kavram

Diplomatik ilişkilerin kurulmasında 'karşılıklı rıza' ilkesi ve ilişkilerin kesilmesinin tek taraflı niteliği ile konsolosluk hukukundan bağımsızlığı.

İpuçları

Diplomatik ilişki kurmak için iki elin sıkışması gerekir, ancak eli bırakmak için tek tarafın hareketi yeterlidir.

Diplomatik temsil ile konsolosluk temsili arasındaki 'bağımsızlık' kuralını hatırlayın.

VDS Madde

45

ve Madde

39

gibi hükümler, kriz anlarında bile korumanın bir süre daha devam ettiğini gösterir.

Daha Fazla Pratik

İlişkiler kesildiğinde binaların korunması için atanan 'Üçüncü Devlet' (Protecting Power) kavramını inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 28Soru →

Diplomatik temsilcilerin görev yaptıkları ülkelerdeki hukuki statülerini doğrudan etkileyen 'istenmeyen kişi' ( $persona$ $non$ $grata$ ) kurumuna ilişkin uluslararası hukuk kuralları dikkate alındığında, kabul eden devletin bu yetkisini kullanımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kabul eden devlet, ilgili misyon üyesi henüz kendi ülke topraklarına gelmeden önce de bu yetkisini kullanabilir.

Bu yetkinin hukuken geçerli olabilmesi için kararın somut gerekçesinin gönderen devlete bildirilmesi zorunludur.

İstenmeyen kişi ilan edilen bir diplomatik ajan, bu kararın tebliğiyle birlikte tüm yargı bağışıklıklarını kaybeder ve yerel mahkemelerde yargılanabilir.

Bu karar, ancak ilgili diplomatik temsilcinin kabul eden devletin iç hukukuna aykırı bir fiil işlemesi durumunda alınabilir.

İstenmeyen kişi ilanı, mütekabiliyet (karşılıklılık) ilkesi gereği ancak Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin onayıyla sonuç doğurur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kabul eden devlet, ilgili misyon üyesi henüz kendi ülke topraklarına gelmeden önce de bu yetkisini kullanabilir.

Cevap

Kabul eden devletin, ilgili misyon üyesi henüz ülke topraklarına giriş yapmadan önce de istenmeyen kişi ilan edebileceği ifadesi doğrudur.

Kabul eden devlet, egemenlik yetkisi çerçevesinde herhangi bir gerekçe sunmaksızın ve ilgili diplomat henüz ülke sınırlarına girmeden önce bile istenmeyen kişi ilanında bulunabilir. Bu durum, 1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi'nin 9. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

Kavramın tanımını hatırla.

İstenmeyen kişi (persona non grata), kabul eden devletin bir diplomatın varlığını kabul etmediğini bildirdiği işlemdir.

Yetkinin hukuki niteliğini anlamak için başlangıç noktasıdır.

Viyana Sözleşmesi'ndeki (Md. 9) usuli şartları analiz et.

Devletlerin herhangi bir zamanda ve gerekçe göstermeksizin bu yetkiyi kullanabileceği bilgisine ulaşılır.

Seçeneklerdeki 'gerekçe' ve 'zaman' kısıtlamalarını test etmek için gereklidir.

Zamanlama kısıtını değerlendir.

Sözleşme metninde açıkça 'kişi ülkeye gelmeden önce de' bu işlemin yapılabileceği belirtilmiştir.

Doğru cevabı teyit eden temel kural budur.

Anahtar Kavram

İstenmeyen Kişi (Persona Non Grata) İlanı

İpuçları

Bu yetkinin 'ne zaman' kullanılabileceğine dair diplomatik kuralları düşünün.

Gerekçe gösterme zorunluluğunun olup olmadığını ve diplomatın henüz yoldayken bu kararın alınıp alınamayacağını sorgulayın.

Daha Fazla Pratik

İstenmeyen kişi ilan edilen bir diplomatın makul sürede ülkeyi terk etmemesi durumunda doğacak hukuki sonuçları (misyon üyesi statüsünün sona ermesi) inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 29Soru →

$1961$ tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi hükümleri çerçevesinde, kabul eden devlet nezdinde görevli bir diplomatik ajanın şahsi bagajının muayene edilmesine ilişkin usul ve esaslar göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Diplomatik ajanın şahsi bagajı, diplomatik dokunulmazlık kapsamında her türlü gümrük muayenesi ve denetiminden mutlak surette muaftır.

Kabul eden devlet, kamu güvenliği gerekçesiyle diplomatik ajanın bagajını ajanın rızası ya da huzuru aranmaksızın tek taraflı olarak her zaman denetleyebilir.

Bagajın, gümrük muafiyetine girmeyen veya ithali/ihracı yasak maddeler içerdiğine dair ciddi belirtiler varsa; muayene ancak ajanın veya yetkili temsilcisinin huzurunda yapılabilir.

Diplomatik ajanın şahsi bagajı, sadece gönderen devletin dışişleri bakanlığından önceden yazılı izin alınması kaydıyla adli makamlarca denetlenebilir.

Şahsi bagaj ile diplomatik çuval (pouch) aynı hukuki statüye tabi olup, her ikisinin de açılması veya alıkonulması uluslararası hukukta kesinlikle yasaktır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bagajın, gümrük muafiyetine girmeyen veya ithali/ihracı yasak maddeler içerdiğine dair ciddi belirtiler varsa; muayene ancak ajanın veya yetkili temsilcisinin huzurunda yapılabilir.

Cevap

Diplomatik ajanın şahsi bagajının muayenesi, ancak muafiyet dışı maddeler içerdiğine dair ciddi belirtiler olması durumunda ve ajanın veya temsilcisinin huzurunda yapılması şartıyla mümkündür.

Doğru ifadeye göre, diplomatik ajanın şahsi bagajı normalde muayeneden muaftır. Ancak kabul eden devletin elinde bagajın yasaklı maddeler içerdiğine dair ciddi emareler varsa, diplomatın veya temsilcisinin refakatinde muayene yapılmasına izin verilir. Bu, diplomatik ayrıcalıklar ile kabul eden devletin güvenlik/gümrük menfaatleri arasındaki dengeyi yansıtır.

Adım Adım Çözüm

Diplomatik ajanın şahsi eşya ve bagaj muafiyetini düzenleyen ilgili maddeyi tespit et.

1961

Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi Madde 36 incelenmelidir.

Diplomatik ajanların gümrük muafiyetleri ve bagaj dokunulmazlığı bu madde altında düzenlenmiştir.

Şahsi bagajın açılabilmesi için gereken 'maddi şartı' belirle.

Bagajın; muafiyet dışı, yasaklanmış veya karantina kurallarına tabi maddeler içerdiğine dair 'ciddi belirtilerin' (serious grounds) bulunması gerekir.

Keyfi denetimleri önlemek için uluslararası hukuk somut bir şüphe şartı aramaktadır.

Muayenenin yapılabilmesi için gereken 'usuli şartı' belirle.

Muayene mutlaka diplomatik ajanın veya onun tayin edeceği yetkili bir temsilcinin huzurunda gerçekleştirilmelidir.

Diplomatın kişi dokunulmazlığını korumak amacıyla devletin tek taraflı müdahalesi engellenmiştir.

Anahtar Kavram

Diplomatik Ajanın Bagaj Dokunulmazlığı ve İstisnası (Viyana Sözleşmesi Madde 36/2)

İpuçları

Diplomatik dokunulmazlıklar genellikle geniştir ancak 'şahsi bagaj' ile resmi yazışmaların bulunduğu 'diplomatik çuval' arasındaki farka dikkat edin.

1961

Viyana Sözleşmesi'nin 36. maddesine göre, şahsi bagajın açılabilmesi için 'ciddi kuşkuların' varlığı ve diplomatın 'huzurunda' olunması gerekir.

Daha Fazla Pratik

Diplomatik çuvalın (pouch) dokunulmazlığı ile diplomatik ajanın şahsi konutunun dokunulmazlığını karşılaştırarak çalışmanız konuyu pekiştirecektir.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 30Soru →

1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi hükümleri uyarınca, diplomatik misyona ait arşiv ve belgelerin dokunulmazlığı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Arşiv ve belgeler, her zaman ve nerede bulunurlarsa bulunsunlar dokunulmazdırlar.

Belgelerin dokunulmazlığı, yalnızca misyon binaları içerisinde veya resmi bir aracın içinde bulundukları sürece geçerlidir.

Kabul eden devlet, kamu güvenliğini tehdit eden olağanüstü durumlarda mahkeme kararıyla belgelere el koyabilir.

İki devlet arasındaki diplomatik ilişkilerin kesilmesi durumunda, arşivlerin korunması ve dokunulmazlığı sona erer.

Dokunulmazlık sadece kağıt üzerindeki resmi yazışmaları kapsar; dijital veri depolama aygıtları ve bilgisayarlar bu kapsam dışındadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Arşiv ve belgeler, her zaman ve nerede bulunurlarsa bulunsunlar dokunulmazdırlar.

Cevap

Arşiv ve belgelerin her zaman ve nerede bulunurlarsa bulunsunlar dokunulmaz olması

Doğru yanıt, 1961 Viyana Sözleşmesi'nin 24. maddesinde yer alan 'Misyonun arşivleri ve belgeleri her zaman ve nerede bulunurlarsa bulunsunlar dokunulmazdırlar' hükmüne tam olarak uymaktadır. Bu ilke, diplomatik haberleşmenin gizliliğini ve misyonun bağımsızlığını korumak adına mekana veya zamana bağlı olmayan mutlak bir koruma sağlar.

Adım Adım Çözüm

Hukuki dayanağın tespit edilmesi

1961 Viyana Sözleşmesi Madde 24

Diplomatik arşivlerin statüsü bu madde ile düzenlenmiştir.

Dokunulmazlığın kapsamının analizi

Zamana ve mekana bağlı olmayan mutlak koruma

Madde metnindeki 'her zaman' ve 'nerede bulunurlarsa bulunsunlar' ifadesi korumanın sınırlarını çizer.

İstisnaların kontrol edilmesi

Herhangi bir istisna bulunmamaktadır

Diplomatik bina dokunulmazlığından farklı olarak, arşiv dokunulmazlığı için hiçbir şart altında giriş izni veya müdahale hakkı tanınmamıştır.

Anahtar Kavram

Arşivlerin Mutlak ve Mekansal Sınırsız Dokunulmazlığı

İpuçları

Viyana Sözleşmesi'nin 24. maddesindeki 'nerede bulunurlarsa bulunsunlar' ifadesine odaklanın.

Diplomatik arşiv dokunulmazlığının, bina dokunulmazlığından daha geniş ve istisnasız olduğunu hatırlayın.

İlişkiler kesse dahi bu korumanın devam edip etmediğini (Madde 45) değerlendirin.

Daha Fazla Pratik

Konsolosluk arşivlerinin dokunulmazlığı ile diplomatik arşivlerin dokunulmazlığı arasındaki farkları (özellikle mekana bağlılık açısından) karşılaştırın.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 31Soru →

Diplomatik ilişkilerde diplomatik misyonun resmi haberleşme araçları ile diplomatik ajanların gümrük ayrıcalıkları göz önüne alındığında; "diplomatik torba" (diplomatic bag) ile diplomatik ajanın "şahsi bagajı" (personal baggage) arasındaki dokunulmazlık rejimine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi Diplomatik İlişkiler Hakkında 1961 Viyana Sözleşmesi hükümlerine uygundur?

Diplomatik torba hiçbir koşulda açılamaz veya alıkonulamaz; şahsi bagaj ise ciddi şüphe durumunda ajanın veya yetkili temsilcisinin huzurunda muayene edilebilir.

Diplomatik torba, içinde suç unsuru bulunduğu şüphesiyle mülki amirin izniyle açılabilir; şahsi bagaj ise tam diplomatik bağışıklık nedeniyle hiçbir şekilde aranamaz.

Hem diplomatik torba hem de şahsi bagaj, kabul eden devletin kamu güvenliği gerekçesiyle her zaman genel gümrük denetimine ve aramasına tabidir.

Diplomatik torbanın açılmasına izin verilmezse torba gönderen devlete iade edilir; şahsi bagaj ise sadece misyon şefinin yazılı rızasıyla aranabilir.

Diplomatik torba sadece diplomatik kurye eşliğinde taşındığında dokunulmazdır; şahsi bagajın dokunulmazlığı ise sadece ajanın ikametgahı içindeyken geçerlidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Diplomatik torba hiçbir koşulda açılamaz veya alıkonulamaz; şahsi bagaj ise ciddi şüphe durumunda ajanın veya yetkili temsilcisinin huzurunda muayene edilebilir.

Cevap

Diplomatik torba mutlak surette açılamaz ve alıkonulamazken, şahsi bagaj ciddi şüphe durumunda ilgili kişinin huzurunda aranabilir.

Diplomatik İlişkiler Hakkında 1961 Viyana Sözleşmesi'ne göre; diplomatik torba (Madde 27) hiçbir şekilde açılamayan ve alıkonulamayan mutlak bir korumaya sahipken; diplomatik ajanın şahsi bagajı (Madde 36) muafiyet kapsamında olmasına rağmen, içerisinde muafiyet dışı veya yasaklı madde bulunduğuna dair ciddi şüphe varsa, ilgili diplomatın huzurunda aranabilmektedir.

Adım Adım Çözüm

Diplomatik torbanın (diplomatik çanta) hukuki statüsünü belirlemek.

1961 Viyana Sözleşmesi Madde 27/3 uyarınca 'Diplomatik torba açılamaz ve alıkonulamaz'. Bu mutlak bir korumadır.

Haberleşme serbestliğinin tam olarak korunması için torbanın içeriğinin gizliliği esastır.

Diplomatik ajanın şahsi bagajının (kişisel eşya) hukuki statüsünü incelemek.

1961 Viyana Sözleşmesi Madde 36/2 uyarınca şahsi bagaj kural olarak muayeneden muaftır. Ancak muaf olmayan eşya bulunduğuna dair 'ciddi gerekçeler' varsa, ajan veya temsilcisi huzurunda aranabilir.

Şahsi bagajın korunması diplomatik işlevle doğrudan ilgili olsa da, kaçakçılık gibi suiistimalleri önlemek için sınırlı bir istisna tanınmıştır.

İki statü arasındaki farkı analiz ederek seçeneklerle karşılaştırmak.

Torba için hiçbir istisna yokken, bagaj için 'ciddi şüphe' ve 'huzurda bulunma' şartıyla istisna mevcuttur.

Sözleşmedeki iki farklı maddenin (27 ve 36) uygulama farkını tespit etmek soruyu çözer.

Anahtar Kavram

Diplomatik Haberleşme ve Gümrük Muafiyetleri Ayrımı

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 32Soru →

(A) devletinin (B) devletindeki büyükelçiliğinde görevli diplomatik ajan (X), (B) devletinde resmi görevleri dışında tamamen şahsi kazanç sağlamak amacıyla bir ticari işletme açmıştır. Bu işletmenin taraf olduğu bir ticari sözleşmeden doğan alacak-verecek uyuşmazlığı nedeniyle (B) devleti mahkemelerinde (X) aleyhine bir özel hukuk (tazminat) davası açılmıştır. Davalı (X), diplomatik temsilci statüsünü gerekçe göstererek yargı bağışıklığı bulunduğunu ve mahkemenin davayı reddetmesi gerektiğini iddia etmiştir.

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'ne göre, bu uyuşmazlıkla ilgili mahkemenin yetkisi ve bağışıklık durumu hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Diplomatik ajanların, kabul eden devletteki resmi işlevleri dışında yürüttükleri şahsi mesleki veya ticari faaliyetler, hukuki yargı bağışıklığının istisnaları arasında yer aldığından yerel mahkeme davayı görmeye yetkilidir.

Diplomatik ajanlar, kabul eden devletin adli makamlarına karşı görevleriyle ilgili olsun veya olmasın mutlak surette hukuki yargı bağışıklığına sahip oldukları için mahkeme yetkisizlik kararı vermelidir.

Uyuşmazlık özel hukuktan kaynaklansa dahi davanın görülebilmesi için (X)'in bizzat kendi yargı bağışıklığından feragat ettiğini mahkemeye resmi olarak beyan etmesi şarttır.

(X)'in söz konusu ticari faaliyeti nedeniyle yargılanabilmesi ancak konsolosluk memuru statüsünde olmasıyla mümkündür; diplomatik ajanların yargı muafiyeti şahsi işlemleri de kapsayacak şekilde mutlaktır.

Yerel mahkemenin diplomatik ajanı yargılama yetkisi bulunmadığından, kabul eden devlet mahkeme süreci yerine yasal bir gerekçe göstererek ajanı derhal 'istenmeyen kişi' (persona non grata) ilan etmelidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Diplomatik ajanların, kabul eden devletteki resmi işlevleri dışında yürüttükleri şahsi mesleki veya ticari faaliyetler, hukuki yargı bağışıklığının istisnaları arasında yer aldığından yerel mahkeme davayı görmeye yetkilidir.

Cevap

Diplomatik ajanların resmi görevleri dışında yürüttükleri şahsi ticari faaliyetlerin, hukuki yargı bağışıklığının istisnalarından biri olduğunu belirten seçenektir.

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'nin 31. maddesine göre diplomatik ajanlar, kural olarak kabul eden devletin hukuki ve idari yargısından bağışıktır. Ancak bu kuralın üç önemli istisnası bulunmaktadır: 1) Diplomatik ajanın temsil ettiği devlet adına elinde tutmadığı şahsi taşınmaz mallara ilişkin ayni hak davaları, 2) Özel kişi sıfatıyla dahil olduğu miras davaları, 3) Resmi görevlerinin dışında kabul eden devlette yürüttüğü her türlü mesleki veya ticari faaliyete ilişkin davalar. Soru kökündeki uyuşmazlık, tamamen şahsi kazanç sağlamak amacıyla açılan ticari bir işletmeden doğduğu için diplomatik bağışıklık zırhı işlemez. Bu doğrultuda, kabul eden devlet olan (B) devleti mahkemelerinin davayı görme yetkisi bulunmaktadır.

Adım Adım Çözüm

Olaydaki davanın türünü (cezai mi, hukuki mi) ve kaynağını tespit et.

Dava, resmi görev dışı şahsi bir ticari faaliyetten kaynaklanan özel hukuk (hukuki) davasıdır.

Viyana Sözleşmesine göre cezai yargı bağışıklığı ile hukuki yargı bağışıklığının sınırları ve istisnaları farklıdır.

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi Madde 31'deki istisnaları kontrol et.

Diplomatik ajanın kabul eden devletteki hukuki ve idari yargı bağışıklığının üç istisnası vardır: şahsi taşınmaz davaları, miras davaları ve şahsi mesleki/ticari faaliyetlerden doğan davalar.

İstisna kapsamında olan bir fiil için yerel mahkemelerin yargı yetkisi doğar.

Olayı kurala uygula ve sonucu belirle.

Uyuşmazlık şahsi ticari faaliyetten kaynaklandığı için (X)'in hukuki yargı bağışıklığı işlemez ve (B) devleti mahkemeleri davaya bakmaya yetkilidir.

Diplomatik ayrıcalıklar görevlerin bağımsız ifası içindir; şahsi ticari kazançları korumak için kullanılamaz.

Anahtar Kavram

Diplomatik Ajanların Hukuki Yargı Bağışıklığının İstisnaları

Soru 33Soru →

1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi'nin 9. maddesinde düzenlenen 'istenmeyen kişi' (persona non grata) kurumu dikkate alındığında, bu uygulamanın usul ve sonuçlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?

Kabul eden devlet, bu yöndeki kararını diplomatik ajan kendi ülkesine varmadan önce de alabilir ve aldığı kararın gerekçesini açıklamakla yükümlü değildir; şayet gönderen devlet makul sürede kişiyi geri çağırmazsa, kabul eden devlet söz konusu kişiyi misyon üyesi olarak tanımayı reddedebilir.

Kabul eden devlet, bir diplomatik ajanı istenmeyen kişi ilan etme hususunda takdir yetkisine sahip olsa da, bu yetkinin keyfi kullanımını engellemek amacıyla aldığı kararın fiili ve hukuki gerekçesini gönderen devlete resmi olarak bildirmek zorundadır.

Bir diplomatik ajanın istenmeyen kişi ilan edilebilmesi için, ilgili ajanın kabul eden devletin ülkesine giriş yapmış ve görevine fiilen başlamış olması şartı aranır; atama aşamasında henüz ülkeye gelmemiş kişiler için bu usul işletilemez.

İstenmeyen kişi ilan edilen diplomatik ajanın gönderen devlet tarafından makul süre içinde geri çağrılmaması durumunda, kabul eden devlet diplomatın bağışıklıklarını tek taraflı olarak kaldırarak kişiyi doğrudan iç hukukunda yargılayabilir.

Gönderen devletin, istenmeyen kişi ilan edilen misyon şefini geri çağırmayı reddetmesi hâlinde, kabul eden devletin başvurabileceği tek meşru yol konuyu Birleşmiş Milletler uluslararası yargı mercilerine taşıyarak diplomatın bağışıklığının kaldırılmasını talep etmektir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kabul eden devlet, bu yöndeki kararını diplomatik ajan kendi ülkesine varmadan önce de alabilir ve aldığı kararın gerekçesini açıklamakla yükümlü değildir; şayet gönderen devlet makul sürede kişiyi geri çağırmazsa, kabul eden devlet söz konusu kişiyi misyon üyesi olarak tanımayı reddedebilir.

Cevap

Kabul eden devletin istenmeyen kişi kararını diplomatik ajan ülkesine varmadan önce de alabileceğini, kararının gerekçesini açıklamakla yükümlü olmadığını ve gönderen devlet makul sürede kişiyi geri çağırmazsa kişinin misyon üyesi olarak tanınmayabileceğini belirten seçenek doğrudur.

Doğru seçenek, 1961 Viyana Sözleşmesi'nin 9. maddesindeki düzenlemeyi tam ve eksiksiz yansıtmaktadır. Kabul eden devlet her zaman, gerekçe göstermeksizin bir diplomatı istenmeyen kişi ilan edebilir. Bu ilan kişi ülkeye gelmeden önce de (henüz yoldayken veya atama aşamasında) yapılabilir. Eğer gönderen devlet kişiyi geri çağırmaz veya görevine son vermezse, kabul eden devlet makul bir sürenin ardından bu kişiyi diplomatik misyon üyesi olarak tanımayı reddetme (ve böylece diplomatik statüsünü sona erdirme) hakkına sahip olur.

Adım Adım Çözüm

1961 Viyana Sözleşmesi'nin 9. maddesindeki usul kurallarını incele.

Madde 9, kabul eden devletin herhangi bir zaman ve gerekçe göstermek zorunda olmaksızın misyon şefini veya misyonun diplomatik kadrosundan herhangi birini 'persona non grata' ilan edebileceğini belirtir.

Soru kökünde doğrudan sözleşme usulü ve gerekçe yükümlülüğü sorulmaktadır.

Zamanlama şartını değerlendir.

Aynı maddenin 3. fıkrası, bir kişinin kabul eden devletin ülkesine varmadan önce de istenmeyen veya kabul edilmez kişi ilan edilebileceğini düzenler.

Seçeneklerde kişinin ülkeye giriş yapmış olma şartı bir çeldirici olarak kullanılmıştır.

Geri çağırmama durumundaki yaptırımı tespit et.

Gönderen devlet yükümlülüklerini yerine getirmeyi reddeder veya makul bir süre içinde yerine getirmezse, kabul eden devlet ilgili kişiyi misyonun bir üyesi olarak tanımayı reddedebilir.

Bu durum, istenmeyen kişi ilanının doğrudan yasal sonucudur ve doğrudan tutuklama/yargılama ile karıştırılmamalıdır.

Anahtar Kavram

İstenmeyen Kişi (Persona Non Grata) İlanının Şartları ve Hukuki Sonuçları

Soru 34Soru →

1963 tarihli Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi'ne göre konsolosluk şefleri; başkonsoloslar, konsoloslar, muavin konsoloslar ve konsolosluk ajanları olmak üzere dört sınıfa ayrılır. Gönderen devlet, atadığı konsolosluk şefine görevini gösteren bir 'Konsolosluk Komisyonu' (atama belgesi) verir.

Buna göre, konsolosluk şefinin kabul eden devlette görevine başlayabilmesi için kabul eden devlet makamları tarafından kendisine verilmesi gereken ve kabul eden devletin hiçbir gerekçe göstermeksizin reddetme hakkına sahip olduğu izin belgesi aşağıdakilerden hangisidir?

Buyuruldu (Ekzekvatur)

Agreman

Güven Mektubu (Lettre de créance)

İstenmeyen Kişi (Persona non grata) İlanı

Konsolosluk Komisyonu

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Buyuruldu (Ekzekvatur)

Cevap

Buyuruldu (Ekzekvatur)

1963 tarihli Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi uyarınca, gönderen devlet tarafından atanan bir konsolosluk şefinin (başkonsolos, konsolos, muavin konsolos veya konsolosluk ajanı) kabul eden devlet ülkesinde görevine başlayabilmesi için kabul eden devlet tarafından 'Buyuruldu' (Ekzekvatur) adı verilen bir izin belgesinin verilmesi zorunludur. Kabul eden devlet, bu belgeyi vermeyi reddedebilir ve ret kararının gerekçesini açıklamak zorunda değildir.

Adım Adım Çözüm

Soru metnindeki temel kavramları analiz et

Soruda 'konsolosluk şefleri', 'Konsolosluk Komisyonu' ve 'kabul eden devletin verdiği izin belgesi' kavramları geçmektedir.

Doğru belgeyi bulmak için atanan kişinin statüsünü (konsolos) ve belgenin işlevini (kabul eden devletin izni) belirlemek gerekir.

Seçenekleri konsolosluk hukuku bağlamında değerlendir

Diplomatik ajanlar için Agreman ve Güven Mektubu aranırken, konsolosluk şefleri için Buyuruldu (Ekzekvatur) belgesi aranır.

Diplomasi ve konsolosluk hukukundaki görev başlama usulleri birbirinden farklıdır.

Kabul eden devletin yetkisini doğrula

Kabul eden devletin konsolosluk şefine Ekzekvatur (Buyuruldu) vermeyi hiçbir gerekçe göstermeden reddetme hakkı Viyana Sözleşmesi ile sabittir.

Uluslararası hukukta kabul eden devletin egemenlik hakkı gereği, ülkesinde görev yapacak yabancı bir yetkiliye izin verip vermeme konusunda mutlak takdir yetkisi vardır.

Anahtar Kavram

Buyuruldu (Ekzekvatur) kavramı ve konsolosluk şeflerinin göreve başlama usulü

Soru 35Soru →

1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi'ne göre, diplomatik misyon binalarının, arşivlerinin ve iletişiminin dokunulmazlığı dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yangın veya doğal afet gibi acil müdahale gerektiren durumlarda, kabul eden devletin yetkilileri misyon şefinin izni olmaksızın misyon binasına girme hakkına sahiptir.

Diplomatik kurye tarafından taşınan diplomatik torba ile diplomatik ajanın şahsi bagajı aynı mutlak dokunulmazlığa sahip olup, şahsi bagaj hiçbir şüphe durumunda aramaya tabi tutulamaz.

Misyonun arşivleri ve evrakı, o an nerede bulunurlarsa bulunsunlar her zaman mutlak bir dokunulmazlığa sahiptir.

Diplomatik misyon, gönderen devlet ile özgürce iletişim kurabilmek için kabul eden devletin onayına ihtiyaç duymaksızın her türlü telsiz vericisi kurma ve kullanma hakkına sahiptir.

Misyon binaları, uluslararası hukukta doğrudan gönderen devletin toprağı (ülke dışılık) sayıldığından bina içindeki her türlü olay sadece gönderen devletin iç hukukuna tabidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Misyonun arşivleri ve evrakı, o an nerede bulunurlarsa bulunsunlar her zaman mutlak bir dokunulmazlığa sahiptir.

Cevap

Doğru cevap, misyonun arşivleri ve evrakının nerede bulunurlarsa bulunsunlar her zaman mutlak dokunulmazlığa sahip olduğunu belirten ifadedir.

1961 Viyana Sözleşmesi'nin 24. maddesi açıkça 'Misyonun arşivleri ve evrakı, her zaman ve nerede bulunurlarsa bulunsunlar dokunulmazdır' kuralını getirmiştir. Bu dokunulmazlık istisnasız ve mutlaktır.

Adım Adım Çözüm

Viyana Sözleşmesi'nde düzenlenen diplomatik bina dokunulmazlığı kuralını değerlendir.

Bina dokunulmazlığı mutlaktır, konsolosluklardaki gibi yangın vs. acil durum istisnası diplomatik misyonlarda geçerli değildir.

Kolluk kuvvetlerinin veya itfaiyenin yanlış varsayımlarla izinsiz giriş yapmasını engellemek.

İletişim araçları, diplomatik torba ve şahsi bagaj kurallarını karşılaştır.

Diplomatik torba mutlaktır (açılamaz), ancak şahsi bagaj istisnai ve ciddi şüphe hallerinde diplomatın önünde aranabilir. Telsiz vericisi kurulumu için ev sahibi ülkenin izni şarttır.

Mutlak ve sınırlı dokunulmazlık/ayrıcalık türlerinin ayrımını doğru yapabilmek.

Arşiv ve evrak dokunulmazlığını incele.

Sözleşmenin 24. maddesi uyarınca arşiv ve evrakların dokunulmazlığı mekân ve zaman bakımından sınırsızdır ve mutlaktır.

Doğru olan seçeneği kesinleştirmek.

Anahtar Kavram

Diplomatik Arşiv ve İletişim Dokunulmazlığı ile Misyon Binalarının Mutlak Korunması

Soru 36Soru →

A Devleti'nin B Devleti nezdindeki büyükelçisi görev başında aniden vefat etmiştir. Diplomatik misyonun işleyişinin aksamaması adına A Devleti Dışişleri Bakanlığı, misyonun en kıdemli diplomatik ajanını 'geçici maslahatgüzar (chargé d'affaires ad interim)' olarak misyonu yönetmekle görevlendirmiştir. Bir süre sonra A Devleti, ilişkilerin diplomatik temsil seviyesini tek taraflı olarak düşürme kararı almış ve B Devleti'ne misyon şefi sıfatıyla 'sürekli maslahatgüzar (chargé d'affaires en pied)' atamıştır.

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi hükümleri uyarınca, misyon şefliği sınıfları ve göreve başlama usulleri dikkate alındığında, ortaya çıkan bu durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yeni atanan sürekli maslahatgüzar güven mektubunu B Devleti'nin Dışişleri Bakanı'na sunarak görevine başlarken; geçici maslahatgüzarın vekalet görevine başlaması için güven mektubu sunmasına gerek yoktur, yalnızca B Devleti Dışişleri Bakanlığı'na bildirim yapılması yeterlidir.

1961 Viyana Sözleşmesi'nin öngördüğü mutlak kural gereği; büyükelçiler, elçiler ve sürekli maslahatgüzarlar dâhil olmak üzere tüm misyon şefleri sınıfları, güven mektuplarını kabul eden devletin Devlet Başkanı'na sunmakla mükelleftir.

B Devleti, ataması yapılan sürekli maslahatgüzarın agreman talebini reddetmesi veya onu ülkeye girişinden önce istenmeyen kişi (persona non grata) ilan etmesi durumunda, bu kararının hukuki gerekçesini A Devleti'ne bildirmek zorundadır.

Sürekli maslahatgüzar, misyon şefi sıfatını haiz olduğu için büyükelçilerden farklı bir agreman sürecine tabi tutulmaz; ancak göreve başlayabilmesi için B Devleti makamlarından mutlak surette 'buyuruldu (ekzekvatur)' belgesi alması şarttır.

Geçici maslahatgüzar, büyükelçinin yokluğunda misyonu tam yetkiyle yönettiğinden, misyon mensuplarının karışabileceği adli vakalarda diplomatik yargı bağışıklığından kendi kararıyla feragat etme yetkisini de hukuken devralır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yeni atanan sürekli maslahatgüzar güven mektubunu B Devleti'nin Dışişleri Bakanı'na sunarak görevine başlarken; geçici maslahatgüzarın vekalet görevine başlaması için güven mektubu sunmasına gerek yoktur, yalnızca B Devleti Dışişleri Bakanlığı'na bildirim yapılması yeterlidir.

Cevap

Doğru yanıt, sürekli maslahatgüzarın güven mektubunu Dışişleri Bakanı'na sunacağı, geçici maslahatgüzar için ise yalnızca bildirimin yeterli olduğunu belirten ifadedir.

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'nin 14. maddesi uyarınca, 3. sınıf misyon şefi olan sürekli maslahatgüzarlar (chargé d'affaires en pied) güven mektuplarını kabul eden devletin Dışişleri Bakanı'na sunarlar. Sözleşme'nin 19. maddesi uyarınca ise, misyon şefinin vefatı veya yokluğu gibi durumlarda misyonu vekaleten yönetecek olan geçici maslahatgüzarın (chargé d'affaires ad interim) göreve başlaması için yalnızca adının Dışişleri Bakanlığı'na resmi olarak bildirilmesi yeterlidir; kendisinden güven mektubu sunması talep edilmez.

Adım Adım Çözüm

1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'ne göre misyon şefi sınıflarını ve akredite oldukları makamları tespit etme.

Büyükelçiler ve elçiler Devlet Başkanı'na akredite olurken; sürekli maslahatgüzarlar (chargé d'affaires en pied) Dışişleri Bakanı'na akredite olurlar.

Güven mektubunun hangi makama (Devlet Başkanı vs. Dışişleri Bakanı) sunulacağı, doğrudan misyon şefinin protokol sınıfına bağlıdır.

Geçici maslahatgüzarın (ad interim) göreve başlama usulünü Sözleşme'nin 19. maddesi kapsamında değerlendirme.

Geçici maslahatgüzarlar, misyon şefliği boşaldığında görevi vekaleten yürütürler. Göreve başlamaları için agreman alınmasına veya güven mektubu sunulmasına gerek yoktur; yalnızca isimlerinin Dışişleri Bakanlığı'na bildirilmesi yeterlidir.

Geçici bir vekalet durumu olduğu için, daimi misyon şeflerine uygulanan katı atama prosedürleri (güven mektubu sunma) işletilmez.

Anahtar Kavram

Misyon Şefleri Sınıfları, Akreditasyon Makamları ve Geçici Maslahatgüzar Statüsü

Soru 37Soru →

Uluslararası bir krizin yaşandığı dönemde, A ülkesinin B ülkesi başkentindeki büyükelçilik yerleşkesinde gece geç saatlerde büyük bir yangın çıkmış ve alevler bitişikteki sivil binaları tehdit etmeye başlamıştır. Aynı saatlerde, büyükelçiliğe ait resmi plakalı bir araç şehir merkezinde ağır bir trafik kazasına karışmıştır. Kaza yerinde, araçta bulunan diplomatik kuryenin taşıdığı ve üzerinde resmi mühür ile görünür dış işaretler bulunan 'diplomatik torba' ile kuryeye ait hiçbir resmi ibare taşımayan 'şahsi bavulu' yola saçılmıştır.

1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi hükümleri dikkate alındığında, kabul eden devlet (B ülkesi) makamlarının bu olaylardaki müdahale yetkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?

B ülkesi itfaiyesi, yangın çevreye yayılma tehlikesi gösterse dahi misyon şefinin rızası olmadan büyükelçilik binasına giremez ve kaza yerindeki polisler resmi mühürlü diplomatik torbayı hiçbir gerekçeyle açamaz veya alıkoyamaz.

Yangının kamu güvenliğini ağır biçimde tehdit etmesi zaruret hali oluşturduğundan B ülkesi itfaiyesi büyükelçilik binasına izinsiz girebilir ancak kuryenin şahsi bavulu dahil hiçbir eşyasına dokunamaz.

Kaza mahallindeki güvenlik güçleri, haklı bir şüphe bulunması halinde kuryeden resmi diplomatik torbayı açmasını talep edebilir, kurye bu talebi reddederse torba açılmadan A ülkesine iade edilir.

B ülkesi makamları kaza nedeniyle kuryeyi derhal istenmeyen kişi (persona non grata) ilan etme hakkına sahip olup, bu ilanla birlikte dokunulmazlık anında kalkacağından kuryeyi yerel mahkemede yargılayabilir.

Kaza yerindeki polislerin diplomatik aracı arayabilmesi ve evrakları inceleyebilmesi için diplomatik kuryenin olay yerinde kendi bağışıklığından açıkça feragat ettiğini beyan etmesi hukuken yeterlidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: B ülkesi itfaiyesi, yangın çevreye yayılma tehlikesi gösterse dahi misyon şefinin rızası olmadan büyükelçilik binasına giremez ve kaza yerindeki polisler resmi mühürlü diplomatik torbayı hiçbir gerekçeyle açamaz veya alıkoyamaz.

Cevap

Doğru seçenek, büyükelçilik binasına yangın durumunda bile rıza olmaksızın girilemeyeceğini ve resmi mühürlü diplomatik torbanın hiçbir koşulda açılamayacağını belirten ifadedir.

1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi'ne göre diplomatik misyon binalarının dokunulmazlığı mutlaktır (Madde 22). Kabul eden devlet ajanları, misyon şefinin rızası olmaksızın bu binalara (yangın gibi acil durumlarda bile) giremez. Aynı sözleşmenin 27. maddesi uyarınca, diplomatik torba kesinlikle açılamaz ve alıkonulamaz. Bu nedenle itfaiyenin rızasız giremeyeceği ve polisin torbayı hiçbir gerekçeyle açamayacağı yönündeki ifade hukuken tek doğru tespitdir.

Adım Adım Çözüm

Büyükelçilik binalarının dokunulmazlık rejimini analiz et.

1961 Viyana Sözleşmesi Madde 22 uyarınca diplomatik misyon binalarının dokunulmazlığı mutlaktır. Misyon şefinin izni olmadan yerel makamlar içeri giremez. Yangın gibi acil durumlarda rıza varsayımı kuralı 1961 Diplomatik Sözleşmede yoktur (bu kural 1963 Konsolosluk Sözleşmesinde vardır).

Olaydaki itfaiyenin müdahale yetkisinin sınırlarını belirlemek için.

Diplomatik torba ve şahsi bagaj ayrımını incele.

Madde 27 uyarınca, resmi dış işaretleri taşıyan diplomatik torba açılamaz ve alıkonulamaz. Diplomatik kurye kişisel dokunulmazlığa sahiptir ancak şüphe üzerine konsolosluk torbalarında işletilen 'açmayı talep etme, reddedilirse iade etme' usulü, diplomatik torbalar için geçerli değildir.

Kaza mahallindeki polislerin torbaya yönelik müdahale sınırlarını tespit etmek için.

Seçenekleri bu mutlak kurallar çerçevesinde değerlendir.

Bina dokunulmazlığının mutlaklığını ve torba dokunulmazlığının istisnasız olduğunu birlikte doğru ifade eden tek bir seçenek bulunmaktadır.

Tüm çeldiricilerdeki istisnaların (zaruret hali, şüphe, feragat) geçersizliğini ispatlamak için.

Anahtar Kavram

Diplomatik misyon ve diplomatik torba dokunulmazlığının mutlaklığı (1961 vs 1963 Sözleşmeleri ayrımı)

Soru 38Soru →

X Devleti, İzmir'de tanınmış bir iş insanı olan ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan Bay Y'yi, İzmir Fahri Konsolosu olarak atamıştır. Bay Y, fahri konsolosluk faaliyetlerini kendi özel ticari işletmesiyle aynı binada yürütmekte ancak konsolosluk arşivlerini özel iş evrakından ayrı ve belirgin bir kasada muhafaza etmektedir.

1963 tarihli Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi ve uluslararası hukukun genel kuralları dikkate alındığında, Bay Y'nin statüsü, ayrıcalıkları ve bağışıklıkları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Konsolosluk arşiv ve belgeleri, Bay Y'nin özel ve ticari belgelerinden ayrı muhafaza edildikleri sürece, her zaman ve bulundukları her yerde dokunulmazdır.

Bay Y, fahri konsolos unvanını taşıdığından, hem resmi görevleri hem de şahsi ticari işlemleri dolayısıyla Türk mahkemeleri önünde mutlak yargı bağışıklığından yararlanır.

Fahri konsolosluk misyonunun bulunduğu bina, diplomatik misyon binaları ile aynı statüde olup, Türk makamları acil durumlarda dahi Bay Y'nin izni olmadan binaya giremez.

Türkiye'nin Bay Y'yi 'istenmeyen kişi' (persona non grata) ilan etmesi ve görevine son vermesini talep etmesi durumunda, bu kararının gerekçesini X Devleti'ne bildirmesi hukuken zorunludur.

Bay Y'nin fahri konsolos sıfatıyla ancak yetkilerini aşarak (ultra vires) gerçekleştirdiği ve üçüncü kişilere zarar veren resmi işlemleri, X Devleti'ne isnat edilemez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Konsolosluk arşiv ve belgeleri, Bay Y'nin özel ve ticari belgelerinden ayrı muhafaza edildikleri sürece, her zaman ve bulundukları her yerde dokunulmazdır.

Cevap

Konsolosluk arşiv ve belgelerinin, özel ve ticari belgelerden ayrı muhafaza edildikleri sürece her zaman ve bulundukları her yerde dokunulmaz olduğunu belirten ifadedir.

1963 tarihli Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi'nin 61. maddesi uyarınca, fahri konsolosluk memurunun şefi bulunduğu bir misyonun arşiv ve belgeleri; fahri konsolosun özel yazışmalarından ve ticari/mesleki faaliyetlerine ilişkin belgelerinden ayrı tutulmaları şartıyla, her zaman ve nerede bulunurlarsa bulunsunlar dokunulmazlık hakkından yararlanırlar. Soru kökünde Bay Y'nin konsolosluk belgelerini ayrı bir kasada muhafaza ettiği belirtildiğinden, bu hukuki şart sağlanmış ve belgeler dokunulmazlık kazanmıştır.

Adım Adım Çözüm

Soru kökündeki vakanın uluslararası hukuk normlarına göre tasnif edilmesi.

Sorunun, 1963 Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi'nin 'Fahri Konsolosluk Memurları' başlıklı III. Bölüm hükümleri ve devletin sorumluluğu kuralları bağlamında çözülmesi gerektiği saptanır.

Olayda fahri konsolos statüsündeki bir kişinin ticari işlemleri ile resmi görevlerinin kesişimi ve bunun hukuki sonuçları sorulmaktadır.

Fahri konsolosların ayrıcalık ve bağışıklıklarının sınırlarının analiz edilmesi.

Fahri konsolosların (özellikle bulundukları devletin vatandaşı iseler) mutlak değil, sadece resmi görevleriyle sınırlı işlevsel bağışıklığa sahip oldukları ve misyon binalarının mutlak dokunulmazlığı olmadığı belirlenir.

Diplomatik ajanlarla konsolosluk memurları (özellikle fahri olanlar) arasındaki statü farkının netleştirilmesi gerekmektedir.

Fahri konsolosluk arşiv dokunulmazlığı kurallarının Sözleşme'nin 61. maddesi ışığında incelenmesi.

Fahri konsolosların arşiv ve belgelerinin, şahsi ticari evraktan açıkça ayrı tutulması şartıyla tam dokunulmazlığa sahip olduğu tespit edilir.

Fahri konsoloslar genellikle ticari faaliyet yürüttüğünden, Sözleşme devletin resmi evrakını korumak için fiziksel ayrım şartı getirmiştir.

Seçeneklerin elenerek doğru cevaba ulaşılması.

Arşiv dokunulmazlığı istisnasını doğru uygulayan seçeneğin doğru cevap olduğu; mutlak bağışıklık, mutlak bina dokunulmazlığı, gerekçeli red zorunluluğu ve yetki aşımında isnadiyetsizlik iddialarının ise uluslararası hukuka aykırı olduğu sonucuna varılır.

Çeldiricilerin tamamı temel uluslararası hukuk ilkelerindeki bilinen istisnalara ters düşmektedir.

Anahtar Kavram

Fahri Konsolosların Ayrıcalık ve Bağışıklıklarının Sınırları ve Şartları

Soru 39Soru →

Uluslararası hukukta devletlerin dış temsil organları, görev ve yetkileri bakımından farklı uluslararası sözleşmelere tabi tutulmuş ve yetki sınırları birbirinden ayrılmıştır. Buna göre, 1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bir diplomatik misyonun asli görevlerinden biridir?

Kabul eden devlet hükûmeti ile gönderen devlet adına yasal sınırlar çerçevesinde müzakerelerde bulunmak

Gönderen devlet vatandaşları için noterlik işlemleri yapmak ve şahsi hal sicil memurluğu görevlerini ifa etmek

Gönderen devletin tabiiyetini taşıyan deniz ve hava araçları ile bunların mürettebatı üzerinde denetim ve teftiş yetkisi kullanmak

Gönderen devletin menfaatlerini korumak amacıyla, kabul eden devletin iç işlerine doğrudan müdahale niteliği taşıyan eylemlerde bulunmak

Gönderen devlet vatandaşlarına pasaport düzenlemek ve kabul eden devlete seyahat edecek olan kişilere vize vermek

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kabul eden devlet hükûmeti ile gönderen devlet adına yasal sınırlar çerçevesinde müzakerelerde bulunmak

Cevap

Kabul eden devlet hükûmeti ile gönderen devlet adına yasal sınırlar çerçevesinde müzakerelerde bulunmak

1961 Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi'nin 3. maddesinde diplomatik misyonun başlıca görevleri açıkça belirtilmiştir. Bunlar; temsil, yasal sınırlar içinde koruma, kabul eden devlet hükûmeti ile müzakere, yasal yollarla bilgi toplama ve dostane ilişkileri geliştirmedir. Dolayısıyla, iki devlet arasında yasal ve siyasi zeminde müzakerelerde bulunmak, diplomatik misyonun en temel ve vazgeçilmez işlevlerinden biridir.

Adım Adım Çözüm

Diplomatik misyonun yetki çerçevesini belirleme

1961 Viyana Sözleşmesi Madde 3, diplomatik misyonun görevlerini; temsil, koruma, müzakere, bilgi toplama ve dostane ilişkileri geliştirme olarak saymıştır.

Sorunun çözümünde ilk adım, diplomatik görevlerin dar ve siyasi çerçevesinin hatırlanmasıdır.

Konsolosluk görevlerini dışlama

Noterlik yapmak, gemi/uçak teftişi yapmak ve pasaport/vize düzenlemek eylemlerinin 1963 Sözleşmesi'ne göre konsolosluk görevleri olduğu tespit edilir.

Diplomatik ve konsolosluk fonksiyonlarının birbirine karıştırılmaması gerekliliği, seçeneklerin elenmesini sağlar.

Hukuka aykırı eylemleri eleme

Kabul eden devletin iç işlerine müdahale etmenin bir görev değil, diplomatik hukukun kesin bir ihlali (Madde 41) olduğu belirlenir.

Misyonun gönderen devleti koruma görevinin, yalnızca yasal sınırlar içinde ve iç işlerine karışmama ilkesi doğrultusunda yapılabileceği ilkesini uygulamak için.

Anahtar Kavram

Diplomatik Misyon ile Konsolosluk Misyonunun Görev Ayrımı

Soru 40Soru →

M (Gönderen) Devleti'nin K (Kabul Eden) Devleti nezdindeki Büyükelçiliği adına görev yapan bir diplomatik kurye, K Devleti'nin sınır kapısından ülkeye giriş yaparken yanında üzerinde diplomatik mühür bulunan bir torba ile şahsi valizini taşımaktadır. Eş zamanlı olarak K Devleti güvenlik güçleri, aranan tehlikeli bir kaçağın Büyükelçiliğin ana yerleşkesi dışında yer alan ve salt misyonun arşivlerinin muhafaza edildiği ek binaya zorla girdiğine dair kesin istihbarat almıştır.

1961 tarihli Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi hükümleri uyarınca, K Devleti makamlarının yetki ve yükümlülükleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Misyonun arşivleri nerede bulunursa bulunsun mutlak dokunulmazlığa sahip olduğundan misyon şefinin izni olmadan binaya girilemez; öte yandan kuryenin şahsi valizi ciddi şüphe varlığında kendi huzurunda aranabilirken diplomatik torba hiçbir şekilde açılamaz.

K Devleti güvenlik güçleri, kamu düzenini sağlama ve ağır bir suçu önleme zarureti doğduğunda misyon şefinin rızası olmaksızın arşiv binasına girme yetkisine sahiptir.

Hem diplomatik torba hem de kuryenin şahsi valizi aynı derecede mutlak bağışıklıktan yararlandığı için, gümrük makamlarının şahsi valizi araması Sözleşme'nin açık ihlali sayılır.

Arşiv binası, Büyükelçiliğin ana yerleşkesi dışında yer aldığından diplomatik bina dokunulmazlığından yararlanamaz ve K Devleti'nin ülkesel yargı yetkisine tabi olarak aranabilir.

Kaçağın yakalanması acil bir durum teşkil ettiğinden, uluslararası hukuktaki koruma ilkesi gereği diplomatik dokunulmazlıklar askıya alınır ve konsolosluklarda olduğu gibi izinsiz müdahale edilebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Misyonun arşivleri nerede bulunursa bulunsun mutlak dokunulmazlığa sahip olduğundan misyon şefinin izni olmadan binaya girilemez; öte yandan kuryenin şahsi valizi ciddi şüphe varlığında kendi huzurunda aranabilirken diplomatik torba hiçbir şekilde açılamaz.

Cevap

Misyonun arşivlerinin yerleşke dışında da olsa mutlak dokunulmazlığa sahip olduğunu, diplomatik torbanın açılamayacağını ancak şahsi valizin istisnai olarak aranabileceğini belirten seçenektir.

Doğru yanıt, 1961 Viyana Sözleşmesi'nin üç farklı maddesini kusursuz şekilde sentezlemektedir: 1) Madde 24 uyarınca arşivler ve belgeler mekana bağlı olmaksızın mutlak dokunulmazdır. 2) Madde 27 uyarınca diplomatik torba açılamaz ve alıkonulamaz. 3) Madde 36/2 uyarınca kuryenin veya ajanın şahsi valizi, içinde mevzuata aykırı eşya bulunduğuna dair çok ciddi şüpheler varsa sadece kuryenin huzurunda aranabilir.

Adım Adım Çözüm

Arşivlerin dokunulmazlık kapsamının belirlenmesi

1961 Viyana Sözleşmesi Madde 24 uyarınca arşivlerin 'nerede bulunurlarsa bulunsunlar' dokunulmaz olduğu tespit edilir.

Arşivlerin sadece ana büyükelçilik binasında değil, harici binalarda da mutlak koruma altında olduğunu doğrulamak için.

Güvenlik güçlerinin acil durum yetkisinin değerlendirilmesi

Diplomatik misyon binalarına ve arşivlerine giriş için (konsoloslukların aksine) acil durumlarda dahi misyon şefinin açık izninin şart olduğu sonucuna varılır.

Yerel makamların zaruret hali veya suç önleme gerekçesiyle dahi izinsiz giriş yapamayacağını netleştirmek için.

Diplomatik torba ile şahsi valiz arasındaki rejimin ayırt edilmesi

Diplomatik torbanın (Madde 27) hiçbir şekilde açılamayacağı ve alıkonulamayacağı, ancak şahsi valizin (Madde 36) ciddi şüphe halinde ilgilinin huzurunda aranabileceği saptanır.

Bagaj türüne göre mutlak ve istisnai dokunulmazlık kurallarını doğru uygulamak için.

Anahtar Kavram

Diplomatik Bina ve Arşiv Dokunulmazlığının Mutlaklığı ile Diplomatik Torba Rejimi

ÖncekiSayfa 2 / 20Sonraki

Diplomasi ve Konsolosluk Hukuku

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap