Tüm alıştırma soruları

Soru 4301Soru →

Popülasyonu oluşturan bireylerin habitat içerisindeki yerleşim biçimlerine 'popülasyon dağılımı' denir. Aşağıda verilen popülasyon dağılım modelleri ile bu modellerin temel özelliklerini eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kümeli dağılım, bireylerin grup oluşturma eğilimiyle (yaygın model); düzenli dağılım, rekabet ve alan savunmasıyla (eşit mesafe); rastgele dağılım ise bireyler arası etkileşimin yokluğuyla eşleşmektedir.

Doğru eşleştirme; kümeli dağılımın grup oluşturma ve yaygınlık özelliğiyle, düzenli dağılımın alan savunması ve eşit mesafe özelliğiyle, rastgele dağılımın ise etkileşimsiz ve homojen çevre özelliğiyle ilişkilendirilmesine dayanır.

Adım Adım Çözüm

1

Kümeli dağılımın temel sebebini belirleme

Bireylerin hayatta kalma şansını artırmak için gruplar oluşturması (beslenme, korunma).

Kümeli dağılım doğada en yaygın görülen ve gruplaşma içeren modeldir.

2

Düzenli dağılımın mekanizmasını analiz etme

Bireylerin birbirini itmesi veya sınırlı kaynaklar için rekabet etmesi.

Alan savunması (teritoryal davranış) bireyleri yaklaşık eşit mesafelerde tutar.

3

Rastgele dağılımın koşullarını değerlendirme

Bireylerin birbirini ne çekmesi ne de itmesi durumu.

Çevresel faktörler homojen olduğunda ve bireyler arası etkileşim düşük olduğunda ortaya çıkan nadir bir durumdur.

Anahtar Kavram

Popülasyon Dağılım Biçimleri

Daha Fazla Pratik

Farklı dağılım modellerine sahip canlı türlerine (örneğin: penguenler, kurt sürüleri, karahindiba) dair örnekleri inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 4302Soru →

Bir popülasyonun birey sayısındaki değişimi gösteren S tipi (lojistik) büyüme eğrisinde, popülasyonun taşıma kapasitesine ( $K$ ) ulaştığı denge evresiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Popülasyonun büyüme hızı sıfıra yaklaşır.

Popülasyonun birim zamandaki birey sayısı artışı maksimum seviyededir.

Popülasyon üzerindeki çevre direnci minimum seviyeye iner.

Doğum oranı, ölüm oranından çok daha yüksek bir seviyede seyretmektedir.

Popülasyonun büyüme hızı geometrik bir artış sergiler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Popülasyonun büyüme hızı sıfıra yaklaşır.

Cevap

Popülasyonun büyüme hızı sıfıra yaklaşır.

S tipi büyüme modelinde popülasyon taşıma kapasitesine ulaştığında, sınırlı kaynaklar ve artan çevre direnci nedeniyle doğum ve ölüm oranları dengelenir. Birey sayısı artık artmadığı için büyüme hızı sıfıra yaklaşır.

Adım Adım Çözüm

1

Taşıma kapasitesinin ekolojik anlamını tanımlamak.

Taşıma kapasitesi (

K

), belirli bir alandaki kaynakların destekleyebileceği maksimum birey sayısıdır.

Popülasyon bu sınıra ulaştığında artık birey sayısında belirgin bir artış gerçekleşemez.

2

S tipi büyüme eğrisindeki denge evresini analiz etmek.

Denge evresinde popülasyon büyüklüğü taşıma kapasitesi civarında sabitlenir.

Alan, besin ve diğer kaynaklar sınırlı hale geldiği için çevre direnci artmıştır.

3

Birey sayısı değişimi ile büyüme hızı arasındaki ilişkiyi kurmak.

Birey sayısı sabit kaldığı için büyüme hızı sıfıra eşittir veya sıfıra çok yakındır.

Büyüme hızı, popülasyon büyüklüğündeki değişim oranıdır; değişim durduğunda hız sıfırlanır.

Anahtar Kavram

S Tipi Büyüme Modeli ve Taşıma Kapasitesi

Soru 4303Soru →

Nükleik asitlerin genetik materyal olduğunu kanıtlayan tarihsel deneyler ile bu çalışmaları gerçekleştiren bilim insanlarını aşağıda verilen bilgiler doğrultusunda eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Frederick Griffith - Transformasyonun keşfi; Avery ve arkadaşları - DNA'nın transformasyon faktörü olduğunun kanıtlanması; Hershey ve Chase - Bakteriyofaj deneyi ile DNA'nın genetik materyal olduğunun doğrulanması.

Doğru eşleştirmede; Griffith transformasyonun keşfiyle, Avery ve arkadaşları enzim kullanarak DNA'nın transformasyon faktörü olduğunu ispatlamasıyla, Hershey ve Chase ise bakteriyofajlarda radyoaktif izotop kullanımıyla ilişkilendirilir.

Adım Adım Çözüm

1

Griffith'in çalışmasını analiz etme.

Griffith, ölü bakterilerden canlılara geçen bir 'transformasyon ilkesi' olduğunu bulmuştur.

Bu, nükleik asitlerin keşif sürecindeki ilk temel basamaktır.

2

Avery ve grubunun metodunu inceleme.

Enzimler (DNase, RNase, Proteaz) kullanarak transformasyonun ancak DNA parçalandığında durduğunu görmüşlerdir.

Bu deney, kalıtım maddesinin protein değil DNA olduğunu kimyasal olarak ispatlamıştır.

3

Hershey-Chase deneyindeki işaretlemeleri kontrol etme.

DNA fosfor (

^{32}P

), protein ise kükürt (

^{35}S

) ile işaretlenmiş ve sadece fosforun bakteriye girdiği görülmüştür.

Bu sonuç, genetik bilginin protein kılıf ile değil, DNA ile taşındığını kesinleştirmiştir.

Anahtar Kavram

DNA'nın genetik materyal olduğunun deneysel ispatları

Daha Fazla Pratik

Transformasyon, konjugasyon ve transdüksiyon gibi genetik çeşitlilik mekanizmalarını inceleyerek bakterilerdeki gen aktarım süreçlerini pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 4304Soru →

DNA'nın kimyasal yapısını oluşturan aşağıdaki birimleri, organizasyon düzeylerine göre en basitten en karmaşığa (küçükten büyüğe) doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama: Azotlu organik baz → Deoksiribonükleozit → Deoksiribonükleotit → DNA molekülü şeklindedir.

DNA'nın organizasyon hiyerarşisinde en küçük birim azotlu organik bazdır. Bu baza şeker eklendiğinde nükleozit, nükleozite fosfat eklendiğinde nükleotit oluşur. Çok sayıda nükleotidin bir araya gelmesiyle de en karmaşık ve büyük yapı olan DNA molekülü meydana gelir.

Adım Adım Çözüm

1

En küçük bileşeni belirle.

Azotlu organik baz en küçük yapıdır.

