Uluslararası Hukukun Kaynakları

430 soru

60 devletin taraf olduğu çok taraflı bir çevre koruma antlaşmasında, taraflardan $A$ ve $B$ devletleri, kendi aralarındaki sınır ötesi bir nehrin kullanımına dair ekonomik bir avantaj elde etmek amacıyla, antlaşmanın öngördüğü kirlilik standartlarını sadece kendi aralarındaki ilişkide esneten ikili bir protokol imzalamayı planlamaktadırlar.

$1969$ Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi’nin $41$ . maddesinde düzenlenen 'taraflar arası' ( $inter$ $se$ ) anlaşmaların hukuki rejimi dikkate alındığında, bu durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Söz konusu ikili protokol, ana antlaşmada yer alan emredici nitelikteki (

jus

cogens

) kurallara aykırı olsa dahi, yalnızca iki devleti bağladığı için hukuken geçerli kabul edilir.

Bu değişikliğin geçerli sayılabilmesi için ana antlaşmanın yorumlanmasında başvurulan yargı kararları ve doktrin gibi asli kaynakların da bu değişikliğe açıkça cevaz vermesi gerekir.

Ana antlaşmada taraflar arası (

inter

se

) değişikliğe gidilebileceğine dair önceden verilmiş açık bir yetkilendirme maddesi bulunmadığı sürece, böyle bir protokolün yapılması hukuken mümkün değildir.

A ve B devletleri, böyle bir protokol akdetme niyetlerini ve yapılacak değişikliğin içeriğini antlaşmanın diğer tüm taraf devletlerine bildirmekle yükümlüdürler.

Bu tür bir 'taraflar arası' anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için, ana antlaşmada aksine bir hüküm yoksa, diğer 58 taraf devletin tamamının oybirliği ile rızasının alınması zorunludur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: A ve B devletleri, böyle bir protokol akdetme niyetlerini ve yapılacak değişikliğin içeriğini antlaşmanın diğer tüm taraf devletlerine bildirmekle yükümlüdürler.

Cevap

Taraflar arası (inter se) bir anlaşma yapmak isteyen devletlerin, bu niyetlerini ve değişikliğin içeriğini diğer tüm taraf devletlere bildirmesi zorunludur.

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 41. maddesinin 2. fıkrası, taraflar arası (inter se) bir anlaşma yapmak isteyen devletlerin, bu niyetlerini ve söz konusu değişikliğin içeriğini antlaşmanın diğer taraflarına bildirmesi gerektiğini emredici bir usul kuralı olarak düzenlemiştir.

Adım Adım Çözüm

İşlemin niteliğini tanımlama

Durum, çok taraflı bir antlaşmanın sadece bazı tarafları arasında yapılan 'inter se' (taraflar arası) bir değişikliktir.

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi Madde 41, bu tür özel rejimlerin şartlarını düzenler.

Geçerlilik şartlarını kontrol etme

Değişiklik ana antlaşma tarafından yasaklanmamış olmalı, diğer tarafların haklarını etkilememeli ve nesne/amaçla bağdaşmalıdır.

Bu kriterler, ana antlaşmanın bütünlüğünü korumak için Madde 41/1(b)'de belirtilmiştir.

Usul şartlarını belirleme

İlgili devletler bildirim (notification) yükümlülüğü altındadır.

Madde 41/2 uyarınca, taraflar arası anlaşma akdetme niyeti diğer tüm üyelere önceden bildirilmelidir.

Anahtar Kavram

Inter Se Anlaşmalar (Madde 41)

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 142Soru →

$1969$ $Viyana$ $Antlaşmalar$ $Hukuku$ $Sözleşmesi$ uyarınca, bir antlaşmanın yapıldığı sırada mevcut bir emredici hukuk kuralı ( $jus$ $cogens$ ) ile çatışması ( $Madde$ $53$ ) ile antlaşma yürürlükteyken yeni bir emredici kuralın ortaya çıkması ( $Madde$ $64$ ) durumunda öngörülen hukuki rejimler ve sonuçlar arasındaki farklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Her iki durumda da antlaşma yapıldığı andan itibaren (

ab

initio

) batıl kabul edilir ve tarafların antlaşma kapsamında o güne kadar yerine getirdikleri tüm edimleri eski hale iade etme yükümlülüğü doğar.

Mevcut bir emredici kurala aykırılık (Madde 53) durumunda antlaşma bütünüyle sona ererken; yeni bir emredici kuralın ortaya çıkması (Madde 64) durumunda antlaşma yalnızca çatışan hükümler bakımından askıya alınır.

Yeni bir emredici kuralın ortaya çıkması nedeniyle sona eren bir antlaşmada, tarafların antlaşmanın sona ermesinden önce edindikleri haklar, bu hakların devamı yeni emredici kural ile çatışmadığı sürece geçerliliğini korumaya devam eder.

Antlaşmanın yapıldığı sırada mevcut olan emredici kurala aykırılık (Madde 53) durumunda 'hükümlerin ayrılabilirliği' ilkesi uygulanarak sadece ilgili madde iptal edilebilirken; Madde 64 durumunda antlaşma bütünüyle sona erer.

Madde 53 uyarınca batıl olan bir antlaşmada tarafların sadece geleceğe yönelik yükümlülükleri sona ererken; Madde 64 çerçevesinde sona eren bir antlaşmada taraflar geçmişteki tüm sonuçları ortadan kaldırmakla yükümlüdür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yeni bir emredici kuralın ortaya çıkması nedeniyle sona eren bir antlaşmada, tarafların antlaşmanın sona ermesinden önce edindikleri haklar, bu hakların devamı yeni emredici kural ile çatışmadığı sürece geçerliliğini korumaya devam eder.

Cevap

Yeni bir emredici kuralın ortaya çıkması (Madde 64) nedeniyle sona eren bir antlaşmada, tarafların antlaşmanın sona ermesinden önce edindikleri haklar, bu hakların devamı yeni emredici kural ile çatışmadığı sürece geçerliliğini korumaya devam eder.

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 71. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi, yeni bir emredici kuralın (jus cogens) ortaya çıkması durumunda (Madde 64), antlaşmanın sona ermesinin tarafların o ana kadar edindikleri hak ve yükümlülükleri, bu durumlar yeni emredici kuralın kendisiyle çatışmadığı sürece etkilemeyeceğini açıkça belirtmektedir. Bu, hukukta kazanılmış hakların korunmasına yönelik teknik bir istisnadır.

Adım Adım Çözüm

1969

Viyana

Sözleşmesi

kapsamındaki

jus

cogens

aykırılıklarını sınıflandır.

Madde

53

başlangıçtaki aykırılığı (batıl), Madde

64

ise sonradan ortaya çıkan aykırılığı (sona erme) düzenler.

İki durumun hukuki sonuçları farklı maddelerde (

Madde

71

) farklı şekilde ele alınmıştır.

Madde

64

(sonradan ortaya çıkan aykırılık) için

71.

madde

2.

fıkradaki

sonuçları incele.

Antlaşma sona erer ancak sona ermeden önceki uygulamalarla kazanılan haklar, yeni kurala aykırı değilse korunur.

Hukuki güvenlik ve kazanılmış hakların korunması ilkesi gereği, yeni emredici kuralın geçmişe etkisi sınırlandırılmıştır.

Madde

53

(başlangıçtaki aykırılık) ile karşılaştır.

Madde

53

'te antlaşma

ab

initio

(baştan itibaren) geçersizdir ve taraflar ilişkilerini emredici kurala uydurmak zorundadır.

Emredici kurala aykırı bir irade beyanı en başından itibaren hukuki sonuç doğuramaz.

Anahtar Kavram

Jus Cogens Normlarına Aykırılığın Sonuçları (VCLT Madde 71)

Soru 143Soru →

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (VAHS) hükümleri ve uluslararası hukuk doktrini çerçevesinde, bir antlaşmanın akdedildiği sırada mevcut olan bir emredici normla ( $jus$ $cogens$ ) çatışması ve bu durumun hukuki sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Antlaşmanın bütünü başlangıcından itibaren batıldır (

void

ab

initio

); bu durumda hükümlerin bölünebilirliği (

severability

) ilkesi işletilemez ve taraflar, antlaşmaya dayalı işlemlerin sonuçlarını ortadan kaldırarak ilişkilerini emredici kurala uygun hale getirmekle yükümlüdür.

Sadece emredici kurala aykırı olan hüküm geçersiz sayılır; antlaşmanın geri kalan hükümleri, emredici kurala aykırı kısımdan ayrıştırılabiliyorsa taraflar arasındaki bağlayıcılığını korumaya devam eder.

Antlaşma, emredici normla çatıştığı andan itibaren sona erer (

terminates

); ancak bu durum tarafların o ana kadar elde ettikleri ve emredici kurala aykırı olmayan hak ve yükümlülüklerinin geçerliliğini kendiliğinden sona erdirmez.

Bir kuralın

jus

cogens

niteliği kazanabilmesi için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından onaylanması şarttır ve bu kurallar yalnızca 'hukukun genel ilkeleri' arasından seçilebilir.

Bir devlet, söz konusu emredici kuralın oluşum sürecinde sürekli itirazda (

persistent

objector

) bulunmuşsa, antlaşmanın o devlet bakımından geçerliliği ve uygulanabilirliği devam eder.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Antlaşmanın bütünü başlangıcından itibaren batıldır ( $void$ $ab$ $initio$ ); bu durumda hükümlerin bölünebilirliği ( $severability$ ) ilkesi işletilemez ve taraflar, antlaşmaya dayalı işlemlerin sonuçlarını ortadan kaldırarak ilişkilerini emredici kurala uygun hale getirmekle yükümlüdür.

Cevap

Antlaşmanın bütünüyle başlangıçtan itibaren batıl olduğu, bölünebilirlik ilkesinin uygulanamayacağı ve tarafların aykırı işlemlerin sonuçlarını gidermekle yükümlü olduğu seçenek doğrudur.

Doğru seçenek, 1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 53. maddesindeki geçersizlik yaptırımını (mutlak butlan), 44. maddesinin 5. fıkrasındaki bölünebilirlik yasağını ve 71. maddesinin 1. fıkrasındaki 'eski hale getirme' yükümlülüğünü bir arada sunmaktadır. Bu üçlü yapı, uluslararası hukukta mevcut bir emredici kurala aykırı olarak akdedilen antlaşmaların en katı yaptırıma tabi tutulduğunu teyit eder.

Adım Adım Çözüm

Antlaşmanın zamanlamasını ve emredici kuralın durumunu tespit etme

Antlaşma 'yapıldığı sırada' mevcut bir kurala aykırıdır, bu durum VAHS Madde 53 kapsamına girer.

VAHS sistematiğinde mevcut normla çatışma (Madde 53) ile yeni çıkan normla çatışma (Madde 64) farklı sonuçlar doğurur.

Geçersizlik türünü belirleme

Madde 53 uyarınca antlaşma 'batıldır' (

void

Emredici kurala aykırılık mutlak butlan sonucunu doğurur.

Bölünebilirlik ilkesini kontrol etme

VAHS Madde 44(5) uyarınca, Madde 53'e aykırılıkta antlaşma hükümlerinin ayrılmasına (bölünmesine) izin verilmez.

Kamu düzenini koruyan emredici normlara aykırılık, sözleşme serbestisini bütünüyle ortadan kaldırır.

Geriye dönük sonuçları değerlendirme

Madde 71(1) uyarınca taraflar, aykırı hükme dayanan işlemlerin sonuçlarını mümkün olduğunca ortadan kaldırmalıdır.

Batıl bir antlaşmanın başlangıçtan itibaren hiç yapılmamış gibi sonuç doğurması amaçlanır.

Anahtar Kavram

VAHS Madde 53, 44(5) ve 71(1) uyarınca Jus Cogens'e aykırılığın mutlak butlan ve bölünemezlik doğurması.

Daha Fazla Pratik

VAHS Madde 66 çerçevesinde emredici kurallarla ilgili uyuşmazlıklarda Uluslararası Adalet Divanı'nın zorunlu yargı yetkisini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 144Soru →

Uluslararası hukukta devletlerin tek taraflı işlemleri (unilateral acts), bir antlaşmaya dayanmaksızın tek başına hukuki sonuç doğurabilen irade beyanlarıdır. Bu işlemlerin bağlayıcılık şartları, hukuki niteliği ve geri alınması ile ilgili Uluslararası Adalet Divanı (UAD) içtihatları ve Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) 2006 tarihli Rehber İlkeleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir devletin tek taraflı beyanıyla üstlendiği yükümlülüğü geri alabilme yetkisi mutlak olup; beyanda bulunan devlet, işlemin diğer süjeler üzerinde yarattığı güvene (estoppel) bakılmaksızın işlemi her zaman tek taraflı bir kararla sona erdirme hakkına sahiptir.

Tek taraflı bir irade beyanının bağlayıcı olabilmesi için mutlaka Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği'ne tescil edilmesi ve işlemin muhatabı olan diğer devletler tarafından açıkça bir 'tanıma' veya 'kabul' beyanıyla yanıtlanması zorunludur.

Bir devletin tek taraflı irade beyanıyla kendisini hukuken bağlama niyetinin tespitinde, beyanın içeriği ve yapıldığı koşullar bütüncül bir değerlendirmeye tabi tutulur; ancak devletlerin bu yolla egemenliklerini kısıtlama niyetinde oldukları kolayca varsayılamayacağından, yükümlülüğün kapsamına dair bir belirsizlik durumunda dar yorum (restrictive interpretation) esastır.

Uluslararası hukukta 'protesto' işlemi, bir devletin kendi aleyhine doğabilecek hukuki sonuçları engellemek yerine, mevcut bir hakkından kesin olarak vazgeçtiğini (feragat) ve bu durumun diğer devletlere resmi olarak bildirildiğini (tebliğ) teyit eden işlemdir.

Devlet adına beyanda bulunan makamın yetkisi bakımından; sadece Devlet Başkanı ve Hükümet Başkanı'nın beyanları bağlayıcı kabul edilirken, Dışişleri Bakanı veya diğer bakanların sözlü açıklamaları, yazılı bir belgeye dökülmediği sürece hiçbir koşulda devlet adına yükümlülük doğurmaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir devletin tek taraflı irade beyanıyla kendisini hukuken bağlama niyetinin tespitinde, beyanın içeriği ve yapıldığı koşullar bütüncül bir değerlendirmeye tabi tutulur; ancak devletlerin bu yolla egemenliklerini kısıtlama niyetinde oldukları kolayca varsayılamayacağından, yükümlülüğün kapsamına dair bir belirsizlik durumunda dar yorum (restrictive interpretation) esastır.

Cevap

Bir devletin tek taraflı irade beyanıyla kendisini bağlama niyetinin (animus obligandi) tespitinde, şüphe durumunda egemenliğin kısıtlanmayacağı varsayımıyla dar yorum (restrictive interpretation) ilkesinin uygulanması gerektiği ifadesi doğrudur.

Doğru olan seçenek, devletlerin tek taraflı beyanlar yoluyla egemenliklerini kısıtlama niyetinde olduklarının peşinen varsayılamayacağını ve bu nedenle belirsizlik durumunda 'dar yorum' (restrictive interpretation) ilkesinin uygulanması gerektiğini belirten ifadedir. Bu ilke, uluslararası hukukun temelinde yatan devlet egemenliği prensibinin bir sonucudur ve Uluslararası Adalet Divanı'nın yerleşik içtihadıdır.

Adım Adım Çözüm

Tek taraflı işlemin tanımını ve kurucu unsurlarını belirle.

İşlemin geçerliliği; beyanda bulunanın yetkisine, beyanın kamuya açıklanmasına ve en önemlisi bağlayıcı olma niyetine (animus obligandi) bağlıdır.

UAD'nin Nükleer Denemeler (1974) kararı, rıza veya karşılıklılık olmasa dahi niyetin yeterli olduğunu ortaya koymuştur.

Yorumlama kurallarını (interpretation) analiz et.

Uluslararası hukukta devletlerin egemenliği asıl olduğundan, bir devletin kendi iradesiyle bu egemenliği sınırladığına dair tereddüt oluşursa işlem dar yorumlanır.

Sınır Uyuşmazlığı (Burkina Faso/Mali) davasında UAD, devletlerin egemenliklerini kısıtlama niyetinin 'kolayca varsayılamayacağını' hükme bağlamıştır.

Geri alma (revocation) ve usul şartlarını değerlendir.

İşlemler keyfî olarak geri alınamaz ve sözlü olarak da yapılabilir.

UHK 2006 Rehber İlkeleri, keyfî geri almayı yasaklayarak uluslararası hukukta güven ve istikrarı (estoppel/iyiniyet) korumayı amaçlar.

Anahtar Kavram

Tek Taraflı İşlemlerde Animus Obligandi ve Dar Yorum İlkesi

Daha Fazla Pratik

UAD'nin 1974 tarihli Nükleer Denemeler (Nuclear Tests) davası kararındaki 'kamuya açıklık' ve 'niyet' kriterlerini tekrar gözden geçirmek faydalı olacaktır.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 145Soru →

Uluslararası hukukta bir antlaşmanın akdedilmesi sürecinde; metin üzerinde uzlaşıya varılıp imzalanmasının ardından, devletin bu antlaşmayla bağlanma rızasını uluslararası düzeyde kesin ve nihai olarak ortaya koyan işlem aşağıdakilerden hangisidir?

Onaylama (

Ratification

)

Parafe etme (

Initialling

)

Metnin kabulü (

Adoption

)

Müzakere (

Negotiation

)

İmzalama (

Signature

)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Onaylama ( $Ratification$ )

Cevap

Uluslararası hukukta antlaşmayla bağlanma rızasını kesinleştiren işlem onaylamadır.

Doğru cevap olan onaylama seçeneği,

1969

Viyana

Antlaşmalar

Hukuku

Sözleşmesi

uyarınca devletin bir antlaşmayla bağlanma rızasını uluslararası planda kesin olarak açıkladığı işlemi ifade eder. Bu işlem, genellikle iç hukukta yasama organının 'uygun bulma' kanunundan sonra yürütme organının attığı nihai adımdır.

Adım Adım Çözüm

Antlaşmanın yapım aşamaları gözden geçirilir.

Müzakere, metnin kabulü, imzalama ve onaylama (ratifikasyon) aşamaları tespit edilir.

Süreçteki her bir işlemin hukuki sonuçlarını ayırt etmek gerekir.

Kesin bağlanma rızasını ifade eden kavram aranır.

İmzalama genellikle metnin kesinleştiğini belirtirken, onaylama (

ratification

) devletin uluslararası düzeyde kesin yükümlülük altına girmesini sağlar.

Soru kökünde belirtilen 'nihai ve kesin rıza' ifadesi doğrudan onaylama işlemine işaret eder.

Anahtar Kavram

Antlaşmaların Akdedilme Aşamaları ve Onaylama (Ratifikasyon)

Soru 146Soru →

$1969$ Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 18. maddesinde düzenlenen, bir devletin antlaşmanın "konu ve amacını ortadan kaldırmama" yükümlülüğü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bu yükümlülük sadece kurucu nitelikteki (objektif statü yaratan) çok taraflı antlaşmalar için geçerlidir.

Antlaşma yürürlüğe girdikten sonra bu yükümlülük sona erer ve yerini ahde vefa (

pacta

sunt

servanda

) ilkesine bırakır.

Antlaşmayı imzalayan ancak henüz onaylamayan bir devlet, taraf olmama niyetini açıkça beyan edene kadar bu yükümlülük altındadır.

Yükümlülüğün ihlal edilmesi durumu, antlaşmayı imzalandığı andan itibaren kendiliğinden kesin hükümsüz (

void

) hale getirir.

Bu yükümlülük sadece emredici hukuk kuralları (

jus

cogens

) içeren antlaşmalar için öngörülmüş bir geçerlilik şartıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Antlaşmayı imzalayan ancak henüz onaylamayan bir devlet, taraf olmama niyetini açıkça beyan edene kadar bu yükümlülük altındadır.

Cevap

Bir devlet antlaşmayı imzaladıktan sonra, antlaşmaya taraf olmama niyetini açıkça bildirene kadar, antlaşmanın konu ve amacını boşa çıkaracak davranışlardan kaçınma yükümlülüğü altındadır.

Doğru cevap, devletin antlaşmayı imzalamış ancak henüz onaylamamış olsa dahi, taraf olmama niyetini açıkça beyan edene kadar antlaşmanın nesnesini ve amacını zayıflatacak fiillerden kaçınmak zorunda olduğunu ifade eden seçenektir. Bu durum

1969

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 18. maddesinde açıkça hükme bağlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

Devletin antlaşma sürecindeki hukuki statüsünün (imza ancak henüz onaylanmamış aşama) tanımlanması.

Devlet antlaşma metnini kabul etmiş ancak nihai bağlanma rızasını (onay) henüz tamamlamamıştır.

Viyana Sözleşmesi Madde 18, imza ile onay arasındaki 'ara dönem' için özel bir sorumluluk öngörür.

İyiniyet (

good

faith

) ilkesinin bu aşamadaki kapsamının incelenmesi.

Devlet, henüz yükümlülük altına girmemiş olsa da, imzaladığı bir metnin amacını anlamsız kılacak eylemlerde bulunamaz.

Uluslararası hukukta dürüstlük ve istikrarın korunması hedeflenir.

Yükümlülüğün sona erme şartının belirlenmesi.

Yükümlülük, devletin antlaşmaya taraf olmayacağını açıkça ilan etmesiyle (niyet beyanı) son bulur.

Devlet taraf olmama hakkını kullandığında, o antlaşma ile olan bağını tamamen koparmış olur.

Anahtar Kavram

İyiniyet İlkesi ve Antlaşmanın Amacını Korumak

Soru 147Soru →

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi hükümleri çerçevesinde, bir antlaşmanın tarafları arasında yer almayan üçüncü bir devlet lehine "hak" doğuran hükümler içermesi durumunda, bu hakkın hukuken doğması için aranan temel şart aşağıdakilerden hangisidir?

Antlaşma taraflarının bu yönde bir niyetinin bulunması ve üçüncü devletin aksine bir belirti olmadıkça rızasının varsayılması

Üçüncü devletin kendisine tanınan bu hakkı yazılı ve açık bir bildirimle kabul ettiğini antlaşma taraflarına iletmesi

Antlaşmaların nispiliği (pacta tertiis) ilkesi gereği, üçüncü devletin de antlaşmayı imzalayarak resmi taraf haline gelmesi

Söz konusu hakkın doğabilmesi için antlaşmanın bir jus cogens (emredici hukuk) kuralını teyit ediyor olması

Tanınan hakkın geçerli olabilmesi için antlaşmanın Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği'ne tescil edilmiş olması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Antlaşma taraflarının bu yönde bir niyetinin bulunması ve üçüncü devletin aksine bir belirti olmadıkça rızasının varsayılması

Cevap

Antlaşma taraflarının üçüncü devlete hak tanıma niyeti bulunmalı ve üçüncü devlet aksini belirtmedikçe bu hakkı kabul etmiş sayılmalıdır.

1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 36. maddesine göre, bir antlaşma üçüncü bir devlet için hak doğuruyorsa; tarafların bu yönde bir niyeti olması yeterlidir ve üçüncü devlet aksi bir durum belirtmedikçe bu hakkı kabul etmiş sayılır (zımni rıza).

Adım Adım Çözüm

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 36. maddesini analiz et.

Üçüncü devletler için 'hak' doğuran hükümlerin rejimini belirle.

Sözleşme, üçüncü devletler için hak ve yükümlülük doğmasını farklı rıza şartlarına bağlamıştır.

Rıza türlerini karşılaştır.

Haklar için 'varsayılan rıza' (zımni), yükümlülükler için 'yazılı ve açık rıza' şartı olduğunu tespit et.

Üçüncü devletin lehine olan durumlarda (hak) hukuk düzeni rızayı kolaylaştırırken, aleyhine olan durumlarda (yükümlülük) katı bir şekil şartı arar.

Anahtar Kavram

Antlaşmaların Üçüncü Devletler Bakımından Hükmü (Pacta Tertiis ve İstisnaları)

Soru 148Soru →

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü’nün 38. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde düzenlenen “hukukun genel ilkeleri”ne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bu ilkelerin bir uyuşmazlığa uygulanabilmesi için tarafların Divan'a ayrıca “hakkaniyet ve nisfet” (ex aequo et bono) çerçevesinde karar verme yetkisi tanımış olması gerekir.

Uluslararası hukukta antlaşma ve teamül kuralları ile hiyerarşik olarak aynı seviyede yer alan asli bir hukuk kaynağıdır.

Uluslararası yargı kararları ve öğreti (doktrin) ile birlikte uluslararası hukukun yardımcı kaynakları kategorisinde kabul edilir.

Sadece uluslararası antlaşmaların yorumlanmasında kullanılan, bağımsız bir uygulama alanı bulunmayan tamamlayıcı kurallardır.

Uluslararası toplumun bütünü tarafından kabul edilen ve hiçbir şekilde aksine hüküm kurulamayan emredici normları (jus cogens) ifade eder.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uluslararası hukukta antlaşma ve teamül kuralları ile hiyerarşik olarak aynı seviyede yer alan asli bir hukuk kaynağıdır.

Cevap

Hukukun genel ilkeleri, uluslararası hukukun antlaşmalar ve teamül ile birlikte kabul edilen üç asli kaynağından biridir.

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü’nün 38. maddesi, uluslararası hukukun kaynaklarını sayarken antlaşmalar, teamül ve hukukun genel ilkelerini 'asli kaynaklar' olarak nitelendirir. Bu üç kaynak arasında hukuki bir hiyerarşi bulunmaz; yani bir genel ilke, bir antlaşma hükmü gibi uyuşmazlığın çözümünde doğrudan ve bağlayıcı şekilde kullanılabilir.

Adım Adım Çözüm

UAD Statüsü Madde 38'in incelenmesi

Maddenin ilk üç bendinde (a, b, c) sayılan antlaşmalar, teamül ve genel ilkelerin asli kaynak olduğu belirlenir.

Uluslararası hukukun hangi kaynaklarının bağlayıcı olduğunu tespit etmek için temel dayanak bu maddedir.

Hukukun genel ilkelerinin niteliğinin analizi

Bu ilkelerin ulusal hukuk sistemlerinde (özel hukuk, ceza hukuku vb.) ortak olan ve uluslararası hukuka aktarılabilen prensipler olduğu anlaşılır.

Kaynağın içeriğini ve diğer kaynaklardan farkını ortaya koymak gerekir.

Seçeneklerin karşılaştırılması

Genel ilkelerin yardımcı kaynak olmadığı, uygulanması için tarafların özel rızasına (hakkaniyetten farklı olarak) ihtiyaç duymadığı ve asli nitelikte olduğu sonucuna varılır.

Kavramsal karışıklıkları gidererek doğru seçeneğe ulaşılır.

Anahtar Kavram

Hukukun genel ilkeleri, uluslararası hukukun bağımsız ve asli bir kaynağıdır; ulusal hukuktan uluslararası hukuka aktarılan 'pacta sunt servanda' veya 'res judicata' gibi temel prensipleri içerir.

Soru 149Soru →

Uluslararası hukuk sisteminde mahkemeler tarafından verilen kararların, hukuk kurallarının saptanmasındaki rolü ve diğer kaynaklarla olan ilişkisi dikkate alındığında, bu içtihatların hukuki niteliği hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Hukuk kurallarının içeriğini ve varlığını saptamaya yarayan yardımcı bir kaynaktır.

Uluslararası antlaşmalarla aynı hukuki değere sahip olan asli bir hukuk kaynağıdır.

Uluslararası hukukta emredici kural (jus cogens) niteliği taşıyan en üst düzey kaynaktır.

Stare decisis ilkesi gereği, verilen bir karar benzer tüm uyuşmazlıklarda genel bağlayıcılığa sahiptir.

Hakkaniyet ve nisfet ilkeleri çerçevesinde, mahkemelerin yeni hukuk kuralları ihdas etmesini sağlar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hukuk kurallarının içeriğini ve varlığını saptamaya yarayan yardımcı bir kaynaktır.

Cevap

Yargı kararları, hukuk kurallarının içeriğini ve varlığını saptamaya yarayan yardımcı bir kaynaktır.

Uluslararası hukukta yargı kararları, Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesi uyarınca asli kaynaklar (antlaşmalar, teamül hukuku ve hukukun genel ilkeleri) gibi kural koyucu değildir. Bu içtihatlar, mevcut hukuk kurallarının içeriğini netleştirmek, kapsamını belirlemek ve kuralın varlığını ispatlamak için başvurulan 'yardımcı araçlar' niteliğindedir.

Adım Adım Çözüm

Uluslararası hukukun kaynaklarının sınıflandırılmasını hatırla.

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü Madde 38, kaynakları asli (antlaşmalar, teamül, genel ilkeler) ve yardımcı (yargı kararları, doktrin) olarak ayırır.

Yargı kararlarının hiyerarşideki yerini belirlemek için bu temel ayrım gereklidir.

Yargı kararlarının işlevini analiz et.

Bu kararlar yeni bir kural yaratmaz (norm-creating), mevcut bir kuralın varlığını veya kapsamını kanıtlar (law-determining).

Uluslararası hukukta mahkemelerin yasama organı gibi kural koyma yetkisi bulunmadığını teyit etmek için.

Anahtar Kavram

Yardımcı Kaynaklar (Subsidiary Sources)

Daha Fazla Pratik

UAD Statüsü'nün 59. maddesindeki kararların bağlayıcılığı kuralı ile 38. maddedeki yardımcı kaynak niteliği arasındaki ilişkiyi inceleyiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 150Soru →

A Devleti, B Devleti ile akdettiği bir sınır düzenlemesi ve ekonomik işbirliği antlaşmasının onay sürecinde, anayasasında yer alan "toprak devri veya sınır değişikliği içeren antlaşmaların Parlamento tarafından nitelikli çoğunlukla onaylanması zorunludur" hükmünü ihlal etmiştir. Antlaşma, meclis onayı olmaksızın sadece devlet başkanı tarafından imzalanmış ve resmi gazetede yayımlanarak $8$ yıl boyunca kesintisiz uygulanmıştır. Bir hükümet değişikliği sonrasında A Devleti, söz konusu anayasa kuralının "temel önemde" olduğunu ve ihlalin "açık" (objektif olarak anlaşılabilir) olduğunu belirterek antlaşmanın iç hukuka aykırılık nedeniyle geçersizliğini ileri sürmektedir.

$1969$ Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi ( $VCLT$ ) hükümleri uyarınca, bu uyuşmazlığın çözümüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Anayasal bir kuralın ihlali, devletin antlaşma yapma iradesini temelden sakatladığı için bu durum bir "mutlak butlan" (void) halidir ve zaman geçmesiyle bu sakatlık düzelmez.

İhlalin "açık" ve "temel önemde" bir iç hukuk kuralına ilişkin olması nedeniyle antlaşma kendiliğinden geçersizdir; zira uluslararası hukukta iç hukuk kuralları her zaman önceliklidir.

A Devleti, antlaşmayı

8

yıl boyunca uygulayarak zımnen geçerli saydığı için, ihlal "açık" ve "temel önemde" olsa dahi artık geçersizlik nedenini ileri sürme hakkını kaybetmiştir.

Söz konusu antlaşma bir sınır düzenlemesi içerdiği için, A Devleti "rebus sic stantibus" (koşulların köklü değişimi) ilkesine dayanarak her zaman antlaşmayı geçersiz kılabilir.

Devlet başkanının antlaşmayı imzalamış olması, iç hukuktaki tüm usul hatalarını uluslararası alanda kendiliğinden iyileştirerek antlaşmayı bir "jus cogens" normuna dönüştürür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: A Devleti, antlaşmayı $8$ yıl boyunca uygulayarak zımnen geçerli saydığı için, ihlal "açık" ve "temel önemde" olsa dahi artık geçersizlik nedenini ileri sürme hakkını kaybetmiştir.

Cevap

A Devleti, antlaşmayı uzun süre uygulayarak zımnen geçerli kabul ettiği için geçersizlik iddiasında bulunma hakkını kaybetmiştir.

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin

45

. maddesi uyarınca, bir devlet antlaşmanın geçersizliğini ileri sürme hakkını, eğer durumu öğrendikten sonra antlaşmanın geçerli olduğunu zımnen kabul etmişse veya tutumuyla buna onay vermişse kaybeder. Olayda A Devleti antlaşmayı

8

yıl boyunca kesintisiz uygulayarak bu hakkını yitirmiştir.

Adım Adım Çözüm

İç hukuk ihlalinin niteliğini belirle.

Nispi geçersizlik (Madde

46

Anayasal yetki kurallarının ihlali, antlaşmayı kendiliğinden batıl kılan mutlak butlan hallerinden (

51, 52, 53

) biri değildir.

Madde

46

kriterlerini kontrol et.

İhlal hem 'açık' hem de 'temel önemde' bir kurala ilişkindir.

Soruda bu şartların sağlandığı belirtilmiştir; normal şartlarda bu bir geçersizlik nedenidir.

Madde

45

(Hakkın kaybı) engelini değerlendir.

A Devleti

8

yıl boyunca antlaşmayı uygulayarak 'zımni kabul' (

acquiescence

) göstermiştir.

Bir devlet, geçersizlik nedenini bildiği halde antlaşmayı uygulamaya devam ederse, o nedeni ileri sürme hakkını kaybeder.

Sınır antlaşmalarına ilişkin özel kısıtlamayı hatırla.

Sınır antlaşmaları 'rebus sic stantibus' gibi nedenlerle de sona erdirilemez.

Uluslararası istikrarı korumak amacıyla sınır rejimleri özel korumaya tabidir.

Anahtar Kavram

Hakkın Kaybı (Estoppel) ve İç Hukuk İhlalinin Sınırları

Soru 151Soru →

Uluslararası hukuk doktrininde uluslararası örgütlerin organları tarafından alınan kararlar, yetkilerini örgütün kurucu antlaşmasından aldıkları için "türev" (ikincil) kaynaklar kategorisinde değerlendirilir. Bu kararların hukuki bağlayıcılığı, örgütün kurucu metninde öngörülen yetki paylaşımına ve kararın hedef kitlesine göre farklılık arz etmektedir.

Buna göre, Birleşmiş Milletler (BM) özelinde örgüt kararlarının hukuki niteliği ve bağlayıcılığı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Genel Kurul'un bütçenin onaylanması, yeni üyelerin kabulü veya organ seçimleri gibi örgütün iç işleyişine ve idari yapısına yönelik kararları üye devletler için hukuken bağlayıcıdır.

Genel Kurul tarafından oybirliği ile kabul edilen 'İlke Kararları' (Declarations), içerikleri itibarıyla bağlayıcı bir antlaşma hükmü olmasa dahi normlar hiyerarşisinde kendiliğinden 'jus cogens' (emredici kural) statüsüne yükselir.

Güvenlik Konseyi'nin BM Şartı'nın 6. Bölümü (Uyuşmazlıkların Barışçı Çözümü) kapsamında aldığı tüm tavsiye kararları, Şart'ın 25. maddesi uyarınca ilgili taraflar için zorunlu ve icrai birer yükümlülük doğurur.

Uluslararası örgüt kararları 'türev kaynak' statüsünde olduklarından, uluslararası teamül hukukunun oluşumunda 'opinio juris' (hukuki gereklilik inancı) kanıtı olarak kabul edilmeleri hukuken mümkün değildir.

Örgüt organlarının aldığı kararların hiyerarşik olarak her zaman 'hukukun genel ilkeleri'nden üstün olduğu ve bir çatışma anında antlaşma hükümlerini hükümsüz kıldığı kabul edilmektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genel Kurul'un bütçenin onaylanması, yeni üyelerin kabulü veya organ seçimleri gibi örgütün iç işleyişine ve idari yapısına yönelik kararları üye devletler için hukuken bağlayıcıdır.

Cevap

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun bütçe, üyelik ve seçimler gibi örgütün iç yönetimine ilişkin kararları hukuken bağlayıcı nitelik taşırken, dış ilişkilere ve üye devletlerin davranışlarına yönelik genel kararları kural olarak tavsiye niteliğindedir.

Doğru yanıt olan seçenek, uluslararası örgütlerin 'iç hukuk düzeni' ile 'dış normatif yetkisi' arasındaki temel farkı ortaya koymaktadır. BM Genel Kurulu'nun bütçeyi onaylaması (m. 17), yeni üyeleri kabul etmesi (m. 4) ve Genel Sekreteri ataması gibi işlemler, örgütün varlığı ve işleyişi için zorunlu olan ve tüm üyeleri hukuken bağlayan tasarruflardır. Bu durum, Genel Kurul'un siyasi nitelikli genel tavsiye kararlarıyla karıştırılmamalıdır.

Adım Adım Çözüm

Uluslararası örgüt kararlarının iç ve dış etkisini analiz etme

BM Genel Kurulu kararları genelde tavsiye niteliğindedir ancak 'iç hukuk' (bütçe, üyelik vb.) alanında bağlayıcıdır.

Örgütün işlevselliğini sürdürebilmesi için idari kararların zorunlu olması gerekir.

Güvenlik Konseyi yetkilerini (6. ve 7. Bölüm ayrımı) değerlendirme

6. Bölüm tavsiye, 7. Bölüm karar (bağlayıcı) niteliğindedir.

BM Şartı 25. madde her ne kadar bağlayıcılıktan bahsetse de, Konsey'in kullandığı dil ve ilgili bölümün amacı (barışçı çözüm vs. zorlama) hukuki gücü belirler.

Kararların teamül hukuku ile ilişkisini saptama

Örgüt kararları teamülün kanıtı (opinio juris) olabilir.

Uluslararası Adalet Divanı içtihatları, Genel Kurul kararlarının devletlerin hukuki niyetini yansıtabileceğini teyit etmiştir.

Anahtar Kavram

Uluslararası Örgüt Kararlarının İçsel (Bağlayıcı) ve Dışsal (Tavsiye) Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Güvenlik Konseyi'nin 1373 (2001) sayılı kararı gibi 'yasama nitelikli' kararlarının uluslararası hukuktaki tartışmalı yerini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 152Soru →

Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi'nin üye devletler üzerinde hukuki yaptırım gücü bulunan kararlarının aksine; Genel Kurul tarafından alınan, devletler için doğrudan bağlayıcı olmayan ancak uluslararası toplumda ortak bir kanaat oluşmasına yardımcı olan tavsiye niteliğindeki düzenlemeler uluslararası hukuk literatüründe aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılmaktadır?

Emredici hukuk (Jus cogens)

Asli kaynaklar

Yumuşak hukuk (Soft law)

Yardımcı kaynaklar

Hakkaniyet ve nisfet

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yumuşak hukuk (Soft law)

Cevap

Yumuşak hukuk (Soft law)

Yumuşak hukuk kavramı, devletler için doğrudan bir yaptırım öngörmeyen ancak uluslararası ilişkilerde standart belirleyici rol oynayan belgeleri ifade eder. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kararları da devletler için hukuki bir emir teşkil etmediği, ancak genel bir uygulama birliği ve teamül oluşumuna katkıda bulunduğu için bu kapsamda değerlendirilir.

Adım Adım Çözüm

BM organlarının yetki ayrımını analiz etme

Güvenlik Konseyi kararlarının bağlayıcı, Genel Kurul kararlarının ise kural olarak tavsiye niteliğinde olduğunu belirleme.

Örgüt kararlarının hukuki etkisini belirlemek için kurucu antlaşmadaki yetki paylaşımına bakılmalıdır.

Hukuki niteliği isimlendirme

Tavsiye niteliğindeki ve yaptırımsız olan bu düzenlemelerin 'Soft Law' kavramı altında toplandığını saptama.

Uluslararası hukukta esnek, doğrudan bağlayıcı olmayan ancak normatif etkisi bulunan belgeler bu şekilde tanımlanır.

Anahtar Kavram

Uluslararası Örgüt Kararlarının Hukuki Niteliği ve Yumuşak Hukuk

Tahmini Süre:45s

Soru 153Soru →

Uluslararası hukukta antlaşmaların bağlayıcılığının temelini oluşturan ve $1969$ Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin $26$ . maddesinde "yürürlükteki her antlaşma tarafları bağlar ve taraflarca iyiniyetle yerine getirilmelidir" şeklinde ifade edilen temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

Ahde vefa (Pacta sunt servanda)

Jus cogens (Emredici hukuk kuralları)

Rebus sic stantibus (Koşulların esaslı değişimi)

Ex aequo et bono (Hakkaniyet ve nisfet)

Opinio juris (Hukuki zorunluluk inancı)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ahde vefa (Pacta sunt servanda)

Cevap

Uluslararası hukukta antlaşmaların bağlayıcılığını ve iyiniyetle uygulanma zorunluluğunu ifade eden ilke 'Ahde vefa (Pacta sunt servanda)' ilkesidir.

Ahde vefa (Pacta sunt servanda) ilkesi, uluslararası antlaşmalar hukukunun en temel direğidir.

1969

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin

26

. maddesi bu ilkeyi açıkça tanımlayarak, devletlerin özgür iradeleriyle taraf oldukları antlaşmalara sadık kalmaları gerektiğini ve bu yükümlülüklerini dürüstçe (iyiniyetle) yerine getirmeleri gerektiğini hükme bağlar.

Adım Adım Çözüm

Soru kökündeki tanımı analiz etmek.

"Yürürlükteki her antlaşma tarafları bağlar" ifadesinin antlaşmaların temel uygulama ilkesine işaret ettiği görülür.

Uluslararası antlaşmaların hukuki geçerliliğinin ve devamlılığının temel dayanağını tespit etmek.

1969

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'ndeki karşılığını bulmak.

Sözleşmenin

26

. maddesi doğrudan bu ifadeyi içermekte ve ilkeyi isimlendirmektedir.

Uluslararası hukukun kodifiye edilmiş kurallarıyla kavramı eşleştirmek.

Seçenekler arasından doğru latince ve türkçe terimi seçmek.

Ahde vefa (Pacta sunt servanda) seçeneği tanıma tam olarak uymaktadır.

Kavramsal netlik sağlamak ve diğer hukuki ilkelerle karıştırılmasını önlemek.

Anahtar Kavram

Ahde Vefa İlkesi (Pacta Sunt Servanda)

Tahmini Süre:45s

Soru 154Soru →

Uluslararası hukukta devletlerin tek taraflı irade beyanlarının (tek taraflı işlemler), bir başka uluslararası hukuk süjesinin rızasına veya kabulüne gerek kalmaksızın bağlayıcı hukuki sonuçlar doğurabilmesi için gerekli olan şartlar ve bu işlemlerin hukuki niteliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tek taraflı irade beyanlarının bağlayıcı olması için mutlaka yazılı bir formda yapılması ve Birleşmiş Milletler Sekretaryası'na tescil edilmesi zorunludur.

Kamuoyuna açıklanan ve belirli bir konuda yükümlülük altına girme niyeti (animus obligandi) taşıyan bir irade beyanı, dürüstlük (iyiniyet) ilkesi uyarınca beyanda bulunan devleti hukuken bağlar.

Bir devletin yetkili makamları tarafından yapılan her türlü açıklama, dürüstlük ilkesi gereği hiçbir şart altında geri alınamaz veya değiştirilemez.

Uluslararası hukukta 'tanıma' işlemi her zaman kurucu (constitutive) nitelikte olup, yeni bir devletin uluslararası kişiliğinin başlaması için gereken tek taraflı zorunlu işlemdir.

Tek taraflı işlemler, Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesinde açıkça sayılmadıkları için yalnızca doktrin gibi yardımcı bir hukuk kaynağı olarak kabul edilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamuoyuna açıklanan ve belirli bir konuda yükümlülük altına girme niyeti (animus obligandi) taşıyan bir irade beyanı, dürüstlük (iyiniyet) ilkesi uyarınca beyanda bulunan devleti hukuken bağlar.

Cevap

Doğru olan ifade, devletlerin kamuoyuna yönelik yaptıkları ve hukuken bağlanma iradesini yansıtan beyanların, karşı tarafın kabulüne bakılmaksızın iyiniyet ilkesi gereği bağlayıcı olduğudur. Bu husus, 1974 Nükleer Denemeler Davası'nda UAD tarafından tescil edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

Tek taraflı işlemlerin temel tanımını yapın.

Bir devletin başka bir süjenin katılımı olmaksızın, tek taraflı iradesiyle hukuki sonuç doğurmaya yönelik işlemleri olduğu belirlendi.

İşlemin 'tek taraflı' karakterini anlamak için gereklidir.

Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) içtihatlarını analiz edin.

1974 Nükleer Denemeler Davası kararına göre; açıklık (publicity), yetkili makam (Devlet Başkanı, Başbakan veya Dışişleri Bakanı) ve bağlanma iradesinin (animus obligandi) varlığı şarttır.

Bağlayıcılık kriterlerini hukuksal zemine oturtmak için gereklidir.

Hukuki dayanağı belirleyin.

Bu tür işlemlerin bağlayıcılığı 'Pacta sunt servanda' (Ahde vefa) ilkesinin geniş bir yorumu olan 'İyiniyet' (Good faith / Bonafide) ilkesine dayanır.

Uluslararası toplumun güvenliğini ve istikrarını koruyan temel ilkeyi saptamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Bağlanma İradesi (Animus Obligandi) ve İyiniyet İlkesi

Soru 155Soru →

Uluslararası teâmül (yapılageliş) hukukunda, bir kuralın oluşum aşamasından itibaren ona açıkça, tutarlı ve sürekli bir biçimde karşı çıkan devletlerin bu kuralın bağlayıcılığına tabi olmayacağını öngören "sürekli itirazcı" (persistent objector) doktrini ile teâmül kurallarının hiyerarşik konumu ve ispat yükümlülükleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi uluslararası hukuk normları ve Uluslararası Adalet Divanı (UAD) içtihatları çerçevesinde doğrudur?

Sürekli itirazcı statüsü, ilgili devletin kuralın oluşumuna rıza göstermediğini tescil ederek onu kuraldan muaf tutsa da bu muafiyet, söz konusu teâmül kuralının zamanla bir jus cogens (emredici hukuk) normuna dönüşmesi durumunda geçerliliğini yitirir.

Bölgesel veya yerel bir teâmül kuralının varlığını iddia eden devletin, diğer taraf devletlerin bu kuralı sadece pasif bir sessizlikle kabul ettiğini kanıtlaması yeterlidir; zira bölgesel teâmülde ispat yükü kuralın varlığına itiraz eden tarafa aittir.

Uluslararası Adalet Divanı'nın

1986

tarihli Nicaragua davasındaki içtihadı uyarınca, bir devletin teâmül kuralına aykırı eylemi, ilgili devlet bu eylemi kuralın bir ihlali olarak değil de yeni bir istisna olarak savunduğu takdirde mevcut kuralın opinio juris unsurunu tamamen ortadan kaldırır.

1969

tarihli Kuzey Denizi Kıta Sahanlığı davalarında vurgulandığı üzere, bir antlaşma hükmünün teâmül kuralına dönüşebilmesi için devlet uygulamalarının (state practice) mutlaka çok uzun bir süre (long duration) kesintisiz devam etmesi kurucu ve mutlak bir maddi unsurdur.

Sürekli itirazcı statüsünden yararlanmak isteyen bir devlet, itirazını kural genel bir teâmül niteliği kazandıktan sonra makul bir süre içerisinde yazılı olarak Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği'ne bildirerek kuralın uygulama alanı dışında kalabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sürekli itirazcı statüsü, ilgili devletin kuralın oluşumuna rıza göstermediğini tescil ederek onu kuraldan muaf tutsa da bu muafiyet, söz konusu teâmül kuralının zamanla bir jus cogens (emredici hukuk) normuna dönüşmesi durumunda geçerliliğini yitirir.

Cevap

Sürekli itirazcı statüsü, kural bir emredici norm (jus cogens) niteliği kazandığında sona erer.

Sürekli itirazcı (persistent objector) doktrini, bir devletin yeni oluşmakta olan bir genel teâmül kuralına başından itibaren karşı çıkarak o kuralın kendisi üzerinde bağlayıcılık kazanmasını engellemesine imkan tanır. Ancak uluslararası hukukta normlar hiyerarşisinin zirvesinde yer alan jus cogens (emredici hukuk) kuralları, tüm devletlerin rızasından bağımsız olarak mevcuttur. Bir kural jus cogens niteliği kazandığında, o kurala daha önce sürekli itirazcı statüsüyle karşı çıkan devletin muafiyeti sona erer ve kural o devleti de bağlar.

Adım Adım Çözüm

Teâmül hukukunun kurucu unsurlarını analiz et.

Maddi unsur (devlet uygulaması) ve psikolojik unsur (opinio juris) bir kuralın oluşumu için gereklidir.

Kuralın hukuki niteliğini belirlemek için bu iki unsurun bir arada bulunması şarttır.

Sürekli itirazcı doktrininin uygulama şartlarını değerlendir.

İtirazın kural oluşmadan önce başlaması, açık ve tutarlı olması gerekir.

Oluşmuş bir kurala sonradan yapılan itirazlar uluslararası hukukun istikrarını bozacağı için kabul edilmez.

Normlar hiyerarşisi (jus cogens) ile sürekli itiraz ilişkisini kur.

Jus cogens normlar, devletlerin rızasından bağımsız olarak tüm uluslararası toplumu bağlayan emredici kurallardır.

Hiyerarşik olarak en üstte yer alan bu normlar, sürekli itirazcı muafiyetini geçersiz kılar.

Bölgesel teâmül ve diğer içtihatları kıyasla.

Bölgesel teâmülde ispat yükü iddia edendedir; zaman unsuru mutlak değildir; ihlal savunması kuralı güçlendirebilir.

UAD'nin Asylum, Right of Passage ve Nicaragua davalarındaki temel yaklaşımlarını ayırt etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Sürekli İtirazcı Doktrini ve Jus Cogens İlişkisi

Daha Fazla Pratik

Jus cogens normların sürekli itirazcı doktrini üzerindeki etkisini daha derinlemesine incelemek için Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin

53

. maddesini gözden geçirebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 156Soru →

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 38. maddesinin 2. fıkrasına göre; Divan'ın bir uyuşmazlığı, yürürlükteki hukuk kurallarının (antlaşmalar, teamül vb.) dışına çıkarak 'hakkaniyet ve nisfet' (ex aequo et bono) ilkelerine göre karara bağlayabilmesi için gereken temel hukuki şart aşağıdakilerden hangisidir?

Uyuşmazlık taraflarının bu yönde açık bir rıza ve mutabakatının bulunması

Uyuşmazlık hakkında başvurulabilecek herhangi bir antlaşma veya teamül kuralının bulunmaması

Hakkaniyet ve nisfet ilkelerinin, Divan Statüsü uyarınca 'hukukun genel ilkeleri' kapsamında olması

Divan'ın uyuşmazlığı adaletli bir şekilde çözebilmek için bu yolu kendiliğinden gerekli görmesi

Başvurulan yardımcı kaynakların (doktrin ve yargı kararları) uyuşmazlığı çözmeye yetmemesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uyuşmazlık taraflarının bu yönde açık bir rıza ve mutabakatının bulunması

Cevap

Uyuşmazlık taraflarının bu yönde açık bir rıza ve mutabakatının bulunması

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesinin 2. fıkrası, tarafların bu konuda anlaşmış olmaları kaydıyla Divan'a uyuşmazlığı hakkaniyet ve nisfet (ex aequo et bono) kurallarına göre çözme yetkisi tanır. Bu yetki, Divan'ın yürürlükteki pozitif hukuk kurallarından sapan, tamamen hakkaniyet odaklı bir çözüm üretmesine olanak sağlar ve bu durum egemen devletlerin yargı yetkisine verdikleri açık rıza ile doğrudan ilişkilidir.

Adım Adım Çözüm

UAD Statüsü Madde 38 hükümleri incelenir.

Maddenin birinci fıkrasının asli ve yardımcı kaynakları saydığı, ikinci fıkrasının ise 'ex aequo et bono' yetkisini düzenlediği görülür.

Hukuki dayanağın tespiti için.

38. maddenin 2. fıkrasındaki 'tarafların uyuşmazlık konusu üzerinde uzlaşmaları halinde' ifadesi analiz edilir.

Bu yetkinin kullanılabilmesi için tarafların ortak ve açık bir irade beyanı (rıza) gerektiği saptanır.

Uygulama şartının netleştirilmesi için.

Anahtar Kavram

UAD'nin Hakkaniyet ve Nisfet (Ex Aequo et Bono) Yetkisi

Tahmini Süre:45s

Soru 157Soru →

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 38. maddesinde uluslararası hukukun asli kaynaklarından biri olarak sayılan "hukukun genel ilkeleri" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Ulusal hukuk sistemlerinde ortak olarak kabul edilen ve uluslararası alana aktarılan asli bir hukuk kaynağıdır.

Uygulanabilmesi için uyuşmazlık taraflarının Divan'a ayrıca ve açıkça yetki vermesi gereken bir kaynaktır.

Uluslararası yargı kararları ve öğreti (doktrin) ile birlikte yardımcı kaynaklar arasında yer alır.

Sadece Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından kabul edilen emredici kuralları (jus cogens) ifade eder.

Uluslararası teamül hukukunun bir alt dalı olup sadece devletlerin uygulamalarıyla oluşur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ulusal hukuk sistemlerinde ortak olarak kabul edilen ve uluslararası alana aktarılan asli bir hukuk kaynağıdır.

Cevap

Hukukun genel ilkeleri, ulusal hukuk sistemlerinde ortak olarak kabul edilen prensiplerin uluslararası hukuk alanına aktarılmasıyla oluşan asli bir kaynaktır.

Hukukun genel ilkeleri, UAD Statüsü'nün 38. maddesinde antlaşmalar ve teamül ile birlikte sayılan üç asli kaynaktan biridir. Bu ilkeler, devletlerin kendi iç hukuk sistemlerinde (örneğin medeni hukuk veya ceza hukuku) uyguladıkları 'iyi niyet', 'ahde vefa', 'yargılanmış dava' (res judicata) gibi evrensel prensiplerin uluslararası uyuşmazlıklara da uygulanmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü Madde 38/1-c hükmünü hatırlayın.

Bu madde 'medeni milletlerce kabul edilmiş hukukun genel ilkeleri'ni uluslararası hukukun bir kaynağı olarak tanımlar.

Kaynağın hukuki dayanağını ve tanımını belirlemek için gereklidir.

Kaynağın 'asli' mi yoksa 'yardımcı' mı olduğunu sınıflandırın.

38. maddenin ilk üç fıkrası (antlaşmalar, teamül, genel ilkeler) asli kaynakları, son fıkrası (yargı kararları, doktrin) yardımcı kaynakları gösterir.

Hukukun genel ilkelerinin hiyerarşik önemini anlamak için gereklidir.

Hakkaniyet ve nisfet kuralı ile olan ayrımı kontrol edin.

Hakkaniyet ve nisfet için tarafların özel rızası gerekirken, hukukun genel ilkeleri doğrudan uygulanabilir.

Sıklıkla karıştırılan bir kavramı eleyerek doğru cevaba ulaşmak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Hukukun genel ilkeleri, uluslararası hukukun boşluklarını dolduran ve ulusal hukuk sistemlerindeki ortak ilkelerden beslenen asli bir kaynaktır.

Daha Fazla Pratik

Hukukun genel ilkelerine örnek olarak 'Pacta Sunt Servanda' (Ahde Vefa) ve 'Non-liquet' (Hukukta boşluk olmaması) kavramlarını araştırabilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 158Soru →

Uluslararası hukukta bir devlet uygulamasının teâmül (yapılageliş) kuralı sayılabilmesi için sadece maddi bir uygulamanın varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda bu uygulamanın hukuken zorunlu olduğu yönünde bir psikolojik inancın bulunması gerekir. Bu psikolojik unsur, teâmül kurallarını 'uluslararası nezaket' (comitas gentium) kurallarından ayıran temel özelliktir. Bahsedilen bu hukuki zorunluluk inancı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?

Opinio juris

Jus cogens

Ex aequo et bono

Hukukun genel ilkeleri

Uluslararası nezaket

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Opinio juris

Cevap

Uluslararası teâmülün hukuki zorunluluk inancını ifade eden psikolojik unsuru 'Opinio juris' terimidir.

Doğru seçenek olan terim, devletlerin belirli bir doğrultudaki uygulamalarının hukuken bağlayıcı bir kural olduğu yönündeki inançlarını temsil eder. Bu inanç (opinio juris), bir uygulamanın sadece gelenek veya nezaket (comitas gentium) seviyesinde kalmayıp uluslararası hukuk kaynağı haline gelmesini sağlayan temel unsurdur.

Adım Adım Çözüm

Uluslararası teâmül (yapılageliş) hukukunun kurucu unsurlarını analiz etmek.

Teâmül iki ana unsurdan oluşur: Maddi unsur (devlet uygulaması) ve psikolojik unsur (hukuki zorunluluk inancı).

Bir kuralın hukuken bağlayıcı teâmül niteliği kazanması için bu iki unsurun birlikte bulunması şarttır.

Soruda tanımlanan 'hukuki zorunluluk inancı' kavramının terminolojik karşılığını tespit etmek.

Opinio juris sive necessitatis (kısaca Opinio juris).

Bu terim, devletlerin bir davranışı sadece alışkanlık veya nezaket gereği değil, bir hukuk kuralına uyma bilinciyle yaptıklarını gösterir.

Anahtar Kavram

Opinio Juris (Psikolojik Unsur)

İpuçları

Teâmülün oluşması için hem maddi (uygulama) hem de psikolojik (inanç) bir unsur gerekir.

Daha Fazla Pratik

Devlet uygulaması (maddi unsur) için gerekli olan süreklilik ve yaygınlık şartlarını inceleyiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 159Soru →

Uluslararası hukukta uluslararası örgütlerin organları tarafından alınan kararlar (resolutions), kural olarak Birleşmiş Milletler (BM) Antlaşması gibi kurucu bir belgeye dayanmaktadır. Bu durum, söz konusu kararların hukuk kaynakları arasındaki yeri ve etkileri konusunda doktrinde çeşitli tartışmaları beraberinde getirmiştir.

Uluslararası örgüt kararlarının hukuki niteliği ve 'türev kaynak' statüsü dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi uluslararası hukuk ilkeleriyle tam olarak bağdaşmaktadır?

Örgüt kararları yetkilerini kurucu antlaşmadan aldıkları için türev kaynak kabul edilirler; tavsiye niteliğindeki Genel Kurul kararları ise devletlerin uygulamasıyla birleştiğinde uluslararası teamül hukukunun 'opinio juris' unsuru için kanıt oluşturabilir.

Uluslararası örgüt kararları, UAD Statüsü'nün 38. maddesinde yer alan asli kaynaklar hiyerarşisinde 'hukukun genel ilkeleri' başlığı altında incelendiği için tüm devletler üzerinde doğrudan icra edilebilir niteliktedir.

BM Güvenlik Konseyi'nin BM Şartı'nın 7. Bölümü çerçevesinde aldığı kararlar, örgütün türev işlem kapasitesinden bağımsız olarak, kendiliğinden 'jus cogens' norm niteliği kazanır ve hiyerarşinin en üstünde yer alır.

Örgütün kendi iç işleyişine, bütçe düzenlemelerine ve üyelik işlemlerine ilişkin aldığı idari kararlar, üye devletler için hukuken bağlayıcı olmayan 'yumuşak hukuk' (soft law) örnekleri olarak kabul edilir.

Genel Kurul tarafından oybirliğiyle alınan kararlar, devletlerin egemenlik rızasını ortadan kaldırdığı için doğrudan doğruya birer uluslararası antlaşma hükmü gibi asli kaynak statüsünde değerlendirilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Örgüt kararları yetkilerini kurucu antlaşmadan aldıkları için türev kaynak kabul edilirler; tavsiye niteliğindeki Genel Kurul kararları ise devletlerin uygulamasıyla birleştiğinde uluslararası teamül hukukunun 'opinio juris' unsuru için kanıt oluşturabilir.

Cevap

Örgüt kararlarının yetkilerini kurucu antlaşmadan alarak türev kaynak niteliği taşıması ve Genel Kurul kararlarının teamül hukukunun 'opinio juris' unsuru için kanıt teşkil edebileceği ifadesi doğrudur.

Doğru ifade, uluslararası örgüt kararlarının hukuki temelini (kurucu antlaşma) ve doktrindeki en önemli işlevlerinden birini (teamül hukukuna kanıt teşkil etme) tam olarak yansıtmaktadır. Örgüt kararları 'türev kaynak' olarak tanımlanır ve özellikle BM Genel Kurulu kararları, devletlerin 'opinio juris'ini (hukuki gereklilik inancı) göstermesi bakımından teamül hukukunun tespitinde kritik birer delildir.

Adım Adım Çözüm

Uluslararası örgüt kararlarının kaynağını belirleme

Bu kararlar bir kurucu antlaşmaya dayanır, bu yüzden 'türev (ikincil) kaynak' olarak adlandırılır.

Asli kaynak olan antlaşmadan türetildikleri için hiyerarşik olarak ona bağlıdırlar.

BM Genel Kurulu kararlarının hukuki etkisini analiz etme

Genel Kurul kararları kural olarak bağlayıcı değildir (yumuşak hukuk), ancak devletlerin genel kabulünü yansıttığında teamül hukukunun delili olabilir.

Teamül hukukunun oluşması için gerekli olan 'hukuki gereklilik inancı' (opinio juris), bu kararlardaki devlet beyanlarıyla tespit edilebilir.

Diğer seçeneklerin hatalarını ayıklama

Güvenlik Konseyi kararlarının jus cogens olmadığı, iç kararların bağlayıcı olduğu ve UAD Statüsü'nde örgüt kararlarının doğrudan sayılmadığı saptandı.

Hukuk hiyerarşisindeki kesin ayrımları yapmak doğru cevaba ulaşmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Türev kaynak niteliği ve Genel Kurul kararlarının teamül kanıtı olma işlevi

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 160Soru →

Uluslararası hukukta doktrin (öğreti), Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 38. maddesi uyarınca hukuki niteliği bakımından aşağıdakilerden hangisi olarak tanımlanmaktadır?

Hukuk kurallarının belirlenmesinde kullanılan yardımcı bir araçtır

Uluslararası hukukun doğrudan hak ve yükümlülük doğuran asli bir kaynağıdır

Uluslararası toplumun tamamı için bağlayıcı olan emredici bir kuraldır (jus cogens)

Sadece tarafların rızasıyla başvurulan bir hakkaniyet ve nisfet ilkesidir

Uluslararası örgütlerin bağlayıcı nitelikteki tek taraflı işlemleridir

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hukuk kurallarının belirlenmesinde kullanılan yardımcı bir araçtır

Cevap

Doktrin (öğreti), hukuk kurallarının belirlenmesinde kullanılan yardımcı bir araçtır.

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi, öğreticilerin (doktrin) ve yargı kararlarının 'hukuk kurallarının belirlenmesinde yardımcı bir araç' olarak kullanılacağını açıkça belirtmektedir. Doktrin, uluslararası hukuk kurallarının içeriğinin anlaşılması, yorumlanması ve kanıtlanmasında bilimsel bir referans işlevi görür ancak kendi başına yeni bir hukuk kuralı oluşturmaz.

Adım Adım Çözüm

Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 38. maddesinin incelenmesi

Maddede asli kaynaklar (antlaşmalar, teamül, genel ilkeler) ve yardımcı kaynaklar (yargı kararları, doktrin) ayrımı görülür.

Hukuk kurallarının hiyerarşisini ve niteliğini belirlemek için temel referans noktasıdır.

Doktrinin (öğretinin) bu maddedeki yerinin tespiti

Doktrin, 38/1-d bendinde 'hukuk kurallarının belirlenmesi için yardımcı araçlar' (subsidiary means for the determination of rules of law) arasında sayılmıştır.

Doktrinin hukuk yaratan değil, mevcut hukuku tespit eden nitelikte olduğunu doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Doktrin, uluslararası hukukta kuralların içeriğini ve varlığını ispatlamaya yarayan 'yardımcı kaynak' (subsidiary source) niteliğindedir.

ÖncekiSayfa 8 / 22Sonraki

Uluslararası Hukukun Kaynakları

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları