Acil tıbbi toksikolojide, hastanın otonomik belirtileri, mental durumu ve nörolojik muayene bulguları birleştirilerek sorumlu ilaç veya toksin grubunun tahmin edildiği "toksidrom" yaklaşımı kullanılır. Özellikle etkenin tam olarak bilinmediği akut zehirlenme vakalarında, ampirik tedavinin yönlendirilmesinde bu tabloların doğru tanınması hayati öneme sahiptir.
Buna göre, aşağıdaki toksidrom ve bu tabloyu karakterize eden tipik klinik bulgu eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- Sempatomimetik toksidrom: Taşikardi, hipertansiyon, midriyazis ve ısı atılımını bozan yaygın cilt kuruluğu (anhidroz)Cevap
- BAntikolinerjik toksidrom: Konfüzyon veya ajitasyon, midriyazis, idrar retansiyonu ve bağırsak seslerinde azalma
- CKolinerjik toksidrom: Bradikardi, miyozis, bronkore, aşırı tükürük salgısı ve çizgili kaslarda fasikülasyonlar
- DOpioid toksidromu: Bilinçte baskılanma, solunum depresyonu, hipotermi ve iğne ucu (pin-point) pupiller
- ESerotonin sendromu: Mental durum değişikliği, hipertermi, otonomik instabilite, miyoklonus ve alt ekstremitelerde belirgin hiperrefleksi
Cevap
Yanlış olan eşleştirme, Sempatomimetik toksidromun yaygın cilt kuruluğu (anhidroz) ile karakterize olduğunu belirten seçenektir.
Sempatomimetik toksidromda (örn. kokain, amfetamin zehirlenmeleri) adrenerjik aktivasyon sonucu kan basıncı artar, taşikardi ve midriyazis gelişir. Ancak ter bezlerini uyaran sempatik lifler asetilkolin salgılar (sempatik kolinerjik inervasyon) ve bu artmış sempatik deşarj, yaygın terlemeye (diyaforez) yol açar. Dolayısıyla cilt kuru değil, ıslak ve nemlidir. Cilt kuruluğu (anhidroz), ter bezlerindeki muskarinik reseptörlerin bloke olduğu 'antikolinerjik toksidrom' için karakteristik bir bulgudur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Toksidromların Otonomik Temelde Ayırıcı Tanısı
Acil serviste en sık karışan iki tablo Antikolinerjik ve Sempatomimetik toksidromlardır. Her ikisinde de taşikardi, hipertansiyon, hipertermi ve midriyazis görülür. Bunları birbirinden ayıran en önemli iki klinik bulgu şunlardır:
1. Cilt Nemliliği: Antikolinerjiklerde terleme inhibe olduğu için cilt kuru ve sıcaktır. Sempatomimetiklerde ise ter bezleri uyarıldığı için cilt terli ve nemlidir (diyaforez).
2. Bağırsak Sesleri: Antikolinerjiklerde bağırsak sesleri azalmış veya kaybolmuştur. Sempatomimetiklerde ise bağırsak sesleri genellikle normal veya artmıştır.
Acil serviste en sık karışan iki tablo Antikolinerjik ve Sempatomimetik toksidromlardır. Her ikisinde de taşikardi, hipertansiyon, hipertermi ve midriyazis görülür. Bunları birbirinden ayıran en önemli iki klinik bulgu şunlardır:
1. Cilt Nemliliği: Antikolinerjiklerde terleme inhibe olduğu için cilt kuru ve sıcaktır. Sempatomimetiklerde ise ter bezleri uyarıldığı için cilt terli ve nemlidir (diyaforez).
2. Bağırsak Sesleri: Antikolinerjiklerde bağırsak sesleri azalmış veya kaybolmuştur. Sempatomimetiklerde ise bağırsak sesleri genellikle normal veya artmıştır.
İpuçları
1
Sempatomimetik zehirlenmeler (kokain gibi) ile antikolinerjik zehirlenmeleri (atropin gibi) birbirinden ayıran en önemli muayene bulgusu cildin terleme durumudur.
2
Sempatik sinir sistemi uyarıldığında, kaç-savaş yanıtının bir parçası olarak vücut ısısını düzenlemek için ter bezleri aktive olur (diyaforez gelişir).
3
'Kuru cilt (anhidroz)' bulgusu ter bezlerindeki muskarinik reseptörlerin bloke olduğunu gösterir ve bu durum sempatomimetik değil, antikolinerjik bir etkidir.
Daha Fazla Pratik
Nöroleptik malign sendrom ile serotonin sendromunu birbirinden ayıran temel kas-iskelet sistemi bulgularını (rijidite vs. klonus) tekrar ediniz.
Alternatif Yöntem
Ayırıcı tanıda şu temel tabloyu ezberlemek klinik pratiği hızlandırır:
| Parametre | Antikolinerjik | Sempatomimetik |
|---|---|---|
| Pupil | Midriyazis | Midriyazis |
| Kalp Hızı | Taşikardi | Taşikardi |
| Cilt | Kuru (Anhidroz) | Terli (Diyaforez) |
| Bağırsak | Azalmış / Yok | Normal / Artmış |
Tahmini Süre:1m 15s