Nükleik asitlerin yapısındaki en küçük özgün azotlu bileşen bazdır.

2

Baz ile şekerin birleşimiyle oluşan yapıyı belirle.

Azotlu baz + Deoksiriboz = Deoksiribonükleozit.

Bazın şekere bağlanması organizasyonun bir üst basamağıdır.

3

Nükleozite fosfat eklenmiş yapıyı belirle.

Nükleozit + Fosfat = Deoksiribonükleotit.

Fosfat eklenmesiyle DNA'nın monomeri olan nükleotit tamamlanır.

4

Monomerlerin birleşmesiyle oluşan en büyük yapıyı belirle.

Çok sayıda nükleotit = DNA molekülü.

Nükleotitlerin polimerleşmesiyle çift sarmallı dev molekül oluşur.

Anahtar Kavram

DNA'nın Yapısal Hiyerarşisi

Daha Fazla Pratik

Nükleotitlerin birbirine hangi bağlarla bağlanarak DNA zincirini oluşturduğunu (fosfodiester bağları) tekrar ediniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 4305Soru →

Aşağıda IUPAC adları verilen alken bileşikleri ile bu bileşiklerin yapısal, fiziksel veya kimyasal özelliklerine dair açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

cis

-2-Büten ile polar yapısından ötürü yüksek kaynama noktasına sahip olma özelliği; 2-Metilpropen ile geometrik izomeri göstermeme ve hidrasyon sonucu tersiyer alkol oluşturma özelliği;

trans

-2-Büten ile net dipol momentinin sıfır olması nedeniyle düşük kaynama noktasına sahip olma özelliği eşleşir.

cis

-2-Büten molekülündeki metil grupları ikili bağ ekseninin aynı tarafında yer aldığından net dipol momenti sıfırdan büyüktür (polar) ve kaynama noktası yüksektir.

trans

-2-Büten molekülünde ise metil grupları zıt tarafta yer aldığından dipol momenti sıfırdır (apolar) ve kaynama noktası düşüktür. 2-Metilpropen ise ikili bağ karbonuna bağlı özdeş gruplar barındırdığı için geometrik izomeri göstermez, su katılmasıyla tersiyer alkol verir.

Adım Adım Çözüm

1

Bileşiklerin açık yapı formüllerini çizerek ikili bağ karbonlarına bağlı olan grupların özdeşliğini incelemek.

cis

-2-Büten ve

trans

-2-Büten bileşiklerinde ikili bağın her iki tarafındaki karbonlarda da birer hidrojen ve birer metil grubu bağlıdır. 2-Metilpropen bileşiğinde ise ikili bağ karbonlarından birinde iki hidrojen, diğerinde iki metil grubu bulunmaktadır.

Çift ba�� karbonlarının herhangi birinde iki özdeş grup bulunması durumunda

cis

-

trans

izomerliği gözlenemez.

2

Geometrik izomeri gösteren

cis

ve

trans

formlarının molekül geometrisine bağlı olarak polarite ve kaynama noktası ilişkisini değerlendirmek.

cis

-2-Büten molekülündeki metil grupları aynı yönde olduğundan dipol moment vektörleri toplanarak net bir dipol moment oluşturur (polar).

trans

-2-Büten'de ise metil grupları zıt yönde olduğundan dipol moment vektörleri birbirini sıfırlar (apolar). Polar olan

cis

izomerinin kaynama noktası, apolar olan

trans

izomerine göre daha yüksektir.

Moleküller arası dipol-dipol çekim kuvvetlerinin varlığı, maddelerin fiziksel özelliklerinden biri olan kaynama noktasını artırır.

3

Geometrik izomeri göstermeyen 2-Metilpropen bileşiğine asidik ortamda su katılması reaksiyonunu Markovnikov kuralına göre yazarak oluşan ana ürünün alkol sınıfını belirlemek.

Katılma reaksiyonunda

H^+

iyonu hidrojeni zengin olan çift bağ karbonuna (

CH_2

),

OH^-

grubu ise hidrojeni az olan karbona bağlanarak 2-metil-2-propanol bileşiğini oluşturur.

OH

grubunun bağlı olduğu karbon atomu üç adet alkil grubuna bağlı olduğundan bu bileşik bir tersiyer alkoldür.

Markovnikov kuralına göre katılma tepkimelerinde elektropozitif grup (

H^+

) daha fazla hidrojene sahip olan doymamış karbon atomuna bağlanır.

Anahtar Kavram

Alkenlerde geometrik izomerlik şartları, geometrik izomerlerin polarite ve kaynama noktası ilişkisi ile alkenlerin asidik ortamda hidrasyon reaksiyonlarında Markovnikov kuralının uygulanması.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 4306Soru →

Ökaryotik bir hücrede gerçekleşen translasyon (okuma) sürecinde gözlenen bazı moleküler olaylar aşağıda verilmiştir:

Bu olayların protein sentezi sürecinde ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Translasyon olayları sırasıyla; mRNA başlama kodonu ile başlatıcı tRNA antikodonu arasında hidrojen bağlarının kurulması, büyük alt birimin birleşerek başlatıcı tRNA'nın P bölgesine yerleşmesi, büyük alt birimdeki rRNA'nın yardımıyla amino asitler arasında peptit bağının kurulması, ribozomun translokasyon hareketi ile kayarak boş tRNA'yı E bölgesine aktarması ve durdurma kodonuna bağlanan sonlandırıcı faktörün polipeptit zincirini serbest bırakması şeklinde gerçekleşir.

Translasyon süreci mRNA'daki başlama kodonuna başlatıcı tRNA'nın bağlanmasıyla başlar. Bu olayı takiben büyük alt birim komplekse katılır ve başlatıcı tRNA P bölgesinde yerini alır. Uzama evresinde A bölgesine yeni bir tRNA gelir, P ve A bölgelerindeki amino asitler arasında rRNA katalizörlüğü ile peptit bağı kurulur. Ardından ribozom 3' yönüne kayarak (translokasyon) boş tRNA'yı E bölgesine taşır. A bölgesine durdurma kodonu ulaştığında ise protein yapılı sonlandırıcı faktör bağlanarak polipeptit zincirinin salınmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1

Başlatıcı tRNA ile mRNA kodonunun eşleşmesini belirleme.

mRNA'nın başlama kodonu (

AUG

) ile başlatıcı tRNA'nın antikodonu (

UAC

) arasında hidrojen bağları kurulur.

Translasyonun başlayabilmesi için mRNA ve başlatıcı tRNA'nın küçük alt birim üzerinde bir araya gelmesi ilk zorunlu adımdır.

2

Aktif ribozom kompleksinin kurulmasını belirleme.

Büyük alt birim bu kompleksle birleşir ve başlatıcı tRNA peptidil (P) bölgesinde konumlanır.

Küçük alt birim-mRNA-tRNA kompleksinin oluşumunun ardından büyük alt birimin katılmasıyla aktif ribozom fonksiyonel hale gelir.

3

Uzama evresinde peptit bağı sentezini belirleme.

P ve A bölgelerindeki amino asitler arasında peptit bağı kurulur.

Büyük alt birimdeki rRNA molekülü ribozim aktivitesi göstererek peptit bağının oluşumunu katalizler.

4

Ribozomun translokasyon hareketini belirleme.

Ribozom 3' yönüne doğru bir kodon ilerler ve P bölgesindeki boş tRNA E bölgesine kayar.

Peptit bağı kurulduktan sonra translasyonun devam edebilmesi için ribozomun kayması ve yeni kodonun A bölgesine gelmesi gerekir.

5

Sonlanma evresini belirleme.

Durdurma kodonuna sonlandırıcı protein faktörünün bağlanmasıyla polipeptit zinciri serbest kalır.

Durdurma kodonları tRNA tarafından okunmaz; sonlandırıcı protein faktörü (RF) ester bağını hidroliz ederek polipeptidi serbest bırakır.

Anahtar Kavram

Translasyon mekanizmasında başlama, uzama ve sonlanma basamaklarının doğru sırası ve ribozom alt birimleri ile aktif bölgelerinin (A, P, E) işlevleri.

Soru 4307Soru →

Aşağıda kapalı ve havası alınmış kaplarda hazırlanan deneysel düzenekler ile bu düzeneklerde gerçekleşen fermantasyon reaksiyonları sonucu kaplarda meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişimleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bira mayası eklenen düzenek etil alkol fermantasyonu yaptığı için gaz basıncında artış, pH'ta azalma ve sıcaklık artışı ile eşleşir. Laktik asit bakterisi eklenen düzenek laktik asit fermantasyonu yaptığı için gaz basıncı değişmeden pH azalması ve sıcaklık artışı ile eşleşir. Enzim inhibitörü eklenen düzenek hiçbir metabolik faaliyet gösteremediği için değişim gözlenmeyen durumla eşleşir. NADH yükseltgenmesi engellenen kas homojenatı düzeneği ise sınırlı

NAD^+

tükenmesiyle reaksiyonların durduğu durumla eşleşir.

Bira mayası etil alkol fermantasyonu yaparak gaz (

CO_2

) ve asit üretir, bu da gaz basıncını artırır ve pH'ı düşürür. Laktik asit bakterisi laktik asit fermantasyonu yapar ve gaz üretmeden asit üretir, bu yüzden gaz basıncı sabit kalırken pH düşer. İnhibitör varlığında glikoliz engellenir ve hiçbir değişim olmaz. NADH yükseltgenmesi engellendiğinde ise

NAD^+

rejenerasyonu olamayacağı için reaksiyonlar başlangıçtaki küçük bir aktivasyon aşamasından sonra durur.

Adım Adım Çözüm

1

İlk düzeneğin analiz edilmesi: Havası alınmış kapta bira mayası (

Saccharomyces\ cerevisiae

) glukozu kullanarak etil alkol fermantasyonu gerçekleştirir.

Bu reaksiyonda etil alkol,

CO_2

ve

ATP

üretilirken ısı açığa çıkar.

CO_2

gazı kapalı kapta basıncı artırır ve suda çözünerek asitliği artırıp pH'ı düşürür. Sıcaklık ise ısı çıkışından dolayı yükselir.

Etil alkol fermantasyonunun son ��rünlerini ve bunların fiziksel/kimyasal parametreler üzerindeki etkilerini belirlemek.

2

İkinci düzeneğin analiz edilmesi: Havası alınmış kapta laktik asit bakterisi (

Lactobacillus

) glukozu kullanarak laktik asit fermantasyonu gerçekleştirir.

Bu reaksiyonda laktik asit ve

ATP

üretilirken ısı açığa çıkar, ancak gaz çıkışı (

CO_2

) olmaz. Gaz çıkışı olmadığı için gaz basıncı değişmez. Laktik asit pH'ı düşürür ve ısı sıcaklığı artırır.

Laktik asit fermantasyonunun etil alkol fermantasyonundan gaz çıkışı yönüyle farkını ve bunun basınca etkisini anlamak.

3

Üçüncü düzeneğin analiz edilmesi: İyodoasetat glikoliz basamağındaki enzimleri inhibe eder.

Enzimlerin çalışmaması nedeniyle glukoz aktifleştirilip yıkılamaz, solunum reaksiyonları başlamaz. Bu yüzden kapta gaz basıncı, pH ve sıcaklık değişmez.

Glikolizin engellenmesinin fermantasyon reaksiyonlarının tamamı üzerindeki durdurucu etkisini görmek.

4

Dördüncü düzeneğin analiz edilmesi:

NADH

yükseltgenmesini önleyen bir inhibitör eklenmiş kas homojenatının incelenmesi.

Oksijensiz ortamda glikolizin devamı için son ürün evresinde

NADH

'ın yükseltgenerek

NAD^+

haline gelmesi gerekir. Rejenerasyon engellendiğinde, glikolizde indirgenen

NADH

'lar birikir ve ortamdaki serbest

NAD^+

tükenir. Bu durumda glikolizin basamakları ilerleyemez ve reaksiyonlar tamamen durur.

Fermantasyonun son ürün evresinin temel biyokimyasal amacının

NAD^+

rejenerasyonu olduğunu ve bunun glikolizin sürekliliği için şart olduğunu kavramak.

Anahtar Kavram

Fermantasyon çeşitlerinin reaksiyon basamakları, son ürün evreleri ve deneysel düzeneklerdeki fiziksel-kimyasal etkileri.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 4308Soru →

Ökaryot bir hücrenin mitokondrisinde gerçekleşen oksidatif fosforilasyon sürecinde meydana gelen aşağıdaki olayları, gerçekleşme sırasına göre düzenleyiniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Oksidatif fosforilasyon süreci; taşıyıcıların elektronlarını ETS'ye bırakmasıyla başlar, proton gradyanının oluşması ve oksijenin elektronları tutmasıyla devam eder, son olarak ATP sentaz üzerinden proton geçişiyle ATP sentezlenmesiyle tamamlanır.

Sıralama, biyokimyasal enerjinin dönüşüm basamaklarını takip eder: Elektronların serbest kalması -> Proton gradyanının oluşması -> ETS'nin sonlanması -> Protonların geri dönüşü -> ATP üretimi.

Adım Adım Çözüm

1

Elektron Girişi

ETS elemanları yüksek enerjili hale gelir.

NADH

ve

FADH_2

yükseltgenerek elektronlarını sisteme verir.

2

Proton Pompalanması

Zarlar arası boşlukta yüksek proton derişimi oluşur.

Elektronların aktarım enerjisi protonları matriksten dışarı pompalamak için kullanılır.

3

Son Alıcı Etkileşimi

Su açığa çıkar.

Elektron akışının son bulması için oksijenin elektronları ve protonları alması gerekir.

4

Kemiozmos

Protonlar ATP sentazdan geçer.

Derişim farkı nedeniyle protonlar kendiliğinden matrikse geri döner.

5

Fosforilasyon

Oksidatif fosforilasyon ile ATP üretilir.

Proton akışının sağladığı mekanik enerji kimyasal bağ enerjisine (ATP) dönüştürülür.

Anahtar Kavram

Kemiozmotik Hipotez ve Oksidatif Fosforilasyon

Daha Fazla Pratik

Krebs döngüsünde üretilen

NADH

ve

FADH_2

miktarlarının ETS'deki ATP verimine etkisini inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 40s

Soru 4309Soru →

Hücre döngüsünün S evresinde gerçekleşen DNA replikasyonu sırasında görev alan bir enzim; kalıp olarak kullanılan DNA zincirinin karşısına, ortamdaki serbest nükleotitleri $5' \rightarrow 3'$ yönünde ekleyerek yeni DNA zincirini sentezler.

Buna göre, özellikleri belirtilen bu replikasyon enzimi aşağıdakilerden hangisidir?

Helikaz

DNA polimeraz

DNA ligaz

RNA polimeraz

Restriksiyon endonükleaz

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: DNA polimeraz

Cevap

Yeni DNA ipliğini sentezleyen ve nükleotit eklemesi yapan enzim DNA polimerazdır.

DNA polimeraz enzimi, replikasyon çatalında kalıp ipliği okuyarak karşısına uygun deoksiribonükleotitleri ekler ve yeni polinükleotit zincirini

5' \rightarrow 3'

yönünde sentezler.

Adım Adım Çözüm

1

DNA replikasyonu sürecindeki enzim rollerini hatırla.

Helikaz bağları koparır, DNA polimeraz nükleotit ekler, DNA ligaz parçaları birleştirir.

Soru kökünde yeni zincirin sentezlenmesi ve nükleotit eklenmesi vurgulanmaktadır.

2

Sentez yönünü kontrol et.

DNA polimeraz yeni ipliği her zaman

5' \rightarrow 3'

yönünde uzatır.

Bu bilgi soruda verilen tanıma tam olarak uymaktadır.

Anahtar Kavram

DNA Replikasyon Enzimlerinin Fonksiyonları

Tahmini Süre:45s

Soru 4310Soru →

DNA'nın yarı korunumlu eşlenmesi sürecinde görev alan aşağıdaki enzimleri, gerçekleştirdikleri temel işlevlerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Helikaz enzimi hidrojen bağlarını kopararak sarmalı açar, DNA polimeraz yeni nükleotitleri ekleyerek sentezi yapar, DNA ligaz ise DNA parçalarını birleştirir.

DNA replikasyonunda Helikaz sarmal yapıyı açarak iplikleri ayırır, DNA polimeraz yeni nükleotitleri ekleyerek sentezi gerçekleştirir ve DNA ligaz sentezlenen parçaları birbirine bağlayarak bütünlük sağlar.

Adım Adım Çözüm

1

Helikaz enziminin temel görevinin saptanması.

Helikaz, DNA sarmalını açar.

Replikasyonun başlayabilmesi için iki ana ipliğin birbirinden ayrılması ve hidrojen bağlarının koparılması gerekir.

2

DNA polimeraz enziminin fonksiyonunun analiz edilmesi.

DNA polimeraz, yeni nükleotit dizilimini oluşturur.

Bu enzim, kalıp iplikteki bazlara uygun nükleotitleri getirerek yeni ipliğin uzamasını sağlar.

3

DNA ligaz enziminin birleştirici rolünün tanımlanması.

DNA ligaz, DNA parçalarını birbirine bağlar.

Özellikle 5' → 3' yönünde kesintili olarak sentezlenen parçaların tam bir iplik haline gelmesi için fosfodiester bağları kurulmalıdır.

Anahtar Kavram

Replikasyon enzimlerinin fonksiyonel ayrımı

Soru 4311Soru →

Aşağıda verilen karbon bileşikleri ile bu bileşiklerdeki karbon atomlarının yaptığı hibritleşme türlerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Asetilen (

\text{C}_2\text{H}_2

) bileşiği

\text{sp}

hibritleşmesi ile, Formaldehit (

\text{HCHO}

) bileşiği

\text{sp}^2

hibritleşmesi ile ve Metan (

\text{CH}_4

) bileşiği ise

\text{sp}^3

hibritleşmesi ile eşleşir.

Asetilen bileşiğindeki karbon atomları 2 sigma bağı yaptığı için

\text{sp}

, formaldehitteki karbon atomu 3 sigma bağı yaptığı için

\text{sp}^2

, metandaki karbon atomu ise 4 sigma bağı yaptığı için

\text{sp}^3

hibritleşmesi yapmıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Asetilen (

\text{C}_2\text{H}_2

) molekülünün Lewis yapısı çizilir ve sigma/pi bağ sayısı belirlenir.

Molekülde

\text{H}-\text{C}\equiv\text{C}-\text{H}

yapısı bulunur. Her bir karbon atomu 2 sigma ve 2 pi bağı yapmıştır.

Karbon atomlarının yaptığı hibritleşme türü belirlenirken pi bağları hibritleşmeye dahil edilmez. 2 sigma doğrultusuna sahip karbon atomları

\text{sp}

hibritleşmesi yapmıştır.

2

Formaldehit (

\text{HCHO}

) molekülünün Lewis yapısı çizilir ve sigma/pi bağ sayısı belirlenir.

Molekülde karbonil grubu (

\text{C}=\text{O}

) ve iki

\text{C}-\text{H}

bağı bulunur. Karbon atomu 3 sigma ve 1 pi bağı yapmıştır.

Pi bağı hibritleşmeye katılmadığı için 3 sigma doğrultusuna sahip karbon atomu

\text{sp}^2

hibritleşmesi yapmıştır.

3

Metan (

\text{CH}_4

) molekülünün Lewis yapısı çizilir ve bağ sayısı belirlenir.

Karbon atomu 4 hidrojen atomu ile 4 tekli (sigma) bağ yapmıştır, pi bağı bulunmaz.

4 sigma doğrultusu bulunan karbon atomu

\text{sp}^3

hibritleşmesi yapmıştır.

Anahtar Kavram

Karbon atomunun yaptığı sigma ve pi bağı sayılarına göre hibritleşme türünün (

\text{sp}^3

,

\text{sp}^2

,

\text{sp}

) belirlenmesi.

Soru 4312Soru →

Gaz fazındaki kimyasal denge tepkimelerine ait bazı denklemler ve bu tepkimelerin belirli bir sıcaklıktaki denge sabitleri ( $K_c$ ) verilmiştir:

I. $2HI(g) \rightleftharpoons H_2(g) + I_2(g) \quad K_{c1} = 0,04$
II. $2HCl(g) + I_2(g) \rightleftharpoons 2HI(g) + Cl_2(g) \quad K_{c2} = 16$

Bu verilerden yararlanarak, aynı sıcaklıkta kurulan;

\frac{1}{2}H_2(g) + \frac{1}{2}Cl_2(g) \rightleftharpoons HCl(g)

tepkimesinin derişimler cinsinden denge sabitinin (

K_c

) değeri kaçt��r?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1.25

Cevap

Net tepkimenin derişimler cinsinden denge sabiti (

K_c

) 1,25'tir.

Net tepkimeyi elde etmek için birinci ve ikinci tepkimeler ters çevrilip 1/2 ile çarpıldıktan sonra toplanmalıdır. Denge sabitleri kurallarına göre, ters çevrilen tepkimenin denge sabiti ters çevrilir (

1/K_c

), katsayılar 1/2 ile çarpıldığında ise karekökü alınır. Birinci tepkime için

K''_{c1} = \sqrt{25} = 5

ve ikinci tepkime için

K''_{c2} = \sqrt{1/16} = 0,25

olur. İki tepkime toplandığında ise bu değerler çarpılarak net denge sabiti

5 \times 0,25 = 1,25

olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci tepkimeyi ters çevirip katsayılarını 1/2 ile çarpmak.

Denge sabiti

K''_{c1} = 5

olan yeni bir yarı tepkime elde edilir.

Net tepkimenin girenler kısmında

\frac{1}{2}H_2(g)

elde etmek için.

2

İkinci tepkimeyi ters çevirip katsayılarını 1/2 ile çarpmak.

Denge sabiti

K''_{c2} = 0,25

olan yeni bir yarı tepkime elde edilir.

Net tepkimenin girenler kısmında

\frac{1}{2}Cl_2(g)

ve ürünler kısmında

HCl(g)

elde etmek için.

3

Ende edilen iki yarı tepkimeyi toplamak.

Net tepkimenin denge sabiti

K_{net} = 5 \times 0,25 = 1,25

olarak bulunur.

Tepkimeler toplandığında denge sabitleri çarpılır.

Anahtar Kavram

Tepkime denklemleri ters çevrildiğinde denge sabitinin çarpmaya göre tersi alınır; tepkime katsayıları bir sayıyla çarpıldığında bu sayı denge sabitine üs olarak yazılır; tepkimeler toplandığında ise denge sabitleri çarpılır.

Soru 4313Soru →

Bir $X$ tuzunun $30^\circ\text{C}$ 'deki çözünürlüğü $25\text{ g}/100\text{ g}$ sudur. Aynı sıcaklıkta hazırlanan kütlece $\%12$ 'lik $300\text{ g}$ doymamış sulu çözeltiyi aynı sıcaklıkta doymuş hale getirmek için çözeltiden kaç gram su buharlaştırılmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 120

Cevap

Çözeltiden buharlaştırılması gereken su miktarı

120\text{ g}

'dır.

Başlangıçtaki doymamış çözeltide

36\text{ g}

çözünen ve

264\text{ g}

su bulunmaktadır. Çözünürlük oranına göre

36\text{ g } X

maddesini doyurmak için

144\text{ g}

su yeterlidir. Dolayısıyla

264\text{ g}

suyun

120\text{ g}

'ı buharlaştırılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1

Çözeltideki çözünen

X

katısı ve çözücü (su) kütlelerini belirlemek.

Çözünen

X

kütlesi

36\text{ g}

, su kütlesi

264\text{ g}

olarak bulunur.

Kütlece yüzde derişim tanımı kullanılarak başlangıç bileşenleri hesaplanır.

2

Doymuş bir çözelti elde etmek için

36\text{ g } X

katısı ile bulunması gereken su miktarını oran-orantı ile hesaplamak.

Gerekli su miktarı

144\text{ g}

olarak bulunur.

30^\circ\text{C}

sıcaklıktaki çözünürlük oranı (

25\text{ g } X / 100\text{ g}

su) kullanılarak doymuş çözelti için gereken su miktarı belirlenir.

3

Başlangıçtaki su miktarından doymuş çözelti için gereken su miktarını çıkararak buharlaştırılması gereken su miktarını bulmak.

264\text{ g} - 144\text{ g} = 120\text{ g}

su buharlaştırılmalıdır.

Aradaki fark, çözeltinin doyma noktasına ulaşması için sistemden uzaklaştırılması gereken su miktarını verir.

Anahtar Kavram

Çözünürlük limitleri kullanılarak doymamış bir çözeltinin su buharlaştırılarak doyurulması hesaplamaları.

Soru 4314Soru →

Oksijensiz solunum (anaerobik solunum) ve fermantasyon, hücrelerin oksijensiz koşullarda $ATP$ sentezlemek için başvurduğu iki farklı metabolik süreçtir. Bu süreçlerin çalışma mekanizmalarını araştıran bir biyolog, havası tamamen boşaltılmış ve sadece glikoz çözeltisi içeren iki özdeş deney kabı hazırlıyor:

* 1. Kap: Glikoz çözeltisi + Nitrat ( $NO_3^-$ ) indirgeyen anaerobik bakteriler (ortama yeterli miktarda $NO_3^-$ tuzu eklenmiştir).
* 2. Kap: Glikoz çözeltisi + Bira mayası hücreleri (etil alkol fermantasyonu yapan ökaryot canlılar).

Her iki kap da sızdırmaz şekilde kapatılarak uygun sıcaklıkta bir süre bekletiliyor.

Buna göre, deney sürecinde gerçekleşen metabolik olaylar ve kaplardaki değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Her iki kaptaki canlılar da glikozun pirüvata kadar yıkıldığı glikoliz evresini sitoplazmada gerçekleştirirken, birinci kaptaki bakteriler glikoliz reaksiyonlarında ortamdaki serbest oksijen (

O_2

) gazını doğrudan tüketir.

İkinci kaptaki bira mayası hücreleri yerine laktik asit fermantasyonu yapan yoğurt bakterileri kullanılsaydı, pirüvatın indirgenmesi sürecinde karbondioksit (

CO_2

) gazı çıkışı gerçekleşir ve bu durum kabın gaz basıncın�� artırırdı.

Birinci kaptaki bakterilerin oksijensiz solunum reaksiyonlarını başlatmak amacıyla aktivasyon enerjisi olarak ihtiyaç duyduğu

ATP

, kemosentez reaksiyonları sırasında doğrudan güneş ışığı enerjisinden üretilen fotofosforilasyon

ATP

'sidir.

Birinci kaptaki bakterilerde inorganik bir molekül olan nitrat (

NO_3^-

) son elektron alıcısı olarak indirgenirken, ikinci kaptaki bira mayası hücrelerinde asetaldehit son elektron alıcısı olarak görev yapar.

Her iki kaptaki canlılar da glikoz çözeltisini hücre içine alabilmek için gerekli olan hidroliz reaksiyonlarında, solunum ve fermantasyonla sentezledikleri

ATP

'leri doğrudan harcar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Birinci kaptaki bakterilerde inorganik bir molekül olan nitrat ( $NO_3^-$ ) son elektron alıcısı olarak indirgenirken, ikinci kaptaki bira mayası hücrelerinde asetaldehit son elektron alıcısı olarak görev yapar.

Cevap

Birinci kaptaki bakterilerde inorganik nitrat iyonu son elektron alıcısı olarak indirgenirken, ikinci kaptaki bira mayası hücrelerinde etil alkol fermantasyonunun son evresinde asetaldehit son elektron alıcısı olarak görev yapar.

Oksijensiz solunumda ETS kullanılır ve son elektron alıcısı inorganik bir moleküldür (örneğin nitrat). Etil alkol fermantasyonunda ise ETS bulunmaz, glikoliz sonrası evrede asetaldehit son elektron alıcısı olarak görev yapıp indirgenerek etil alkole dönüşür. Bu nedenle doğru seçenek, nitratın solunumun son elektron alıcısı olarak indirgendiğini, asetaldehitin ise etil alkol fermantasyonunda son elektron alıcısı olarak görev yaptığını belirten ifadedir.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci kaptaki canlıların solunum tipini ve son elektron alıcısını belirleme.

Birinci kapta nitrat indirgeyen anaerobik bakteriler bulunmaktadır. Bu canlılar oksijensiz (anaerobik) solunum gerçekleştirir. Oksijensiz solunumda ETS elemanları görev yapar ve son elektron alıcısı oksijen dışında inorganik bir maddedir (deneyde nitrat,

NO_3^-

).

Oksijensiz solunumun tanımı gereği, organik besinlerden koparılan elektronlar ETS üzerinden inorganik bir son alıcıya aktarılır.

2

İkinci kaptaki canlıların solunum/fermantasyon tipini ve son elektron alıcısını belirleme.

İkinci kapta etil alkol fermantasyonu yapan bira mayası hücreleri bulunmaktadır. Fermantasyon reaksiyonlarında ETS kullanılmaz. Glikolizden sonra oluşan pirüvattan

CO_2

koparak asetaldehit oluşur. Asetaldehit, glikolizde üretilen

NADH

moleküllerinin elektronlarını alarak indirgenir ve etil alkole dönüşür. Dolayısıyla son elektron alıcısı asetaldehittir.

Etil alkol fermantasyonunda,

NAD^+

koenziminin yeniden yükseltgenebilmesi için asetaldehit son elektron alıcısı olarak görev yapar.

3

Doğru ifadeyi seçeneklerden tespit etme.

Birinci kapta nitratın (

NO_3^-

), ikinci kapta ise asetaldehitin son elektron alıcısı olduğunu belirten seçenek biyokimyasal olarak doğrudur. Glikolizde serbest oksijen kullanımı, laktik asit fermantasyonunda

CO_2

çıkışı, kemosentezde ışık kullanımı ve hidrolizde

ATP

tüketimi iddiaları yanlıştır.

Solunum ve fermantasyon yollarının karakteristik ara basamakları, enzim faaliyetleri ve son alıcıları temel ayırt edici özelliklerdir.

Anahtar Kavram

Oksijensiz solunum ile fermantasyon arasındaki farklar (ETS kullanımı ve son elektron alıcıları)

Soru 4315Soru →

Propadien ( $CH_2=C=CH_2$ ) molekülündeki orbital örtüşmeleriyle ilgili hazırlanan 'Molekülde karbon atomları arasında oluşan sigma bağları, $sp^2 - sp^2$ hibrit orbitallerinin uç uca örtüşmesiyle oluşmuştur.' ifadesi kimyasal açıdan doğru bir önerme midir?

Doğru

Yanlış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: False

Cevap

Verilen ifade yanlıştır, çünkü propadien molekülünde karbon atomları arasındaki sigma bağları

sp^2 - sp

hibrit orbitallerinin örtüşmesiyle oluşur.

Propadien molekülünde ortadaki karbon atomu iki adet çift bağ yaptığı için

sp

hibritleşmesine sahiptir, uçtaki karbonlar ise

sp^2

hibritleşmesi yapmıştır. Bu nedenle karbonlar arasındaki sigma bağları

sp^2 - sp

orbitallerinin örtüşmesiyle oluşur. İfadedeki

sp^2 - sp^2

örtüşmesi bilgisi yanlış olduğundan, doğru yanıt ifadenin yanlış olduğudur.

Adım Adım Çözüm

1

Propadien (

CH_2=C=CH_2

) molekülündeki karbon atomlarının yaptıkları bağ sayılarını ve türlerini belirleyin.

Uçlardaki karbon atomları (

CH_2

) 3 sigma ve 1 pi bağı yaparken, ortadaki karbon atomu (

C

) 2 sigma ve 2 pi bağı yapmaktadır.

Bir atomun hibritleşme türünü bulmak için yaptığı sigma bağları ve varsa ortaklanmamış elektron çifti doğrultuları tespit edilmelidir.

2

Belirlenen bağ sayılarına göre her bir karbon atomunun hibritleşme türünü bulun.

Uçtaki karbon atomları

sp^2

, ortadaki karbon atomu ise

sp

hibritleşmesi yapmıştır.

Karbon atomu 3 doğrultuya sahip olduğunda (3 sigma)

sp^2

, 2 doğrultuya sahip olduğunda (2 sigma)

sp

hibritleşmesi yapar.

3

Karbon atomları arasındaki sigma bağlarının hangi orbitallerin örtüşmesiyle oluştuğunu analiz edin.

Sigma bağları, uçtaki karbonların

sp^2

hibrit orbitalleri ile ortadaki karbonun

sp

hibrit orbitallerinin uç uca örtüşmesiyle (

sp^2 - sp

) oluşur.

Sigma bağları hibritleşmiş orbitallerin uç uca örtüşmesiyle meydana gelir. Karbon atomları farklı hibritleşme yaptığı için örtüşen orbitaller

sp^2

ve

sp

orbitalleridir.

Anahtar Kavram

Karbon atomunun yaptığı bağ türlerine (sigma/pi) ve sayısına göre hibritleşme türünün ve bağları oluşturan orbital örtüşmelerinin belirlenmesi.

Soru 4316Soru →

Kloroplastın stroma sıvısında gerçekleşen ışıktan bağımsız reaksiyonlar ( $Calvin$ döngüsü) sürecinde gözlenen aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sıralama: Kararsız ara bileşiğin parçalanarak PGA oluşturması -> PGA'nın DPGA'ya fosforillenmesi -> DPGA'nın PGAL'e indirgenmesi -> PGAL'in organik besin sentezi için döngüden ayrılması -> Kalan PGAL'lerden RuBP'nin yenilenmesi.

Calvin döngüsünün doğru sırası; karbon tespiti (

CO_2

'nin bağlanması ve kararsız ara bileşiğin parçalanması),

ATP

harcanarak fosforilasyon (

PGA

->

DPGA

),

NADPH

elektronları kullanılarak indirgenme (

DPGA

->

PGAL

),

PGAL

moleküllerinin organik besin sentezi için ayrılması ve son olarak kalan

PGAL

moleküllerinden

ATP

harcanarak

RuBP

'nin yenilenmesi şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1

Calvin döngüsünün ilk aşaması olan inorganik karbonun organik yapıya katılması (karbon fiksasyonu) basamağını belirlemek.

CO_2

, Rubisko enzimi aracılığıyla

RuBP

ile birleşir ve oluşan kararsız ara bileşik parçalanarak

PGA

moleküllerini oluşturur.

Döngünün başlayabilmesi için öncelikle serbest karbondioksitin organik yapıya katılması şarttır.

2

PGA

moleküllerinin fosforillenme basamağını belirlemek.

PGA

molekülleri, ışığa bağımlı evreden gelen

ATP

harcanarak fosforillenir ve

DPGA

sentezlenir.

Moleküllere fosfat eklenmesi, indirgenme reaksiyonları için gerekli olan yüksek enerjili kararsız yapıyı hazırlar.

3

DPGA

moleküllerinin indirgenme basamağını belirlemek.

DPGA

molekülleri, yine ışığa bağımlı evreden gelen

NADPH

'ın yükseltgenmesi ile elektron alarak indirgenir ve

PGAL

moleküllerine dönüşür.

Işığa bağımlı reaksiyonlardan gelen indirgeyici gücün (

NADPH

) kullanılmasıyla

3

karbonlu şeker (

PGAL

) elde edilir.

4

PGAL

moleküllerinin organik besin sentezine katıldığı basamağı belirlemek.

Sentezlenen

PGAL

moleküllerinin bir kısmı döngüden çıkarak glikoz, amino asit gibi organik monomerlerin sentezine aktarılır.

Fotosentezin temel amacı olan organik besin üretimi, bu basamakta döngüden ayrılan

PGAL

molekülleri sayesinde gerçekleşir.

5

Döngünün sürekliliği için

RuBP

moleküllerinin yeniden üretilmesini belirlemek.

Döngüde kalan

PGAL

molekülleri,

ATP

harcanarak yeniden karbondioksit yakalayıcı

RuBP

molekülüne dönüştürülür.

Döngünün devam edebilmesi ve yeni

CO_2

moleküllerinin kabul edilebilmesi için başlangıç molekülü olan

RuBP

'nin yenilenmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Calvin Döngüsü Reaksiyon Basamakları

Soru 4317Soru →

Açık zincirli bir monoalken olan trans-2-büten bileşiğine asidik ortamda su katılmasıyla oluşan ana ürün, yap��sında kiral (asimetrik) karbon atomu içerir.

Doğru

Yanlış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

trans-2-büten bileşiğine asidik ortamda su katılmasıyla oluşan 2-butanol bileşiği kiral (optikçe aktif) karbon atomu içerir, bu nedenle ifade doğrudur.

Katılma tepkimesi sonucunda çift bağ karbonlarından birine hidrojen, diğerine hidroksil grubu bağlanır. Bu durum, oluşan 2-butanol molekülündeki 2. karbon atomunun dört farklı gruba bağlanarak kiral özellik kazanmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1

Tepkimeye giren trans-2-büten ve suyun yapısını belirlemek.

trans-2-büten (

CH_3-CH=CH-CH_3

) simetrik bir monoalkendir. Su katılması asidik ortamda (

H^+

katalizörlüğünde) gerçekleşir.

Katılma tepkimesinin yön��nü ve oluşacak ürünü doğru tespit etmek için reaktiflerin yapıları incelenmelidir.

2

Katılma tepkimesi sonucunda oluşacak ana ürünü yazmak.

İkili bağa

H-OH

katılmasıyla

CH_3-CH(OH)-CH_2-CH_3

(2-butanol) bileşiği oluşur. Simetrik alken olduğundan Markovnikov yönlenmesi farklı bir izomer oluşturmaz.

Alkenlere su katılmasıyla alkol sınıfı bileşikler elde edilir.

3

Oluşan 2-butanol ürünündeki karbon atomlarının çevrelerini kiralite yönünden incelemek.

2-butanol bileşiğindeki 2. karbon atomuna sırasıyla

-H

,

-OH

,

-CH_3

ve

-CH_2-CH_3

(etil) grupları bağlıdır. Dört farklı grup taşıdığı için bu karbon asimetrik (kiral) merkezdir.

Bir karbon atomunun kiral merkez olabilmesi için dört farklı gruba bağlı olması gerekir.

Anahtar Kavram

Alkenlere su katılması tepkimesi ve oluşan alkol ürününün kiralitesinin belirlenmesi.

Soru 4318Soru →

Belirli bir sıcaklıkta gerçekleşen,

2A(aq) + B(aq) + D(k) \rightarrow C(aq) + E(g)

tepkimesine ait deney sonuçları aşağıda verilmiştir:

Deney	$[A]$ (mol/L)	$[B]$ (mol/L)	Başlangıç Hızı (mol/L·s)
1	$0,1$	$0,1$	$2 \times 10^{-4}$
2	$0,2$	$0,1$	$4 \times 10^{-4}$
3	$0,2$	$0,3$	$3,6 \times 10^{-3}$

Buna göre, bu tepkimeyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tepkimenin derecesi (mertebesi) ile moleküleritesi birbirine eşittir.

Hız bağıntısı

r = k[A]^2[B][D]

şeklindedir.

Tepkimenin hız bağıntısı

r = k[A][B]^2

olup hız sabitinin (

k

) sayısal değeri

0,2

dir.

Sabit sıcaklıkta tepkime kabına

D

katısı eklenirse tepkime hızı artar.

Tepkimeye uygun bir katalizör ilave edilirse etkin çarpışma sayısı artarken tepkime entalpisi (

\Delta H

) azalır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tepkimenin hız bağıntısı $r = k[A][B]^2$ olup hız sabitinin ( $k$ ) sayısal değeri $0,2$ dir.

Cevap

Tepkimenin hız bağıntısı

r = k[A][B]^2

şeklindedir ve hız sabiti

k

'nın sayısal değeri

0,2

dir.

Tepkime hızı, A derişiminin 1. kuvvetiyle ve B derişiminin 2. kuvvetiyle doğru orantılıdır; katı olan D ise bağıntıda yer almaz. Dolayısıyla hız bağıntısı

r = k[A][B]^2

şeklindedir. Deney 1 verileri yerine yazıldığında hız sabiti

k = 0,2

olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1

A maddesinin hız bağıntısındaki derecesini belirleyin.

Deney 1 ve Deney 2'de B derişimi sabit tutulmuştur (

0,1

mol/L). A derişimi

2

katına (

0,1

mol/L'den

0,2

mol/L'ye) çıkarıldığında, tepkime hızı da

2

katına (

2 \times 10^{-4}

mol/L·s'den

4 \times 10^{-4}

mol/L·s'ye) çıkmıştır. Dolayısıyla tepkime hızı A'nın derişimi ile doğru orantılıdır: derecesi

1

'dir (

[A]^1

).

Bir maddenin derişim değişiminin hıza etkisini bulabilmek için diğer maddelerin derişimlerinin sabit kaldığı deneyler seçilmelidir.

2

B maddesinin hız bağıntısındaki derecesini belirleyin.

Deney 2 ve Deney 3'te A derişimi sabit tutulmuştur (

0,2

mol/L). B derişimi

3

katına (

0,1

mol/L'den

0,3

mol/L'ye) çıkarıldığında, tepkime hızı

9

katına (

4 \times 10^{-4}

mol/L·s'den

3,6 \times 10^{-3}

mol/L·s'ye) çıkmıştır (

9 = 3^2

). Dolayısıyla tepkime hızı B'nin derişiminin karesiyle orantılıdır: derecesi

2

'dir (

[B]^2

).

Hızdaki artış oranının, derişimdeki artış oranının kaçıncı dereceden üssü olduğu incelenerek ilgili maddenin derecesi belirlenir.

3

Katı fazdaki D maddesinin etkisini inceleyin ve hız bağıntısını yazın.

D maddesi katı fazda (

D(k)

) olduğundan derişimi sabittir ve hız bağıntısına dahil edilmez. Bu bilgiler doğrultusunda deneysel hız bağıntısı:

r = k[A][B]^2

olur.

Katı ve saf sıvı fazdaki maddelerin aktif kütleleri (derişimleri) değişmediği için hız bağıntısında gösterilmezler.

4

Deney 1 verilerini kullanarak hız sabiti

k

'nın değerini hesaplayın.

2 \times 10^{-4} = k \cdot (0,1) \cdot (0,1)^2 \Rightarrow 2 \times 10^{-4} = k \cdot 10^{-3} \Rightarrow k = 0,2

elde edilir.

Herhangi bir deney verisi hız bağıntısında yerine yazılarak hız sabiti

k

'nın sayısal değeri ve birimi bulunabilir.

Anahtar Kavram

Deney verileri kullanılarak reaktiflerin derişim değişimlerinin tepkime hızına etkisi belirlenir ve hız bağıntısı ile hız sabiti (k) hesaplanır.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 4319Soru →

Fotosentezin ışığa bağımlı reaksiyonları kloroplastın tilakoit zarlarında gerçekleşir. Bu süreçte ışık enerjisi soğurularak kimyasal enerjiye dönüştürülür ve su molekülleri parçalanır.

Buna göre, ışığa bağımlı reaksiyonlar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Suyun fotolizi sonucunda açığa çıkan oksijen (

O_2

) gazı yan ürün olarak atmosfere verilir.

Fotofosforilasyon ile üretilen

ATP

molekülleri, hücrenin sitoplazmasındaki aktif taşıma olaylarında enerji kaynağı olarak kullanılır.

Atmosferden alınan karbondioksit (

CO_2

) gazı bu evrede tüketilerek şekerlerin yapısına katılır.

Işık enerjisi, kemosentez yapan canlılarda olduğu gibi doğrudan inorganik maddelerin oksidasyonu için harcanır.

Hücredeki kimyasal sindirim (hidroliz) reaksiyonlarını gerçekleştirmek için bu evrede üretilen

ATP

harcanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Suyun fotolizi sonucunda açığa çıkan oksijen ( $O_2$ ) gazı yan ürün olarak atmosfere verilir.

Cevap

Suyun fotolizi sonucunda açığa çıkan oksijen molekülleri yan ürün olarak atmosfere verilir.

Işığa bağımlı reaksiyonlar sırasında tilakoit boşlukta su molekülleri (

H_2O

) ışık ve enzimler yardımıyla hidrojen (

H^+

), elektron (

e^-

) ve oksijene (

O_2

) ayrışır. Bu olaya fotoliz denir. Oluşan oksijen gazı, hücrenin ihtiyacı fazlaysa atmosfere salınır.

Adım Adım Çözüm

1

Işığa bağımlı reaksiyonların temel olaylarını belirle.

Işık enerjisi yardımıyla klorofilden elektron koparılması ve suyun parçalanması (fotoliz) gerçekleşir.

Evrenin temel amacı, ışıktan bağımsız evrede kullanılacak olan enerji (

ATP

) ve indirgeyici gücü (

NADPH

) hazırlamaktır.

2

Suyun fotolizi sonucu oluşan ürünlerin akıbetini analiz et.

Hidrojenler

NADP^+

tarafından tutulur, elektronlar ETS'ye aktarılır, oksijen ise serbest kalır.

Su, fotosentezde elektron ve hidrojen kaynağı olarak işlev görür; açığa çıkan oksijen ise atmosfere salınan yan üründür.

3

Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu kontrol et.

Oksijenin atmosfere verilmesi doğru bir ifadedir; diğer seçenekler evre karıştırılması veya yanlış kullanım alanları içermektedir.

Oksijenin kaynağının su olduğu ve ışığa bağımlı evrede üretildiği temel bir biyolojik bilgidir.

Anahtar Kavram

Suyun fotolizi ve ürünlerin kullanımı

Tahmini Süre:45s

Soru 4320Soru →

Bitkilerde kloroplastın granalarında gerçekleşen fotosentezin ışığa bağımlı reaksiyonları ile ilgili aşağıdaki kavramları, bu olaylar sırasında gerçekleşen açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Işığa bağımlı reaksiyonlarda gerçekleşen temel olaylar şunlardır: suyun parçalanması (Fotoliz), ATP sentezi (Fotofosforilasyon),

NADP^+

'nin indirgenmesi (NADPH oluşumu) ve klorofilin ışığı soğurarak elektron fırlatması.

Doğru eşleştirmeler, fotosentezin ilk evresindeki enerji dönüşümlerini ve girdi-çıktı ilişkilerini doğru tanımlamaktadır: Işık soğurulması klorofil ile, suyun parçalanması fotoliz ile, ATP üretimi fotofosforilasyon ile ve

NADP^+

'nin indirgenmesi NADPH oluşumu ile ifade edilir.

Adım Adım Çözüm

1

Kavramları analiz etme.

Fotoliz, fotofosforilasyon, NADPH ve klorofil ışığa bağımlı evrenin temel bileşenleridir.

Işığa bağımlı evrede güneş enerjisi kimyasal enerjiye (ATP ve NADPH) dönüştürülür.

2

Olayları tanımlarıyla eşleştirme.

Suyun parçalanması 'fotoliz', ATP üretimi 'fotofosforilasyon', klorofilin görevi 'ışığı soğurma' olarak belirlenir.

Her bir kavramın biyokimyasal işlevi bu evrenin bütünlüğünü sağlar.

Anahtar Kavram

Işığa bağımlı reaksiyonlar, ışık enerjisini ATP ve NADPH formunda depolayarak ışıktan bağımsız reaksiyonlara aktarır; bu sırada suyun parçalanmasıyla yan ürün olarak oksijen (

O_2

) açığa çıkar.

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram