Examkin

Soru

Zorluk: ZorMS 2. Yüzyıl - MS 15. Yüzyıl Felsefesi: İslam Felsefesi ve Temel Problemleri

İslam felsefesinde irade özgürlüğü ve insan eylemleri problemi; yaratılış, kader ve sorumluluk ilişkisi bağlamında farklı ekollerce ele alınmıştır. Aşağıda sol sütunda bu problemi tartışan İslam felsefesi ekolleri, sağ sütunda ise bu ekollerin insan eylemleri ve iradeye dair temel savunuları verilmiştir. Sol sütundaki ekolleri, sağ sütundaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

  • Cebriyeİnsanın eylemlerinde hiçbir irade gücü bulunmadığını, tüm fiillerinin Tanrı'nın mutlak dayatmasıyla (cebr) zorunlu olarak meydana geldiğini savunan yaklaşım.
  • Mu'tezileİnsanın fiillerinde tamamen hür olduğunu savunan, adalet ilkesi gereği eylemlerinin yaratıcısının kendisi olduğunu kabul eden ve aklın kurucu rolünü öne çıkaran yaklaşım.
  • Eş'ariyeİnsanın eylemlerini tercih eden (kesbeden) olduğunu ancak yaratma fiilinin yalnızca Tanrı'ya ait olduğunu belirterek, akla karşı nakli (vahyi) ön plana çıkaran yaklaşım.
  • Maturidiyeİnsana cüzi irade verildiğini, insanın tercihine göre eylemlerin Tanrı tarafından yaratıldığını ve aklın vahiy olmadan da yaratıcının varlığını kavrayabileceğini savunan yaklaşım.

Cevap

Cebriye - İnsanın eylemlerinde hiçbir irade gücü bulunmadığını savunan yaklaşım; Mu'tezile - İnsanın fiillerinde tamamen hür olduğunu ve eylemlerinin yaratıcısı olduğunu savunan yaklaşım; Eş'ariye - İnsanın eylemlerini kesbeden olduğunu ve yaratmanın Tanrı'ya ait olduğunu savunan yaklaşım; Maturidiye - İnsana cüzi irade verildiğini ve aklın vahiy olmadan da yaratıcıyı kavrayabileceğini savunan yaklaşım.
Doğru eşleştirmede; insan iradesini tamamen yok sayan Cebriye ekolü mutlak zorunluluk (cebr) ilkesiyle; insanın eylemlerinde tamamen hür ve kendi fiillerinin yaratıcısı olduğunu savunan Mu'tezile ekolü adalet ilkesiyle; iradeyi 'kesb' teorisiyle temellendirerek yaratmanın sadece Tanrı'ya ait olduğunu ve naklin önceliğini savunan Eş'ariye ekolüyle; insana cüzi irade tanıyan ve aklın vahiy olmadan da Tanrı'yı bulabileceğini kabul eden Maturidiye ekolüyle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki ekollerin temel felsefi tezleri ve insan iradesi konusundaki konumları analiz edilir.
Dört farklı kelami ve felsefi yaklaşımın ayırt edici nitelikleri belirlenir.
Eşleştirme sürecinde kavram kargaşasını önlemek.
2
İradeyi tamamen reddeden Cebriye ile mutlak kaderci ve zorlayıcı fiil açıklaması eşleştirilir.
Cebriye ekolü, eylemlerde iradenin olmadığını savunan tanım ile eşleşir.
Cebriye kelimesinin zorunluluk (cebr) kökünden gelmesi ve eylemleri rüzgardaki yaprağa benzetmesi.
3
İradeyi mutlak özgürlük ve adalet bağlamında sorumluluk olarak tanımlayan Mu'tezile ile insan fiillerinin yaratıcısının insan olduğu fikri eşleştirilir.
Mu'tezile ekolü, insanın fiillerinde tamamen hür olduğunu belirten tanım ile eşleşir.
Mu'tezile'nin Tanrı'nın adalet sıfatını korumak için kötülüğü insana yüklemesi ve aklı öncelemesi.
4
Eş'ariye'nin insan eylemini açıklamak için kullandığı 'kesb' (kazanım) teorisi ve vahyin akla önceliği ilkesi tespit edilerek eşleştirilir.
Eş'ariye ekolü, eylemleri kesbeden ve yaratmanın Tanrı'ya ait olduğunu savunan tanım ile eşleşir.
Eş'ariye'nin insan iradesini sınırlı tutarak yaratma tekelini Tanrı'ya vermesi ve nakil merkezli olması.
5
Maturidiye'nin cüzi irade anlayışı ile aklın vahiy olmadan da yaratıcının varlığını kavrama yetisi eşleştirilerek tüm çiftler tamamlanır.
Maturidiye ekolü, cüzi irade ve aklın bağımsız kavrayış gücünü savunan tanım ile eşleşir.
Maturidiye'nin akıl ile vahiy arasında kurduğu dengeli ilişki ve insan sorumluluğunu cüzi iradeye dayandırması.

Anahtar Kavram

İslam Felsefesinde İrade Özgürlüğü ve İnsan Eylemleri Problemi
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

MS 2. Yüzyıl - MS 15. Yüzyıl Felsefesi: İslam Felsefesi ve Temel Problemleri

Bu konudan daha fazla soru