Genel Farmakoloji

$60$ yaşında erkek hasta, cerrahi sonrası şiddetli ağrıları için meperidin infüzyonu alırken, cerrahi alan enfeksiyonuna yönelik kültür sonucuna göre tedaviye linezolid eklenmiştir. Tedavinin ikinci gününde hastada ani başlayan hipertermi, konfüzyon, yaygın kas rijiditesi, taşikardi, terleme ve hiperrefleksi gözlenmiştir. Bu klinik durumun sınıflandırılması ve altta yatan etkileşim mekanizması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Vasküler düz kaslarda nitrik oksit (NO) aracılığıyla gerçekleşen gevşeme (vazodilatasyon) sürecinde; NO'nun hücre içine difüze olduktan sonra doğrudan etkileşime girdiği hedef protein ve bu proteinin aktivasyonuyla artış gösteren ikincil haberci aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir ilacın sanal dağılım hacmi ($V_d$) $50\text{ L}$ ve eliminasyon yarı ömrü ($t_{1/2}$) $7\text{ saat}$ olarak saptanmıştır. Bu ilaç, bir hastada $10\text{ mg/L}$ kararlı durum plazma konsantrasyonu ($C_{ss}$) elde etmek amacıyla sabit hızla intravenöz infüzyon şeklinde uygulanacaktır. İlacın birinci derece eliminasyon kinetiğine uyduğu bilindiğine göre, uygulanması gereken infüzyon hızı ($R_0$) saatte kaç $\text{mg}$ olmalıdır? ($\ln 2 \approx 0,7$ alınız)

Klinik bir farmakoloji çalışmasında, belirli bir reseptör sistemini tam agonist olarak uyaran $X$ ilacının doz-yanıt ilişkisi değerlendirilmektedir. Çalışmanın ikinci fazında, deneklere aynı reseptöre yüksek afinite ile bağlanan ancak intrinsik aktivitesi ($\alpha$) $0 < \alpha < 1$ arasında olan $Y$ ilacı da uygulanmıştır. $Y$ ilacının plazma konsantrasyonu reseptörlerin tamamını doyuracak düzeye çıkarıldığında, $X$ ilacının dozu ne kadar artırılırsa artırılsın başlangıçtaki maksimum yanıta ($E_{max}$) ulaşılamadığı saptanmıştır. Bu farmakodinamik etkileşim sonucunda $X$ ilacının yeni doz-yanıt eğrisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Oral yoldan uygulanan bir ilacın sistemik biyoyararlanımını (F) belirlemek amacıyla yapılan bir çalışmada, ilacın gastrointestinal lümenden %100 oranında emildiği ve bağırsak duvarında herhangi bir metabolizmaya uğramadığı tespit edilmiştir. İlacın sadece karaciğer tarafından elimine edildiği ve bu eliminasyonun hepatik kan akımına bağımlı olduğu bilinmektedir. Hastanın karaciğer kan akımı (Q) 1.5 L/dk ve ilacın karaciğerdeki klerensi ($Cl_{h}$) 1.2 L/dk olarak ölçüldüğüne göre; bu ilacın hepatik ekstraksiyon oranı ($E_{H}$) ve sistemik biyoyararlanımı (F) aşağıdakilerden hangisidir?

$62$ yaşında kadın hasta, kronik atriyal fibrilasyon nedeniyle rivaroksaban ($20$ mg/gün) ve hipertansiyon nedeniyle lisinopril ($10$ mg/gün) kullanmaktadır. Diş absesi gelişmesi üzerine hastaya oral klaritromisin ($500$ mg, günde $2$ kez) başlanmıştır. Tedavinin beşinci gününde hastada diş eti kanaması ve makroskopik hematüri gelişmiştir.

Bu klinik tablo ve ilaç etkileşimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İzole bir organ banyosu deneyinde, bir tam agonistin (İlaç A) doz-yanıt eğrisi, ortama sabit konsantrasyonlarda $X$ ve $Y$ maddeleri eklenerek ayrı ayrı incelenmiştir. Yapılan gözlemlerde; $X$ maddesinin varlığında doz-yanıt eğrisinin paralel olarak sağa kaydığı ve maksimum yanıtın ($E_{max}$) değişmediği görülmüştür. $Y$ maddesinin varlığında ise eğrinin hem sağa kaydığı hem de maksimum yanıt seviyesinin $Y$ maddesinin kendi içsel aktivite seviyesi olan $$ değerine gerilediği saptanmıştır.

Buna göre, $X$ ve $Y$ maddelerinin farmakolojik özellikleri ve İlaç $A$ ile olan etkileşimleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Siroz tanısı ile takip edilen ve fizik muayenesinde masif asit (ascites) ile yaygın periferik ödem saptanan bir hastada, ekstraselüler sıvı hacminin belirgin şekilde arttığı gözlenmektedir. Bu hastaya, dağılımı esas olarak ekstraselüler sıvı ile sınırlı, suda çözünürlüğü yüksek (hidrofilik) ve terapötik aralığı dar olan bir antibiyotik (örneğin bir aminoglikozid) başlanması planlanmaktadır.

Bu klinik tabloda, ilacın sanal dağılım hacmi ($V_d$) ve hedeflenen plazma konsantrasyonuna ($C_{p}$) hızla ulaşmak için uygulanması gereken yükleme dozu ile ilgili beklenen değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Bir farmakoloji laboratuvarında yapılan deneyde, bir reseptörün tam agonisti olan A ilacının doz-yanıt eğrisi çıkarılmıştır. Ardından ortama B maddesi eklendiğinde $E_{max}$ değerinin azaldığı, C maddesi eklendiğinde ise $E_{max}$ değişmezken $EC_{50}$ değerinin arttığı (eğrinin sağa kaydığı) gözlenmiştir. Son olarak, aynı reseptöre yüksek afinite ile bağlanan ancak tek başına maksimum yanıtın sadece yarısını oluşturabilen D ilacı, ortamda doygunluk düzeyinde A ilacı varken eklenmiş ve toplam yanıtın azalarak $\%50$ seviyesine gerilediği saptanmıştır. Bu deneysel veriler ışığında, maddelerin özellikleri ve oluşturdukları antagonizma türleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kronik böbrek yetmezliği nedeniyle üremik tabloda olan ve eşlik eden bir enfeksiyon odağı nedeniyle $\alpha_1$-asit glikoprotein (AAG) düzeyi artan bir hastanın farmakokinetik yönetimi planlanmaktadır. Bu hastada, plazma proteinlerine yüksek oranda bağlanan asidik ve bazik ilaçların dağılım süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi en doğrudur?

Klinik ilaç geliştirme süreçleri ve farmakogenetik verilerin regülatör onay mekanizmaları (FDA/EMA) üzerindeki etkisi göz önüne alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Ciddi bir kardiyovasküler patoloji için geliştirilen ve biyotransformasyonu sonucu aktifleşen (ön-ilaç) yeni bir antitrombositik ajan, klinik araştırmaların erken dönemlerinde gösterdiği belirgin terapötik avantaj nedeniyle **Hızlandırılmış Onay ($Accelerated$ $Approval$)** sürecine dahil edilmiştir. Bu ilacın geliştirme aşamaları ve bireyler arası yanıt farkları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kardiyoloji kliniğinde takip edilen bir hastaya, hipertansiyon tedavisi amacıyla damar düz kasındaki spesifik bir reseptörü antagonize eden bir ilaç başlanmıştır. Hastanın aşırı stres yaşadığı bir durumda, bu reseptörün endojen agonisti olan vazokonstriktör maddenin salınımı aniden fizyolojik sınırların çok üzerine çıkmıştır. Bu ani ve yüksek konsantrasyon artışı sonucunda, kullanılan ilacın reseptör blokaj etkisinin aşıldığı ve hastada şiddetli bir kan basıncı yüksekliği tablosunun ortaya çıktığı gözlenmiştir. İlacın reseptöre zayıf bağlarla (kovalent olmayan) bağlandığı bilinmektedir.

Bu hastada kullanılan ilaç ile endojen agonist arasındaki etkileşim türü aşağıdakilerden hangisi ile en iyi açıklanır?

$58$ yaşında koroner arter hastalığı nedeniyle stent takılan ve klopidogrel tedavisi başlanan bir erkek hasta, mide yanması şikayetiyle başvurduğu poliklinikte omeprazol kullanmaya başlıyor. Bir süre sonra hastada stent trombozu geliştiği saptanıyor. Bu klinik durumun en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) tanısıyla uzun süredir teofilin ($200 \text{ mg}$, günde $2$ kez) kullanan $55$ yaşındaki erkek hasta, akut idrar yolu enfeksiyonu nedeniyle bir antibiyotik tedavisine başlanmasından $72$ saat sonra şiddetli çarpıntı, bulantı ve generalize tremor şikayetleriyle acil servise başvuruyor. Plazma teofilin konsantrasyonu $28 \text{ \mu g/mL}$ (terapötik aralık: $10-20 \text{ \mu g/mL}$) olarak ölçülüyor. Bu hastanın klinik tablosuna neden olan ve teofilin metabolizmasını inhibe eden antibiyotik aşağıdakilerden hangisidir?

Sanal dağılım hacmi ($V_d$) $50\text{ L}$ ve eliminasyon yarı ömrü ($t_{1/2}$) $10\text{ saat}$ olan bir ilaç, hedef kararlı durum plazma konsantrasyonu ($C_{ss}$) $4\text{ mg/L}$ olacak şekilde bir hastaya intravenöz sürekli infüzyonla uygulanmaya başlanmıştır. İnfüzyonun $20.$ saatinde hedeflenen $C_{ss}$ değerine ulaşılamadığı görülmüş ve bu hedefe hemen ulaşmak için hastaya ek bir intravenöz bolus yükleme dozu uygulanmasına karar verilmiştir. Buna göre, hedeflenen kararlı durum konsantrasyonuna ulaşmak için bu aşamada verilmesi gereken ek yükleme dozu kaç $\text{mg}$'dır? ($\ln2 \approx 0.7$ alınız)

Atriyal fibrilasyon tanısıyla $5$ yıldır varfarin sodyum tedavisi alan $62$ yaşındaki bir erkek hastaya, tırnak mantarı enfeksiyonu nedeniyle oral flukonazol başlanmıştır. Tedavinin $6.$ gününde hastada burun kanaması ve hematüri gelişmesi üzerine yapılan kontrolde $INR$ değeri $7.2$ (hedef: $2.0-3.0$) olarak saptanmıştır. Bu hastada gelişen ilaç etkileşimi ve advers reaksiyon ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yedek reseptör ($spare$ $receptors$) kapasitesinin oldukça yüksek olduğu bir izole organ banyosu düzeneğinde, tam agonist bir ilacın maksimum yanıtın ($E_{max}$) tamamını oluşturabilmesi için toplam reseptör popülasyonunun yalnızca $\%2$'sini işgal etmesinin yeterli olduğu belirlenmiştir. Bu deneysel modele;

I. Reseptörlerin $\%60$'ını geri dönüşsüz ($irreversible$) ve kovalent bağlarla bloke eden bir antagonist,
II. Tam agonistle aynı reseptöre bağlanan ve tek başına maksimum yanıtın sadece $\%30$'unu oluşturabilen bir parsiyel agonist,

ayrı ayrı eklendiğinde, tam agonistin logaritmik doz-yanıt eğrisinde meydana gelecek değişiklikler hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Karaciğer sirozu nedeniyle plazma albümin düzeyi belirgin derecede azalmış olan bir hastada, normal şartlarda yüksek oranda albümine bağlanan asidik bir ilacın farmakokinetiğinde meydana gelmesi beklenen en temel değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Karaciğer mikrozomal enzimlerini indüklediği bilinen bir ilacın kullanımı sırasında, aynı enzimlerle metabolize edilen başka bir ilacın farmakokinetiğinde meydana gelmesi beklenen temel değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?