Genel Farmakoloji

Bir hastaya uygulanan yeni bir ilacın sanal dağılım hacmi ($V_d$) $20\text{ L}$ ve eliminasyon yarı ömrü ($t_{1/2}$) $7\text{ saat}$ olarak saptanmıştır. Birinci derece kinetikle elimine edildiği bilinen bu ilacın total klerensi ($Cl$) yaklaşık olarak kaç $\text{L/saat}$'tir?

$CYP2D6$, $CYP2C19$ ve $NAT2$ gibi enzimlerin genetik polimorfizmine bağlı olarak, ilaçların farmakokinetik ve farmakodinamik özelliklerinin bireyler arasında gösterdiği farklılıkları inceleyen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

Eliminasyon yarı ömrü ($t_{1/2}$) $9\text{ saat}$ olan bir ilacın sanal dağılım hacmi ($V_d$) $90\text{ L}$'dir. Bu ilacın plazma konsantrasyonunu $3\text{ mg/L}$ değerinde sabit ($C_{ss}$) tutmayı hedefleyen bir tedavi protokolünde, saatlik intravenöz infüzyon hızı kaç $\text{mg/saat}$ olarak ayarlanmalıdır?

İlaçların oral yolla uygulanmasını takiben, gastrointestinal kanaldan emilip vena porta aracılığıyla karaciğere ulaşmaları ve burada henüz sistemik dolaşıma katılmadan önce bir kısmının metabolize edilerek inaktive edilmesi süreci aşağıdakilerden hangisidir?

Bir farmakoloji laboratuvarında yapılan deneyde, izole bir düz kas preparatında tam agonist olan $A$ ilacının oluşturduğu maksimum kasılma yanıtı ($E_{max}$) $\%100$ olarak belirlenmiştir. Aynı reseptöre bağlanan ancak tek başına uygulandığında dokuda sadece $\%30$ oranında bir kasılma oluşturabilen $B$ ilacı, ortamda yüksek konsantrasyonda $A$ ilacı varken deney düzeneğine eklenmektedir. $B$ ilacının konsantrasyonu kademeli olarak artırıldığında, başlangıçta $\%100$ olan kasılma yanıtının giderek azaldığı ve belli bir konsantrasyondan sonra $\%30$ seviyesinde sabit kaldığı gözlenmiştir. Bu deneysel bulgulara dayanarak, $B$ ilacının davranışı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir klinik araştırmada, bir gönüllüye $600$ mg dozunda bir ilaç intravenöz bolus enjeksiyon yoluyla uygulanmıştır. İlacın vücuttaki dağılım dengesi kurulduktan hemen sonra alınan kan örneğinde plazma konsantrasyonu $15$ mg/L olarak ölçülmüştür. Buna göre, bu ilacın sanal dağılım hacmi ($V_d$) kaç litredir?

$45$ yaşında, uzun süredir günde yaklaşık $80$ gram alkol tüketen bir hasta, şiddetli diş ağrısı nedeniyle son $24$ saat içinde toplam $6$ gram parasetamol almıştır. Hastanın acil servise başvurusunda karaciğer enzimlerinin belirgin derecede yükseldiği ve hepatotoksisite tablosunun geliştiği saptanmıştır.

Normal şartlarda sağlıklı bir bireyde toksik etkiler oluşturması beklenmeyen bu dozda bile, bu hastada hepatotoksisite gelişmesinden sorumlu olan temel biyotransformasyon mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ilacın hedef hücredeki reseptörüne bağlanması sonucunda efektör enzim olan fosfolipaz C'nin aktive olduğu ve ikinci haberci olarak inozitol trifosfat ($IP_3$) düzeyinin arttığı saptanmıştır. Bu sinyal iletim mekanizması aşağıdaki reseptör ve G-proteini eşleşmelerinden hangisi için karakteristiktir?

$26$ yaşında kadın hasta, yaklaşık bir yıldır oral kontraseptif (etinil östradiol ve levonorgestrel kombinasyonu) kullanmaktadır. Hastaya yeni başlayan jeneralize tonik-klonik nöbetleri nedeniyle karbamazepin tedavisi başlanmıştır. Karbamazepin kullanımının ikinci ayında hastada lekelenme tarzında ara kanamalar ve sonrasında istenmeyen bir gebelik geliştiği saptanmıştır.

Bu klinik tablonun ortaya çıkmasına neden olan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$28$ yaşında kadın hasta, bipolar bozukluk tanısıyla valproik asit ($1000$ mg/gün) idame tedavisi almaktadır. Hastanın depresif semptomlarının artması üzerine tedavi planına lamotrijin eklenmiştir. Tedavinin onuncu gününde hastanın vücudunda yaygın, ağrılı, büllöz karakterde döküntüler gelişmiş ve mukoza tutulumu saptanmıştır. Bu klinik tablonun (Stevens-Johnson Sendromu) gelişiminde rol oynayan temel ilaç etkileşimi aşağıdakilerden hangisidir?

Karaciğer kan akımının $1500$ $mL/dk$ olduğu sağlıklı bir gönüllüde, bir ilacın karaciğer klerensi $1200$ $mL/dk$ olarak ölçülmüştür. Bu ilacın gastrointestinal mukoza metabolizmasına uğramadığı ve bağırsak lümeninden tamamen emildiği saptanmıştır. Rektal uygulamada, emilen ilacın $\%50$'sinin portal dolaşıma (vena rekalis superior), geri kalan $\%50$'sinin ise doğrudan sistemik dolaşıma (vena rekalis media ve inferior) geçtiği varsayılmaktadır.

Bu verilere göre, ilacın rektal yolla uygulanması durumunda elde edilecek biyoyararlanım ($F_{rektal}$), oral yolla uygulanması durumunda elde edilecek biyoyararlanımın ($F_{oral}$) kaç katıdır?

Böbrek nakli yapılan ve idame immünsüpresif tedavi olarak siklosporin kullanan $45$ yaşındaki kadın hasta, son zamanlarda hissettiği hafif depresif belirtiler nedeniyle reçetesiz satılan bitkisel bir destek ürünü kullanmaya başlamıştır. Bir ay sonraki poliklinik kontrolünde siklosporin kan düzeyinin subterapötik sınıra indiği ve serum kreatinin değerinin yükselmeye başladığı görülmüştür.

Bu hastanın kullandığı bitkisel ürün ve siklosporin kan düzeyini düşüren temel farmakokinetik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Zayıf asit karakterinde ($pKa = 4.4$) olan bir ilacın mide ($pH = 1.4$) ve duodenum ($pH = 5.4$) ortamlarındaki iyonizasyon dengesi ile karaciğerdeki ilk geçiş eliminasyonu (ekstraksiyon oranı, $E = 0.75$) incelenmiştir. Bu ilacın intestinal emiliminin tam ($f = 1$) olduğu varsayıldığında, farmakokinetik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Zayıf asit özelliğine sahip bir ilacın ($pKa = 3.5$) mide lümenindeki ($pH = 1.5$) ve ince bağırsak lümenindeki ($pH = 5.5$) iyonizasyon özellikleri ile farklı uygulama yollarındaki emilim süreçleri değerlendirilmektedir. Bu ilacın farmakokinetik davranışı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yeni geliştirilen bir antipsikotik ilaç adayı olan 'Psiko-X'in sağlıklı gönüllülerde yürütülen Faz I klinik araştırmalarında, katılımcıların %7'sinde ilacın plazma konsantrasyonu-zaman eğrisi altında kalan alanın (AUC) ortalamadan 5-10 kat daha yüksek olduğu ve eliminasyon yarı ömrünün belirgin şekilde uzadığı saptanmıştır. İlacın primer olarak CYP2D6 izoenzimi ile metabolize edildiği bilinmektedir. Bu farmakokinetik veriler ışığında, ilacın sonraki geliştirme süreçleri ve ilgili gönüllülerin genetik durumu hakkında aşağıdaki yorumlardan hangisi en doğrudur?

Sanal dağılım hacmi ($V_d$) $60\text{ L}$ ve toplam klerensi ($Cl$) $3\text{ L/saat}$ olan bir ilaç, birinci derece eliminasyon kinetiğine uygun olarak $10\text{ mg/saat}$ hızında sabit hızla intravenöz infüzyonla verilmektedir. Bu ilacın kararlı durum plazma konsantrasyonunun ($C_{ss}$) yaklaşık $\%94$'üne ulaşması için geçmesi gereken süre kaç saattir?

Sanal dağılım hacmi ($V_d$) $2\text{ L/kg}$ ve eliminasyon yarı ömrü ($t_{1/2}$) $12\text{ saat}$ olan bir ilaç, $60\text{ kg}$ ağırlığındaki bir hastaya intravenöz sürekli infüzyon şeklinde uygulanacaktır. Hedef kararlı durum plazma konsantrasyonu ($C_{ss}$) $2\text{ mg/L}$ olduğuna göre, bu hedefe ulaşmak için uygulanması gereken intravenöz infüzyon hızı saatte kaç $\text{mg}$ olmalıdır? ($\ln 2 \approx 0.7$ alınız)

Eliminasyon yarı ömrü ($t_{1/2}$) $14\text{ saat}$ ve sanal dağılım hacmi ($Vd$) $100\text{ L}$ olan bir ilaç, bir hastaya $25\text{ mg/saat}$ hızla intravenöz infüzyonla verilmektedir. Bu ilacın ulaşacağı kararlı durum plazma konsantrasyonu ($Css$) kaç $\text{mg/L}$'dir? ($\ln 2 \approx 0.7$ alınız.)

Vazopressin (Antidiüretik Hormon), böbrek toplama kanallarındaki $V_2$ reseptörlerini uyararak akuaporin-2 kanallarının apikal membrana yerleşmesini ve suyun geri emilimini sağlar. Bu fizyolojik sürecin gerçekleşmesini sağlayan temel hücre içi sinyal iletim yolağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ilacın sağlıklı erişkinlerde intravenöz (İV) sürekli infüzyon ile hedeflenen $12\text{ mg/L}$ kararlı durum plazma konsantrasyonuna ($C_{ss}$) ulaşması için gerekli idame infüzyon hızı $360\text{ mg/saat}$ olarak belirlenmiştir.

Bu ilacın sistemik klerensinin $\%60$'ı böbrekler yoluyla değişmeden atılım, $\%40$'ı ise hepatik metabolizma ile gerçekleşmektedir. İlacın sanal dağılım hacmi ($V_d$) $100\text{ L}$ olup hastalık durumlarında değişmemektedir.

Glomerüler filtrasyon hızı (GFR) normalin $\%50$'sine düşmüş (böbrek fonksiyonu $\%50$ azalmış) ancak hepatik fonksiyonları tamamen normal olan bir hastada, yine aynı kararlı durum konsantrasyonuna ($12\text{ mg/L}$) ulaşılması hedeflenmektedir.

Buna göre, bu hastada uygulanması gereken yeni İV infüzyon hızı ve ilacın bu hastadaki yeni eliminasyon yarı ömrü ($t_{1/2}$) sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir? ($\ln 2 = 0.693$ alınız.)